২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২০৯. দুতিযসিক্খাপদে – পৰিহীনলাভসক্কাৰোতি সো কিৰ অজাতসত্তুনা ৰাজানং মাৰাপেত্ৱাপি অভিমাৰে যোজেত্ৱাপি ৰুহিৰুপ্পাদং কত্ৱাপি গুড়্হপটিচ্ছন্নো অহোসি. যদা পন দিৱাযেৱ ধনপালকং পযোজেসি, তদা পাকটো জাতো. ‘‘কথং দেৱদত্তো হত্থিং পযোজেসী’’তি পৰিকথায উপ্পন্নায ‘‘ন কেৱলং হত্থিং পযোজেসি, ৰাজানম্পি মাৰাপেসি, অভিমাৰেপি পেসেসি, সিলম্পি পৱিজ্ঝি, পাপো দেৱদত্তো’’তি পাকটো অহোসি. ‘‘কেন সদ্ধিং ইদং কম্মমকাসী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘ৰঞ্ঞা অজাতসত্তুনা’’তি আহংসু. ততো নাগৰা ‘‘কথঞ্হি নাম ৰাজা এৱৰূপং চোৰং সাসনকণ্টকং গহেত্ৱা ৱিচৰিস্সতী’’তি উট্ঠহিংসু. ৰাজা নগৰসঙ্খোভং ঞত্ৱা দেৱদত্তং নীহৰি. ততো পট্ঠায চস্স পঞ্চথালিপাকসতানি উপচ্ছিন্দি, উপট্ঠানম্পিস্স ন অগমাসি, অঞ্ঞেপিস্স মনুস্সা ন কিঞ্চি দাতব্বং ৱা কাতব্বং ৱা মঞ্ঞিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘পৰিহীনলাভসক্কাৰো’’তি. কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতীতি ‘‘মা মে গণো ভিজ্জী’’তি পৰিসং পোসেন্তো ‘‘ত্ৱং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৱং দ্ৱিন্ন’’ন্তি এৱং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা সপৰিসো কুলেসু ভুঞ্জতি.

২১১. চীৱৰং পৰিত্তং উপ্পজ্জতীতি ভত্তং অগণ্হন্তানং চীৱৰং ন দেন্তি, তস্মা পৰিত্তং উপ্পজ্জতি.

২১২. চীৱৰকাৰকে ভিক্খূ ভত্তেন নিমন্তেন্তীতি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা চিৰেন চীৱৰং নিট্ঠাপেন্তে দিস্ৱা ‘‘এৱং লহুং নিট্ঠাপেত্ৱা চীৱৰং পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি পুঞ্ঞকামতায নিমন্তেন্তি.

২১৫. নানাৱেৰজ্জকেতি নানাৱিধেহি অঞ্ঞৰজ্জেহি আগতে. ‘‘নানাৱিৰজ্জকে’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো.

২১৭-৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণো নাম চত্তাৰো ভিক্খূ আদিং কত্ৱা ততুত্তৰিং ভিক্খূ অধিপ্পেতা, তেনেৱ সব্বন্তিমং পৰিচ্ছেদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ চত্তাৰো ভিক্খূ…পে… এতং গণভোজনং নামা’’তি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৱীহাকাৰেহি পসৱতি নিমন্তনতো ৱা ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা. কথং নিমন্তনতো পসৱতি? চত্তাৰো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৱাসেথ পটিমানেথা’’তি এৱং যেন কেনচি ৱেৱচনেন ৱা ভাসন্তৰেন ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱা নিমন্তেতি. এৱং একতো নিমন্তিতা পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন অজ্জতনায ৱা স্ৱাতনায ৱা একতো গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. একতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, নানতো ভুঞ্জন্তি, আপত্তিযেৱ. পটিগ্গহণমেৱ হি এত্থ পমাণং. একতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তি, নানতো গণ্হন্তি, একতো ৱা নানতো ৱা ভুঞ্জন্তি, অনাপত্তি. চত্তাৰি পৰিৱেণানি ৱা ৱিহাৰে ৱা গন্ত্ৱা নানতো নিমন্তিতা একট্ঠানে ঠিতেসুযেৱ ৱা একো পুত্তেন একো পিতৰাতি এৱম্পি নানতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তু, একতো ৱা নানতো ৱা ভুঞ্জন্তু, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৱং তাৱ নিমন্তনতো পসৱতি.

কথং ৱিঞ্ঞত্তিতো? চত্তাৰো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৱা নিসিন্না ৱা উপাসকং দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৱা ৱিঞ্ঞাপেয্যুং, পাটেক্কং ৱা পস্সিত্ৱা ‘‘ময্হং দেহি, ময্হং দেহী’’তি এৱং একতো ৱা নানতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা একতো ৱা গচ্ছন্তু নানতো ৱা, ভত্তং গহেত্ৱাপি একতো ৱা ভুঞ্জন্তু নানতো ৱা, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৱং ৱিঞ্ঞত্তিতো পসৱতি.

পাদাপি ফলিতাতি যথা মহাচম্মস্স পৰতো মংসং দিস্সতি; এৱং ফালিতা, ৱালিকায ৱা সক্খৰায ৱা পহটমত্তে দুক্খং উপ্পাদেন্তি, ন সক্কা হোতি অন্তোগামে পিণ্ডায চৰিতুং. ঈদিসে গেলঞ্ঞে গিলানসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং, ন লেসকপ্পিযং কাতব্বং.

চীৱৰে কযিৰমানেতি যদা সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৱা চীৱৰং কৰোন্তি তদা; ৱিসুঞ্হি চীৱৰকাৰসমযো নাম নত্থি. তস্মা যো তত্থ চীৱৰে কত্তব্বং যংকিঞ্চি কম্মং কৰোতি, মহাপচ্চৰিযঞ্হি ‘‘অন্তমসো সূচিৱেধনকো’’তিপি ৱুত্তং, তেন চীৱৰকাৰসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং. কুৰুন্দিযং পন ৱিত্থাৰেনেৱ ৱুত্তং. যো চীৱৰং ৱিচাৰেতি, ছিন্দতি, মোঘসুত্তং ঠপেতি, আগন্তুকপট্টং ঠপেতি, পচ্চাগতং সিব্বতি, আগন্তুকপট্টং বন্ধতি, অনুৱাতং ছিন্দতি ঘট্টেতি আৰোপেতি, তত্থ পচ্চাগতং সিব্বতি, সুত্তং কৰোতি ৱলেতি, পিপ্ফলিকং নিসেতি, পৰিৱত্তনং কৰোতি, সব্বোপি চীৱৰং কৰোতিযেৱাতি ৱুচ্চতি. যো পন সমীপে নিসিন্নো জাতকং ৱা ধম্মপদং ৱা কথেতি, অযং ন চীৱৰকাৰকো. এতং ঠপেত্ৱা সেসানং গণভোজনে অনাপত্তীতি.

অদ্ধযোজনন্তি এত্তকম্পি অদ্ধানং গন্তুকামেন. যো পন দূৰং গন্তুকামো, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. গচ্ছন্তেনাতি অদ্ধানং গচ্ছন্তেন, অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গাৱুতেপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. গতেন ভুঞ্জিতব্বন্তি গতেন একদিৱসং ভুঞ্জিতব্বং. নাৱাভিৰুহনেপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – অভিৰুড়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৱাপি যাৱ ন ওৰোহতি তাৱ ভুঞ্জিতব্বন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. চতুত্থে আগতেতি অযং অন্তিমপৰিচ্ছেদো, চতুত্থেপি আগতে যত্থ ন যাপেন্তি; সো মহাসমযো. যত্থ পন সতং ৱা সহস্সং ৱা সন্নিপতন্তি, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পৰিব্বাজকসমাপন্নোতি সহধম্মিকেসু ৱা তিত্থিযেসু ৱা অঞ্ঞতৰো, এতেসঞ্হি যেন কেনচি কতে ভত্তে ‘‘সমণভত্তসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং.

২২০. অনাপত্তি সমযেতি সত্তসু সমযেসু অঞ্ঞতৰস্মিং অনাপত্তি. দ্ৱে তযো একতোতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা একতো গহেত্ৱা ভুঞ্জন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি.

তত্থ অনিমন্তিতচতুত্থং, পিণ্ডপাতিকচতুত্থং, অনুপসম্পন্নচতুত্থং, পত্তচতুত্থং, গিলানচতুত্থন্তি পঞ্চন্নং চতুক্কানং ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. কথং? ইধেকচ্চো চত্তাৰো ভিক্খূ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি নিমন্তেতি. তেসু তযো গতা, একো ন গতো. উপাসকো ‘‘একো ভন্তে থেৰো কুহি’’ন্তি পুচ্ছতি. নাগতো উপাসকাতি. সো অঞ্ঞং তঙ্খণপ্পত্তং কঞ্চি ‘‘এহি ভন্তে’’তি পৱেসেত্ৱা চতুন্নম্পি ভত্তং দেতি, সব্বেসং অনাপত্তি. কস্মা? গণপূৰকস্স অনিমন্তিতত্তা. তযো এৱ হি তত্থ নিমন্তিতা গণ্হিংসু, তেহি গণো ন পূৰতি, গণপূৰকো চ অনিমন্তিতো, তেন গণো ভিজ্জতীতি ইদং অনিমন্তিতচতুত্থং.

পিণ্ডপাতিকচতুত্থে – নিমন্তনকালে একো পিণ্ডপাতিকো হোতি, সো নাধিৱাসেতি. গমনৱেলায পন ‘‘এহি ভন্তে’’তি ৱুত্তে অনধিৱাসিতত্তা অনাগচ্ছন্তম্পি ‘‘এথ ভিক্খং লচ্ছথা’’তি গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, সো তং গণং ভিন্দতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

অনুপসম্পন্নচতুত্থে – সামণেৰেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, সোপি গণং ভিন্দতি.

পত্তচতুত্থে – একো সযং অগন্ত্ৱা পত্তং পেসেতি; এৱম্পি গণো ভিজ্জতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

গিলানচতুত্থে – গিলানেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, তত্থ গিলানস্সেৱ অনাপত্তি, ইতৰেসং পন গণপূৰকো হোতি. ন হি গিলানেন গণো ভিজ্জতি. তস্মা তেসং আপত্তিযেৱ. মহাপচ্চৰিযং পন অৱিসেসেন ৱুত্তং.

সমযলদ্ধকো সযমেৱ মুচ্চতি, সেসানং গণপূৰকত্তা আপত্তিকৰো হোতি. তস্মা চীৱৰদানসমযলদ্ধকাদীনম্পি ৱসেন চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি. সচে পন অধিৱাসেত্ৱা গতেসুপি চতূসু জনেসু একো পণ্ডিতো ভিক্খু ‘‘অহং তুম্হাকং গণং ভিন্দিস্সামি, নিমন্তনং সাদিযথা’’তি ৱত্ৱা যাগুখজ্জকাৱসানে ভত্তত্থায পত্তং গণ্হন্তানং অদত্ৱা ‘‘ইমে তাৱ ভিক্খূ ভোজেত্ৱা ৱিস্সজ্জেথ, অহং পচ্ছা অনুমোদনং কত্ৱা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নো. তেসু ভুত্ৱা গতেসু ‘‘দেথ ভন্তে পত্ত’’ন্তি উপাসকেন পত্তং গহেত্ৱা ভত্তে দিন্নে ভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা গচ্ছতি, সব্বেসং অনাপত্তি. পঞ্চন্নঞ্হি ভোজনানংযেৱ ৱসেন গণভোজনে ৱিসঙ্কেতং নত্থি. ওদনেন নিমন্তিতা কুম্মাসং গণ্হন্তাপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানি. যাগুআদীসু পন ৱিসঙ্কেতং হোতি, তানি তেহি একতো গহিতানীতি. এৱং একো পণ্ডিতো অঞ্ঞেসম্পি অনাপত্তিং কৰোতি.

তস্মা সচে কোচি সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামেন নিমন্তনত্থায পেসিতো ৱিহাৰং আগম্ম ‘‘ভন্তে, স্ৱে অম্হাকং ঘৰে ভিক্খং গণ্হথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱা ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৱা ‘‘সঙ্ঘো ভত্তং গণ্হাতূ’’তি ৱা ৱদতি, ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৱিতব্বং, নেমন্তনিকা গণভোজনতো পিণ্ডপাতিকা চ ধুতঙ্গভেদতো মোচেতব্বা. কথং? এৱং তাৱ ৱত্তব্বং – ‘‘স্ৱে ন সক্কা উপাসকা’’তি. ‘‘পুনদিৱসে, ভন্তে’’তি. ‘‘পুনদিৱসেপি ন সক্কা’’তি. এৱং যাৱ অদ্ধমাসম্পি হৰিত্ৱা পুন ৱত্তব্বো – ‘‘ত্ৱং কিং অৱচা’’তি? সচে পুনপি ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ততো ‘‘ইমং তাৱ উপাসক পুপ্ফং কপ্পিযং কৰোহি, ইমং তিণ’’ন্তি এৱং ৱিক্খেপং কত্ৱা পুন ‘‘কিং কথযিত্থা’’তি পুচ্ছিতব্বো. সচে পুনপি তথেৱ ৱদতি, ‘‘আৱুসো, ত্ৱং পিণ্ডপাতিকে ৱা মহাথেৰে ৱা ন লচ্ছসি, সামণেৰে লচ্ছসী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে ভদন্তে ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘তে নিমন্তেতুং জানন্তি, ত্ৱং ন জানাসী’’তি. তে কথং নিমন্তেসুং ভন্তেতি? তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৱ ৱদতি, ৱট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ‘‘ন দানি ত্ৱং, আৱুসো, বহূ ভিক্খূ লচ্ছসি, তযো এৱ লচ্ছসী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে সকলং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি? ‘‘ত্ৱং নিমন্তেতুং ন জানাসী’’তি. ‘‘তে কথং নিমন্তেসু’’ন্তি? তে ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহংসূতি. সচে সোপি ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তমেৱা’’তি ৱদতি, ততো ৱত্তব্বো – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, নত্থম্হাকং তৱ ভত্তেনত্থো, নিবদ্ধগোচৰো এস অম্হাকং, মযমেত্থ পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. তং ‘‘চৰথ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা আগতং পুচ্ছন্তি – ‘‘কিং ভো লদ্ধা ভিক্খূ’’তি. ‘‘কিং এতেন বহু এত্থ ৱত্তব্বং, ‘থেৰা স্ৱে পিণ্ডায চৰিস্সামা’তি আহংসু. মা দানি তুম্হে পমজ্জিত্থা’’তি. দুতিযদিৱসে চেতিযৱত্তং কত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ সঙ্ঘত্থেৰেন ৱত্তব্বা – ‘‘আৱুসো, ধুৰগামে সঙ্ঘভত্তং অপণ্ডিতমনুস্সো পন অগমাসি, গচ্ছাম ধুৰগামে পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. ভিক্খূহি থেৰস্স ৱচনং কাতব্বং, ন দুব্বচেহি ভৱিতব্বং, গামদ্ৱাৰে অট্ঠত্ৱাৱ পিণ্ডায চৰিতব্বং. তেসু পত্তানি গহেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তেসু ভুঞ্জিতব্বং. সচে আসনসালায ভত্তং ঠপেত্ৱা ৰথিকাসু আহিণ্ডন্তা আৰোচেন্তি – ‘‘আসনসালায, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ন ৱট্টতি.

অথ পন ভত্তং আদায তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, পটিকচ্চেৱ ৱা ৱিহাৰং অভিহৰিত্ৱা পতিৰূপে ঠানে ঠপেত্ৱা আগতাগতানং দেন্তি, অযং অভিহটভিক্খা নাম ৱট্টতি. সচে পন ভত্তসালায দানং সজ্জেত্ৱা তং তং পৰিৱেণং পহিণন্তি ‘‘ভত্তসালায ভত্তং গণ্হথা’’তি, ন ৱট্টতি. যে পন মনুস্সা পিণ্ডচাৰিকে ভিক্খূ দিস্ৱা আসনসালং সম্মজ্জিত্ৱা তত্থ নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তি, ন তে পটিক্খিপিতব্বা. যে পন গামে ভিক্খং অলভিত্ৱা গামতো নিক্খমন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, তে পটিক্খিপিতব্বা, ন ৱা নিৱত্তিতব্বং. সচে ‘‘নিৱত্তথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, ‘‘নিৱত্তথা’’তি ৱুত্তপদে নিৱত্তিতুং ৱট্টতি. ‘‘নিৱত্তথ ভন্তে, ঘৰে ভত্তং কতং, গামে ভত্তং কত’’ন্তি ৱদন্তি, গেহে চ গামে চ ভত্তং নাম যস্স কস্সচি হোতীতি নিৱত্তিতুং ৱট্টতি. ‘‘নিৱত্তথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৱা ৱদন্তি, নিৱত্তিতুং ন ৱট্টতি. আসনসালতো পিণ্ডায চৰিতুং নিক্খমন্তে দিস্ৱা ‘‘নিসীদথ ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. নিচ্চভত্তন্তি ধুৱভত্তং ৱুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, বহূনম্পি একতো গহেতুং ৱট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

এড়কলোমসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

গণভোজনসিক্খাপদং দুতিযং.