১০. কোসম্বকক্খন্ধকং

কোসম্বকৱিৱাদকথা

৪৫১. কোসম্বকক্খন্ধকে – তং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসূতি এত্থ অযমনুপুব্বিকথা – দ্ৱে কিৰ ভিক্খূ একস্মিং আৱাসে ৱসন্তি ৱিনযধৰো চ সুত্তন্তিকো চ. তেসু সুত্তন্তিকো ভিক্খু একদিৱসং ৱচ্চকুটিং পৱিট্ঠো আচমনউদকাৱসেসং ভাজনে ঠপেত্ৱাৱ নিক্খমি. ৱিনযধৰো পচ্ছা পৱিট্ঠো তং উদকং দিস্ৱা নিক্খমিত্ৱা তং ভিক্খুং পুচ্ছি – ‘‘আৱুসো, তযা ইদং উদকং ঠপিত’’ন্তি? ‘‘আমাৱুসো’’তি. ‘‘কিং ত্ৱং এত্থ আপত্তিভাৱং ন জানাসী’’তি? ‘‘আম, ন জানামী’’তি. ‘‘হোতি, আৱুসো এত্থ আপত্তী’’তি? ‘‘সচে হোতি, দেসিস্সামী’’তি. ‘‘সচে পন তে, আৱুসো, অসঞ্চিচ্চ অসতিযা কতং, নত্থি আপত্তী’’তি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসি.

ৱিনযধৰোপি অত্তনো নিস্সিতকানং ‘‘অযং সুত্তন্তিকো আপত্তিং আপজ্জমানোপি ন জানাতী’’তি আৰোচেসি. তে তস্স নিস্সিতকে দিস্ৱা ‘‘তুম্হাকং উপজ্ঝাযো আপত্তিং আপজ্জিত্ৱাপি আপত্তিভাৱং ন জানাতী’’তি আহংসু. তে গন্ত্ৱা অত্তনো উপজ্ঝাযস্স আৰোচেসুং. সো এৱমাহ – ‘‘অযং ৱিনযধৰো পুব্বে অনাপত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ইদানি আপত্তী’’তি ৱদতি. মুসাৱাদী এসোতি. তে গন্ত্ৱা ‘‘তুম্হাকং উপজ্ঝাযো মুসাৱাদী’’তি এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং ৱড্ঢযিংসু. ততো ৱিনযধৰো ওকাসং লভিত্ৱা তস্স আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মং অকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসূ’’তি.

৪৫৩. ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘোতি এত্থ ন তাৱ ভিন্নো; অপিচ খো যথা দেৱে ৱুট্ঠে ‘‘ইদানি সস্সং নিপ্ফন্ন’’ন্তি ৱুচ্চতি, অৱস্সঞ্হি তং নিপ্ফজ্জিস্সতি, এৱমেৱ ইমিনা কাৰণেন আযতিং অৱস্সং ভিজ্জিস্সতি, সো চ খো কলহৱসেন ন সঙ্ঘভেদৱসেন, তস্মা ‘‘ভিন্নো’’তি ৱুত্তং. সম্ভমঅত্থৱসেন চেত্থ আমেডিতং ৱেদিতব্বং.

৪৫৪. এতমত্থং ভাসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি কস্মা এৱং ভাসিত্ৱা পক্কামি? সচে হি ভগৱা উক্খেপকে ৱা ‘‘অকাৰণে তুম্হেহি সো ভিক্খু উক্খিত্তো’’তি ৱদেয্য, উক্খিত্তানুৱত্তকে ৱা ‘‘তুম্হে আপত্তিং আপন্না’’তি ৱদেয্য, ‘‘এতেসং ভগৱা পক্খো, এতেসং ভগৱা পক্খো’’তি ৱত্ৱা আঘাতং বন্ধেয্যুং, তস্মা তন্তিমেৱ ঠপেত্ৱা এতমত্থং ভাসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

৪৫৫. অত্তনা ৱা অত্তানন্তি এত্থ যো সঙ্ঘেন উক্খেপনীযকতানং অধম্মৱাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘‘তুম্হে কিং ভণথা’’তি তেসঞ্চ ইতৰেসঞ্চ লদ্ধিং সুত্ৱা ‘‘ইমে অধম্মৱাদিনো, ইতৰে ধম্মৱাদিনো’’তি চিত্তং উপ্পাদেতি, অযং তেসং মজ্ঝে নিসিন্নোৱ তেসং নানাসংৱাসকো হোতি, কম্মং কোপেতি, ইতৰেসম্পি হত্থপাসং অনাগতত্তা কোপেতি. এৱং অত্তনা ৱা অত্তানং নানাসংৱাসকং কৰোতি. সমানসংৱাসকন্তি এত্থাপি যো অধম্মৱাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘‘অধম্মৱাদিনো ইমে, ইতৰে ধম্মৱাদিনো’’তি তেসং মজ্ঝং পৱিসতি, যত্থ ৱা তত্থ ৱা পন পক্খে নিসিন্নো ‘‘ইমে ধম্মৱাদিনো’’তি গণ্হাতি, অযং অত্তনা ৱা অত্তানং সমানসংৱাসকং কৰোতীতি ৱেদিতব্বো.

৪৫৬. কাযকম্মং ৱচীকম্মন্তি এত্থ কাযেন পহৰন্তা কাযকম্মং উপদংসেন্তি, ফৰুসং ৱদন্তা ৱচীকম্মং উপদংসেন্তীতি ৱেদিতব্বা. হত্থপৰামাসং কৰোন্তীতি কোধৱসেন হত্থেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰামসনং কৰোন্তি. অধম্মিযাযমানেতি অধম্মিযানি কিচ্চানি কুৰুমানে. অসম্মোদিকাৱত্তমানাযাতি অসম্মোদিকায ৱত্তমানায. অযমেৱ ৱা পাঠো. সম্মোদনকথায অৱত্তমানাযাতি অত্থো. এত্তাৱতা ন অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি এত্থ দ্ৱে পন্তিযো কত্ৱা উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা নিসীদিতব্বং, ধম্মিযাযমানে পন সম্মোদিকায ৱত্তমানায আসনন্তৰিকায নিসীদিতব্বং, একেকং আসনং অন্তৰং কত্ৱা নিসীদিতব্বং.

৪৫৭-৪৫৮. মা ভণ্ডনন্তিআদীসু ‘‘অকত্থা’’তি পাঠসেসং গহেত্ৱা ‘‘মা ভণ্ডনং অকত্থা’’তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. অধম্মৱাদীতি উক্খিত্তানুৱত্তকেসু অঞ্ঞতৰো. অযং পন ভিক্খু ভগৱতো অত্থকামো, অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো ‘‘ইমে ভিক্খূ কোধাভিভূতা সত্থু ৱচনং ন গণ্হন্তি, মা ভগৱা এতে ওৱদন্তো কিলমিত্থা’’তি তস্মা এৱমাহ. ভগৱা পন ‘‘পচ্ছাপি সঞ্ঞং লভিত্ৱা ওৰমিস্সন্তী’’তি তেসং অনুকম্পায অতীতৱত্থুং আহৰিত্ৱা কথেসি. তত্থ অনত্থতোতি অনত্থো অতো; এতস্মা মে পুৰিসা অনত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা অনত্থতোতি অনত্থদো. সেসং পাকটমেৱ.

৪৬৪. পুথুসদ্দোতিআদিগাথাসু পন পুথু মহা সদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি সমানো একসদিসো জনো; সব্বো চাযং ভণ্ডনকাৰকোজনো সমন্ততো সদ্দনিচ্ছাৰণেন পুথুসদ্দো চেৱ সদিসো চাতি ৱুত্তং হোতি. ন বালো কোচি মঞ্ঞথাতি তত্থ কোচি একোপি ‘‘অহং বালো’’তি ন মঞ্ঞিত্থ; সব্বেপি পণ্ডিতমানিনোযেৱ. নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞৰুন্তি কোচি একোপি ‘‘অহং বালো’’তি চ ন মঞ্ঞিত্থ; ভিয্যো চ সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানে অঞ্ঞম্পি একং ‘‘ময্হং কাৰণা সঙ্ঘো ভিজ্জতী’’তি ইদং কাৰণং ন মঞ্ঞিত্থাতি অত্থো.

পৰিমুট্ঠাতি পৰিমুট্ঠস্সতিনো. ৱাচাগোচৰভাণিনোতি ৰাকাৰস্স ৰস্সাদেসো কতো, ৱাচাগোচৰা ন সতিপট্ঠানাদিগোচৰা. ভাণিনো চ কথং ভাণিনো? যাৱিচ্ছন্তি মুখাযামং যাৱ মুখং পসাৰেতুং ইচ্ছন্তি, তাৱ পসাৰেত্ৱা ভাণিনো, একোপি সঙ্ঘগাৰৱেন মুখসঙ্কোচং ন কৰোতীতি অত্থো. যেন নীতাতি যেন কলহেন ইমং নিল্লজ্জভাৱং নীতা. ন তং ৱিদূতি ন তং জানন্তি, ‘‘এৱং সাদীনৱো অয’’ন্তি.

যে চ তং উপনয্হন্তীতি তং ‘‘অক্কোচ্ছি মং, অৱধি ম’’ন্তিআদিকং আকাৰং যে চ উপনয্হন্তি. সনন্তনোতি পোৰাণো.

পৰেতি পণ্ডিতে ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞে ভণ্ডনকাৰকা পৰে নাম. তে এত্থ সঙ্ঘমজ্ঝে কলহং কৰোন্তা ‘‘মযং যমামসে উপযমাম; সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ন জানন্তি. যে চ তত্থ ৱিজানন্তীতি যে তত্থ পণ্ডিতা ‘‘মযং মচ্চুসমীপং গচ্ছামা’’তি ৱিজানন্তি. ততো সম্মন্তি মেধগাতি এৱঞ্হি তে জানন্তা যোনিসোমনসিকাৰং উপ্পাদেত্ৱা মেধগানং কলহানং ৱূপসমায পটিপজ্জন্তি.

অট্ঠিচ্ছিন্নাতি অযং গাথা ব্ৰহ্মদত্তঞ্চ দীঘাৱুকুমাৰঞ্চ সন্ধায ৱুত্তা. তেসম্পি হোতি সঙ্গতি, কস্মা তুম্হাকং ন হোতি, যেসং ৱো নেৱ মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্নানি, ন পাণা হতা, ন গৱাস্সধনানি হটানীতি.

সচে লভেথাতিআদিগাথা পণ্ডিতসহাযস্স চ বালসহাযস্স চ ৱণ্ণাৱণ্ণদীপনত্থং ৱুত্তা. অভিভুয্য সব্বানি পৰিস্সযানীতি পাকটপৰিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপৰিস্সযে চ অভিভৱিত্ৱা তেন সদ্ধিং অত্তমনো সতিমা চৰেয্য.

ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতন্তি যথা অত্তনো ৱিজিতং ৰট্ঠং মহাজনকৰাজা চ অৰিন্দমমহাৰাজা চ পহায এককা চৰিংসু; এৱং চৰেয্যাতি অত্থো. মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগোতি মাতঙ্গো অৰঞ্ঞে নাগোৱ. মাতঙ্গোতি হত্থী ৱুচ্চতি; নাগোতি মহন্তাধিৱচনমেতং. যথা হি মাতুপোসকো মাতঙ্গনাগো অৰঞ্ঞে একো চৰি, ন চ পাপানি অকাসি. যথা চ পালিলেয্যকো, এৱং একো চৰে, ন চ পাপানি কযিৰাতি ৱুত্তং হোতি.

পালিলেয্যকগমনকথা

৪৬৭. পালিলেয্যকে ৱিহৰতি ৰক্খিতৱনসণ্ডেতি পালিলেয্যকং উপনিস্সায ৰক্খিতৱনসণ্ডে ৱিহৰতি. হত্থিনাগোতি মহাহত্থী. হত্থিকলভেহীতি হত্থিপোতকেহি. হত্থিচ্ছাপেহীতি খীৰূপকেহি দহৰপোতকেহি. ছিন্নগ্গানীতি তেহি পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তেহি ছিন্নগ্গানি খাযিতাৱসেসানি খাণুসদিসানি তিণানি খাদতি. ওভগ্গোভগ্গন্তি তেন হত্থিনাগেন উচ্চট্ঠানতো ভঞ্জিত্ৱা ভঞ্জিত্ৱা পাতিতং. অস্স সাখাভঙ্গন্তি এতস্স সন্তকং সাখাভঙ্গং তে খাদন্তি. আৱিলানীতি তেহি পঠমতৰং ওতৰিত্ৱা পিৱন্তেহি আলুলিতানি কদ্দমোদকানি পিৱতি. ওগাহাতি তিত্থতো.

নাগস্স নাগেনাতি হত্থিনাগস্স বুদ্ধনাগেন. ঈসাদন্তস্সাতি ৰথঈসাসদিসদন্তস্স. যদেকো ৰমতী ৱনেতি যস্মা বুদ্ধনাগো ৱিয অযম্পি হত্থিনাগো একো পৱিৱিত্তো ৱনে ৰমতি; তস্মাস্স নাগস্স নাগেন চিত্তং সমেতি, একীভাৱৰতিযা একসদিসং হোতীতি অত্থো.

যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱাতি এত্থ তেমাসং ভগৱা তত্থ ৱিহাসীতি ৱেদিতব্বো. এত্তাৱতা কোসম্বকেহি কিৰ উব্বাড়্হো ভগৱা তেমাসং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱসীতি সব্বত্থ কথা পত্থটা অহোসি.

অথ খো কোসম্বকা উপাসকাতি অথ খো ইমং কথাসল্লাপং সুত্ৱা কোসম্বিৱাসিনো উপাসকা.

অট্ঠাৰসৱত্থুকথা

৪৬৮. অধম্মং ধম্মোতিআদীনি অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকে ৱণ্ণযিস্সাম.

৪৭৫. তং উক্খিত্তকং ভিক্খুং ওসাৰেত্ৱাতি তং গহেত্ৱা সীমং গন্ত্ৱা আপত্তিং দেসাপেত্ৱা কম্মৱাচায ওসাৰেত্ৱা. তাৱদেৱ উপোসথোতি তংদিৱসমেৱ উপোসথক্খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ সামগ্গীউপোসথো কাতব্বো.

৪৭৬. অমূলা মূলং গন্ত্ৱাতি ন মূলা মূলং গন্ত্ৱা; তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱাতি অত্থো. অযং ৱুচ্চতি উপালি সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনূপেতাতি অত্থতো অপগতা, ‘‘সঙ্ঘসামগ্গী’’তি ইমং পন ব্যঞ্জনমত্তং উপেতা.

৪৭৭. সঙ্ঘস্স কিচ্চেসূতি সঙ্ঘস্স কৰণীযেসু উপ্পন্নেসু. মন্তনাসূতি ৱিনযমন্তনাসু. অত্থেসু জাতেসূতি ৱিনযঅত্থেসু উপ্পন্নেসু. ৱিনিচ্ছযেসূতি তেসংযেৱ অত্থানং ৱিনিচ্ছযেসু. মহত্থিকোতি মহাউপকাৰো. পগ্গহাৰহোতি পগ্গণ্হিতুং ৱুত্তো.

অনানুৱজ্জো পঠমেন সীলতোতিআদিম্হিযেৱ তাৱ সীলতো ন উপৱজ্জো. অৱেক্খিতাচাৰোতি অপেক্খিতাচাৰো; আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰীতিআদিনা নযেন উপপৰিক্খিতাচাৰো. অট্ঠকথাসু পন ‘‘অপ্পটিচ্ছন্নাচাৰো’’তি ৱুত্তং.

ৱিসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা. অনুয্যুতং ভণন্তি অনুঞ্ঞাতং অনপগতং ভণন্তো. যস্মা হি সো অনুয্যুতং ভণতি, উসূযায ৱা অগতিগমনৱসেন ৱা কাৰণাপগতং ন ভণতি, তস্মা অত্থং ন হাপেতি. উসূযায পন অগতিগমনৱসেন ৱা ভণন্তো অত্থং হাপেতি, কাৰণং ন দেতি, তস্মা সো পৰিসগতো ছম্ভতি চেৱ ৱেধতি চ. যো ঈদিসো ন হোতি, অযং ‘‘পগ্গহাৰহো’’তি দস্সেতি.

কিঞ্চ ভিয্যো ‘‘তথেৱ পঞ্হ’’ন্তি গাথা, তস্সত্থো – যথা চ অনুয্যুতং ভণন্তো অত্থং ন হাপেতি, তথেৱ পৰিসায মজ্ঝে পঞ্হং পুচ্ছিতো সমানো ন চেৱ পজ্ঝাযতি, ন চ মঙ্কু হোতি. যো হি অত্থং ন জানাতি, সো পজ্ঝাযতি. যো ৱত্তুং ন সক্কোতি, সো মঙ্কু হোতি. যো পন অত্থঞ্চ জানাতি, ৱত্তুঞ্চ সক্কোতি; সো ন পজ্ঝাযতি, ন মঙ্কু হোতি. কালাগতন্তি কথেতব্বযুত্তকালে আগতং. ব্যাকৰণাৰহন্তি পঞ্হস্স অত্থানুলোমতায ব্যাকৰণানুচ্ছৱিকং. ৱচোতি ৱদন্তো; এৱৰূপং ৱচনং ভণন্তোতি অত্থো. ৰঞ্জেতীতি তোসেতি. ৱিঞ্ঞূপৰিসন্তি ৱিঞ্ঞূনং পৰিসং.

আচেৰকম্হি চ সকেতি অত্তনো আচৰিযৱাদে. অলং পমেতুন্তি ৱীমংসিতুং তং তং কাৰণং পঞ্ঞায তুলযিতুং সমত্থো. পগুণোতি কতপৰিচযো লদ্ধাসেৱনো. কথেতৱেতি কথেতব্বে. ৱিৰদ্ধিকোৱিদোতি ৱিৰদ্ধট্ঠানকুসলো.

পচ্চত্থিকা যেন ৱজন্তীতি অযং গাথা যাদিসে কথেতব্বে পগুণো, তং দস্সেতুং ৱুত্তা. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যাদিসেন কথিতেন পচ্চত্থিকা চ নিগ্গহং গচ্ছন্তি, মহাজনো চ সঞ্ঞপনং গচ্ছতি; সঞ্ঞত্তিং অৱবোধনং গচ্ছতীতি অত্থো. যঞ্চ কথেন্তো সকং আদাযং অত্তনো আচৰিযৱাদং ন হাপেতি, যস্মিং ৱত্থুস্মিং অধিকৰণং উপ্পন্নং, তদনুৰূপং অনুপঘাতকৰং পঞ্হং ব্যাকৰমানো তাদিসে কথেতব্বে পগুণো হোতীতি.

দূতেয্যকম্মেসু অলন্তি অট্ঠহি দূতঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা সঙ্ঘস্স দূতেয্যকম্মেসু সমত্থো. সুট্ঠু উগ্গণ্হাতীতি সমুগ্গহো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম আহুনং আহুতিপিণ্ডং সমুগ্গণ্হন্তি, এৱং পীতিসোমনস্সজাতেনেৱ চেতসা সঙ্ঘস্স কিচ্চেসু সমুগ্গহো, সঙ্ঘস্সকিচ্চেসু তস্স তস্স কিচ্চস্স পটিগ্গাহকোতি অত্থো. কৰং ৱচোতি ৱচনং কৰোন্তো. ন তেন মঞ্ঞতীতি তেন ৱচনকৰণেন ‘‘অহং কৰোমি, সঙ্ঘভাৰং নিত্থৰামী’’তি ন মানাতিমানং জপ্পেতি.

আপজ্জতি যাৱতকেসু ৱত্থূসূতি যত্তকেসু ৱত্থূসু আপত্তিং আপজ্জমানো আপজ্জতি. হোতি যথা চ ৱুট্ঠিতীতি তস্সা চ আপত্তিযা যথা ৱুট্ঠানং হোতি. এতে ৱিভঙ্গাতি যেসু ৱত্থূসু আপজ্জতি, যথা চ ৱুট্ঠানং হোতি, ইমেসং অত্থানং জোতকা এতে ৱিভঙ্গা. উভযস্সাতি উভযে অস্স. স্ৱাগতাতি সুট্ঠু আগতা. আপত্তিৱুট্ঠানপদস্স কোৱিদোতি আপত্তিৱুট্ঠানকাৰণকুসলো.

যানি চাচৰন্তি যানি চ ভণ্ডনকাৰণাদীনি আচৰন্তো তজ্জনীযকম্মাদিৱসেন নিস্সাৰণং গচ্ছতি. ওসাৰণং তংৱুসিতস্স জন্তুনোতি তং ৱত্তং ৱুসিতস্স জন্তুনো, যা ওসাৰণা কাতব্বা, এতম্পি জানাতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

কোসম্বকক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায

মহাৱগ্গৱণ্ণনা সমত্তা.

মহাৱগ্গ-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.