৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৪৭. সত্তমসিক্খাপদে – গিৰগ্গসমজ্জোতি গিৰিম্হি অগ্গসমজ্জো, গিৰিস্স ৱা অগ্গদেসে সমজ্জো. সো কিৰ সত্তমে দিৱসে ভৱিস্সতীতি নগৰে ঘোসনা কৰিযতি, নগৰস্স বহিদ্ধা সমে ভূমিভাগে পব্বতচ্ছাযায মহাজনকাযো সন্নিপততি, অনেকপ্পকাৰানি নটনাটকানি পৱত্তন্তি, তেসং দস্সনত্থং মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধন্তি. সত্তৰসৱগ্গিযা অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে দহৰাৱ উপসম্পন্না, তে ‘‘নাটকানি আৱুসো পস্সিস্সামা’’তি তত্থ অগমংসু. অথ নেসং ঞাতকা ‘‘অম্হাকং অয্যা আগতা’’তি তুট্ঠচিত্তা ন্হাপেত্ৱা ৱিলিম্পেত্ৱা ভোজেত্ৱা অঞ্ঞম্পি পূৱখাদনীযাদিং হত্থে অদংসু. তে সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘মনুস্সা সত্তৰসৱগ্গিযে ভিক্খূ পস্সিত্ৱা’’তিআদি.
২৪৮-৯. ৱিকালেতি ৱিগতে কালে. কালোতি ভিক্খূনং ভোজনকালো অধিপ্পেতো, সো চ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন মজ্ঝন্হিকো, তস্মিং ৱীতিৱত্তেতি অধিপ্পাযো. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘ৱিকালো নাম মজ্ঝন্হিকে ৱীতিৱত্তে যাৱ অৰুণুগ্গমনা’’তি ৱুত্তং, ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি কালসঙ্গহং গচ্ছতি. ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৱা ভুঞ্জিতুং ৱা ন সক্কা, সহসা পিৱিতুং সক্কা ভৱেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্বং. কালপৰিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো, কালন্তৰেৱ ভত্তকিচ্চং কাতব্বং.
অৱসেসং খাদনীযং নামাতি এত্থ যং তাৱ সক্খলিমোদকাদিপুব্বণ্ণাপৰণ্ণমযং, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. যম্পি ৱনমূলাদিপ্পভেদং আমিসগতিকং হোতি, সেয্যথিদং – মূলখাদনীযং কন্দখাদনীযং মূড়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং ফলখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং পিট্ঠখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি, ইদম্পি খাদনীযসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি.
তত্থ পন আমিসগতিকসল্লক্খণত্থং ইদং মুখমত্তনিদস্সনং – মূলখাদনীযে তাৱ মূলকমূলং খাৰকমূলং চচ্চুমূলং তম্বকমূলং তণ্ডুলেয্যকমূলং ৱত্থুলেয্যকমূলং ৱজকলিমূলং জজ্ঝৰীমূলন্তি এৱমাদীনি সূপেয্যপণ্ণমূলানি আমিসগতিকানি. এত্থ চ ৱজকলিমূলে জৰট্ঠং ছিন্দিত্ৱা ছড্ডেন্তি, তং যাৱজীৱিকং হোতি. অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং এতেনেৱ নযেন ৱেদিতব্বং. মূলকখাৰকজজ্ঝৰীমূলানং পন জৰট্ঠানিপি আমিসগতিকানেৱাতি ৱুত্তং. যানি পন পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মূলানি ভেসজ্জানি হলিদ্দিং সিঙ্গিৱেৰং ৱচং ৱচত্তং অতিৱিসং কটুকৰোহিণিং উসীৰং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসং চূড়পঞ্চমূলং মহাপঞ্চমূলন্তিআদিনা নযেন গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি. খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণাভাৱোযেৱ পন তেসং লক্খণং. তস্মা যংকিঞ্চি মূলং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰতি, তং যাৱকালিকং; ইতৰং যাৱজীৱিকন্তি ৱেদিতব্বং. তেসু বহুং ৱত্ৱাপি হি ইমস্মিংযেৱ লক্খণে ঠাতব্বং. নামসঞ্ঞাসু পন ৱুচ্চমানাসু তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৱ হোতি, তস্মা নামসঞ্ঞায আদৰং অকত্ৱা লক্খণমেৱ দস্সিতং.
যথা চ মূলে; এৱং কন্দাদীসুপি যং লক্খণং দস্সিতং, তস্সেৱ ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. যঞ্চ তং পাড়িযং হলিদ্দাদি অট্ঠৱিধং ৱুত্তং, তস্স খন্ধতচপুপ্ফফলম্পি সব্বং যাৱজীৱিকন্তি ৱুত্তং.
কন্দখাদনীযে দুৱিধো কন্দো – দীঘো চ ৰস্সো চ ভিসকিংসুককন্দাদি ৱট্টো উপ্পলকসেৰুককন্দাদি, যং ‘‘গণ্ঠী’’তিপি ৱদন্তি. তত্থ সব্বেসং কন্দানং জিণ্ণজৰট্ঠানঞ্চ ছল্লি চ সুখুমমূলানি চ যাৱজীৱিকানি. তৰুণো পন সুখখাদনীযো, সালকল্যাণীপোতককন্দো কিংসুকপোতককন্দো অম্বাটককন্দো কেতককন্দো মালুৱকন্দো ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডৰীককন্দো পিণ্ডালুমসালুআদযো চ খীৰৱল্লিকন্দো আলুৱকন্দো সিগ্গুকন্দো তালকন্দো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং কন্দা কদলিকন্দো ৱেড়ুকন্দো কসেৰুককন্দোতি এৱমাদযো তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণককন্দা যাৱকালিকা.
খীৰৱল্লিকন্দো অধোতো যাৱজীৱিকো, ধোতো যাৱকালিকো. খীৰকাকোলীজীৱিকউসভকলসুণাদিকন্দা পন যাৱজীৱিকা. তে পাড়িযং – ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৱং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতা.
মূড়ালখাদনীযে পন পদুমমূড়ালং পুণ্ডৰীকমুড়ালসদিসমেৱ. এৰকমূলং কন্দুলমূলন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকমুড়ালং যাৱকালিকং. হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰমকচিচতুৰস্সৱল্লিকেতকতালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰপূগৰুক্খাদিমুড়ালং পন যাৱজীৱিকং, তং সব্বম্পি পাড়িযং – ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) এৱং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতং.
মত্থকখাদনীযে তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাড়িকেৰপূগৰুক্খখজ্জূৰীৱেত্তএৰককদলীনং কড়ীৰসঙ্খাতা মত্থকা ৱেণুকড়ীৰো নড়কড়ীৰো উচ্ছুকড়ীৰো মূলককড়ীৰো সাসপকড়ীৰো সতাৱৰিকড়ীৰো সত্তন্নং ধঞ্ঞানং কড়ীৰাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো ৰুক্খৱল্লিআদীনং মত্থকো যাৱকালিকো. হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰৱচমকচিলসুণানংকড়ীৰা তালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰকড়ীৰানঞ্চ ছিন্দিত্ৱা পাতিতো জৰট্ঠবুন্দো যাৱজীৱিকো.
খন্ধখাদনীযে অন্তোপথৱীগতো সালকল্যাণীখন্ধো উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং খন্ধকাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো খন্ধো যাৱকালিকো. উপ্পলজাতীনং পণ্ণদণ্ডকো পদুমজাতীনং সব্বোপি দণ্ডকো কাৰৱিন্দকদণ্ডাদযো চ অৱসেসসব্বখন্ধা যাৱজীৱিকা.
তচখাদনীযে উচ্ছুতচোৱ একো যাৱকালিকো, সোপি সৰসো. সেসো সব্বো যাৱজীৱিকো. তেসং পন মত্থকখন্ধতচানং তিণ্ণং পাড়িযং কসাৱভেসজ্জেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কসাৱানি ভেসজ্জানি নিম্বকসাৱং, কুটজকসাৱং, পটোলকসাৱং, ফগ্গৱকসাৱং নত্তমালকসাৱং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৱানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩).
এত্থ হি এতেসম্পি সঙ্গহো সিজ্ঝতি. ৱুত্তকসাৱানি চ সব্বানি কপ্পিযানীতি ৱেদিতব্বানি.
পত্তখাদনীযে মূলকং খাৰকো চচ্চু তম্বকো তণ্ডুলেয্যকো পপুন্নাগো ৱত্থুলেয্যকো ৱজকলি জজ্ঝৰী সেল্লু সিগ্গু কাসমদ্দকো উম্মা চীনমুগ্গো মাসো ৰাজমাসো ঠপেত্ৱা মহানিপ্ফাৱং অৱসেসনিপ্ফাৱো অগ্গিমন্থো সুনিসন্নকো সেতৱৰণো নাড়িকা ভূমিযং জাতলোণীতি এতেসং পত্তানি অঞ্ঞানি চ এৱৰূপানি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পত্তানি একংসেন যাৱকালিকানি. যা পনঞ্ঞা মহানখপিট্ঠিমত্তা পণ্ণলোণি ৰুক্খে চ গচ্ছে চ আৰোহতি, তস্সা পত্তং যাৱজীৱিকং. ব্ৰহ্মীপত্তঞ্চ যাৱকালিকন্তি দীপৱাসিনো ৱদন্তি. অম্বপল্লৱং যাৱকালিকং, অসোকপল্লৱং পন যাৱজীৱিকং.
যানি ৱা পনঞ্ঞানি পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি নিম্বপণ্ণং কুটজপণ্ণং পটোলপণ্ণং সুলসিপণ্ণং কপ্পাসকপণ্ণং যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. ন কেৱলঞ্চ পণ্ণানিযেৱ তেসং পুপ্ফফলাদীনিপি যাৱজীৱিকানি. পণ্ণানং ফগ্গৱপণ্ণং অজ্জুকপণ্ণং ফণিজ্জকপণ্ণং পটোলপণ্ণং তম্বূলপণ্ণং পদুমিনিপণ্ণন্তি এৱং গণনৱসেন অন্তো নত্থি.
পুপ্ফখাদনীযে মূলকপুপ্ফং খাৰকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বকপুপ্ফং ৱজকলিপুপ্ফং জজ্ঝৰীপুপ্ফং চূড়নিপ্ফাৱপুপ্ফং মহানিপ্ফাৱপুপ্ফং কসেৰুকপুপ্ফং নাড়িকেৰতালকেতকানং তৰুণপুপ্ফানি সেতৱৰণপুপ্ফং সিগ্গুপুপ্ফং উপ্পলপদুমজাতিকানং পুপ্ফানি কণ্ণিকমত্তং অগন্ধিকপুপ্ফং কড়ীৰপুপ্ফং জীৱন্তীপুপ্ফন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকপুপ্ফং যাৱকালিকং. অসোকবকুলকুয্যকপুন্নাগচম্পকজাতিকণৱীৰকণিকাৰকুন্দনৱমালিকমল্লিকাদীনং পন পুপ্ফং যাৱজীৱিকং তস্স গণনায অন্তো নত্থি. পাড়িযং পনস্স কসাৱভেসজ্জেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
ফলখাদনীযে পনসলবুজতালনাড়িকেৰঅম্বজম্বূঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিম্বৰূসকতিপুসৱাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানি যানি লোকে তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰন্তি, সব্বানি তানি যাৱকালিকানি. নামগণনৱসেন নেসং ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. যানি পন পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফলানি ভেসজ্জানি – বিলঙ্গং, পিপ্ফলিং, মৰিচং, হৰীতকং, ৱিভীতকং, আমলকং, গোট্ঠফলং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসম্পি অপৰিপক্কানি অচ্ছিৱ বিম্বৱৰণকেতককাস্মৰীআদীনং ফলানি জাতিফলং কটুকফলং এড়া তক্কোলন্তি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং.
অট্ঠিখাদনীযে লবুজট্ঠি পনসট্ঠি অম্বাটকট্ঠি সালট্ঠি খজ্জূৰীকেতকতিম্বৰূসকানং তৰুণফলট্ঠি তিন্তিণিকট্ঠি বিম্বফলট্ঠি উপ্পল পদুমজাতীনং পোক্খৰট্ঠীতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু মনুস্সানং পকতিআহাৰৱসেন খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি অট্ঠীনি যাৱকালিকানি. মধুকট্ঠি পুন্নাগট্ঠি হৰীতকাদীনং অট্ঠীনি সিদ্ধত্থকট্ঠি ৰাজিকট্ঠীতি এৱমাদীনি অট্ঠীনি যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং ফলভেসজ্জেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
পিট্ঠখাদনীযে সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠঞ্চ খীৰৱল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পিট্ঠানি যাৱকালিকানি. অধোতকং তালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠং অস্সগন্ধাদিপিট্ঠানি চ যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং কসাৱেহি চ মূলফলেহি চ সঙ্ঘহো ৱেদিতব্বো.
নিয্যাসখাদনীযে একো উচ্ছুনিয্যাসোৱ সত্তাহকালিকো. সেসা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, জতূনি ভেসজ্জানি – হিঙ্গুং হিঙ্গুজতুং হিঙ্গুসিপাটিকং তকং তকপত্তিং তকপণ্ণিং সজ্জুলসং যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) এৱং পাড়িযং ৱুত্তনিয্যাসা যাৱজীৱিকা. তত্থ যেৱাপনকৱসেন সঙ্গহিতানং অম্বনিয্যাসো কণিকাৰনিয্যাসোতি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. এৱং ইমেসু মূলখাদনীযাদীসু যংকিঞ্চি যাৱকালিকং, সব্বম্পি ইমস্মিং অত্থে ‘‘অৱসেসং খাদনীযং নামা’’তি সঙ্গহিতং.
ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানীতিআদিম্হি যং ৱত্তব্বং তং ৱুত্তমেৱ. খাদিস্সামি ভুঞ্জিস্সামীতি, পটিগ্গণ্হাতীতি যো ভিক্খু ৱিকালে এতং খাদনীযং ভোজনীযঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি, তস্স পটিগ্গহণে তাৱ আপত্তি দুক্কটস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ৱিকালভোজনসিক্খাপদং সত্তমং.