২-১০. অট্ঠসতসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৭০-২৭৮. দুতিযে অট্ঠসতপৰিযাযন্তি অট্ঠসতস্স কাৰণভূতং. ধম্মপৰিযাযন্তি ধম্মকাৰণং. কাযিকা চ চেতসিকা চাতি এত্থ কাযিকা কামাৱচৰেযেৱ লব্ভন্তি, চেতসিকা চতুভূমিকাপি. সুখাতিআদীসু সুখা ৱেদনা অৰূপাৱচৰে নত্থি, সেসাসু তীসু ভূমীসু লব্ভন্তি, দুক্খা কামাৱচৰাৱ, ইতৰা চতুভূমিকা. পঞ্চকে সুখিন্দ্ৰিযদুক্খিন্দ্ৰিযদোমনস্সিন্দ্ৰিযানি কামাৱচৰানেৱ, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং চতুভূমকং. ছক্কে পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু ৱেদনা কামাৱচৰাৱ, মনোদ্ৱাৰে চতুভূমিকা, অট্ঠাৰসকে ছসু ইট্ঠাৰম্মণেসু সোমনস্সেন সহ উপৱিচৰন্তীতি সোমনস্সূপৱিচাৰা. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইতি অযং দেসনা ৱিচাৰৱসেন আগতা, তংসম্পযুত্তানং পন সোমনস্সাদীনং ৱসেন ইধ অট্ঠাৰস ৱেদনা ৱেদিতব্বা.
ছ গেহসিতানি সোমনস্সানীতিআদীসু ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৱা পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬). এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ৱুত্তকামগুণনিস্সিতানি সোমনস্সানি ছ গেহসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং ‘পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৱৰূপং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬) এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চতাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৱিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নসোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোৰমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৱা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৱা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং সমনুস্সৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং. যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি গেহসিতং দোমনস্স’’ন্তি. এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ‘‘ইট্ঠাৰম্মণং নানুভৱিস্সামি নানুভৱামী’’তি ৱিতক্কযতো উপ্পন্নানি কামগুণনিস্সিতদোমনস্সানি ছ গেহসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং ‘পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামি, যদৰিযা এতৰহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ইতি অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং. যং এৱৰূপং দোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসিতং দোমনস্সন্তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনুত্তৰৱিমোক্খসঙ্খাতঅৰিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠাপেত্ৱা তদধিগমায অনিচ্চতাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৱচ্ছৰং ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নানি দোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূড়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৱিপাকজিনস্স অনাদীনৱদস্সাৱিনো অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স. যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা নাতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে গুড়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৱিয ৰূপাদীনি অনতিৱত্তমানা তত্থেৱ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৱা উপ্পন্নকামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ছ গেহসিতউপেক্খা নাম.
‘‘ৰূপানং ত্ৱেৱ অনিচ্চতং ৱিদিত্ৱা ৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধং পুব্বে চেৱ ৰূপা এতৰহি চ, ‘সব্বে তে ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা. যা এৱৰূপা উপেক্খা, ৰূপং সা অতিৱত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৱুচ্চতী’’তি; এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাদিআৰম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অৰজ্জন্তস্স অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনে অমুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৱিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা নেক্খম্মসিতউপেক্খা নাম. ইমস্মিং সুত্তে সব্বসঙ্গাহকো চতুভূমকধম্মপৰিচ্ছেদো কথিতো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৱ.