৯. তিস্সসুত্তৱণ্ণনা
২৪৩. নৱমে দুম্মনোতি উপ্পন্নদোমনস্সো. কস্মা পনাযং এৱং দুক্খী দুম্মনো জাতোতি? খত্তিযপব্বজিতো হেস, তেন নং পব্বাজেত্ৱা দুপট্টসাটকং নিৱাসাপেত্ৱা ৱৰচীৱৰং পাৰুপেত্ৱা অক্খীনি অঞ্জেত্ৱা মনোসিলাতেলেন সীসং মক্খেসুং. সো ভিক্খূসু ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানং গতেসু ‘‘ভিক্খুনা নাম ৱিৱিত্তোকাসে নিসীদিতব্ব’’ন্তি অজানন্তো ভোজনসালং গন্ত্ৱা মহাপীঠং আৰুহিত্ৱা নিসীদি. দিসাৱচৰা আগন্তুকা পংসুকূলিকা ভিক্খূ আগন্ত্ৱা, ‘‘ইমিনাৱ নীহাৰেন ৰজোকিণ্ণেহি গত্তেহি ন সক্কা দসবলং পস্সিতুং. ভণ্ডকং তাৱ ঠপেস্সামা’’তি ভোজনসালং অগমংসু. সো তেসু মহাথেৰেসু আগচ্ছন্তেসু নিচ্চলো নিসীদিযেৱ. অঞ্ঞে ভিক্খূ ‘‘পাদৱত্তং কৰোম, তালৱণ্টেন বীজামা’’তি আপুচ্ছন্তি. অযং পন নিসিন্নকোৱ ‘‘কতিৱস্সত্থা’’তি? পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘মযং অৱস্সিকা. তুম্হে পন কতিৱস্সত্থা’’তি? ৱুত্তে, ‘‘মযং অজ্জ পব্বজিতা’’তি আহ. অথ নং ভিক্খূ, ‘‘আৱুসো, অধুনা ছিন্নচূড়োসি, অজ্জাপি তে সীসমূলে ঊকাগন্ধো ৱাযতিযেৱ, ত্ৱং নাম এত্তকেসু ৱুড্ঢতৰেসু ৱত্তং আপুচ্ছন্তেসু নিস্সদ্দো নিচ্চলো নিসিন্নো, অপচিতিমত্তম্পি তে নত্থি, কস্স সাসনে পব্বজিতোসী’’তি? পৰিৱাৰেত্ৱা তং ৱাচাসত্তীহি পহৰন্তা ‘‘কিং ত্ৱং ইণট্টো ৱা ভযট্টো ৱা জীৱিতুং অসক্কোন্তো পব্বজিতো’’তি? আহংসু. সো একম্পি থেৰং ওলোকেসি, তেন ‘‘কিং মং ওলোকেসি মহল্লকা’’তি? ৱুত্তে অঞ্ঞং ওলোকেসি, তেনপি তথেৱ ৱুত্তে অথস্স ‘‘ইমে মং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱাচাসত্তীহি ৱিজ্ঝন্তী’’তি খত্তিযমানো উপ্পজ্জি. অক্খীসু মণিৱণ্ণানি অস্সূনি সঞ্চৰিংসু. ততো নে আহ – ‘‘কস্স সন্তিকং আগতত্থা’’তি. তে ‘‘কিং পন ত্ৱং ‘ময্হং সন্তিকং আগতা’তি? অম্হে মঞ্ঞসি গিহিব্যঞ্জনভট্ঠকা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সত্থু সন্তিকং আগতম্হা’’তি আহংসু. সো ‘‘ময্হং ভাতু সন্তিকে আগতা তুম্হে, যদি এৱং ইদানি ৱো আগতমগ্গেনেৱ গমনং কৰিস্সামী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা নিক্খন্তো অন্তৰামগ্গে চিন্তেসি – ‘‘মযি ইমিনাৱ নীহাৰেন গতে সত্থা এতে ন নীহৰাপেস্সতী’’তি দুক্খী দুম্মনো অস্সূনি পৱত্তযমানো অগমাসি. ইমিনা কাৰণেন এস এৱং জাতোতি.
ৱাচাসন্নিতোদকেনাতি ৱচনপতোদেন. সঞ্জম্ভৰিমকংসূতি সঞ্জম্ভৰিতং নিৰন্তৰং ফুটং অকংসু, উপৰি ৱিজ্ঝিংসূতি ৱুত্তং হোতি. ৱত্তাতি পৰে যদিচ্ছকং ৱদতিযেৱ. নো চ ৱচনক্খমোতি পৰেসং ৱচনং খমিতুং ন সক্কোতি. ইদানি তাৱ ত্ৱং ইমিনা কোপেন ইমিনা ৱুত্তৱাচাসন্নিতোদকেন ৱিদ্ধো. অতীতে পন ৰট্ঠতো চ পব্বাজিতোতি. এৱং ৱুত্তে, ‘‘কতৰস্মিং কালে ভগৱা’’তি? ভিক্খূ ভগৱন্তং যাচিংসু.
সত্থা আহ – অতীতে বাৰাণসিযং বাৰাণসিৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. অথেকো জাতিমা, একো মাতঙ্গোতি দ্ৱে ইসযো বাৰাণসিং অগমংসু. তেসু জাতিমা পুৰেতৰং গন্ত্ৱা কুম্ভকাৰসালাযং নিসীদি. মাতঙ্গো তাপসো পচ্ছা গন্ত্ৱা তত্থ ওকাসং যাচি কুম্ভকাৰো ‘‘অত্থেত্থ পঠমতৰং পৱিট্ঠো পব্বজিতো, তং পুচ্ছা’’তি আহ. সো অত্তনো পৰিক্খাৰং গহেত্ৱা সালায দ্ৱাৰমূলে ঠত্ৱা, ‘‘অম্হাকম্পি আচৰিয একৰত্তিৱাসায ওকাসং দেথা’’তি আহ. ‘‘পৱিস, ভো’’তি. পৱিসিত্ৱা নিসিন্নং, ‘‘ভো, কিং গোত্তোসী’’তি? পুচ্ছি. ‘‘চণ্ডালগোত্তোম্হী’’তি. ‘‘ন সক্কা তযা সদ্ধিং একট্ঠানে নিসীদিতুং, একমন্তং গচ্ছা’’তি. সো চ তত্থেৱ তিণসন্থাৰকং পত্থৰিত্ৱা নিপজ্জি, জাতিমা দ্ৱাৰং নিস্সায নিপজ্জি. ইতৰো পস্সাৱত্থায নিক্খমন্তো তং উৰস্মিং অক্কমি. ‘‘কো এসো’’তি চ ৱুত্তে? ‘‘অহং আচৰিযা’’তি আহ. ‘‘ৰে চণ্ডাল, কিং অঞ্ঞতো মগ্গং ন পস্সসি? অথ মে আগন্ত্ৱা অক্কমসী’’তি. ‘‘আচৰিয, অদিস্ৱা মে অক্কন্তোসি, খম ময্হ’’ন্তি. সো মহাপুৰিসে বহি নিক্খন্তে চিন্তেসি – ‘‘অযং পচ্চাগচ্ছন্তোপি ইতোৱ আগমিস্সতী’’তি পৰিৱত্তেত্ৱা নিপজ্জি. মহাপুৰিসোপি ‘‘আচৰিযো ইতো সীসং কত্ৱা নিপন্নো, পাদসমীপেন গমিস্সামী’’তি পৱিসন্তো পুন উৰস্মিংযেৱ অক্কমি. ‘‘কো এসো’’তি চ ৱুত্তে? ‘‘অহং আচৰিযা’’তি আহ. ‘‘পঠমং তাৱ তে অজানন্তেন কতং, ইদানি মং ঘটেন্তোৱ অকাসি, সূৰিযে তে উগ্গচ্ছন্তে সত্তধা মুদ্ধা ফলতূ’’তি সপি. মহাপুৰিসো কিঞ্চি অৱত্ৱা পুৰেঅৰুণেযেৱ সূৰিযং গণ্হি, নাস্স উগ্গন্তুং অদাসি. মনুস্সা চ হত্থিঅস্সাদযো চ পবুজ্ঝিংসু.
মনুস্সা ৰাজকুলং গন্ত্ৱা, ‘‘দেৱ, সকলনগৰে অপ্পবুদ্ধো নাম নত্থি, ন চ অৰুণুগ্গং পঞ্ঞাযতি, কিন্নু খো এত’’ন্তি? তেন হি নগৰং পৰিৱীমংসথাতি. তে পৰিৱীমংসন্তা কুম্ভকাৰসালাযং দ্ৱে তাপসে দিস্ৱা, ‘‘ইমেসং এতং কম্মং ভৱিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰঞ্ঞা চ ‘‘পুচ্ছথ নে’’তি ৱুত্তা আগন্ত্ৱা জাতিমন্তং পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হেহি অন্ধকাৰং কত’’ন্তি. ‘‘ন মযা কতং, এস পন কূটজটিলো ছৱো অনন্তমাযো, তং পুচ্ছথা’’তি. তে আগন্ত্ৱা মহাপুৰিসং পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হেহি, ভন্তে, অন্ধকাৰং কত’’ন্তি. ‘‘আম অযং আচৰিযো মং অভিসপি, তস্মা মযা কত’’ন্তি. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজাপি আগন্ত্ৱা মহাপুৰিসং ‘‘তুম্হেহি কতং, ভন্তে’’তি? পুচ্ছি. ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কস্মা ভন্তে’’তি? ‘‘ইমিনা অভিসপিতোম্হি, সচে মং এসো খমাপেস্সতি, সূৰিযং ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি. ৰাজা ‘‘খমাপেথ, ভন্তে, এত’’ন্তি আহ. ইতৰো ‘‘মাদিসো জাতিমা কিং এৱৰূপং চণ্ডালং খমাপেস্সতি? ন খমাপেমী’’তি.
অথ নং মনুস্সা ‘‘ন কিং ত্ৱং অত্তনো ৰুচিযা খমাপেস্সসী’’তি? ৱত্ৱা হত্থেসু চ পাদেসু চ গহেত্ৱা পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৱা ‘‘খমাপেহী’’তি আহংসু. সো নিস্সদ্দো নিপজ্জি. পুনপি নং ‘‘খমাপেহী’’তি আহংসু. ততো ‘‘খম ময্হং, আচৰিযা’’তি আহ. মহাপুৰিসো ‘‘অহং তাৱ তুয্হং খমিত্ৱা সূৰিযং ৱিস্সজ্জেস্সামি, সূৰিযে পন উগ্গতে তৱ সীসং সত্তধা ফলিস্সতী’’তি ৱত্ৱা, ‘‘ইমস্স সীসপ্পমাণং মত্তিকাপিণ্ডং মত্থকে ঠপেত্ৱা এতং নদিযা গলপ্পমাণে উদকে ঠপেথা’’তি আহ. মনুস্সা তথা অকংসু. এত্তাৱতা সৰট্ঠকং ৰাজবলং সন্নিপতি. মহাপুৰিসো সূৰিযং মুঞ্চি. সূৰিযৰস্মি আগন্ত্ৱা মত্তিকাপিণ্ডং পহৰি. সো সত্তধা ভিজ্জি. তাৱদেৱ সো নিমুজ্জিত্ৱা একেন তিত্থেন উত্তৰিত্ৱা পলাযি. সত্থা ইমং ৱত্থুং আহৰিত্ৱা, ‘‘ইদানি তাৱ ত্ৱং ভিক্খূনং সন্তিকে পৰিভাসং লভসি, পুব্বেপি ইমং কোধং নিস্সায ৰট্ঠতো পব্বাজিতো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা অথ নং ওৱদন্তো ন খো তে তং তিস্স পতিৰূপন্তিআদিমাহ. নৱমং.