৬. আদিত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৮. ছট্ঠে গযাসীসেতি গযাগামস্স হি অৱিদূৰে গযাতি একা পোক্খৰণীপি অত্থি নদীপি, গযাসীসনামকো হত্থিকুম্ভসদিসো পিট্ঠিপাসাণোপি, যত্থ ভিক্খুসহস্সস্সপি ওকাসো পহোতি, ভগৱা তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘গযাসীসে’’তি. ভিক্খূ আমন্তেসীতি তেসং সপ্পাযধম্মদেসনং ৱিচিনিত্ৱা তং দেসেস্সামীতি আমন্তেসি.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – ইতো কিৰ দ্ৱানৱুতিকপ্পে মহিন্দো নাম ৰাজা অহোসি. তস্স জেট্ঠপুত্তো ফুস্সো নাম. সো পূৰিতপাৰমী পচ্ছিমভৱিকসত্তো, পৰিপাকগতে ঞাণে বোধিমণ্ডং আৰুয্হ সব্বঞ্ঞুতং পটিৱিজ্ঝি. ৰঞ্ঞো কনিট্ঠপুত্তো তস্স অগ্গসাৱকো অহোসি, পুৰোহিতপুত্তো দুতিযসাৱকো. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠপুত্তো নিক্খমিত্ৱা বুদ্ধো জাতো, কনিট্ঠপুত্তো অগ্গসাৱকো, পুৰোহিতপুত্তো দুতিযসাৱকো’’তি. সো ‘‘অম্হাকংযেৱ বুদ্ধো, অম্হাকং ধম্মো, অম্হাকং সঙ্ঘো’’তি ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ৱিহাৰদ্ৱাৰকোট্ঠকতো যাৱ অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰা উভতো ৱেড়ুভিত্তিকুটিকাহি পৰিক্খিপিত্ৱা মত্থকে সুৱণ্ণতাৰকখচিতসমোসৰিতগন্ধদামমালাদামৱিতানং বন্ধাপেত্ৱা হেট্ঠা ৰজতৱণ্ণং ৱালুকং সন্থৰিত্ৱা পুপ্ফানি ৱিকিৰাপেত্ৱা তেন মগ্গেন ভগৱতো আগমনং কাৰেসি.

সত্থা ৱিহাৰস্মিংযেৱ ঠিতো চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা অন্তোসাণিযাৱ সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন ৰাজগেহং আগচ্ছতি, কতভত্তকিচ্চো অন্তোসাণিযাৱ গচ্ছতি. কোচি কটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি দাতুং ন লভতি. ততো নাগৰা উজ্ঝাযিংসু, ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, ন চ মযং পুঞ্ঞানি কাতুং লভাম. যথা হি চন্দিমসূৰিযা সব্বেসং আলোকং কৰোন্তি, এৱং বুদ্ধা নাম সব্বেসং হিতত্থায উপ্পজ্জন্তি, অযং পন ৰাজা সব্বেসং পুঞ্ঞচেতনং অত্তনোযেৱ অন্তো পৱেসেতী’’তি.

তস্স চ ৰঞ্ঞো অঞ্ঞে তযো পুত্তা অত্থি. নাগৰা তেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা সম্মন্তযিংসু, ‘‘ৰাজকুলেহি সদ্ধিং অট্টো নাম নত্থি, একং উপাযং কৰোমা’’তি. তে পচ্চন্তে চোৰে উট্ঠাপেত্ৱা, ‘‘কতিপযা গামা পহটা’’তি সাসনং আহৰাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচযিংসু. ৰাজা পুত্তে পক্কোসাপেত্ৱা‘‘তাতা, অহং মহল্লকো, গচ্ছথ চোৰে ৱূপসমেথা’’তি পেসেসি. পযুত্তচোৰা ইতো চিতো চ অৱিপ্পকিৰিত্ৱা তেসং সন্তিকমেৱ আগচ্ছিংসু. তে অনাৱাসে গামে ৱাসেত্ৱা ‘‘ৱূপসমিতা চোৰা’’তি আগন্ত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠংসু.

ৰাজা তুট্ঠো ‘‘তাতা, ৱৰং ৱো দেমী’’তি আহ. তে অধিৱাসেত্ৱা গন্ত্ৱা নাগৰেহি সদ্ধিং মন্তযিংসু, ‘‘ৰঞ্ঞা অম্হাকং ৱৰো দিন্নো. কিং গণ্হামা’’তি? অয্যপুত্তা, তুম্হাকং হত্থিঅস্সাদযো ন দুল্লভা, বুদ্ধৰতনং পন দুল্লভং, ন সব্বকালং উপ্পজ্জতি, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিকস্স ফুস্সবুদ্ধস্স পটিজগ্গনৱৰং গণ্হথাতি. তে ‘‘এৱং কৰিস্সামা’’তি নাগৰানং পটিস্সুণিত্ৱা কতমস্সুকম্মা সুন্হাতা সুৱিলিত্তা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘দেৱ, নো ৱৰং দেথা’’তি যাচিংসু. কিং গণ্হিস্সথ তাতাতি? দেৱ, অম্হাকং হত্থিঅস্সাদীহি অত্থো নত্থি, জেট্ঠভাতিকস্স নো ফুস্সবুদ্ধস্স পটিজগ্গনৱৰং দেথাতি. ‘‘অযং ৱৰো ন সক্কা মযা জীৱমানেন দাতু’’ন্তি দ্ৱে কণ্ণে পিদহি. ‘‘দেৱ, ন তুম্হে অম্হেহি বলক্কাৰেন ৱৰং দাপিতা, তুম্হেহি অত্তনো ৰুচিযা তুট্ঠেহি দিন্নো. কিং, দেৱ, ৰাজকুলস্স দ্ৱে কথা ৱট্টন্তী’’তি? সচ্চৱাদিতায ভণিংসু.

ৰাজা ৱিনিৱত্তিতুং অলভন্তো – ‘‘তাতা, সত্ত সংৱচ্ছৰে সত্ত মাসে সত্ত চ দিৱসে উপট্ঠহিত্ৱা তুম্হাকং দস্সামী’’তি আহ. ‘‘সুন্দৰং, দেৱ, পাটিভোগং দেথা’’তি. ‘‘কিস্স পাটিভোগং তাতা’’তি? ‘‘এত্তকং কালং অমৰণপাটিভোগং দেৱা’’তি. ‘‘তাতা, অযুত্তং পাটিভোগং দাপেথ, ন সক্কা এৱং পাটিভোগং দাতুং, তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দুসদিসং সত্তানং জীৱিত’’ন্তি. ‘‘নো চে, দেৱ, পাটিভোগং দেথ, মযং অন্তৰা মতা কিং কুসলং কৰিস্সামা’’তি? ‘‘তেন হি, তাতা, ছ সংৱচ্ছৰানি দেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্চ, চত্তাৰি, তীণি, দ্ৱে, একং সংৱচ্ছৰং দেথ’’. ‘‘সত্ত, ছ মাসে দেথ…পে… মাসড্ঢমত্তং দেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি সত্তদিৱসমত্তং দেথা’’তি. ‘‘সাধু, দেৱাতি সত্ত দিৱসে সম্পটিচ্ছিংসু’’. ৰাজা সত্ত সংৱচ্ছৰে সত্ত মাসে সত্ত দিৱসে কত্তব্বসক্কাৰং সত্তসুযেৱ দিৱসেসু অকাসি.

ততো পুত্তানং ৱসনট্ঠানং সত্থাৰং পেসেতুং অট্ঠউসভৱিত্থতং মগ্গং অলঙ্কাৰাপেসি, মজ্ঝট্ঠানে চতুউসভপ্পমাণং পদেসং হত্থীহি মদ্দাপেত্ৱা কসিণমণ্ডলসদিসং কত্ৱা ৱালুকায সন্থৰাপেত্ৱা পুপ্ফাভিকিণ্ণমকাসি, তত্থ তত্থ কদলিযো চ পুণ্ণঘটে চ ঠপাপেত্ৱা ধজপটাকা উক্খিপাপেসি. উসভে উসভে পোক্খৰণিং খণাপেসি, অপৰভাগে দ্ৱীসু পস্সেসু গন্ধমালাপুপ্ফাপণে পসাৰাপেসি. মজ্ঝট্ঠানে চতুউসভৱিত্থাৰস্স অলঙ্কতমগ্গস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৱে দ্ৱে উসভৱিত্থাৰে মগ্গে খাণুকণ্টকে হৰাপেত্ৱা দণ্ডদীপিকাযো কাৰাপেসি. ৰাজপুত্তাপি অত্তনো আণাপৱত্তিট্ঠানে সোড়সউসভমগ্গং তথেৱ অলঙ্কাৰাপেসুং.

ৰাজা অত্তনো আণাপৱত্তিট্ঠানস্স কেদাৰসীমং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পৰিদেৱমানো, ‘‘তাতা, ময্হং দক্খিণক্খিং উপ্পাটেত্ৱা গণ্হন্তা ৱিয গচ্ছথ, এৱং গণ্হিত্ৱা গতা পন বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকং কৰেয্যাথ. মা সুৰাসোণ্ডা ৱিয পমত্তা ৱিচৰিত্থা’’তি আহ. তে ‘‘জানিস্সাম মযং, দেৱা’’তি সত্থাৰং গহেত্ৱা গতা, ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা সত্থু নিয্যাতেত্ৱা তত্থ সত্থাৰং পটিজগ্গন্তা কালেন থেৰাসনে, কালেন মজ্ঝিমাসনে, কালেন সঙ্ঘনৱকাসনে তিট্ঠন্তি. দানং উপপৰিক্খমানানং তিণ্ণম্পি জনানং একসদিসমেৱ অহোসি. তে উপকট্ঠায ৱস্সূপনাযিকায চিন্তযিংসু – ‘‘কথং নু খো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হেয্যামা’’তি? অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম ধম্মগৰুনো, ন আমিসগৰুনো, সীলে পতিট্ঠমানা মযং সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্খিস্সামা’’তি দানসংৱিধাযকে মনুস্সে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাতা, ইমিনাৱ নীহাৰেন যাগুভত্তখাদনীযাদীনি সম্পাদেন্তা দানং পৱত্তেথা’’তি ৱত্ৱা দানসংৱিদহনপলিবোধং ছিন্দিংসু.

অথ নেসং জেট্ঠভাতা পঞ্চসতে পুৰিসে আদায দসসু সীলেসু পতিট্ঠায দ্ৱে কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা কপ্পিযং উদকং পৰিভুঞ্জমানো ৱাসং কপ্পেসি. মজ্ঝিমো তীহি, কনিট্ঠো দ্ৱীহি পুৰিসসতেহি সদ্ধিং তথেৱ পটিপজ্জি. তে যাৱজীৱং সত্থাৰং উপট্ঠহিংসু. সত্থা তেসংযেৱ সন্তিকে পৰিনিব্বাযি.

তেপি কালং কত্ৱা ততো পট্ঠায দ্ৱানৱুতিকপ্পে মনুস্সলোকতো দেৱলোকং, দেৱলোকতো চ মনুস্সলোকং সংসৰন্তা অম্হাকং সত্থুকালে দেৱলোকা চৱিত্ৱা মনুস্সলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসং দানগ্গে ব্যাৱটো মহাঅমচ্চো অঙ্গমগধানং ৰাজা বিম্বিসাৰো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তে তস্সেৱ ৰঞ্ঞো ৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠভাতা জেট্ঠোৱ জাতো, মজ্ঝিমকনিট্ঠা মজ্ঝিমকনিট্ঠাযেৱ. যেপি তেসং পৰিৱাৰমনুস্সা, তে পৰিৱাৰমনুস্সাৱ জাতা. তে ৱুদ্ধিমন্ৱায তযোপি জনা তং পুৰিসসহস্সং আদায নিক্খমিত্ৱা তাপসা হুত্ৱা উৰুৱেলাযং নদীতীৰেযেৱ ৱসিংসু. অঙ্গমগধৱাসিনো মাসে মাসে তেসং মহাসক্কাৰং অভিহৰন্তি.

অথ অম্হাকং বোধিসত্তো কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো যসাদযো কুলপুত্তে ৱিনেত্ৱা সট্ঠি অৰহন্তে ধম্মদেসনত্থায দিসাসু উয্যোজেত্ৱা সযং পত্তচীৱৰমাদায – ‘‘তে তযো জটিলভাতিকে দমেস্সামী’’তি উৰুৱেলং গন্ত্ৱা অনেকেহি পাটিহাৰিযসতেহি তেসং দিট্ঠিং ভিন্দিত্ৱা তে পব্বাজেসি. সো তং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰং সমণসহস্সং আদায গযাসীসং গন্ত্ৱা তেহি পৰিৱাৰিতো নিসীদিত্ৱা, – ‘‘কতৰা নু খো এতেসং ধম্মকথা সপ্পাযা’’তি চিন্তেন্তো, ‘‘ইমে সাযংপাতং অগ্গিং পৰিচৰন্তি. ইমেসং দ্ৱাদসাযতনানি আদিত্তানি সম্পজ্জলিতানি ৱিয কত্ৱা দেসেস্সামি, এৱং ইমে অৰহত্তং পাপুণিতুং সক্খিস্সন্তী’’তি সন্নিট্ঠানমকাসি. অথ নেসং তথা ধম্মং দেসেতুং ইমং আদিত্তপৰিযাযং অভাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ভিক্খূ আমন্তেসীতি তেসং সপ্পাযধম্মদেসনং ৱিচিনিত্ৱা তং দেসেস্সামীতি আমন্তেসী’’তি. তত্থ আদিত্তন্তি পদিত্তং সম্পজ্জলিতং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে দুক্খলক্খণং কথিতং.