১. অনিচ্চৱগ্গো
১. অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১. সড়াযতনৱগ্গস্স পঠমে চক্খুন্তি দ্ৱে চক্খূনি – ঞাণচক্খু চেৱ মংসচক্খু চ. তত্থ ঞাণচক্খু পঞ্চৱিধং – বুদ্ধচক্খু, ধম্মচক্খু, সমন্তচক্খু, দিব্বচক্খু, পঞ্ঞাচক্খূতি. তেসু বুদ্ধচক্খু নাম আসযানুসযঞাণঞ্চেৱ ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণঞ্চ, যং – ‘‘বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো’’তি (মহাৱ. ৯; ম. নি. ১.২৮৩; ২.৩৩৮) আগতং. ধম্মচক্খু নাম হেট্ঠিমা তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি, যং – ‘‘ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদী’’তি (মহাৱ. ১৬; ম. নি. ২.৩৯৫) আগতং. সমন্তচক্খু নাম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, যং – ‘‘পাসাদমাৰুয্হ সমন্তচক্খূ’’তি (মহাৱ. ৮; ম. নি. ১.২৮২; ২.৩৩৮) আগতং. দিব্বচক্খু নাম আলোকফৰণেন উপ্পন্নং ঞাণং, যং – ‘‘দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেনা’’তি (পাৰা. ১৩; ম. নি. ২.৩৪১) আগতং. পঞ্ঞাচক্খু নাম চতুসচ্চপৰিচ্ছেদকঞাণং, যং – ‘‘চক্খুং উদপাদী’’তি (স. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৫) আগতং.
মংসচক্খুপি দুৱিধং – সসম্ভাৰচক্খু, পসাদচক্খূতি. তেসু য্ৱাযং অক্খিকূপকে অক্খিপটলেহি পৰিৱাৰিতো মংসপিণ্ডো, যত্থ চতস্সো ধাতুযো ৱণ্ণগন্ধৰসোজা সম্ভৱো জীৱিতং ভাৱো চক্খুপসাদো কাযপসাদোতি সঙ্খেপতো তেৰস সম্ভাৰা হোন্তি. ৱিত্থাৰতো পন চতস্সো ধাতুযো ৱণ্ণগন্ধৰসোজা সম্ভৱোতি ইমে নৱ চতুসমুট্ঠানৱসেন ছত্তিংস, জীৱিতং ভাৱো চক্খুপসাদো কাযপসাদোতি ইমে কম্মসমুট্ঠানা তাৱ চত্তাৰোতি চত্তাৰীস সম্ভাৰা হোন্তি. ইদং সসম্ভাৰচক্খু নাম. যং পনেত্থ সেতমণ্ডলপৰিচ্ছিন্নেন কণ্হমণ্ডলেন পৰিৱাৰিতে দিট্ঠিমণ্ডলে সন্নিৱিট্ঠং ৰূপদস্সনসমত্থং পসাদমত্তং, ইদং পসাদচক্খু নাম. তস্স ততো পৰেসঞ্চ সোতাদীনং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তাৱ.
তত্থ যদিদং পসাদচক্খু, তং গহেত্ৱা ভগৱা – চক্খুং, ভিক্খৱে, অনিচ্চন্তিআদিমাহ. তত্থ – ‘‘চতূহি কাৰণেহি অনিচ্চং উদযব্বযৱন্ততাযা’’তিআদিনা নযেন ৱিত্থাৰকথা হেট্ঠা পকাসিতাযেৱ. সোতম্পি পসাদসোতমেৱ অধিপ্পেতং, তথা ঘানজিৱ্হাকাযা. মনোতি তেভূমকসম্মসনচাৰচিত্তং. ইতি ইদং সুত্তং ছসু অজ্ঝত্তিকাযতনেসু তীণি লক্খণানি দস্সেত্ৱা কথিতে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং.
২-৩. অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তাদিৱণ্ণনা
২-৩. দুতিযং দ্ৱে লক্খণানি, ততিযং একলক্খণং দস্সেত্ৱা কথিতে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং. সেসানি পন তেহি সল্লক্খিতানি ৱা এত্তকেনেৱ ৱা সল্লক্খেস্সন্তীতি.
৪-৬. বাহিৰানিচ্চসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪-৬. চতুত্থে ৰূপগন্ধৰসফোট্ঠব্বা চতুসমুট্ঠানা, সদ্দো দ্ৱিসমুট্ঠানো, ধম্মাতি তেভূমকধম্মাৰম্মণং. ইদম্পি বাহিৰেসু ছসু আযতনেসু তিলক্খণং দস্সেত্ৱা কথিতে বুজ্ঝনকানং ৱসেন ৱুত্তং. পঞ্চমে ছট্ঠে চ দুতিযততিযেসু ৱুত্তসদিসোৱ নযো.
৭-১২. অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তাদিৱণ্ণনা
৭-১২. সত্তমাদীনি অতীতানাগতেসু চক্খাদীসু অনিচ্চলক্খণাদীনি সল্লক্খেত্ৱা পচ্চুপ্পন্নেসু বলৱগাহেন কিলমন্তানং ৱসেন ৱুত্তানি. সেসং সব্বত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱাতি.
অনিচ্চৱগ্গো পঠমো.