৩. চন্দূপমসুত্তৱণ্ণনা

১৪৬. ততিযে চন্দূপমাতি চন্দসদিসা হুত্ৱা. কিং পৰিমণ্ডলতায? নো, অপিচ খো যথা চন্দো গগনতলং পক্খন্দমানো ন কেনচি সদ্ধিং সন্থৱং ৱা সিনেহং ৱা আলযং ৱা নিকন্তিং ৱা পত্থনং ৱা পৰিযুট্ঠানং ৱা কৰোতি, ন চ ন হোতি মহাজনস্স পিযো মনাপো, তুম্হেপি এৱং কেনচি সদ্ধিং সন্থৱাদীনং অকৰণেন বহুজনস্স পিযা মনাপা চন্দূপমা হুত্ৱা খত্তিযকুলাদীনি চত্তাৰি কুলানি উপসঙ্কমথাতি অত্থো. অপিচ যথা চন্দো অন্ধকাৰং ৱিধমতি, আলোকং ফৰতি, এৱং কিলেসন্ধকাৰৱিধমনেন ঞাণালোকফৰণেন চাপি চন্দূপমা হুত্ৱাতি এৱমাদীহিপি নযেহি এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অপকস্সেৱ কাযং অপকস্স চিত্তন্তি তেনেৱ সন্থৱাদীনং অকৰণেন কাযঞ্চ চিত্তঞ্চ অপকস্সিত্ৱা, অপনেত্ৱাতি অত্থো. যো হি ভিক্খু অৰঞ্ঞেপি ন ৱসতি, কামৱিতক্কাদযোপি ৱিতক্কেতি, অযং নেৱ কাযং অপকস্সতি, ন চিত্তং. যো হি অৰঞ্ঞেপি খো ৱিহৰতি, কামৱিতক্কাদযো পন ৱিতক্কেতি, অযং কাযমেৱ অপকস্সতি, ন চিত্তং. যো গামন্তে ৱসতি, কামৱিতক্কাদযোপি খো ন চ ৱিতক্কেতি, অযং চিত্তমেৱ অপকস্সতি, ন কাযং. যো পন অৰঞ্ঞে চেৱ ৱসতি, কামৱিতক্কাদযো চ ন ৱিতক্কেতি, অযং উভযম্পি অপকস্সতি. এৱৰূপা হুত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমথাতি দীপেন্তো ‘‘অপকস্সেৱ কাযং অপকস্স চিত্ত’’ন্তি আহ.

নিচ্চনৱকাতি নিচ্চং নৱকাৱ, আগন্তুকসদিসা এৱ হুত্ৱাতি অত্থো. আগন্তুকো হি পটিপাটিযা সম্পত্তগেহং পৱিসিত্ৱা সচে নং ঘৰসামিকা দিস্ৱা, ‘‘অম্হাকং পুত্তভাতৰো ৱিপ্পৱাসং গতা এৱং ৱিচৰিংসূ’’তি অনুকম্পমানা নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তি, ভুত্তমত্তোযেৱ ‘‘তুম্হাকং ভাজনং গণ্হথা’’তি উট্ঠায পক্কমতি, ন তেহি সদ্ধিং সন্থৱং ৱা কৰোতি, ন কিচ্চকৰণীযানি ৱা সংৱিদহতি, এৱং তুম্হেপি পটিপাটিযা সম্পত্তঘৰং পৱিসিত্ৱা যং ইৰিযাপথেসু পসন্না মনুস্সা দেন্তি, তং গহেত্ৱা ছিন্নসন্থৱা, তেসং কিচ্চকৰণীযে অব্যাৱটা হুত্ৱা নিক্খমথাতি দীপেতি.

ইমস্স পন নিচ্চনৱকভাৱস্স আৱিভাৱত্থং দ্ৱেভাতিকৱত্থু কথেতব্বং – ৱসাড়নগৰগামতো কিৰ দ্ৱে ভাতিকা নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতা, তে চূড়নাগত্থেৰো চ মহানাগত্থেৰো চাতি পঞ্ঞাযিংসু. তে চিত্তলপব্বতে তিংস ৱস্সানি ৱসিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা ‘‘মাতৰং পস্সিস্সামা’’তি আগন্ত্ৱা ৱসাড়নগৰৱিহাৰে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে মাতুগামং পিণ্ডায পৱিসিংসু. মাতাপি তেসং উড়ুঙ্কেন যাগুং নীহৰিত্ৱা একস্স পত্তে আকিৰি. তস্সা তং ওলোকযমানায পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি. অথ নং আহ – ‘‘ত্ৱং, তাত, ময্হং পুত্তো মহানাগো’’তি. থেৰো ‘‘পচ্ছিমং থেৰং পুচ্ছ উপাসিকে’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. পচ্ছিমথেৰস্সপি যাগুং দত্ৱা, ‘‘তাত, ত্ৱং ময্হং পুত্তো চূড়নাগো’’তি পুচ্ছি? থেৰো ‘‘কিং, উপাসিকে, পুৰিমং থেৰং ন পুচ্ছসী’’তি? ৱত্ৱা পক্কামি. এৱং মাতৰাপি সদ্ধিং ছিন্নসন্থৱো ভিক্খু নিচ্চনৱকো নাম হোতি.

অপ্পগব্ভাতি ন পগব্ভা, অট্ঠট্ঠানেন কাযপাগব্ভিযেন, চতুট্ঠানেন ৱচীপাগব্ভিযেন, অনেকট্ঠানেন মনোপাগব্ভিযেন চ ৱিৰহিতাতি অত্থো. অট্ঠট্ঠানং কাযপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গল-ভোজনসালা-জন্তাঘৰনহানতিত্থ-ভিক্খাচাৰমগ্গ-অন্তৰঘৰপ্পৱেসনেসু কাযেন অপ্পতিৰূপকৰণং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো সঙ্ঘমজ্ঝে পল্লত্থিকায ৱা নিসীদতি পাদে পাদং আধাযিত্ৱা ৱাতি এৱমাদি (মহানি. ১৬৫). তথা গণমজ্ঝে. গণমজ্ঝেতি চতুপৰিসসন্নিপাতে ৱা সুত্তন্তিকগণাদিসন্নিপাতে ৱা. তথা ৱুড্ঢতৰে পুগ্গলে. ভোজনসালায পন ৱুড্ঢানং আসনং ন দেতি, নৱানং আসনং পটিবাহতি. তথা জন্তাঘৰে. ৱুড্ঢে চেত্থ অনাপুচ্ছা অগ্গিজলনাদীনি কৰোতি. ন্হানতিত্থে চ যদিদং ‘‘দহৰো ৱুড্ঢোতি পমাণং অকত্ৱা আগতপটিপাটিযা ন্হাযিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তম্পি অনাদিযন্তো পচ্ছা আগন্ত্ৱা উদকং ওতৰিত্ৱা ৱুড্ঢে চ নৱে চ বাধতি. ভিক্খাচাৰমগ্গে পন অগ্গাসনঅগ্গোদকঅগ্গপিণ্ডানং অত্থায পুৰতো গচ্ছতি বাহায বাহং পহৰন্তো. অন্তৰঘৰপ্পৱেসনে ৱুড্ঢেহি পঠমতৰং পৱিসতি, দহৰেহি সদ্ধিং কাযকীড়নকং কৰোতীতি এৱমাদি.

চতুট্ঠানং ৱচীপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলঅন্তৰঘৰেসু অপ্পতিৰূপৱাচানিচ্ছাৰণং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো সঙ্ঘমজ্ঝে অনাপুচ্ছা ধম্মং ভাসতি. তথা পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰস্স গণস্স মজ্ঝে পুগ্গলস্স চ সন্তিকে, তত্থেৱ মনুস্সেহি পঞ্হং পুট্ঠো ৱুড্ঢতৰং অনাপুচ্ছা ৱিস্সজ্জেতি. অন্তৰঘৰে পন ‘‘ইত্থন্নামে কিং অত্থি? কিং যাগু, উদাহু খাদনীযং ভোজনীযং? কিং মে দস্সসি? কিং অজ্জ খাদিস্সাম? কিং ভুঞ্জিস্সাম? কিং পিৱিস্সামা’’তিআদীনি ভাসতি.

অনেকট্ঠানং মনোপাগব্ভিযং নাম তেসু তেসু ঠানেসু কাযৱাচাহি অজ্ঝাচাৰং অনাপজ্জিত্ৱাপি মনসাৱ কামৱিতক্কাদীনং ৱিতক্কনং. অপিচ দুস্সীলস্সেৱ সতো ‘‘সীলৱাতি মং জনো জানাতূ’’তি এৱং পৱত্তা পাপিচ্ছতাপি মনোপাগব্ভিযং. ইতি সব্বেসম্পি ইমেসং পাগব্ভিযানং অভাৱেন অপ্পগব্ভা হুত্ৱা উপসঙ্কমথাতি ৱদতি.

জৰুদপানন্তি জিণ্ণকূপং. পব্বতৱিসমন্তি পব্বতে ৱিসমং পপাতট্ঠানং. নদীৱিদুগ্গন্তি নদিযা ৱিদুগ্গং ছিন্নতটট্ঠানং. অপকস্সেৱ কাযন্তি তাদিসানি ঠানানি যো খিড্ডাদিপসুতো কাযং অনপকস্স একতোভাৰিযং অকত্ৱাৱ ৱাযুপত্থম্ভকং অগ্গাহাপেত্ৱা চিত্তম্পি অনপকস্স ‘‘এত্থ পতিতো হত্থপাদভঞ্জনাদীনি পাপুণাতী’’তি অনাদীনৱদস্সাৱিতায অনুব্বেজেত্ৱা সম্পিযাযমানো ওলোকেতি, সো পতিত্ৱা হত্থপাদভঞ্জনাদিঅনত্থং পাপুণাতি. যো পন উদকত্থিকো ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি কিচ্চেন ওলোকেতুকামো কাযং অপকস্স একতো ভাৰিযং কত্ৱা ৱাযুপত্থম্ভকং গাহাপেত্ৱা, চিত্তম্পি অপকস্স আদীনৱদস্সনেন সংৱেজেত্ৱা ওলোকেতি, সো ন পততি, যথাৰুচিং ওলোকেত্ৱা সুখী যেনকামং পক্কমতি.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – জৰুদপানাদযো ৱিয হি চত্তাৰি কুলানি, ওলোকনপুৰিসো ৱিয ভিক্খু. যথা অনপকট্ঠকাযচিত্তো তানি ওলোকেন্তো পুৰিসো তত্থ পততি, এৱং অৰক্খিতেহি কাযাদীহি কুলানি উপসঙ্কমন্তো ভিক্খু কুলেসু বজ্ঝতি, ততো নানপ্পকাৰং সীলপাদভঞ্জনাদিঅনত্থং পাপুণাতি. যথা পন অপকট্ঠকাযচিত্তো পুৰিসো তত্থ ন পততি, এৱং ৰক্খিতেনেৱ কাযেন ৰক্খিতেহি চিত্তেহি ৰক্খিতায ৱাচায সুপ্পট্ঠিতায সতিযা অপকট্ঠকাযচিত্তো হুত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমন্তো ভিক্খু কুলেসু ন বজ্ঝতি. অথস্স যথা তত্থ অপতিতস্স পুৰিসস্স, ন পাদা ভঞ্জন্তি, এৱং সীলপাদো ন ভিজ্জতি. যথা হত্থা ন ভঞ্জন্তি, এৱং সদ্ধাহত্থো ন ভিজ্জতি. যথা কুচ্ছি ন ভিজ্জতি, এৱং সমাধিকুচ্ছি ন ভিজ্জতি. যথা সীসং ন ভিজ্জতি, এৱং ঞাণসীসং ন ভিজ্জতি, যথা চ তং খাণুকণ্টকাদযো ন ৱিজ্ঝন্তি, এৱমিমং ৰাগকণ্টকাদযো ন ৱিজ্ঝন্তি. যথা সো নিৰুপদ্দৱো যথাৰুচি ওলোকেত্ৱা সুখী যেনকামং পক্কমতি, এৱং ভিক্খু কুলানি নিস্সায চীৱৰাদযো পচ্চযে পটিসেৱন্তো কম্মট্ঠানং ৱড্ঢেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তং পত্ৱা লোকুত্তৰসুখেন সুখিতো যেনকামং অগতপুব্বং নিব্বানদিসং গচ্ছতি.

ইদানি যো হীনাধিমুত্তিকো মিচ্ছাপটিপন্নো এৱং ৱদেয্য ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ‘তিৱিধং পাগব্ভিযং পহায নিচ্চনৱকত্তেন চন্দূপমা কুলানি উপসঙ্কমথা’তি ৱদন্তো অট্ঠানে ঠপেতি, অসয্হং ভাৰং আৰোপেতি, যং ন সক্কা কাতুং তং কাৰেতী’’তি, তস্স ৱাদপথং পচ্ছিন্দিত্ৱা, ‘‘সক্কা এৱং কাতুং, অত্থি এৱৰূপো ভিক্খূ’’তি দস্সেন্তো কস্সপো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ.

আকাসে পাণিং চালেসীতি নীলে গগনন্তৰে যমকৱিজ্জুতং চাৰযমানো ৱিয হেট্ঠাভাগং উপৰিভাগং উভতোপস্সেসু পাণিং সঞ্চাৰেসি. ইদঞ্চ পন তেপিটকে বুদ্ধৱচনে অসম্ভিন্নপদং নাম. অত্তমনোতি তুট্ঠচিত্তো সকমনো, ন দোমনস্সেন পচ্ছিন্দিত্ৱা গহিতমনো. কস্সপস্স, ভিক্খৱেতি ইদম্পি পুৰিমনযেনেৱ পৰৱাদং পচ্ছিন্দিত্ৱা অত্থি এৱৰূপো ভিক্খূতি দস্সনত্থং ৱুত্তং.

পসন্নাকাৰং কৰেয্যুন্তি চীৱৰাদযো পচ্চযে দদেয্যুং. তথত্তায পটিপজ্জেয্যুন্তি সীলস্স আগতট্ঠানে সীলং পূৰযমানা, সমাধিৱিপস্সনা মগ্গফলানং আগতট্ঠানে তানি তানি সম্পাদযমানা তথাভাৱায পটিপজ্জেয্যুং. অনুদযন্তি ৰক্খণভাৱং. অনুকম্পন্তি মুদুচিত্ততং. উভযঞ্চেতং কাৰুঞ্ঞস্সেৱ ৱেৱচনং. কস্সপো, ভিক্খৱেতি ইদম্পি পুৰিমনযেনেৱ পৰৱাদং পচ্ছিন্দিত্ৱা অত্থি এৱৰূপো ভিক্খূতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. কস্সপেন ৱাতি এত্থ চন্দোপমাদিৱসেন যোজনং কত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ততিযং.