৬. দুতিযকামভূসুত্তৱণ্ণনা

৩৪৮. ছট্ঠে কতি নু খো ভন্তে সঙ্খাৰাতি অযং কিৰ, গহপতি, নিৰোধং ৱলঞ্জেতি, তস্মা ‘‘নিৰোধপাদকে সঙ্খাৰে পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ. থেৰোপিস্স অধিপ্পাযং ঞত্ৱা পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদীসু অনেকেসু সঙ্খাৰেসু ৱিজ্জমানেসুপি কাযসঙ্খাৰাদযোৱ আচিক্খন্তো তযো খো গহপতীতিআদিমাহ. তত্থ কাযপ্পটিবদ্ধত্তা কাযেন সঙ্খৰীযতি নিব্বত্তীযতীতি কাযসঙ্খাৰো. ৱাচায সঙ্খৰোতি নিব্বত্তেতীতি ৱচীসঙ্খাৰো. চিত্তপ্পটিবদ্ধত্তা চিত্তেন সঙ্খৰীযতি নিব্বত্তীযতীতি চিত্তসঙ্খাৰো.

কতমো পন ভন্তেতি ইধ কিং পুচ্ছতি? ‘‘ইমে সঙ্খাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং মিস্সা আলুড়িতা অৱিভূতা দুদ্দীপনা. তথা হি কাযদ্ৱাৰে আদানগ্গহণমুঞ্চনচোপনানি পাপেত্ৱা উপ্পন্না অট্ঠ কামাৱচৰকুসলচেতনা দ্ৱাদস অকুসলচেতনাতি এৱং কুসলাকুসলা ৱীসতি চেতনাপি, অস্সাসপস্সাসাপি কাযসঙ্খাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. ৱচীদ্ৱাৰে হনুসঞ্চোপনং ৱচীভেদং পাপেত্ৱা উপ্পন্না ৱুত্তপ্পকাৰাৱ ৱীসতি চেতনাপি ৱিতক্কৱিচাৰাপি ৱচীসঙ্খাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনং অপত্ৱা ৰহো নিসিন্নস্স চিন্তযতো উপ্পন্না কুসলাকুসলা একূনতিংসচেতনাপি, সঞ্ঞা চ ৱেদনা চাতি ইমে দ্ৱে ধম্মাপি চিত্তসঙ্খাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. এৱং ইমে সঙ্খাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং মিস্সা আলুড়িতা অৱিভূতা দুদ্দীপনা, তে পাকটে ৱিভূতে কত্ৱা কথাপেস্সামী’’তি পুচ্ছি.

কস্মা পন ভন্তেতি ইধ কাযসঙ্খাৰাদিনামস্স পদত্থং পুচ্ছতি. তস্স ৱিস্সজ্জনে কাযপ্পটিবদ্ধাতি কাযনিস্সিতা. কাযে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তি. চিত্তপ্পটিবদ্ধাতি চিত্তনিস্সিতা. চিত্তে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তি.

ইদানি ‘‘কিং নু খো এস সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং ৱলঞ্জেতি, নো ৱলঞ্জেতি, চিণ্ণৱসী ৱা তত্থ নো চিণ্ণৱসী’’তি জাননত্থং পুচ্ছন্তো কথং পন ভন্তে সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি হোতীতি আহ. তস্স ৱিস্সজ্জনে সমাপজ্জিস্সন্তি ৱা সমাপজ্জামীতি ৱা পদদ্ৱযেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিকালো কথিতো. সমাপন্নোতি পদেন অন্তোনিৰোধো. তথা পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি সচিত্তককালো কথিতো, পচ্ছিমেন অচিত্তককালো.

পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতীতি নিৰোধসমাপত্তিতো পুব্বে অদ্ধানপৰিচ্ছেদকালেযেৱ ‘‘এত্তকং কালং অচিত্তকো ভৱিস্সামী’’তি অদ্ধানপৰিচ্ছেদং চিত্তং ভাৱিতং হোতি. যং তং তথত্তায উপনেতীতি যং পন এৱং ভাৱিতং চিত্তং, তং পুগ্গলং তথত্তায অচিত্তকভাৱায উপনেতি. ৱচীসঙ্খাৰো পঠমং নিৰুজ্ঝতীতি সেসসঙ্খাৰেহি পঠমং দুতিযজ্ঝানেযেৱ নিৰুজ্ঝতি. ততো কাযসঙ্খাৰোতি ততো পৰং কাযসঙ্খাৰো চতুত্থজ্ঝানে নিৰুজ্ঝতি. ততো চিত্তসঙ্খাৰোতি ততো পৰং চিত্তসঙ্খাৰো অন্তোনিৰোধে নিৰুজ্ঝতি. আযূতি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং. ৱিপৰিভিন্নানীতি উপহতানি ৱিনট্ঠানি.

তত্থ কেচি ‘‘নিৰোধসমাপন্নস্স ‘চিত্তসঙ্খাৰো চ নিৰুদ্ধো’তি ৱচনতো চিত্তং অনিৰুদ্ধং হোতি, তস্মা সচিত্তকাপি অযং সমাপত্তী’’তি ৱদন্তি. তে ৱত্তব্বা – ‘‘ৱচীসঙ্খাৰোপিস্স নিৰুদ্ধো’’তি ৱচনতো ৱাচা অনিৰুদ্ধা হোতি, তস্মা নিৰোধসমাপন্নেন ধম্মম্পি কথেন্তেন সজ্ঝাযম্পি কৰোন্তেন নিসীদিতব্বং সিযা. যো চাযং মতো কালঙ্কতো, তস্সাপি চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধোতি ৱচনতো চিত্তং অনিৰুদ্ধং ভৱেয্য, তস্মা কালঙ্কতে মাতাপিতৰো ৱা অৰহন্তে ৱা ঝাপেন্তেন আনন্তৰিযকম্মং কতং ভৱেয্য. ইতি ব্যঞ্জনে অভিনিৱেসং অকত্ৱা আচৰিযানং নযে ঠত্ৱা অত্থো উপপৰিক্খিতব্বো. অত্থো হি পটিসৰণং, ন ব্যঞ্জনং.

ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানীতি কিৰিযমযপৱত্তস্মিঞ্হি ৱত্তমানে বহিদ্ধাৰম্মণেসু পসাদে ঘট্টেন্তেসু ইন্দ্ৰিযানি কিলমন্তি, উপহতানি মক্খিত্তানি ৱিয হোন্তি ৱাতাদীহি উট্ঠিতৰজেন চতুমহাপথে ঠপিতআদাসো ৱিয. যথা পন থৱিকায পক্খিপিত্ৱা মঞ্জূসাদীসু ঠপিতো আদাসো অন্তোযেৱ ৱিৰোচতি, এৱং নিৰোধসমাপন্নস্স ভিক্খুনো অন্তোনিৰোধে পঞ্চ পসাদা অতিৱিয ৱিৰোচন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানী’’তি.

ৱুট্ঠহিস্সন্তি ৱা ৱুট্ঠহামীতি ৱা পদদ্ৱযেন অন্তোনিৰোধকালো কথিতো, ৱুট্ঠিতোতি পদেন ফলসমাপত্তিকালো. তথা পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি অচিত্তককালো কথিতো, পচ্ছিমেন সচিত্তককালো. পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতীতি নিৰোধসমাপত্তিতো পুব্বে অদ্ধানপৰিচ্ছেদকালেযেৱ ‘‘এত্তকং কালং অচিত্তকো হুত্ৱা ততো পৰং সচিত্তকো ভৱিস্সামী’’তি অদ্ধানপৰিচ্ছেদং চিত্তং ভাৱিতং হোতি. যং তং তথত্তায উপনেতীতি যং এৱং ভাৱিতং চিত্তং, তং পুগ্গলং তথত্তায সচিত্তকভাৱায উপনেতি. ইতি হেট্ঠা নিৰোধসমাপজ্জন্নকালো গহিতো, ইধ নিৰোধতো ৱুট্ঠানকালো.

ইদানি নিৰোধকথং কথেতুং কালোতি নিৰোধকথা কথেতব্বা সিযা. সা পনেসা ‘‘দ্ৱীহি বলেহি সমন্নাগতত্তা তযো চ সঙ্খাৰানং পটিপস্সদ্ধিযা সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি নৱহি সমাধিচৰিযাহি ৱসীভাৱতাপঞ্ঞা নিৰোধসমাপত্তিযং ঞাণ’’ন্তি মাতিকং ঠপেত্ৱা সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা, তস্মা তত্থ কথিতনযেনেৱ গহেতব্বা. কো পনাযং নিৰোধো নাম? চতুন্নং খন্ধানং পটিসঙ্খা অপ্পৱত্তি. অথ কিমত্থমেতং সমাপজ্জন্তীতি? সঙ্খাৰানং পৱত্তে উক্কণ্ঠিতা সত্তাহং অচিত্তকা হুত্ৱা সুখং ৱিহৰিস্সাম, দিট্ঠধম্মনিব্বানং নামেতং যদিদং নিৰোধোতি এতদত্থং সমাপজ্জন্তি.

চিত্তসঙ্খাৰো পঠমং উপ্পজ্জতীতি নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স হি ফলসমাপত্তিচিত্তং পঠমং উপ্পজ্জতি. তংসম্পযুত্তং সঞ্ঞঞ্চ ৱেদনঞ্চ সন্ধায ‘‘চিত্তসঙ্খাৰো পঠমং উপ্পজ্জতী’’তি আহ. ততো কাযসঙ্খাৰোতি ততো পৰং ভৱঙ্গসমযে কাযসঙ্খাৰো উপ্পজ্জতি.

কিং পন ফলসমাপত্তি অস্সাসপস্সাসে ন সমুট্ঠাপেতীতি? সমুট্ঠাপেতি. ইমস্স পন চতুত্থজ্ঝানিকা ফলসমাপত্তি, সা ন সমুট্ঠাপেতি. কিং ৱা এতেন? ফলসমাপত্তি পঠমজ্ঝানিকা ৱা হোতু দুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানিকা ৱা, সন্তসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স ভিক্খুনো অস্সাসপস্সাসা অব্বোহাৰিকা হোন্তি, তেসং অব্বোহাৰিকভাৱো সঞ্জীৱত্থেৰৱত্থুনা ৱেদিতব্বো. সঞ্জীৱত্থেৰস্স হি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায কিংসুকপুপ্ফসদিসে ৱীতচ্চিতঙ্গাৰে মদ্দমানস্স গচ্ছতো চীৱৰে অংসুমত্তম্পি ন ঝাযি, উস্মাকাৰমত্তম্পি নাহোসি. সমাপত্তিবলং নামেতন্তি ৱদন্তি. এৱমেৱ সন্তায ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স ভিক্খুনো অস্সাসপস্সাসা অব্বোহাৰিকা হোন্তীতি ভৱঙ্গসমযেনেৱেতং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.

ততো ৱচীসঙ্খাৰোতি ততো পৰং কিৰিযমযপৱত্তৱলঞ্জনকালে ৱচীসঙ্খাৰো উপ্পজ্জতি. কিং ভৱঙ্গং ৱিতক্কৱিচাৰে ন সমুট্ঠাপেতীতি? সমুট্ঠাপেতি. তংসমুট্ঠানা পন ৱিতক্কৱিচাৰা ৱাচং অভিসঙ্খাতুং ন সক্কোন্তীতি কিৰিযমযপৱত্তৱলঞ্জনকালেনেৱেতং কথিতং.

সুঞ্ঞতো ফস্সোতিআদযো সগুণেনাপি আৰম্মণেনাপি কথেতব্বা. সগুণেন তাৱ সুঞ্ঞতা নাম ফলসমাপত্তি, তায সহজাতফস্সং সন্ধায ‘‘সুঞ্ঞতো ফস্সো’’তি ৱুত্তং. অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৱ নযো. আৰম্মণেন পন নিব্বানং ৰাগাদীহি সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতা নাম, ৰাগনিমিত্তাদীনং অভাৱা অনিমিত্তং, ৰাগদোসমোহপ্পণিধীনং অভাৱা অপ্পণিহিতং, সুঞ্ঞতং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নফলসমাপত্তিসম্ফস্সো সুঞ্ঞতো নাম. অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৱ নযো.

অপৰা আগমনিযকথা নাম হোতি. সুঞ্ঞতঅনিমিত্তঅপ্পণিহিতাতি হি ৱিপস্সনাপি ৱুচ্চতি. তত্থ যো ভিক্খু সঙ্খাৰে অনিচ্চতো পৰিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চতো দিস্ৱা অনিচ্চতো ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অনিমিত্তা নাম হোতি. যো দুক্খতো পৰিগ্গহেত্ৱা দুক্খতো দিস্ৱা দুক্খতো ৱুট্ঠাতি, তস্স অপ্পণিহিতা নাম. যো অনত্ততো পৰিগ্গহেত্ৱা অনত্ততো দিস্ৱা অনত্ততো ৱুট্ঠাতি, তস্স সুঞ্ঞতা নাম. তত্থ অনিমিত্তৱিপস্সনায মগ্গো অনিমিত্তো নাম, অনিমিত্তমগ্গস্স ফলং অনিমিত্তং নাম, অনিমিত্তফলসমাপত্তিসহজাতে ফস্সে ফুসন্তে ‘‘অনিমিত্তো ফস্সো ফুসতী’’তি ৱুচ্চতি. অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতেসুপি এসেৱ নযো. আগমনিযেন কথিতে পন সুঞ্ঞতো ৱা ফস্সো অনিমিত্তো ৱা ফস্সো অপ্পণিহিতো ৱা ফস্সোতি ৱিকপ্পো আপজ্জেয্য, তস্মা সগুণেন চেৱ আৰম্মণেন চ কথেতব্বং. এৱঞ্হি তযো ফস্সা ফুসন্তীতি সমেতি.

ৱিৱেকনিন্নন্তিআদীসু নিব্বানং ৱিৱেকো নাম. তস্মিং ৱিৱেকে নিন্নং ওনতন্তি ৱিৱেকনিন্নং. ৱিৱেকপোণন্তি অঞ্ঞতো অগন্ত্ৱা যেন ৱিৱেকো, তেন ৱঙ্কং ৱিয হুত্ৱা ঠিতন্তি ৱিৱেকপোণং. যেন ৱিৱেকো, তেন পতমানং ৱিয ঠিতন্তি ৱিৱেকপব্ভাৰং.