৮. সহধম্মিকৱগ্গো

১. সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৩৪. সহধম্মিকৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – এতস্মিং সিক্খাপদেতি এতস্মিং সিক্খাপদে যং ৱুত্তং, তং ন তাৱ সিক্খিস্সামি. আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ পন ৱাচায ৱাচায আপত্তি ৱেদিতব্বা. সিক্খমানেন ভিক্খৱে ভিক্খুনাতি ওৱাদং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা সিক্খিতুকামেনেৱ হুত্ৱা আজানিতব্বঞ্চেৱ পুচ্ছিতব্বঞ্চ উপপৰিক্খিতব্বঞ্চ. সেসমেত্থ দুব্বচসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ পদত্থতো ৱেদিতব্বং. ৱিনিচ্ছযতো উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

সহধম্মিকসিক্খাপদং পঠমং.

২. ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৩৮. দুতিযে – ৱিনযকথং কথেতীতি ৱিনযকথা নাম কপ্পিযাকপ্পিযআপত্তানাপত্তিসংৱৰপহানপটিসংযুত্তকথা, তং কথেতি. ৱিনযস্স ৱণ্ণং ভাসতীতি ৱিনযস্স ৱণ্ণো নাম পঞ্চন্নম্পি সত্তন্নম্পি আপত্তিক্খন্ধানং ৱসেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা পদভাজনেন ৱণ্ণনা, তং ভাসতি. ৱিনযপৰিযত্তিযা ৱণ্ণং ভাসতীতি ৱিনযং পৰিযাপুণন্তানং ৱিনযপৰিযত্তিমূলকং ৱণ্ণং গুণং আনিসংসং ভাসতি. ৱিনযধৰো হি ৱিনযপৰিযত্তিমূলকে পঞ্চানিসংসে ছানিসংসে সত্তানিসংসে অট্ঠানিসংসে নৱানিসংসে দসানিসংসে একাদসানিসংসে চ লভতি তে সব্বে ভাসতীতি অত্থো. কতমে পঞ্চানিসংসে লভতীতি? অত্তনো সীলক্খন্ধসুগুত্তিআদিকে. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আনিসংসা ৱিনযধৰে পুগ্গলে – অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুৰক্খিতো, কুক্কুচ্চপকতানং পটিসৰণং হোতি, ৱিসাৰদো সঙ্ঘমজ্ঝে ৱোহৰতি, পচ্চত্থিকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতি, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতী’’তি (পৰি. ৩২৫).

কথমস্স অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুৰক্খিতো? ইধেকচ্চো ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জন্তো ছহাকাৰেহি আপজ্জতি – অলজ্জিতা, অঞ্ঞাণতা, কুক্কুচ্চপকততা, অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা, সতিসম্মোসাতি.

কথং অলজ্জিতায আপত্তিং আপজ্জতি? অকপ্পিযভাৱং জানন্তোযেৱ মদ্দিত্ৱা ৱীতিক্কমং কৰোতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতি, আপত্তিং পৰিগূহতি;

অগতিগমনঞ্চ গচ্ছতি, এদিসো ৱুচ্চতি অলজ্জিপুগ্গলো’’তি. (পৰি. ৩৫৯);

কথং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি? অঞ্ঞাণপুগ্গলো হি মন্দো মোমূহো কত্তব্বাকত্তব্বং অজানন্তো অকত্তব্বং কৰোতি, কত্তব্বং ৱিৰাধেতি; এৱং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি.

কথং কুক্কুচ্চপকততায আপজ্জতি? কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৱিনযধৰং পুচ্ছিত্ৱা কপ্পিযঞ্চে কত্তব্বং সিযা, অকপ্পিযঞ্চে ন কত্তব্বং, অযং পন ‘‘ৱট্টতী’’তি মদ্দিত্ৱা ৱীতিক্কমতিযেৱ; এৱং কুক্কুচ্চপকততায আপজ্জতি.

কথং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? অচ্ছমংসং সূকৰমংসন্তি খাদতি, দীপিমংসং মিগমংসন্তি খাদতি, অকপ্পিযভোজনং কপ্পিযভোজনন্তি ভুঞ্জতি, ৱিকালে কালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, অকপ্পিযপানকং কপ্পিযপানকন্তি পিৱতি; এৱং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? সূকৰমংসং অচ্ছমংসন্তি খাদতি, মিগমংসং দীপিমংসন্তি খাদতি, কপ্পিযভোজনং অকপ্পিযভোজনন্তি ভুঞ্জতি, কালে ৱিকালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, কপ্পিযপানকং অকপ্পিযপানকন্তি পিৱতি; এৱং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং সতিসম্মোসায আপজ্জতি? সহসেয্যচীৱৰৱিপ্পৱাসভেসজ্জচীৱৰকালাতিক্কমনপচ্চযা আপত্তিঞ্চ সতিসম্মোসায আপজ্জতি; এৱমিধেকচ্চো ভিক্খু ইমেহি ছহাকাৰেহি আপত্তিং আপজ্জতি.

ৱিনযধৰো পন ইমেহি ছহাকাৰেহি আপত্তিং নাপজ্জতি. কথং লজ্জিতায নাপজ্জতি? সো হি ‘‘পস্সথ ভো, অযং কপ্পিযাকপ্পিযং জানন্তোযেৱ পণ্ণত্তিৱীতিক্কমং কৰোতী’’তি ইমং পৰূপৱাদং ৰক্খন্তোপি নাপজ্জতি; এৱং লজ্জিতায নাপজ্জতি. সহসা আপন্নম্পি দেসনাগামিনিং দেসেত্ৱা ৱুট্ঠানগামিনিযা ৱুট্ঠহিত্ৱা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাতি. ততো –

‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং ন আপজ্জতি, আপত্তিং ন পৰিগূহতি;

অগতিগমনঞ্চ ন গচ্ছতি, এদিসো ৱুচ্চতি লজ্জিপুগ্গলো’’তি. (পৰি. ৩৫৯)

ইমস্মিং লজ্জিভাৱে পতিট্ঠিতোৱ হোতি.

কথং ঞাণতায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং জানাতি, তস্মা কপ্পিযমেৱ কৰোতি, অকপ্পিযং ন কৰোতি; এৱং ঞাণতায নাপজ্জতি.

কথং অকুক্কুচ্চপকততায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৱত্থুং ওলোকেত্ৱা মাতিকং পদভাজনং অন্তৰাপত্তিং আপত্তিং অনাপত্তিঞ্চ ওলোকেত্ৱা কপ্পিযঞ্চে হোতি কৰোতি, অকপ্পিযঞ্চে ন কৰোতি; এৱং অকুক্কুচ্চপকততায নাপজ্জতি.

কথং অকপ্পিযাদিসঞ্ঞিতায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং জানাতি, তস্মা অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞী ন হোতি, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞী ন হোতি; সুপ্পতিট্ঠিতা চস্স সতি হোতি, অধিট্ঠাতব্বং অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতব্বং ৱিকপ্পেতি. ইতি ইমেহি ছহাকাৰেহি আপত্তিং নাপজ্জতি. আপত্তিং অনাপজ্জন্তো অখণ্ডসীলো হোতি পৰিসুদ্ধসীলো; এৱমস্স অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুৰক্খিতো.

কথং কুক্কুচ্চপকতানং পটিসৰণং হোতি? তিৰোৰট্ঠেসু তিৰোজনপদেসু চ উপ্পন্নকুক্কুচ্চা ভিক্খূ ‘‘অসুকস্মিং কিৰ ৱিহাৰে ৱিনযধৰো ৱসতী’’তি দূৰতোপি তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা কুক্কুচ্চং পুচ্ছন্তি, সো তেহি কতস্স কম্মস্স ৱত্থুং ওলোকেত্ৱা আপত্তানাপত্তিগৰুকলহুকাদিভেদং সল্লক্খেত্ৱা দেসনাগামিনিং দেসাপেত্ৱা ৱুট্ঠানগামিনিযা ৱুট্ঠাপেত্ৱা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপেতি; এৱং কুক্কুচ্চপকতানং পটিসৰণং হোতি.

ৱিসাৰদো সঙ্ঘমজ্ঝে ৱোহৰতীতি অৱিনযধৰস্স হি সঙ্ঘমজ্ঝে কথেন্তস্স ভযং সাৰজ্জং ওক্কমতি, ৱিনযধৰস্স তং ন হোতি. কস্মা? ‘‘এৱং কথেন্তস্স দোসো হোতি; এৱং ন দোসো’’তি ঞত্ৱা কথনতো.

পচ্চত্থিকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি এত্থ দ্ৱিধা পচ্চত্থিকা নাম – অত্তপচ্চত্থিকা চ সাসনপচ্চত্থিকা চ. তত্থ মেত্তিযভুম্মজকা চ ভিক্খূ ৱড্ঢো চ লিচ্ছৱী অমূলকেন অন্তিমৱত্থুনা চোদেসুং, ইমে অত্তপচ্চত্থিকা নাম. যে ৱা পনঞ্ঞেপি দুস্সীলা পাপধম্মা, সব্বে তে অত্তপচ্চত্থিকা. ৱিপৰীতদস্সনা পন অৰিট্ঠভিক্খুকণ্টকসামণেৰৱেসালিকৱজ্জিপুত্তকা পৰূপহাৰঅঞ্ঞাণকঙ্খাপৰৱিতৰণাদিৱাদা মহাসঙ্ঘিকাদযো চ অবুদ্ধসাসনং ‘‘বুদ্ধসাসন’’ন্তি ৱত্ৱা কতপগ্গহা সাসনপচ্চত্থিকা নাম. তে সব্বেপি সহধম্মেন সকাৰণেন ৱচনেন যথা তং অসদ্ধম্মং পতিট্ঠাপেতুং ন সক্কোন্তি, এৱং সুনিগ্গহিতং কত্ৱা নিগ্গণ্হাতি.

সদ্ধম্মট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতীতি এত্থ পন তিৱিধো সদ্ধম্মো পৰিযত্তিপটিপত্তিঅধিগমৱসেন. তত্থ তেপিটকং বুদ্ধৱচনং পৰিযত্তিসদ্ধম্মো নাম. তেৰস ধুতঙ্গগুণা চুদ্দস খন্ধকৱত্তানি দ্ৱেঅসীতি মহাৱত্তানীতি অযং পটিপত্তিসদ্ধম্মো নাম. চত্তাৰো মগ্গা চ ফলানি চাতি অযং অধিগমসদ্ধম্মো নাম.

তত্থ কেচি থেৰা ‘‘যো ৱো, আনন্দ, মযা ধম্মো চ ৱিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৱো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬) ইমিনা সুত্তেন ‘‘সাসনস্স পৰিযত্তি মূল’’ন্তি ৱদন্তি. কেচি থেৰা ‘‘ইমে চ সুভদ্দ ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’’তি (দী. নি. ২.২১৪) ইমিনা সুত্তেন ‘‘সাসনস্স পটিপত্তিমূল’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘যাৱ পঞ্চ ভিক্খূ সম্মা পটিপন্না সংৱিজ্জন্তি, তাৱ সাসনং ঠিতং হোতী’’তি আহংসু. ইতৰে পন থেৰা পৰিযত্তিযা অন্তৰহিতায সুপ্পটিপন্নস্সপি ধম্মাভিসমযো নত্থী’’তি আহংসু. সচে পঞ্চ ভিক্খূ চত্তাৰি পাৰাজিকানি ৰক্খণকা হোন্তি, তে সদ্ধে কুলপুত্তে পব্বাজেত্ৱা পচ্চন্তিমে জনপদে উপসম্পাদেত্ৱা দসৱগ্গং গণং পূৰেত্ৱা মজ্ঝিমে জনপদেপি উপসম্পদং কৰিস্সন্তি, এতেনুপাযেন ৱীসতিৱগ্গগণং সঙ্ঘং পূৰেত্ৱা অত্তনোপি অব্ভানকম্মং কত্ৱা সাসনং ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং গমযিস্সন্তি. এৱমযং ৱিনযধৰো তিৱিধস্সাপি সদ্ধম্মস্স চিৰট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতীতি এৱমযং ৱিনযধৰো ইমে তাৱ পঞ্চানিসংসে পটিলভতীতি ৱেদিতব্বো.

কতমে ছ আনিসংসে লভতীতি? তস্সাধেয্যো উপোসথো, পৱাৰণা, সঙ্ঘকম্মং, পব্বজ্জা, উপসম্পদা, নিস্সযং দেতি সামণেৰং উপট্ঠাপেতি.

যে ইমে চাতুদ্দসিকো, পন্নৰসিকো, সামগ্গিউপোসথো, সঙ্ঘে উপোসথো, গণে পুগ্গলে উপোসথো, সুত্তুদ্দেসো, পাৰিসুদ্ধি, অধিট্ঠানউপোসথোতি নৱ উপোসথা, সব্বে তে ৱিনযধৰাযত্তা.

যাপি চ ইমা চাতুদ্দসিকা পন্নৰসিকা, সামগ্গিপৱাৰণা, সঙ্ঘে পৱাৰণা গণে পুগ্গলে পৱাৰণা, তেৱাচিকা, দ্ৱেৱাচিকা, সমানৱস্সিকা পৱাৰণাতি নৱ পৱাৰণাযো, তাপি ৱিনযধৰাযত্তা এৱ, তস্স সন্তকা, সো তাসং সামী.

যানিপি ইমানি অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি চত্তাৰি সঙ্ঘকম্মানি, তানি ৱিনযধৰাযত্তানি.

যাপি চাযং উপজ্ঝাযেন হুত্ৱা কুলপুত্তানং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ কাতব্বা, অযম্পি ৱিনযধৰাযত্তাৱ. ন হি অঞ্ঞো দ্ৱিপিটকধৰোপি এতং কাতুং লভতি. সো এৱ নিস্সযং দেতি, সামণেৰং উপট্ঠাপেতি. অঞ্ঞো নেৱ নিস্সযং দাতুং লভতি, ন সামণেৰং উপট্ঠাপেতুং. সামণেৰূপট্ঠানং পচ্চাসীসন্তো পন ৱিনযধৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৱা ৱত্তপটিপত্তিং সাদিতুং লভতি. এত্থ চ নিস্সযদানঞ্চেৱ সামণেৰূপট্ঠানঞ্চ একমঙ্গং.

ইতি ইমেসু ছসু আনিসংসেসু একেন সদ্ধিং পুৰিমা পঞ্চ ছ হোন্তি, দ্ৱীহি সদ্ধিং সত্ত, তীহি সদ্ধিং অট্ঠ, চতূহি সদ্ধিং নৱ, পঞ্চহি সদ্ধিং দস, সব্বেহি পেতেহি সদ্ধিং একাদসাতি এৱং ৱিনযধৰো পুগ্গলো পঞ্চ ছ সত্ত অট্ঠ নৱ দস একাদস চ আনিসংসে লভতীতি ৱেদিতব্বো. এৱং ভগৱা ইমে আনিসংসে দস্সেন্তো ৱিনযপৰিযত্তিযা ৱণ্ণং ভাসতীতি ৱেদিতব্বো.

আদিস্স আদিস্সাতি পুনপ্পুনং ৱৱত্থপেত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং কত্ৱা. আযস্মতো উপালিস্স ৱণ্ণং ভাসতীতি ৱিনযপৰিযত্তিং নিস্সায উপালিত্থেৰস্স গুণং ভাসতি থোমেতি পসংসতি. কস্মা? অপ্পেৱ নাম মম ৱণ্ণনং সুত্ৱাপি ভিক্খূ উপালিস্স সন্তিকে ৱিনযং উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞেয্যুং, এৱমিদং সাসনং অদ্ধনিযং ভৱিস্সতি, পঞ্চৱস্সসহস্সানি পৱত্তিস্সতীতি.

তেধ বহূ ভিক্খূতি তে ইমং ভগৱতো ৱণ্ণনং সুত্ৱা ‘‘ইমে কিৰানিসংসে নেৱ সুত্তন্তিকা ন আভিধম্মিকা লভন্তী’’তি যথাপৰিকিত্তিতানিসংসাধিগমে উস্সাহজাতা বহূ ভিক্খূ থেৰা চ নৱা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৱিনযং পৰিযাপুণন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. ইধাতি নিপাতমত্তমেৱ.

৪৩৯-৪০. উদ্দিস্সমানেতি আচৰিযেন অন্তেৱাসিকস্স উদ্দিস্সমানে, সো পন যস্মা আচৰিযে অত্তনো ৰুচিযা উদ্দিসন্তে ৱা আচৰিযং যাচিত্ৱা অন্তেৱাসিকেন উদ্দিসাপেন্তে ৱা যো নং ধাৰেতি, তস্মিং সজ্ঝাযং কৰোন্তে ৱা উদ্দিস্সমানো নাম হোতি, তস্মা ‘‘উদ্দিসন্তে ৱা উদ্দিসাপেন্তে ৱা সজ্ঝাযং ৱা কৰোন্তে’’তি পদভাজনং ৱুত্তং. খুদ্দানুখুদ্দকেহীতি খুদ্দকেহি চ অনুখুদ্দকেহি চ. যাৱদেৱাতি তেসং সংৱত্তনমৰিযাদপৰিচ্ছেদৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – এতানি হি যে উদ্দিসন্তি, উদ্দিসাপেন্তি সজ্ঝাযন্তি ৱা, তেসং তাৱ সংৱত্তন্তি যাৱ ‘‘কপ্পতি নু খো, ন কপ্পতি নু খো’’তি কুক্কুচ্চসঙ্খাতো ৱিপ্পটিসাৰো ৱিহেসা ৱিচিকিচ্ছাসঙ্খাতো মনোৱিলেখো চ উপ্পজ্জতিযেৱ. অথ ৱা যাৱদেৱাতি অতিসযৱৱত্থাপনং; তস্স সংৱত্তন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধো, কুক্কুচ্চায ৱিহেসায ৱিলেখায অতিৱিয সংৱত্তন্তিযেৱাতি ৱুত্তং হোতি. উপসম্পন্নস্স ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতীতি উপসম্পন্নস্স সন্তিকে তস্স তস্মিং ৱিমতিং উপ্পাদেতুকামো ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতি নিন্দতি গৰহতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ৱিলেখনসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৪৪. ততিযে – অন্ৱদ্ধমাসন্তি অনুপটিপাটিযা অদ্ধমাসে অদ্ধমাসে; যস্মা পন সো উপোসথদিৱসে উদ্দিসিযতি, তস্মা ‘‘অনুপোসথিক’’ন্তি পদভাজনে ৱুত্তং. উদ্দিস্সমানেতি উদ্দিসিযমানে. যস্মা পন সো পাতিমোক্খুদ্দেসকে উদ্দিসন্তে উদ্দিসিযমানো নাম হোতি, তস্মা ‘‘উদ্দিসন্তে’’তি পদভাজনে ৱুত্তং. যঞ্চ তত্থ আপত্তিং আপন্নোতি তস্মিং অনাচাৰে চিণ্ণে যং আপত্তিং আপন্নো. যথাধম্মো কাৰেতব্বোতি অঞ্ঞাণেন আপন্নত্তা তস্সা আপত্তিযা মোক্খো নত্থি, যথা পন ধম্মো চ ৱিনযো চ ঠিতো, তথা কাৰেতব্বো. দেসনাগামিনিঞ্চে আপন্নো হোতি, দেসাপেতব্বো, ৱুট্ঠানগামিনিঞ্চে, ৱুট্ঠাপেতব্বোতি অত্থো. সাধুকন্তি সুট্ঠু. অট্ঠিংকত্ৱাতি অত্থিকভাৱং কত্ৱা; অত্থিকো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.

৪৪৭. ধম্মকম্মেতিআদীসু মোহাৰোপনকম্মং অধিপ্পেতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

মোহনসিক্খাপদং ততিযং.

৪. পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৪৯. চতুত্থে – পহাৰং দেন্তীতি ‘‘আৱুসো পীঠকং পঞ্ঞপেথ, পাদধোৱনং আহৰথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা তথা অকৰোন্তানং পহাৰং দেন্তি.

৪৫১. পহাৰং দেতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ পহৰিতুকামতায পহাৰে দিন্নে সচেপি মৰতি পাচিত্তিযমেৱ. পহাৰেন হত্থো ৱা পাদো ৱা ভিজ্জতি, সীসং ৱা ভিন্নং হোতি, পাচিত্তিযমেৱ. ‘‘যথাযং সঙ্ঘমজ্ঝে ন ৱিৰোচতি, তথা নং কৰোমী’’তি এৱং ৱিৰূপকৰণাধিপ্পাযেন কণ্ণং ৱা নাসং ৱা ছিন্দতি, দুক্কটং.

৪৫২. অনুপসম্পন্নস্সাতি গহট্ঠস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা অন্তমসো তিৰচ্ছানগতস্সাপি পহাৰং দেতি, দুক্কটং. সচে পন ৰত্তচিত্তো ইত্থিং পহৰতি, সঙ্ঘাদিসেসো.

৪৫৩. কেনচি ৱিহেঠিযমানোতি মনুস্সেন ৱা তিৰচ্ছানগতেন ৱা ৱিহেঠিযমানো. মোক্খাধিপ্পাযোতি ততো অত্তনো মোক্খং পত্থযমানো. পহাৰং দেতীতি কাযকাযপটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন পহাৰং দেতি, অনাপত্তি. সচেপি অন্তৰামগ্গে চোৰং ৱা পচ্চত্থিকং ৱা ৱিহেঠেতুকামং দিস্ৱা ‘‘উপাসক, এত্থেৱ তিট্ঠ, মা আগমী’’তি ৱত্ৱা ৱচনং অনাদিযিত্ৱা আগচ্ছন্তং ‘‘গচ্ছ ৰে’’তি মুগ্গৰেন ৱা সত্থকেন ৱা পহৰিত্ৱা যাতি, সো চে তেন পহাৰেন মৰতি, অনাপত্তিযেৱ. ৱাড়মিগেসুপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানাদীনি পনস্স পঠমপাৰাজিকসদিসানি, ইদং পন দুক্খৱেদনন্তি.

পহাৰসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৫৪. পঞ্চমে – তলসত্তিকং উগ্গিৰন্তীতি পহাৰদানাকাৰং দস্সেত্ৱা কাযম্পি কাযপটিবদ্ধম্পি উচ্চাৰেন্তি. তে পহাৰসমুচ্চিতা ৰোদন্তীতি তে পহাৰপৰিচিতা পুব্বেপি লদ্ধপহাৰত্তা ইদানি চ পহাৰং দস্সন্তীতি মঞ্ঞমানা ৰোদন্তীতি অত্থো. ‘‘পহাৰস্স মুচ্চিতা’’তিপি সজ্ঝাযন্তি, তত্থ ‘‘পহাৰস্স ভীতা’’তি অত্থো.

৪৫৭. উগ্গিৰতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ সচে উগ্গিৰিত্ৱা ৱিৰদ্ধো পহাৰং দেতি, অৱস্সং ধাৰেতুং অসক্কোন্তস্স পহাৰো সহসা পততি, ন পহৰিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটং. তেন পহাৰেন হত্থাদীসু যংকিঞ্চি ভিজ্জতি, দুক্কটমেৱ.

৪৫৮. মোক্খাধিপ্পাযো তলসত্তিকং উগ্গিৰতীতি এত্থ পুব্বে ৱুত্তেসু ৱত্থূসু পুৰিমনযেনেৱ তলসত্তিকং উগ্গিৰন্তস্স অনাপত্তি. সচেপি ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পহাৰং দেতি, অনাপত্তিযেৱ. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.

তলসত্তিকসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৫৯. ছট্ঠে – অনুদ্ধংসেন্তীতি তে কিৰ সযং আকিণ্ণদোসত্তা ‘‘এৱং ভিক্খূ অম্হে নেৱ চোদেস্সন্তি, ন সাৰেস্সন্তী’’তি অত্তপৰিত্তাণং কৰোন্তা পটিকচ্চেৱ ভিক্খূ অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন চোদেন্তি. সেসমেত্থ তেৰসকম্হি অমূলকসিক্খাপদে ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

অমূলকসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৬৪. সত্তমে – উপদহন্তীতি উপ্পাদেন্তি. কুক্কুচ্চং উপদহতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ৱাচায ৱাচায আপত্তি. অনুপসম্পন্নস্সাতি সামণেৰস্স. মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্নং নিপন্নং ভুত্তং পীতং, সঙ্ঘমজ্ঝে ইদঞ্চিদঞ্চ কতন্তিআদিনা নযেন কুক্কুচ্চং উপদহতি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানাদীনিপি অমূলকসদিসানেৱাতি.

সঞ্চিচ্চসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৭১. অট্ঠমে – অধিকৰণজাতানন্তি এতেহি ভণ্ডনাদীহি উপ্পন্নৱিৱাদাধিকৰণানং. উপস্সুতিন্তি সুতিসমীপং; যত্থ ঠত্ৱা সক্কা হোতি তেসং ৱচনং সোতুং, তত্থাতি অত্থো. গচ্ছতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. মন্তেন্তন্তি অঞ্ঞেন সদ্ধিং অঞ্ঞস্মিং মন্তযমানে; ‘‘মন্তেন্তে’’তি ৱা পাঠো, অযমেৱত্থো.

৪৭৩. ৱূপসমিস্সামীতি উপসমং গমিস্সামি, কলহং ন কৰিস্সামি. অত্তানং পৰিমোচেস্সামীতি মম অকাৰকভাৱং কথেত্ৱা অত্তানং মোচেস্সামি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

থেয্যসত্থসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, সিযা কিৰিযং সোতুকামতায গমনৱসেন, সিযা অকিৰিযং ঠিতট্ঠানং আগন্ত্ৱা মন্তযমানানং অজানাপনৱসেন, ৰূপিযং অঞ্ঞৱাদকং উপস্সুতীতি ইমানি হি তীণি সিক্খাপদানি একপৰিচ্ছেদানি, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

উপস্সুতিসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৭৪. নৱমে – সচে চ মযং জানেয্যামাতি সচে মযং জানেয্যাম; চকাৰো পন নিপাতমত্তমেৱ. ধম্মিকানন্তি ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন কতত্তা ধম্মা এতেসু অত্থীতি ধম্মিকানি; তেসং ধম্মিকানং চতুন্নং সঙ্ঘকম্মানং. খিয্যতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযং. সেসং উত্তানমেৱ. তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

কম্মপটিবাহনসিক্খাপদং নৱমং.

১০. ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৮১. দসমে – ৱত্থু ৱা আৰোচিতন্তি চোদকেন চ চুদিতকেন চ অত্তনো কথা কথিতা, অনুৱিজ্জকো সম্মতো, এত্তাৱতাপি ৱত্থুমেৱ আৰোচিতং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ছন্দং অদত্ৱা গমনসিক্খাপদং দসমং.

১১. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৮৪. একাদসমে – যথামিত্ততাতি যথামিত্ততায; যো যো মিত্তো, তস্স তস্স দেতীতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো সব্বপদেসু. সেসং উজ্ঝাপনকাদীসু ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

দুব্বলসিক্খাপদং একাদসমং.

১২. পৰিণামনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৮৯. দ্ৱাদসমে – যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং তিংসকে পৰিণামনসিক্খাপদে ৱুত্তনযমেৱ. অযমেৱ হি ৱিসেসো – তত্থ অত্তনো পৰিণামিতত্তা নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, ইধ পুগ্গলস্স পৰিণামিতত্তা সুদ্ধিকপাচিত্তিযন্তি.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পৰিণামনসিক্খাপদং দ্ৱাদসমং.

সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন সহধম্মিকৱগ্গো অট্ঠমো.