৯. ৰতনৱগ্গো

১. অন্তেপুৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৯৪. ৰাজৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – ওৰকোতি পৰিত্তকো. উপৰিপাসাদৱৰগতোতি পাসাদৱৰস্স উপৰিগতো. অয্যানং ৱাহসাতি অয্যানং কাৰণা; তেহি জানাপিতত্তা জানামীতি ৱুত্তং হোতি.

৪৯৭. পিতৰং পত্থেতীতি অন্তৰং পস্সিত্ৱা ঘাতেতুং ইচ্ছতি. ৰাজন্তেপুৰং হত্থিসম্মদ্দন্তিআদীসু হত্থীহি সম্মদ্দো এত্থাতি হত্থিসম্মদ্দং; হত্থিসম্বাধন্তি অত্থো. অস্সৰথসম্মদ্দপদেপি এসেৱ নযো. ‘‘সম্মত্ত’’ন্তি কেচি পঠন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে হত্থিসম্মদ্দ’’ন্তিপি পাঠো, তত্থ হত্থীনং সম্মদ্দং হত্থিসম্মদ্দন্তি অত্থো, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে হত্থিসম্মদ্দো অত্থীতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো সেসপদেসুপি. ৰজনীযানীতি তস্মিং অন্তেপুৰে এদিসানি ৰূপাদীনি.

৪৯৮. মুদ্ধাৱসিত্তস্সাতি মুদ্ধনি অৱসিত্তস্স. অনিক্খন্তো ৰাজা ইতোতি অনিক্খন্তৰাজকং, তস্মিং অনিক্খন্তৰাজকে; সযনিঘৰেতি অত্থো. ৰতনং ৱুচ্চতি মহেসী, নিগ্গতন্তি নিক্খন্তং, অনিগ্গতং ৰতনং ইতোতি অনিগ্গতৰতনকং, তস্মিং অনিগ্গতৰতনকে; সযনিঘৰেতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

অন্তেপুৰসিক্খাপদং পঠমং.

২. ৰতনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫০২-৩. দুতিযে – ৱিস্সৰিত্ৱাতি পমুস্সিত্ৱা. পুণ্ণপত্তং নাম সততো পঞ্চ কহাপণা. ক্যাহং কৰিস্সামীতি কিং অহং কৰিস্সামি. আভৰণং ওমুঞ্চিত্ৱাতি মহালতং নাম নৱকোটিঅগ্ঘনকং অলঙ্কাৰং অপনেত্ৱা.

৫০৪. অন্তেৱাসীতি পৰিচাৰকো.

৫০৬. অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰোতি এত্থ উপচাৰো নাম আৰামস্স দ্ৱে লেড্ডুপাতা – ‘‘আৱসথস্স পন সুপ্পপাতো ৱা মুসলপাতো ৱা’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. উগ্গণ্হাতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ জাতৰূপৰজতং অত্তনো অত্থায উগ্গণ্হন্তস্স ৱা উগ্গণ্হাপেন্তস্স ৱা নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, সঙ্ঘগণপুগ্গলচেতিযনৱকম্মানং অত্থায দুক্কটং, অৱসেসং মুত্তাদিৰতনং অত্তনো ৱা সঙ্ঘাদীনং ৱা অত্থায উগ্গণ্হন্তস্স ৱা উগ্গণ্হাপেন্তস্স ৱা দুক্কটং. কপ্পিযৱত্থু ৱা অকপ্পিযৱত্থু ৱা হোতু, অন্তমসো মাতু কণ্ণপিড়ন্ধনতাড়পণ্ণম্পি গিহিসন্তকং ভণ্ডাগাৰিকসীসেন পটিসামেন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ.

সচে পন মাতাপিতূনং সন্তকং অৱস্সং পটিসামেতব্বং কপ্পিযভণ্ডং হোতি, অত্তনো অত্থায গহেত্ৱা পটিসামেতব্বং. ‘‘ইদং পটিসামেত্ৱা দেহী’’তি ৱুত্তে পন ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং. সচে ‘‘পটিসামেহী’’তি পাতেত্ৱা গচ্ছন্তি, পলিবোধো নাম হোতি, পটিসামেতুং ৱট্টতি. ৱিহাৰে কম্মং কৰোন্তা ৱড্ঢকীআদযো ৱা ৰাজৱল্লভা ৱা অত্তনো উপকৰণভণ্ডং ৱা সযনভণ্ডং ৱা ‘‘পটিসামেত্ৱা দেথা’’তি ৱদন্তি, ছন্দেনপি ভযেনপি ন কাতব্বমেৱ, গুত্তট্ঠানং পন দস্সেতুং ৱট্টতি. বলক্কাৰেন পাতেত্ৱা গতেসু চ পটিসামেতুং ৱট্টতি.

অজ্ঝাৰামে ৱা অজ্ঝাৱসথে ৱাতি এত্থ সচে মহাৱিহাৰসদিসো মহাৰামো হোতি, তত্থ পাকাৰপৰিক্খিত্তে পৰিৱেণে যত্থ ভিক্খূহি ৱা সামণেৰেহি ৱা গহিতং ভৱিস্সতীতি সঙ্কা উপ্পজ্জতি, তাদিসে এৱ ঠানে উগ্গণ্হিত্ৱা ৱা উগ্গণ্হাপেত্ৱা ৱা ঠপেতব্বং. মহাবোধিদ্ৱাৰকোট্ঠকঅম্বঙ্গণসদিসেসু পন মহাজনসঞ্চৰণট্ঠানেসু ন গহেতব্বং, পলিবোধো ন হোতি. কুৰুন্দিযং পন ৱুত্তং ‘‘একো মগ্গং গচ্ছন্তো নিমনুস্সট্ঠানে কিঞ্চি ভণ্ডং পস্সতি, আকিণ্ণমনুস্সেপি জাতে মনুস্সা তমেৱ ভিক্খুং আসঙ্কন্তি, তস্মা মগ্গা ওক্কম্ম নিসীদিতব্বং. সামিকেসু আগতেসু তং আচিক্খিতব্বং. সচে সামিকে ন পস্সতি পতিৰূপং কৰিস্সতী’’তি.

ৰূপেন ৱা নিমিত্তেন ৱা সঞ্ঞাণং কত্ৱাতি এত্থ ৰূপং নাম অন্তোভণ্ডিকায ভণ্ডং; তস্মা ভণ্ডিকং মুঞ্চিত্ৱা গণেত্ৱা এত্তকা কহাপণা ৱা জাতৰূপৰজতং ৱাতি সল্লক্খেতব্বং. নিমিত্তন্তি লঞ্ছনাদি; তস্মা লঞ্ছিতায ভণ্ডিকায মত্তিকালঞ্ছনন্তি ৱা লাখালঞ্ছনন্তি ৱা নীলপিলোতিকায ভণ্ডিকা কতাতি ৱা সেতপিলোতিকায কতাতি ৱা এৱমাদি সব্বং সল্লক্খেতব্বং.

ভিক্খূ পতিৰূপাতি লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা. লোলজাতিকানঞ্হি হত্থে ঠপেতুং ন লভতি. যো পন নেৱ তম্হা আৱাসা পক্কমতি, ন সামিকে পস্সতি, তেনাপি অত্তনো চীৱৰাদিমূলং ন কাতব্বং; থাৱৰং পন সেনাসনং ৱা চেতিযং ৱা পোক্খৰণী ৱা কাৰেতব্বা. সচে দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সামিকো আগচ্ছতি, ‘‘উপাসক তৱ সন্তকেন ইদং নাম কতং, অনুমোদাহী’’তি ৱত্তব্বো. সচে অনুমোদতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে অনুমোদতি, ‘‘মম ধনং দেথা’’তি চোদেতিযেৱ, অঞ্ঞং সমাদপেত্ৱা দাতব্বং.

৫০৭. ৰতনসম্মতং ৱিস্সাসং গণ্হাতীতিআদীসু আমাসমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. অনামাসং ন ৱট্টতিযেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ৰতনসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. ৱিকালগামপ্পৱিসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫০৮. ততিযে – তিৰচ্ছানকথন্তি অৰিযমগ্গস্স তিৰচ্ছানভূতং কথং. ৰাজকথন্তি ৰাজপটিসংযুত্ত কথং. চোৰকথাদীসুপি এসেৱ নযো.

৫১২. সন্তং ভিক্খুন্তি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং চাৰিত্তসিক্খাপদে ৱুত্তমেৱ. সচে সম্বহুলা কেনচি কম্মেন গামং পৱিসন্তি, ‘‘ৱিকালে গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছামী’’তি সব্বেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপুচ্ছিতব্বং. তস্মিং গামে তং কম্মং ন সম্পজ্জতীতি অঞ্ঞং গামং গচ্ছন্তি, গামসতম্পি হোতু, পুন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচে পন উস্সাহং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৱা ৱিহাৰং গচ্ছন্তা অন্তৰা অঞ্ঞং গামং পৱিসিতুকামা হোন্তি, পুন আপুচ্ছিতব্বমেৱ.

কুলঘৰে ৱা আসনসালায ৱা ভত্তকিচ্চং কত্ৱা তেলভিক্খায ৱা সপ্পিভিক্খায ৱা চৰিতুকামো হোতি, সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৱা গন্তব্বং. অসন্তে নত্থীতি গন্তব্বং. ৱীথিং ওতৰিত্ৱা ভিক্খুং পস্সতি, আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি, অনাপুচ্ছিত্ৱাপি চৰিতব্বমেৱ. গামমজ্ঝেন মগ্গো হোতি, তেন গচ্ছন্তস্স তেলাদিভিক্খায চৰিস্সামীতি চিত্তে উপ্পন্নে সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৱা চৰিতব্বং. মগ্গা অনোক্কম্ম ভিক্খায চৰন্তস্স পন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি, অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰো অদিন্নাদানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

৫১৫. অন্তৰাৰামন্তিআদীসু ন কেৱলং অনাপুচ্ছা কাযবন্ধনং অবন্ধিত্ৱা সঙ্ঘাটিং অপাৰুপিত্ৱা গচ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. আপদাসূতি সীহো ৱা ব্যগ্ঘো ৱা আগচ্ছতি, মেঘো ৱা উট্ঠেতি, অঞ্ঞো ৱা কোচি উপদ্দৱো উপ্পজ্জতি, অনাপত্তি. এৱৰূপাসু আপদাসু বহিগামতো অন্তোগামং পৱিসিতুং ৱট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ৱিকালগামপ্পৱিসনসিক্খাপদং ততিযং.

৪. সূচিঘৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫১৭-২০. চতুত্থে – ভেদনমেৱ ভেদনকং; তং অস্স অত্থীতি ভেদনকমেৱ. অৰণিকেতি অৰণিধনুকে. ৱিধেতি ৱেধকে. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

সূচিঘৰসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. মঞ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫২২. পঞ্চমে – ছেদনকং ৱুত্তনযমেৱ.

৫২৫. ছিন্দিত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতি এত্থ সচে ন ছিন্দিতুকামো হোতি, ভূমিযং নিখণিত্ৱা পমাণং উপৰি দস্সেতি, উত্তানং ৱা কত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, উক্খিপিত্ৱা ৱা তুলাসঙ্ঘাটে ঠপেত্ৱা অট্টং কত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, সব্বং ৱট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

মঞ্চসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. তূলোনদ্ধসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫২৬. ছট্ঠে – তূলং ওনদ্ধমেত্থাতি তূলোনদ্ধং; তূলং পক্খিপিত্ৱা উপৰি চিমিলিকায ওনদ্ধন্তি ৱুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

তূলোনদ্ধসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. নিসীদনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩১-৪. সত্তমে – নিসীদনং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতং? চীৱৰক্খন্ধকে পণীতভোজনৱত্থুস্মিং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কাযগুত্তিযা চীৱৰগুত্তিযা সেনাসনগুত্তিযা নিসীদন’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৩). সেয্যথাপি পুৰাণাসিকোট্ঠোতি যথা নাম পুৰাণচম্মকাৰোতি অত্থো. যথা হি চম্মকাৰো চম্মং ৱিত্থতং কৰিস্সামীতি ইতো চিতো চ সমঞ্ছতি, কড্ঢতি; এৱং সোপি তং নিসীদনং. তেন তং ভগৱা এৱমাহ – ‘‘নিসীদনং নাম সদসং ৱুচ্চতী’’তি সন্থতসদিসং সন্থৰিত্ৱা একস্মিং অন্তে সুগতৱিদত্থিযা ৱিদত্থিমত্তে পদেসে দ্ৱীসু ঠানেসু ফালেত্ৱা তিস্সো দসা কৰিযন্তি, তাহি দসাহি সদসং নাম ৱুচ্চতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

নিসীদনসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. কণ্ডুপটিচ্ছাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩৭. অট্ঠমে – কণ্ডুপটিচ্ছাদি অনুঞ্ঞাতা হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতা? চীৱৰক্খন্ধকে বেলট্ঠসীসৱত্থুস্মিং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যস্স কণ্ডু ৱা পিড়কা ৱা অস্সাৱো ৱা থুল্লকচ্ছু ৱা আবাধো তস্স কণ্ডুপটিচ্ছাদি’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৪).

৫৩৯. যস্স অধোনাভি উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি যস্স ভিক্খুনো নাভিযা হেট্ঠা জাণুমণ্ডলানং উপৰি. কণ্ডূতি কচ্ছু. পিড়কাতি লোহিততুণ্ডিকা সুখুমপিড়কা. অস্সাৱোতি অৰিসভগন্দৰমধুমেহাদীনং ৱসেন অসুচিপগ্ঘৰণকং. থুল্লকচ্ছু ৱা আবাধোতি মহাপিড়কাবাধো ৱুচ্চতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

কণ্ডুপটিচ্ছাদিসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৪২. নৱমে – ৱস্সিকসাটিকা অনুঞ্ঞাতা হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতা? চীৱৰক্খন্ধকে ৱিসাখাৱত্থুস্মিং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সিকসাটিক’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫২). সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদং নৱমং.

১০. নন্দত্থেৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৪৭. দসমে – চতুৰঙ্গুলোমকোতি চতূহি অঙ্গুলেহি ঊনকপ্পমাণো. সেসং উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং.

নন্দত্থেৰসিক্খাপদং দসমং.

সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন ৰতনৱগ্গো নৱমো.

উদ্দিট্ঠা খোতিআদি ৱুত্তনযমেৱাতি.

সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায

খুদ্দকৱণ্ণনা সমত্তা.

পাচিত্তিযকণ্ডং নিট্ঠিতং.