৫-৬. পুণ্ণসুত্তাদিৱণ্ণনা

৮৮-৮৯. পঞ্চমে তঞ্চেতি তং চক্খুঞ্চেৱ ৰূপঞ্চ. নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযোতি তণ্হায সমোধানেন পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স সমোধানং হোতি. ইতি ছসু দ্ৱাৰেসু ‘‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো’’তি ইমিনা দ্ৱিন্নং সচ্চানং ৱসেন ৱট্টং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেসি. দুতিযনযে নিৰোধো মগ্গোতি দ্ৱিন্নং সচ্চানং ৱসেন ৱিৱট্টং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেসি. ইমিনা ত্ৱং পুণ্ণাতি পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. এৱং তাৱ ৱট্টৱিৱট্টৱসেন দেসনং অৰহত্তে পক্খিপিত্ৱা ইদানি পুণ্ণত্থেৰং সত্তসু ঠানেসু সীহনাদং নদাপেতুং ইমিনা ত্ৱন্তিআদিমাহ.

চণ্ডাতি দুট্ঠা কিব্বিসা. ফৰুসাতি কক্খড়া অক্কোসিস্সন্তীতি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসিস্সন্তি. পৰিভাসিস্সন্তীতি ‘‘কিং সমণো নাম ত্ৱং, ইদঞ্চিদঞ্চ তে কৰিস্সামা’’তি তজ্জেস্সন্তি. এৱমেত্থাতি এৱং ময্হং এত্থ ভৱিস্সতি. দণ্ডেনাতি চতুহত্থদণ্ডেন ৱা খদিৰদণ্ডেন ৱা ঘটিকমুগ্গৰেন ৱা. সত্থেনাতি একতোধাৰাদিনা সত্থেন. সত্থহাৰকং পৰিযেসন্তীতি জীৱিতহাৰকসত্থং পৰিযেসন্তি. ইদং থেৰো ততিযপাৰাজিকৱত্থুস্মিং অসুভকথং সুত্ৱা অত্তভাৱেন জিগুচ্ছন্তানং ভিক্খূনং সত্থহাৰকপৰিযেসনং সন্ধাযাহ. দমূপসমেনাতি এত্থ দমোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদীনং এতং নামং.

‘‘সচ্চেন দন্তো দমসা উপেতো,

ৱেদন্তগূ ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযো’’তি. (সং. নি. ১.১৯৫; সু. নি. ৪৬৭) –

এত্থ হি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো দমোতি ৱুত্তো. ‘‘যদি সচ্চা দমা চাগা, খন্ত্যা ভিয্যোধ ৱিজ্জতী’’তি (সু. নি. ১৯১; সং. নি. ১.২৪৬) এত্থ পঞ্ঞা দমোতি ৱুত্তা. ‘‘দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৱজ্জেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৫; ম. নি. ২.২২৬) এত্থ উপোসথকম্মং দমোতি ৱুত্তং. ইমস্মিং পন সুত্তে খন্তি দমোতি ৱেদিতব্বো. উপসমোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং.

অথ খো আযস্মা পুণ্ণোতি কো পনেস পুণ্ণো, কস্মা চ পনেত্থ গন্তুকামো অহোসীতি? সুনাপৰন্তৱাসিকো এৱ এস, সাৱত্থিযং পন অসপ্পাযৱিহাৰং সল্লক্খেত্ৱা তত্থ গন্তুকামো অহোসি.

তত্ৰাযং অনুপ্পুব্বিকথা – সুনাপৰন্তৰট্ঠে কিৰ একস্মিং ৱাণিজগামে এতে দ্ৱে ভাতৰো. তেসু কদাচি জেট্ঠো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৱা জনপদং গন্ত্ৱা ভণ্ডং আহৰতি, কদাচি কনিট্ঠো. ইমস্মিং পন সমযে কনিট্ঠং ঘৰে ঠপেত্ৱা, জেট্ঠভাতিকো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৱা, জনপদচাৰিকং চৰন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা, জেতৱনস্স নাতিদূৰে সকটসত্থং নিৱেসেত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো পৰিজনপৰিৱুতো ফাসুকট্ঠানে নিসীদি.

তেন চ সমযেন সাৱত্থিৱাসিনো ভুত্তপাতৰাসা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা গন্ধপুপ্ফাদিহত্থা যেন বুদ্ধো, যেন ধম্মো, যেন সঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভাৰা হুত্ৱা, দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা জেতৱনং গচ্ছন্তি. সো তে দিস্ৱা ‘‘কহং ইমে গচ্ছন্তী’’তি একং মনুস্সং পুচ্ছি. কিং ত্ৱং, অয্যো, ন জানাসি? লোকে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘৰতনানি নাম উপ্পন্নানি, ইচ্চেসো মহাজনো সত্থু সন্তিকং ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতীতি. তস্স ‘‘বুদ্ধো’’তি ৱচনং ছৱিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. সো অত্তনো পৰিজনপৰিৱুতো তায পৰিসায সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা, সত্থু মধুৰস্সৰেন ধম্মং দেসেন্তস্স পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো, ধম্মং সুত্ৱা পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ তথাগতেন কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসায উয্যোজিতায সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা, স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা, দুতিযদিৱসে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা, আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা, বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা, ভুত্তপাতৰাসো উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ভণ্ডাগাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘এত্তকং ধনং ৱিস্সজ্জিতং, এত্তকং ধনং ন ৱিস্সজ্জিত’’ন্তি সব্বং আচিক্খিত্ৱা, ‘‘ইমং সাপতেয্যং ময্হং কনিট্ঠস্স দেহী’’তি সব্বং নিয্যাতেত্ৱা, সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা, কম্মট্ঠানপৰাযণো অহোসি.

অথস্স কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তস্স কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি. ততো চিন্তেসি – ‘‘অযং জনপদো ময্হং অসপ্পাযো, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সকৰট্ঠমেৱ গচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ পুব্বণ্হসমযে পিণ্ডায চৰিত্ৱা, সাযন্হে পটিসল্লানা ৱুট্ঠহিত্ৱা, ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা, সত্ত সীহনাদে নদিত্ৱা, পক্কামি. তেন ৱুত্তং, ‘‘অথ খো আযস্মা পুণ্ণো…পে… ৱিহৰতী’’তি.

কত্থ পনাযং ৱিহাসীতি? চতূসু ঠানেসু ৱিহাসি. সুনাপৰন্তৰট্ঠং তাৱ পৱিসিত্ৱা চ অব্বুহত্থপব্বতং নাম পত্ৱা ৱাণিজগামং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ নং কনিট্ঠভাতা সঞ্জানিত্ৱা ভিক্খং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ইধেৱ ৱসথা’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা তত্থেৱ ৱসাপেসি.

ততো সমুদ্দগিৰিৱিহাৰং নাম অগমাসি. তত্থ অযকন্তপাসাণেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতচঙ্কমো অত্থি, কোচি তং চঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নত্থি. তত্থ সমুদ্দৱীচিযো আগন্ত্ৱা অযকন্তপাসাণেসু পহৰিত্ৱা মহাসদ্দং কৰোন্তি. থেৰো ‘‘কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তানং ফাসুৱিহাৰো হোতূ’’তি সমুদ্দং নিস্সদ্দং কত্ৱা অধিট্ঠাসি.

ততো মাতুলগিৰিং নাম অগমাসি. তত্থপি সকুণসঙ্ঘো উস্সন্নো ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ সদ্দো একাবদ্ধোৱ অহোসি. থেৰো ‘‘ইদং ঠানং ন ফাসুক’’ন্তি ততো মকুলকাৰামৱিহাৰং নাম গতো. সো ৱাণিজগামস্স নাতিদূৰো নচ্চাসন্নো গমনাগমনসম্পন্নো ৱিৱিত্তো অপ্পসদ্দো. থেৰো ‘‘ইমং ঠানং ফাসুক’’ন্তি তত্থ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানচঙ্কমনাদীনি কাৰেত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছি. এৱং চতূসু ঠানেসু ৱিহাসি.

অথেকদিৱসং তস্মিংযেৱ অন্তোৱস্সে পঞ্চ ৱাণিজসতানি ‘‘পৰসমুদ্দং গচ্ছামা’’তি নাৱায ভণ্ডং পক্খিপিংসু. নাৱাৰোহনদিৱসে থেৰস্স কনিট্ঠভাতা থেৰং ভোজেত্ৱা, থেৰস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, সমুদ্দো নাম অসদ্ধেয্যো অনেকন্তৰাযো, অম্হে আৱজ্জেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা নাৱং আৰুহি. নাৱা উত্তমজৱেন গচ্ছমানা অঞ্ঞতৰং দীপকং পাপুণি. মনুস্সা ‘‘পাতৰাসং কৰিস্সামা’’তি দীপকে উত্তিণ্ণা. তস্মিং পন দীপকে অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, চন্দনৱনমেৱ অহোসি.

অথেকো ৱাসিযা ৰুক্খং আকোটেত্ৱা লোহিতচন্দনভাৱং ঞত্ৱা আহ – ‘‘ভো, মযং লাভত্থায পৰসমুদ্দং গচ্ছাম, ইতো চ উত্তৰি লাভো নাম নত্থি, চতুৰঙ্গুলমত্তা ঘটিকা সতসহস্সং অগ্ঘতি. হাৰেতব্বযুত্তকং ভণ্ডং হাৰেত্ৱা চন্দনস্স পূৰেস্সামা’’তি তে তথা কৰিংসু. চন্দনৱনে অধিৱত্থা অমনুস্সা কুজ্ঝিত্ৱা, ‘‘ইমেহি অম্হাকং চন্দনৱনং নাসিতং ঘাতেস্সাম নে’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ইধেৱ ঘাতিতেসু সব্বং এককুণপং ভৱিস্সতি, সমুদ্দমজ্ঝে নেসং নাৱং ওসীদেস্সামা’’তি আহংসু. অথ নেসং নাৱং আৰুয্হ মুহুত্তং গতকালেযেৱ উপ্পাতিকং উট্ঠপেত্ৱা সযম্পি তে অমনুস্সা ভযানকানি ৰূপানি দস্সযিংসু. ভীতা মনুস্সা অত্তনো অত্তনো দেৱতানং নমস্সন্তি. থেৰস্স কনিট্ঠো চূড়পুণ্ণকুটুম্বিকো ‘‘ময্হং ভাতা অৱস্সযো হোতূ’’তি থেৰস্স নমস্সমানো অট্ঠাসি.

থেৰোপি কিৰ তস্মিংযেৱ খণে আৱজ্জেত্ৱা, তেসং ব্যসনুপ্পত্তিং ঞত্ৱা, ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা, অভিমুখো অট্ঠাসি. অমনুস্সা থেৰং দিস্ৱাৱ ‘‘অয্যো পুণ্ণত্থেৰো এতী’’তি অপক্কমিংসু, উপ্পাতিকং সন্নিসীদি. থেৰো ‘‘মা ভাযথা’’তি তে অস্সাসেত্ৱা ‘‘কহং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ভন্তে, অম্হাকং সকট্ঠানমেৱ গচ্ছামাতি. থেৰো নাৱঙ্গণে অক্কমিত্ৱা ‘‘এতেসং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাসি. ৱাণিজা সকট্ঠানং গন্ত্ৱা, তং পৱত্তিং পুত্তদাৰস্স আৰোচেত্ৱা, ‘‘এথ থেৰং সৰণং গচ্ছামা’’তি পঞ্চসতাপি অত্তনো পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং তীসু সৰণেসু পতিট্ঠায উপাসকত্তং পটিৱেদেসুং. ততো নাৱায ভণ্ডং ওতাৰেত্ৱা থেৰস্স একং কোট্ঠাসং কত্ৱা, ‘‘অযং, ভন্তে, তুম্হাকং কোট্ঠাসো’’তি আহংসু. থেৰো ময্হং ৱিসুং কোট্ঠাসকিচ্চং নত্থি. সত্থা পন তুম্হেহি দিট্ঠপুব্বোতি. ন দিট্ঠপুব্বো, ভন্তেতি. তেন হি ইমিনা সত্থু মণ্ডলমাড়ং কৰোথ. এৱং সত্থাৰং পস্সিস্সথাতি. তে সাধু, ভন্তেতি. তেন চ কোট্ঠাসেন অত্তনো চ কোট্ঠাসেহি মণ্ডলমাড়ং কাতুং আৰভিংসু.

সত্থাপি কিৰ তং আৰদ্ধকালতো পট্ঠায পৰিভোগং অকাসি. আৰক্খমনুস্সা ৰত্তিং ওভাসং দিস্ৱা, ‘‘মহেসক্খা দেৱতা অত্থী’’তি সঞ্ঞং কৰিংসু. উপাসকা মণ্ডলমাড়ঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সেনাসনানি নিট্ঠাপেত্ৱা দানসম্ভাৰং সজ্জেত্ৱা, ‘‘কতং, ভন্তে, অম্হেহি অত্তনো কিচ্চং, সত্থাৰং পক্কোসথা’’তি থেৰস্স আৰোচেসুং. থেৰো সাযন্হসমযে ইদ্ধিযা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ৱাণিজগামৱাসিনো তুম্হে দট্ঠুকামা, তেসং অনুকম্পং কৰোথা’’তি ভগৱন্তং যাচি. ভগৱা অধিৱাসেসি. থেৰো সকট্ঠানমেৱ পচ্চাগতো.

ভগৱাপি আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি, ‘‘আনন্দ, স্ৱে সুনাপৰন্তে ৱাণিজগামে পিণ্ডায চৰিস্সাম, ত্ৱং একূনপঞ্চসতানং ভিক্খূনং সলাকং দেহী’’তি. থেৰো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা, ‘‘আকাসচাৰী ভিক্খূ সলাকং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তংদিৱসং কুণ্ডধানত্থেৰো পঠমং সলাকং অগ্গহেসি. ৱাণিজগামৱাসিনোপি ‘‘স্ৱে কিৰ সত্থা আগমিস্সতী’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৱা দানগ্গং সজ্জযিংসু. ভগৱা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা, গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা, ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা, নিসীদি. সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হং অহোসি. সো ‘‘কিং ইদ’’ন্তি আৱজ্জেত্ৱা সত্থু সুনাপৰন্তগমনং দিস্ৱা, ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি, ‘‘তাত, অজ্জ ভগৱা তিংসমত্তানি যোজনসতানি পিণ্ডচাৰং গমিস্সতি. পঞ্চ কূটাগাৰসতানি মাপেত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকমত্থকে গমনসজ্জানি কত্ৱা ঠপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. ভগৱতো কূটাগাৰং চতুমুখং অহোসি, দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং দ্ৱিমুখানি, সেসানি একমুখানি, সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা পটিপাটিযা ঠপিতকূটাগাৰেসু ধুৰকূটাগাৰং পাৱিসি. দ্ৱে অগ্গসাৱকে আদিং কত্ৱা একূনপঞ্চভিক্খুসতানিপি কূটাগাৰগতানি অহেসুং. একং তুচ্ছং কূটাগাৰং অহোসি, পঞ্চপি কূটাগাৰসতানি আকাসে উপ্পত্তিংসু.

সত্থা সচ্চবন্ধপব্বতং নাম পত্ৱা কূটাগাৰং আকাসে ঠপেসি. তস্মিং পব্বতে সচ্চবন্ধো নাম মিচ্ছাদিট্ঠিকতাপসো মহাজনং মিচ্ছাদিট্ঠিং উগ্গণ্হাপেন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হুত্ৱা ৱসতি, অব্ভন্তৰে চস্স অন্তোচাটিযং পদীপো ৱিয অৰহত্তফলস্স উপনিস্সযো জলতি. তং দিস্ৱা ‘‘ধম্মমস্স কথেস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ধম্মং দেসেসি. তাপসো দেসনাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি. মগ্গেনেৱস্স অভিঞ্ঞা আগতা. সো এহিভিক্খু হুত্ৱা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰো তুচ্ছকূটাগাৰং পাৱিসি.

ভগৱা কূটাগাৰগতেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱাণিজগামং গন্ত্ৱা, কূটাগাৰানি অদিস্সমানকানি কত্ৱা, ৱাণিজগামং পাৱিসি. ৱাণিজা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা সত্থাৰং মকুলকাৰামং নযিংসু. সত্থা মণ্ডলমাড়ং পাৱিসি. মহাজনো যাৱ সত্থা ভত্তদৰথং পটিপ্পস্সম্ভেতি, তাৱ পাতৰাসং কত্ৱা উপোসথঙ্গানি সমাদায বহুং গন্ধঞ্চ পুপ্ফঞ্চ আদায ধম্মস্সৱনত্থায আৰামং পচ্চাগমাসি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. মহাজনস্স বন্ধনমোক্খো জাতো, মহন্তং বুদ্ধকোলাহলং অহোসি.

সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থায সত্তাহং তত্থেৱ ৱসি, অৰুণং পন মহাগন্ধকুটিযংযেৱ উট্ঠপেসি. সত্তাহম্পি ধম্মদেসনাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. তত্থ সত্তাহং ৱসিত্ৱা, ৱাণিজগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা, ‘‘ত্ৱং ইধেৱ ৱসাহী’’তি পুণ্ণত্থেৰং নিৱত্তেত্ৱা অন্তৰে নম্মদানদী নাম অত্থি, তস্সা তীৰং অগমাসি. নম্মদা নাগৰাজা সত্থু পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা, নাগভৱনং পৱেসেত্ৱা, তিণ্ণং ৰতনানং সক্কাৰং অকাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেত্ৱা নাগভৱনা নিক্খমি. সো ‘‘ময্হং, ভন্তে, পৰিচৰিতব্বং দেথা’’তি যাচি. ভগৱা নম্মদানদীতীৰে পদচেতিযং দস্সেসি. তং ৱীচীসু আগতাসু পিধীযতি, গতাসু ৱিৱৰীযতি. মহাসক্কাৰপত্তং অহোসি. সত্থা ততো নিক্খমিত্ৱা সচ্চবন্ধপব্বতং গন্ত্ৱা সচ্চবন্ধং আহ – ‘‘তযা মহাজনো অপাযমগ্গে ওতাৰিতো. ত্ৱং ইধেৱ ৱসিত্ৱা, এতেসং লদ্ধিং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা, নিব্বানমগ্গে পতিট্ঠাপেহী’’তি. সোপি পৰিচৰিতব্বং যাচি. সত্থা ঘনপিট্ঠিপাসাণে অল্লমত্তিকপিণ্ডম্হি লঞ্ছনং ৱিয পদচেতিযং দস্সেসি. ততো জেতৱনমেৱ গতো. এতমত্থং সন্ধায তেনেৱ অন্তৰৱস্সেনাতিআদি ৱুত্তং.

পৰিনিব্বাযীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. মহাজনো থেৰস্স সত্ত দিৱসানি সৰীৰপূজং কত্ৱা, বহূনি গন্ধকট্ঠানি সমোধানেত্ৱা, সৰীৰং ঝাপেত্ৱা ধাতুযো আদায চেতিযং অকাসি. সম্বহুলা ভিক্খূতি থেৰস্স আড়াহনট্ঠানে ঠিতভিক্খূ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. ছট্ঠং উত্তানমেৱ.