৫. পঠমপৱাৰণসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩৬. পঞ্চমসিক্খাপদে – ভিক্খূ ভুত্তাৱী পৱাৰিতাতি ব্ৰাহ্মণেন ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৱ ইচ্ছথা’’তি এৱং যাৱদত্থপৱাৰণায, সযঞ্চ ‘‘অলং, আৱুসো, থোকং থোকং দেহী’’তি এৱং পটিক্খেপপৱাৰণায পৱাৰিতা. পটিৱিস্সকেতি সামন্তঘৰৱাসিকে.

২৩৭. কাকোৰৱসদ্দন্তি কাকানং ওৰৱসদ্দং; সন্নিপতিত্ৱা ৱিৰৱন্তানং সদ্দং. অলমেতং সব্বন্তি এত্থ তিকাৰং অৱত্ৱাৱ ‘‘অলমেতং সব্বং’’ এত্তকং ৱত্তুং ৱট্টতি.

২৩৮-৯. ভুত্তাৱীতি ভুত্তৱা. তত্থ চ যস্মা যেন একম্পি সিত্থং সঙ্খাদিত্ৱা ৱা অসঙ্খাদিত্ৱা ৱা অজ্ঝোহৰিতং হোতি, সো ‘‘ভুত্তাৱী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘ভুত্তাৱী নাম পঞ্চন্নং ভোজনান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পৱাৰিতোতি কতপৱাৰণো, কতপটিক্খেপো. সোপি চ যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৱসেন, তেনস্স পদভাজনে ‘‘পৱাৰিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৱিপ্পকতভোজনো, ‘‘পৱাৰিতো’’তি ৱুত্তো. যো চ ৱিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং; তং সন্ধায ‘‘ভুত্তাৱী’’তিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ভুত্তাৱীৱচনেন ৱিসুং কঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম. ‘‘দিৰত্ততিৰত্তং, ছপ্পঞ্চৱাচাহী’’তিআদীসু (পাচি. ৬১-৬২) পন দিৰত্তাদিৱচনং ৱিয পৱাৰিতপদস্স পৰিৱাৰকভাৱেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

অসনং পঞ্ঞাযতীতিআদীসু ৱিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, ভুঞ্জমানো চেসো পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৱাৰণপ্পহোনকভোজনং দিস্সতি. ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতৰং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং গণ্হিত্ৱা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে হোতীতি অত্থো. অভিহৰতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভত্তং কাযেন অভিহৰতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি; তঞ্চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৱং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৱসেন পৱাৰিতো নাম হোতীতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘পঞ্চহি উপালি আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতি – অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো, অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পৰি. ৪২৮).

তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু তাৱ যঞ্চ অস্নাতি যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ‘‘ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংস’’ন্তি ইমেসং অঞ্ঞতৰমেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম – সালি, ৱীহি, যৱো, গোধুমো, কঙ্গু, ৱৰকো, কুদ্ৰূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. তত্থ ‘‘সালী’’তি অন্তমসো নীৱাৰং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ‘‘ৱীহী’’তি সব্বাপি ৱীহিজাতি. ‘‘যৱগোধুমেসু’’ ভেদো নত্থি. ‘‘কঙ্গূ’’তি সেতৰত্তকাড়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ‘‘ৱৰকো’’তি অন্তমসো ৱৰকচোৰকং উপাদায সব্বা সেতৱণ্ণা ৱৰকজাতি. ‘‘কুদ্ৰূসকো’’তি কাড়কো দ্ৰৱো চেৱ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.

নীৱাৰৱৰকচোৰকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৱদন্তি. ধঞ্ঞানি ৱা হোন্তু ধঞ্ঞানুলোমানি ৱা, এতেসং ৱুত্তপ্পভেদানং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৱা ‘‘ভত্তং পচিস্সামা’’তি ৱা ‘‘যাগুং পচিস্সামা’’তি ৱা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতৰং পচিস্সামা’’তি ৱা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং সীতলং ৱা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি, পৱাৰণং জনেতি. সচে ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৱাৰণং ন জনেতি.

যোপি পাযাসো ৱা পণ্ণফলকড়ীৰমিস্সকা অম্বিলযাগু ৱা উদ্ধনতো ওতাৰিতমত্তা অব্ভুণ্হা হোতি, আৱজ্জিত্ৱা পিৱিতুং সক্কা, হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধিং ন দস্সেতি, পৱাৰণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৱিগতায সীতলীভূতা ঘনভাৱং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৱাৰণং জনেতি. পুব্বে তনুভাৱো ন ৰক্খতি. সচেপি দধিতক্কাদীনি আৰোপেত্ৱা বহুপণ্ণফলকড়ীৰে পক্খিপিত্ৱা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীৰাদীনি আকিৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি. কিঞ্চাপি তনুকা হোন্তি, পৱাৰণং জনেতিযেৱ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৱা পচিত্ৱা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. যাগুসঙ্গহং গতেপি তস্মিং ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা যত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, সচে সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসখণ্ডং ৱা ন্হাৰু ৱা পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং জনেতি.

সুদ্ধৰসকো পন ৰসকযাগু ৱা ন জনেতি. ঠপেত্ৱা ৱুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৱেণুতণ্ডুলাদীহি ৱা কন্দমূলফলেহি ৱা যেহি কেহিচি কতং ভত্তম্পি পৱাৰণং ন জনেতি, পগেৱ ঘনযাগু. সচে পনেত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, জনেতি. মহাপচ্চৰিযং ‘‘পুপ্ফঅত্থায ভত্তম্পি পৱাৰণং জনেতী’’তি ৱুত্তং. পুপ্ফিঅত্থায ভত্তং নাম পুপ্ফিখজ্জকত্থায কুথিততূদকে পক্খিপিত্ৱা সেদিততণ্ডুলা ৱুচ্চন্তি. সচে পন তে তণ্ডুলে সুক্খাপেত্ৱা খাদন্তি, ৱট্টতি; নেৱ সত্তুসঙ্খ্যং ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. পুন তেহি কতভত্তং পৱাৰেতিযেৱ. তে তণ্ডুলে সপ্পিতেলাদীসু ৱা পচন্তি, পূৱং ৱা কৰোন্তি, ন পৱাৰেন্তি. পুথুকা ৱা তাহি কতসত্তুভত্তাদীনি ৱা ন পৱাৰেন্তি.

কুম্মাসো নাম যৱেহি কতকুম্মাসো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৱাৰণং ন জনেতি. সত্তু নাম সালিৱীহিযৱেহি কতসত্তু. কঙ্গুৱৰককুদ্ৰূসকসীসানিপি ভজ্জিত্ৱা ঈসকং কোট্টেত্ৱা থুসে পলাপেত্ৱা পুন দড়্হং কোট্টেত্ৱা চুণ্ণং কৰোন্তি. সচেপি তং অল্লত্তা একাবদ্ধং হোতি, সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. খৰপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৱা দেন্তি, তম্পি চুণ্ণং সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন ৱীহীনং ৱা ৱীহিপলাপানং ৱা তণ্ডুলা ভজ্জিততণ্ডুলা এৱ ৱা ন পৱাৰেন্তি. তেসং পন তণ্ডুলাদীনং চুণ্ণং পৱাৰেতি. খৰপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং কুণ্ডকম্পি পৱাৰেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৱা কুণ্ডকং ন পৱাৰেতি. লাজা ৱা তেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৱা ন পৱাৰেন্তি. ভজ্জিতপিট্ঠং ৱা যংকিঞ্চি সুদ্ধখজ্জকং ৱা ন পৱাৰেতি. মচ্ছমংসপূৰিতখজ্জকং পন সত্তুমোদকো ৱা পৱাৰেতি. মচ্ছো মংসঞ্চ পাকটমেৱ. অযং পন ৱিসেসো – সচেপি যাগুং পিৱন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৱ দ্ৱে মচ্ছখণ্ডানি ৱা মংসখণ্ডানি ৱা একভাজনে ৱা নানাভাজনে ৱা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং যংকিঞ্চি পৱাৰণপ্পহোনকং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৱা পত্তে ৱা হোতি, সো চে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. দ্ৱেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৱসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি.

কপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? অৱত্থুতায. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৱট্টতি, তংযেৱ পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি, অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৱ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৱাৰেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কস্মা? ৱত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৱাৰণায ৱত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৱং ন জহতি, তস্মা পৱাৰেতি. অকপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পুৰিমনযেনেৱ ন পৱাৰেতি. কপ্পিযমংসং ৱা অকপ্পিযমংসং ৱা খাদন্তো পঞ্চন্নং ভোজনানং যংকিঞ্চি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কুলদূসকৱেজ্জকম্মউত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনসাদিতৰূপিযাদীহি নিব্বত্তং বুদ্ধপটিকুট্ঠং অনেসনায উপ্পন্নং অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কপ্পিযভোজনং ৱা অকপ্পিযভোজনং ৱা ভুঞ্জন্তোপি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতীতি সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ কাৰণং ৱেদিতব্বং.

এৱং ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৱাৰণং আপজ্জতি, তং ঞত্ৱা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘‘অসনং ভোজন’ন্তি এত্থ তাৱ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থানং যত্থ কত্থচি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি সতি অঞ্ঞং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কত্থচি ভোজনং নত্থি, আমিসগন্ধমত্তং পঞ্ঞাযতি, ন পৱাৰেতি. মুখে চ হত্থে চ ভোজনং নত্থি, পত্তে অত্থি, তস্মিং পন আসনে ন ভুঞ্জিতুকামো, ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ভুঞ্জিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৱা দাতুকামো, তস্মিং চে অন্তৰে ভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? ৱিপ্পকতভোজনভাৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা. যোপি অঞ্ঞত্ৰ গন্ত্ৱা ভুঞ্জিতুকামো মুখে ভত্তং গিলিত্ৱা সেসং আদায গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অঞ্ঞং ভোজনং পটিক্খিপতি, তস্সাপি পৱাৰণা ন হোতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. যথা চ পত্তে; এৱং হত্থেপি. মুখেপি ৱা ৱিজ্জমানভোজনং সচে অনজ্ঝোহৰিতুকামো হোতি, তস্মিঞ্চ খণে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. একস্মিঞ্হি পদে ৱুত্তলক্খণং সব্বত্থ ৱেদিতব্বং হোতি. অপিচ কুৰুন্দিযং এস নযো দস্সিতোযেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘মুখে ভত্তং গিলিতং, হত্থে ভত্তং ৱিঘাসাদস্স দাতুকামো, পত্তে ভত্তং ভিক্খুস্স দাতুকামো, সচে তস্মিং খণে পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতী’’তি. হত্থপাসে ঠিতোতি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হিঅন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পাৰিমন্ততো পট্ঠায, দাযকস্স নিসিন্নস্স ৱা ঠিতস্স ৱা নিপন্নস্স ৱা ঠপেত্ৱা পসাৰিতহত্থং যং আসন্নতৰং অঙ্গং, তস্স ওৰিমন্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘‘হত্থপাসো’’তি ৱেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৱা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৱ পৱাৰণা হোতি, ন ততো পৰং.

অভিহৰতীতি হত্থপাসব্ভন্তৰে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তৰনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৱা ঊৰূসু ৱা আধাৰকে ৱা ঠিতপত্তং অনভিহৰিত্ৱাৱ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৱা পুৰতো ভূমিযং ঠপেত্ৱা ‘‘গণ্হাহী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ঈসকং পন উদ্ধৰিত্ৱা ৱা অপনামেত্ৱা ৱা ‘‘গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. থেৰাসনে নিসিন্নো থেৰো দূৰে নিসিন্নস্স দহৰভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৱা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৱদতি, গণ্হিত্ৱা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, দহৰো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? থেৰস্স দূৰভাৱতো দূতস্স চ অনভিহৰণতোতি. সচে পন গহেত্ৱা আগতো ভিক্খু ‘‘ইদং ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি.

পৰিৱেসনায একো একেন হত্থেন ওদনপচ্ছিং একেন কটচ্ছুং গহেত্ৱা ভিক্খূ পৰিৱিসতি, তত্ৰ চে অঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘অহং পচ্ছিং ধাৰেস্সামি, ত্ৱং ওদনং দেহী’’তি ৱত্ৱা গহিতমত্তকমেৱ কৰোতি, পৰিৱেসকো এৱ পন তং ধাৰেতি, তস্মা সা অভিহটাৱ হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতি. সচে পন পৰিৱিসকেন ফুট্ঠমত্তাৱ হোতি, ইতৰোৱ নং ধাৰেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন হোতি. কটচ্ছুঅভিহাৰোযেৱ হি তস্স অভিহাৰো. দ্ৱিন্নং সমভাৰেপি পটিক্খিপন্তো পৱাৰেতিযেৱাতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. অনন্তৰস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে ইতৰো পত্তং হত্থেহি পিদহতি, পৱাৰণা নত্থি. কস্মা? অঞ্ঞস্স অভিহটে পটিক্খিত্তত্তা.

পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি এত্থ ৱাচায অভিহটং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. কাযেন অভিহটং পন কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতীতি ৱেদিতব্বো.

তত্থ কাযেন পটিক্খেপো নাম অঙ্গুলিং ৱা হত্থং ৱা মচ্ছিকবীজনিং ৱা চীৱৰকণ্ণং ৱা চালেতি, ভমুকায ৱা আকাৰং কৰোতি, কুদ্ধো ৱা ওলোকেতি, ৱাচায পটিক্খেপো নাম ‘‘অল’’ন্তি ৱা, ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৱা, ‘‘মা আকিৰা’’তি ৱা, ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৱা ৱদতি; এৱং যেন কেনচি আকাৰেন কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিত্তে পৱাৰণা হোতি.

একো অভিহটে ভত্তে পৱাৰণায ভীতো হত্থ অপনেত্ৱা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিৰন্তং ‘‘আকিৰ আকিৰ কোট্টেত্ৱা পূৰেহী’’তি ৱদতি, এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেৰো তাৱ ‘‘অনাকিৰণত্থায ৱুত্তত্তা পৱাৰণা হোতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘‘আকিৰ পূৰেহী’তি ৱদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৱাৰণা অত্থী’তি ৱত্ৱা ‘ন পৱাৰেতী’’’তি আহ. অপৰো ভত্তং অভিহৰন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘কিং আৱুসো ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি আহ. তত্ৰাপি ‘‘‘এৱং নাগমিস্সতী’তি ৱুত্তত্তা ‘পৱাৰণা হোতী’’’তি মহাসুমত্থেৰো আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘‘গণ্হিস্সসী’তি ৱদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৱাৰণা অত্থী’তি ৱত্ৱা ‘ন পৱাৰেতী’’’তি আহ.

একো সমংসকং ৰসং অভিহৰিত্ৱা ‘‘ৰসং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তং সুত্ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ‘‘মচ্ছৰসং মংসৰস’’ন্তি ৱুত্তে পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি হোতিযেৱ. মংসং ৱিসুং কত্ৱা ‘‘মংসৰসং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্থ চে সাসপমত্তম্পি মংসখণ্ডং অত্থি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. সচে পন পৰিস্সাৱিতো হোতি, ‘‘ৱট্টতী’’তি অভযত্থেৰো আহ.

মংসৰসেন আপুচ্ছন্তং মহাথেৰো ‘‘মুহুত্তং আগমেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘থালকং আৱুসো আহৰা’’তি আহ. এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেৰো তাৱ ‘‘অভিহাৰকস্স গমনং পঠমং উপচ্ছিন্নং, তস্মা পৱাৰেতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘অযং কুহিং গচ্ছতি, কীদিসং এতস্স গমনং, গণ্হন্তস্সাপি নাম পৱাৰণা অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন পৱাৰেতী’’তি আহ. কড়ীৰপনসাদীহি মিস্সেত্ৱা মংসং পচন্তি, তং গহেত্ৱা ‘‘কড়ীৰসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, এৱম্পি ন পৱাৰেতি. কস্মা? অপৱাৰণাৰহস্স নামেন ৱুত্তত্তা. সচে পন ‘‘মচ্ছসূপং মংসসূপ’’ন্তি ৱা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৱা ৱদন্তি, পৱাৰেতি. মংসকৰম্বকো নাম হোতি, তং দাতুকামোপি ‘‘কৰম্বকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি; ন পৱাৰেতি. ‘‘মংসকৰম্বক’’ন্তি ৱা ‘‘ইদ’’ন্তি ৱা ৱুত্তে পন পৱাৰেতি. এসেৱ নযো সব্বেসু মচ্ছমংসমিস্সকেসু.

যো পন নিমন্তনে ভুঞ্জমানো মংসং অভিহটং ‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানো পটিক্খিপতি, পৱাৰিতোৱ হোতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. মিস্সককথা পন কুৰুন্দিযং সুট্ঠু ৱুত্তা. এৱঞ্হি তত্থ ৱুত্তং – পিণ্ডপাতচাৰিকো ভিক্খু ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ন পৱাৰেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পৱাৰেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্ৰ চে যাগু বহুতৰা ৱা হোতি সমসমা ৱা, ন পৱাৰেতি. যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতৰং, পৱাৰেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং, কাৰণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ভত্তং বহুকং ৱা সমং ৱা অপ্পতৰং ৱা হোতি, পৱাৰেতিযেৱ. ভত্তং ৱা যাগুং ৱা অনামসিত্ৱা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্ৰ চে ভত্তং বহুতৰং ৱা সমকং ৱা হোতি, পৱাৰেতি. অপ্পতৰং ন পৱাৰেতি. ইদঞ্চ কৰম্বকেন ন সমানেতব্বং. কৰম্বকো হি মংসমিস্সকোপি হোতি অমংসমিস্সকোপি, তস্মা ‘‘কৰম্বক’’ন্তি ৱুত্তে পৱাৰণা নত্থি. ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৱ. এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ পৱাৰণা হোতি. বহুৰসে ভত্তে ৰসং, বহুখীৰে খীৰং বহুসপ্পিম্হি চ পাযাসে সপ্পিং গণ্হথাতি ৱিসুং কত্ৱা দেতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি.

যো পন গচ্ছন্তো পৱাৰেতি, সো গচ্ছন্তোৱ ভুঞ্জিতুং লভতি. কদ্দমং ৱা উদকং ৱা পত্ৱা ঠিতেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. সচে অন্তৰা নদী পূৰা হোতি, নদীতীৰে গুম্বং অনুপৰিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৱা ৱা সেতু ৱা অত্থি, তং অভিৰুহিত্ৱাপি চঙ্কমন্তেনৱ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. যানে ৱা হত্থিঅস্সপিট্ঠে ৱা চন্দমণ্ডলে ৱা সূৰিযমণ্ডলে ৱা নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন যাৱ মজ্ঝন্হিকং, তাৱ তেসু গচ্ছন্তেসুপি নিসিন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. যো ঠিতো পৱাৰেতি, ঠিতেনেৱ, যো নিসিন্নো পৱাৰেতি, নিসিন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. তং তং ইৰিযাপথং কোপেন্তেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. যো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৱা পৱাৰেতি, তেন উক্কুটিকেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৱা কিঞ্চি ৱা নিসীদনকং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন আসনং অচালেত্ৱাৱ চতস্সো দিসা পৰিৱত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন ইতো ৱা এত্তো ৱা সংসৰিতুং ন লব্ভতি. সচে পন নং সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ নেন্তি, ৱট্টতি. নিপজ্জিত্ৱা পৱাৰিতেন নিপন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. পৰিৱত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.

অনতিৰিত্তন্তি ন অতিৰিত্তং; ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন যস্মা কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি অকতং ৱা গিলানস্স অনধিকং ৱা হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অকপ্পিযকতন্তি যং তত্থ ফলং ৱা কন্দমূলাদি ৱা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতং; যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৱা অকপ্পিযভোজনং ৱা, এতং অকপ্পিযং নাম. তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৱং অতিৰিত্তং কতম্পি অকপ্পিযকতন্তি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৱ পুৰিমনযেনেৱ অতিৰিত্তং কতং. অনুচ্চাৰিতকতন্তি কপ্পিযং কাৰাপেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৱা অনপনামিতং ৱা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কাৰাপেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৱিনা কতন্তি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিৰিত্তং কৰোতি, তেন পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন আসনা ৱুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৱ. অলমেতং সব্বন্তি অৱুত্তন্তি ৱচীভেদং কত্ৱা এৱং অৱুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি যং অতিৰিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ ন গিলানাতিৰিত্তং, তদুভযম্পি অনতিৰিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

অতিৰিত্তং পন তস্সেৱ পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বং. অপিচেত্থ ভুত্তাৱিনা কতং হোতীতি অনন্তৰে নিসিন্নস্স সভাগস্স ভিক্খুনো পত্ততো একম্পি সিত্থং ৱা মংসহীৰং ৱা খাদিত্ৱা কতম্পি ভুত্তাৱিনাৱ কতং হোতীতি ৱেদিতব্বং. আসনা অৱুট্ঠিতেনাতি এত্থ পন অসম্মোহত্থং অযং ৱিনিচ্ছযো – দ্ৱে ভিক্খূ পাতোৱ ভুঞ্জমানা পৱাৰিতা হোন্তি – একেন তত্থেৱ নিসীদিতব্বং, ইতৰেন নিচ্চভত্তং ৱা সলাকভত্তং ৱা আনেত্ৱা উপড্ঢং তস্স ভিক্খুনো পত্তে আকিৰিত্ৱা হত্থং ধোৱিত্ৱা সেসং তেন ভিক্খুনা কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? যঞ্হি তস্স হত্থে লগ্গং, তং অকপ্পিযং হোতি. সচে পন পঠমং নিসিন্নো ভিক্খু সযমেৱ তস্স পত্ততো হত্থেন গণ্হাতি, হত্থধোৱনকিচ্চং নত্থি. সচে পন এৱং কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স পুন কিঞ্চি ব্যঞ্জনং ৱা খাদনীযং ৱা পত্তে আকিৰন্তি, যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, সো পুন কাতুং ন লভতি. যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্বং. ‘‘যেন অকত’’ন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন কাতব্বং. ‘‘যঞ্চ অকত’’ন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেনাপি যং অকতং তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. তত্থ হি কৰিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতি, তস্মা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কাতুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. এৱং কতং পন তেন ভিক্খুনা পঠমং কতেন সদ্ধিং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

কপ্পিযং কৰোন্তেন চ ন কেৱলং পত্তেযেৱ, কুণ্ডেপি পচ্ছিযম্পি যত্থ কত্থচি পুৰতো ঠপেত্ৱা ওনামিতভাজনে কাতব্বং. তং সচেপি ভিক্খুসতং পৱাৰিতং হোতি, সব্বেসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, অপ্পৱাৰিতানম্পি ৱট্টতি. যেন পন কপ্পিযং কতং, তস্স ন ৱট্টতি. সচেপি পৱাৰেত্ৱা পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং পত্তং গহেত্ৱা অৱস্সং ভুঞ্জনকে মঙ্গলনিমন্তনে নিসীদাপেন্তি, অতিৰিত্তং কাৰেত্ৱাৱ ভুঞ্জিতব্বং. সচে তত্থ অঞ্ঞো ভিক্খু নত্থি, আসনসালং ৱা ৱিহাৰং ৱা পত্তং পেসেত্ৱা কাৰেতব্বং. কপ্পিযং কৰোন্তেন পন অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কাতব্বং. সচে আসনসালাযং অব্যত্তো ভিক্খু হোতি, সযং গন্ত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা আনেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং.

গিলানাতিৰিত্তন্তি এত্থ ন কেৱলং যং গিলানস্স ভুত্তাৱসেসং হোতি, তং গিলানাতিৰিত্তং; অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স অজ্জ ৱা স্ৱে ৱা যদা ৱা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতীতি আহটং, তং সব্বং ‘‘গিলানাতিৰিত্ত’’ন্তি ৱেদিতব্বং. যং যামকালিকাদীসু অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং, তং অসংসট্ঠৱসেন ৱুত্তং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহাৰত্থাযপি অনাহাৰত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৱা অজ্ঝোহৰন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ.

২৪১. সতি পচ্চযেতি যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থং পৰিভুঞ্জতো অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পঠমপৱাৰণসিক্খাপদং পঞ্চমং.