৮-১০. মহাদিট্ঠিসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১৩-২১৫. অকটাতি অকতা. অকটৱিধাতি অকতৱিধানা, ‘‘এৱং কৰোহী’’তি কেনচি কাৰিতাপি ন হোন্তীতি অত্থো. অনিম্মিতাতি ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মাতাতি অনিম্মাপিতা. ‘‘অনিম্মিতব্বা’’তিপি পাঠো, ন নিম্মিতব্বাতি অত্থো. ৱঞ্ঝাতি ৱঞ্ঝপসুৱঞ্ঝতালাদযো ৱিয অফলা কস্সচি অজনকা. পব্বতকূটং ৱিয ঠিতাতি কূটট্ঠা. এসিকট্ঠাযিনো ৱিয হুত্ৱা ঠিতাতি এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা, যথা সুনিখাতো এসিকত্থম্ভো নিচ্চলো তিট্ঠতি, এৱং ঠিতাতি অত্থো. ন ইঞ্জন্তীতি এসিকত্থম্ভো ৱিয ঠিতত্তা ন চলন্তি. ন ৱিপৰিণমন্তীতি পকতিং ন ৱিজহন্তি. ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন উপহনন্তি. নালন্তি ন সমত্থা. পথৱীকাযোতিআদীসু পথৱীযেৱ পথৱীকাযো, পথৱীসমূহো ৱা. সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযানন্তি যথা মুগ্গৰাসিআদীসু পহটং সত্থং মুগ্গৰাসিআদীনং অন্তৰেনেৱ পৱিসতি, এৱং সত্তন্নং কাযানং অন্তৰেন ছিদ্দেন ৱিৱৰেন সত্থং পৱিসতি. তত্থ ‘‘অহং ইমং জীৱিতা ৱোৰোপেমী’’তি কেৱলং সঞ্ঞামত্তমেৱ হোতীতি দস্সেন্তি.
যোনিপমুখসতসহস্সানীতি পমুখযোনীনং উত্তমযোনীনং চুদ্দসসতসহস্সানি অঞ্ঞানি চ সট্ঠিসতানি অঞ্ঞানি চ ছসতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানীতি পঞ্চকম্মসতানি চাতি কেৱলং তক্কমত্তকেন নিৰত্থকদিট্ঠিং দীপেন্তি. পঞ্চ চ কম্মানি তীণি চ কম্মানীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. কেচি পনাহু ‘‘পঞ্চ কম্মানীতি পঞ্চিন্দ্ৰিযৱসেন গণ্হন্তি, তীণীতি কাযকম্মাদিৱসেনা’’তি. কম্মে চ অড্ঢকম্মে চাতি এত্থ পনস্স কাযকম্মৱচীকম্মানি কম্মন্তি লদ্ধি, মনোকম্মং উপড্ঢকম্মন্তি. দ্ৱট্ঠিপটিপদাতি দ্ৱাসট্ঠিপটিপদাতি ৱদন্তি. দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পাতি একস্মিং কপ্পে চতুসট্ঠি অন্তৰকপ্পা নাম হোন্তি, অযং পন অঞ্ঞে দ্ৱে অজানন্তো এৱমাহ.
ছড়াভিজাতিযোতি কণ্হাভিজাতি নীলাভিজাতি লোহিতাভিজাতি হলিদ্দাভিজাতি সুক্কাভিজাতি পৰমসুক্কাভিজাতীতি ইমা ছ অভিজাতিযো ৱদন্তি. তত্থ ওৰব্ভিকা সূকৰিকা সাকুণিকা মাগৱিকা লুদ্দা মচ্ছঘাতকা চোৰা চোৰঘাতকা বন্ধনাগাৰিকা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কুৰূৰকম্মন্তা, অযং কণ্হাভিজাতীতি ৱদন্তি. ভিক্খূ নীলাভিজাতীতি ৱদন্তি. তে কিৰ চতূসু পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৱা খাদন্তি, ‘‘ভিক্খূ চ কণ্টকৱুত্তিকা’’তি (অ. নি. ৬.৫৭) অযং হিস্স পাড়ি এৱ. অথ ৱা কণ্টকৱুত্তিকা এৱ নাম একে পব্বজিতাতি ৱদন্তি. লোহিতাভিজাতি নাম নিগণ্ঠা একসাটকাতি ৱদন্তি. ইমে কিৰ পুৰিমেহি দ্ৱীহি পণ্ডৰতৰা. গিহী ওদাতৱসনা অচেলকসাৱকা হলিদ্দাভিজাতীতি ৱদন্তি. এৱং অত্তনো পচ্চযদাযকে নিগণ্ঠেহিপি জেট্ঠকতৰে কৰোন্তি. আজীৱকা আজীৱিনিযো অযং সুক্কাভিজাতীতি ৱদন্তি. তে কিৰ পুৰিমেহি চতূহি পণ্ডৰতৰা. নন্দো ৱচ্ছো, কিসো সংকিচ্চো, মক্খলি গোসালো পৰমসুক্কাভিজাতীতি ৱদন্তি. তে কিৰ সব্বেহি পণ্ডৰতৰা.
অট্ঠ পুৰিসভূমিযোতি মন্দভূমি খিড্ডাভূমি ৱীমংসকভূমি উজুগতভূমি সেখভূমি সমণভূমি জাননভূমি পন্নভূমীতি ইমা অট্ঠ পুৰিসভূমিযোতি ৱদন্তি. তত্থ জাতদিৱসতো পট্ঠায সত্ত দিৱসে সম্বাধট্ঠানতো নিক্খন্তত্তা সত্তা মন্দা হোন্তি মোমূহা, অযং মন্দভূমীতি ৱদন্তি. যে পন দুগ্গতিতো আগতা হোন্তি, তে অভিণ্হং ৰোদন্তি চেৱ ৱিৰৱন্তি চ, সুগতিতো আগতা তং অনুস্সৰিত্ৱা অনুস্সৰিত্ৱা হসন্তি, অযং খিড্ডাভূমি নাম. মাতাপিতূনং হত্থং ৱা পাদং ৱা মঞ্চং ৱা পীঠং ৱা গহেত্ৱা ভূমিযং পদনিক্খিপনং ৱীমংসকভূমি নাম. পদসা গন্তুং সমত্থকালো উজুগতভূমি নাম. সিপ্পানি সিক্খনকালো সেখভূমি নাম. ঘৰা নিক্খম্ম পব্বজনকালো সমণভূমি নাম. আচৰিযং সেৱিত্ৱা জাননকালো জাননভূমি নাম. ‘‘ভিক্খু চ পন্নকো জিনো ন কিঞ্চি আহা’’তি এৱং অলাভিং সমণং পন্নভূমীতি ৱদন্তি.
একূনপঞ্ঞাস আজীৱকসতেতি একূনপঞ্ঞাস আজীৱৱুত্তিসতানি. পৰিব্বাজকসতেতি পৰিব্বাজকপব্বজ্জাসতানি. নাগৱাসসতেতি নাগমণ্ডলসতানি. ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতেতি ৱীস ইন্দ্ৰিযসতানি. তিংসে নিৰযসতেতি তিংস নিৰযসতানি. ৰজোধাতুযোতি ৰজওকিৰণট্ঠানানি. হত্থপিট্ঠিপাদপিট্ঠাদীনি সন্ধায ৱদতি. সত্ত সঞ্ঞীগব্ভাতি ওট্ঠগোণগদ্ৰভঅজপসুমিগমহিংসে সন্ধায ৱদতি. সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভাতি সালিযৱগোধুমমুগ্গকঙ্গুৱৰককুদ্ৰূসকে সন্ধায ৱদতি. নিগণ্ঠিগব্ভাতি গণ্ঠিম্হি জাতগব্ভা, উচ্ছুৱেড়ুনড়াদযো সন্ধায ৱদতি. সত্ত দেৱাতি বহূ দেৱা, সো পন সত্তাতি ৱদতি. মনুস্সাপি অনন্তা, সো সত্তাতি ৱদতি. সত্ত পেসাচাতি পিসাচা মহন্তমহন্তা, সত্তাতি ৱদতি. সৰাতি মহাসৰা. কণ্ণমুণ্ড-ৰথকাৰ-অনোতত্ত-সীহপ্পপাত-ছদ্দন্ত-মুচলিন্দ-কুণালদহে গহেত্ৱা ৱদতি.
পৱুটাতি গণ্ঠিকা. পপাতাতি মহাপপাতা. পপাতসতানীতি খুদ্দকপপাতসতানি. সুপিনাতি মহাসুপিনা. সুপিনসতানীতি খুদ্দকসুপিনসতানি. মহাকপ্পিনোতি মহাকপ্পানং. এত্থ একম্হা মহাসৰা ৱস্সসতে ৱস্সসতে কুসগ্গেন একং উদকবিন্দুং নীহৰিত্ৱা সত্তক্খত্তুং তম্হি সৰে নিৰুদকে কতে একো মহাকপ্পোতি ৱদতি. এৱৰূপানং মহাকপ্পানং চতুৰাসীতিসতসহস্সানি খেপেত্ৱা বালে চ পণ্ডিতে চ দুক্খস্সন্তং কৰোন্তীতি অযমস্স লদ্ধি. পণ্ডিতোপি কিৰ অন্তৰাৱিসুজ্ঝিতুং ন সক্কোতি, বালোপি ততো উদ্ধং ন গচ্ছতি.
সীলেন ৱাতি অচেলকসীলেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা যেন কেনচি. ৱতেনাতি তাদিসেনেৱ ৱতেন. তপেনাতি তপোকম্মেন. অপৰিপক্কং পৰিপাচেতি নাম যো ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অন্তৰা ৱিসুজ্ঝতি. পৰিপক্কং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকৰোতি নাম যো ‘‘অহং বালো’’তি ৱুত্তপৰিমাণকালং অতিক্কমিত্ৱা যাতি. হেৱং নত্থীতি এৱং নত্থি. তঞ্হি উভযম্পি ন সক্কা কাতুন্তি দীপেতি. দোণমিতেতি দোণেন মিতং ৱিয. সুখদুক্খেতি সুখদুক্খং. পৰিযন্তকতেতি ৱুত্তপৰিমাণেন কালেন কতপৰিযন্তো. নত্থি হাযনৱড্ঢনেতি নত্থি হাযনৱড্ঢনানি, ন সংসাৰো পণ্ডিতস্স হাযতি, ন বালস্স ৱড্ঢতীতি অত্থো. উক্কংসাৱকংসেতি উক্কংসাৱকংসা. হাযনৱড্ঢনানমেৱেতং ৱেৱচনং. ইদানি তমত্থং উপমায সাধেন্তো সেয্যথাপি নামাতিআদিমাহ. তত্থ সুত্তগুড়েতি ৱেঠেত্ৱা কতসুত্তগুড়ে. নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতীতি পব্বতে ৱা ৰুক্খগ্গে ৱা ঠত্ৱা খিত্তং সুত্তপ্পমাণেন নিব্বেঠিযমানমেৱ গচ্ছতি, সুত্তে খীণে তত্থেৱ তিট্ঠতি, ন গচ্ছতি এৱমেৱ বালা চ পণ্ডিতা চ কালৱসেন নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তি, যথাৱুত্তেন কালেন অতিক্কমন্তীতি দস্সেতি.