১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা

যেসং নৱহি ৱগ্গেহি, সঙ্গহো সুপ্পতিট্ঠিতো;

খুদ্দকানং অযং দানি, তেসং ভৱতি ৱণ্ণনা.

১. তত্থ মুসাৱাদৱগ্গস্স তাৱ পঠমসিক্খাপদে হত্থকোতি তস্স থেৰস্স নামং. সক্যানং পুত্তোতি সক্যপুত্তো. বুদ্ধকালে কিৰ সক্যকুলতো অসীতি পুৰিসসহস্সানি পব্বজিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতৰোতি. ৱাদক্খিত্তোতি ‘‘ৱাদং কৰিস্সামী’’তি এৱং পৰিৱিতক্কিতেন ৱাদেন পৰৱাদিসন্তিকং খিত্তো পক্খিত্তো পহিতো পেসিতোতি অত্থো. ৱাদম্হি ৱা সকেন চিত্তেন খিত্তো. যত্ৰ যত্ৰ ৱাদো তত্ৰ তত্ৰেৱ সন্দিস্সতীতিপি ৱাদক্খিত্তো. অৱজানিত্ৱা অৱজানাতীতি অত্তনো ৱাদে কঞ্চি দোসং সল্লক্খেন্তো ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজানিত্ৱা পুন কথেন্তো কথেন্তো নিদ্দোসতং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মমেৱ অযং ৱাদো’’তি পটিজানাতি. পটিজানিত্ৱা অৱজানাতীতি কিস্মিঞ্চিদেৱ ৱচনে আনিসংসং সল্লক্খেন্তো ‘‘অযং মম ৱাদো’’তি পটিজানিত্ৱা পুন কথেন্তো কথেন্তো তত্থ দোসং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজানাতি. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি অঞ্ঞেন কাৰণেন অঞ্ঞং কাৰণং পটিচৰতি পটিচ্ছাদেতি অজ্ঝোত্থৰতি, ‘‘ৰূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তিআদীনি ৱদতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘এতস্স পটিচ্ছাদনহেতুং অঞ্ঞং বহুং কথেতী’’তি ৱুত্তং. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যং তং পটিজাননঞ্চ অৱজাননঞ্চ, তস্স পটিচ্ছাদনত্থং ‘‘কো আহ, কিং আহ, কিস্মিং আহা’’তি এৱমাদি বহুং ভাসতীতি. পুন মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘অৱজানিত্ৱা পটিজানন্তো পটিজানিত্ৱা অৱজানন্তো এৱ চ অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতী’’তি ৱুত্তং. সম্পজানমুসা ভাসতীতি জানন্তো মুসা ভাসতি. সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেতীতি পুৰেভত্তাদীসু ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে অসুকস্মিং নাম পদেসে ৱাদো হোতূ’’তি সঙ্কেতং কত্ৱা সঙ্কেততো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা গন্ত্ৱা ‘‘পস্সথ ভো, তিত্থিযা ন আগতা পৰাজিতা’’তি পক্কমতি.

২. সম্পজানমুসাৱাদেতি জানিত্ৱা জানন্তস্স চ মুসা ভণনে.

৩. ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্সাতি ৱিসংৱাদনচিত্তং পুৰতো কত্ৱা ৱদন্তস্স. ৱাচাতি মিচ্ছাৱাচাপৰিযাপন্নৱচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. গিৰাতি তায চেতনায সমুট্ঠাপিতসদ্দং দস্সেতি. ব্যপ্পথোতি ৱচনপথো; ৱাচাযেৱ হি অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠানুগতিমাপজ্জন্তানং পথভূততো ব্যপ্পথোতি ৱুচ্চতি. ৱচীভেদোতি ৱচীসঞ্ঞিতায ৱাচায ভেদো; পভেদগতা ৱাচা এৱ এৱং ৱুচ্চতি. ৱাচসিকা ৱিঞ্ঞত্তীতি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. এৱং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা, মজ্ঝে তীহি তংসমুট্ঠাপিতসদ্দসহিতা চেতনা, অন্তে একেন ৱিঞ্ঞত্তিসহিতা চেতনা ‘‘কথিতা’’তি ৱেদিতব্বা. অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং বালপুথুজ্জনানং ৱোহাৰা.

এৱং সম্পজানমুসাৱাদং দস্সেত্ৱা ইদানি অন্তে ৱুত্তানং সম্পজানমুসাৱাদসঙ্খাতানং অনৰিযৱোহাৰানং লক্খণং দস্সেন্তো ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিট্ঠং দিট্ঠং মেতি এৱং ৱদতো ৱচনং তংসমুট্ঠাপিকা ৱা চেতনা একো অনৰিযৱোহাৰোতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ চক্খুৱসেন অগ্গহিতাৰম্মণং অদিট্ঠং, সোতৱসেন অগ্গহিতং অসুতং, ঘানাদিৱসেন মুনিত্ৱা তীহি ইন্দ্ৰিযেহি একাবদ্ধং ৱিয কত্ৱা পত্ৱা অগ্গহিতং অমুতং, অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি সুদ্ধেন ৱিঞ্ঞাণেনেৱ অগ্গহিতং অৱিঞ্ঞাতন্তি ৱেদিতব্বং. পাড়িযং পন ‘‘অদিট্ঠং নাম ন চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি এৱং ওড়াৰিকেনেৱ নযেন দেসনা কতাতি. দিট্ঠাদীসু চ অত্তনাপি পৰেনপি দিট্ঠং দিট্ঠমেৱ. এৱং সুতমুতৱিঞ্ঞাতানীতি অযমেকো পৰিযাযো. অপৰো নযো যং অত্তনা দিট্ঠং দিট্ঠমেৱ তং. এস নযো সুতাদীসু. যং পন পৰেন দিট্ঠং, তং অত্তনা সুতট্ঠানে তিট্ঠতি. এৱং মুতাদীনিপি.

৪. ইদানি তেসং অনৰিযৱোহাৰানং ৱসেন আপত্তিং আৰোপেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো ‘‘তীহি আকাৰেহি পঠমং ঝানং সমাপজ্জিন্তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি এৱমাদিচতুত্থপাৰাজিকপাড়িৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তি ইধ ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি, তত্থ চ ‘‘আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি ‘‘ইধ আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি এৱং ৱত্থুমত্তে আপত্তিমত্তে চ ৱিসেসো, সেসং একলক্খণমেৱাতি.

৯. তীহাকাৰেহি দিট্ঠে ৱেমতিকোতিআদীনম্পি অত্থো ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তি এৱমাদিদুট্ঠদোসপাড়িৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পাড়িমত্তমেৱ হি এত্থ ৱিসেসো, অত্থে পন সথেৰৱাদে কিঞ্চি নানাকৰণং নত্থি.

১১. সহসা ভণতীতি অৱীমংসিত্ৱা অনুপধাৰেত্ৱা ৱা ৱেগেন দিট্ঠম্পি ‘‘অদিট্ঠং মে’’তি ভণতি. অঞ্ঞং ভণিস্সামীতি অঞ্ঞং ভণতীতি মন্দত্তা জড়ত্তা পক্খলন্তো ‘‘চীৱৰ’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘চীৰ’’ন্তি আদিং ভণতি. যো পন সামণেৰেন ‘‘অপি ভন্তে ময্হং উপজ্ঝাযং পস্সিত্থা’’তি ৱুত্তো কেড়িং কুৰুমানো ‘‘তৱ উপজ্ঝাযো দাৰুসকটং যোজেত্ৱা গতো ভৱিস্সতী’’তি ৱা সিঙ্গালসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কস্সাযং ভন্তে সদ্দো’’তি ৱুত্তো ‘‘মাতুযা তে যানেন গচ্ছন্তিযা কদ্দমে লগ্গচক্কং উদ্ধৰন্তানং অযং সদ্দো’’তি ৱা এৱং নেৱ দৱা ন ৰৱা অঞ্ঞং ভণতি, সো আপত্তিং আপজ্জতিযেৱ. অঞ্ঞা পূৰণকথা নাম হোতি, একো গামে থোকং তেলং লভিত্ৱা ৱিহাৰং আগতো সামণেৰং ভণতি – ‘‘ত্ৱং অজ্জ কুহিং গতো, গামো একতেলো অহোসী’’তি ৱা পচ্ছিকায ঠপিতং পূৱখণ্ডং লভিত্ৱা ‘‘অজ্জ গামে পচ্ছিকাহি পূৱে চাৰেসু’’ন্তি ৱা, অযং মুসাৱাদোৱ হোতি. সেসং উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

মুসাৱাদসিক্খাপদং পঠমং.