১১. মহাকপ্পিনসুত্তৱণ্ণনা
২৪৫. একাদসমে মহাকপ্পিনোতি এৱংনামকো অভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো অসীতিমহাসাৱকানং অব্ভন্তৰো মহাথেৰো. সো কিৰ গিহিকালে কুক্কুটৱতীনগৰে তিযোজনসতিকং ৰজ্জং অকাসি. পচ্ছিমভৱিকত্তা পন তথাৰূপং সাসনং সোতুং ওহিতসোতো ৱিচৰতি. অথেকদিৱসং অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো উয্যানকীড়িকং অগমাসি. তদা চ মজ্ঝিমদেসতো জঙ্ঘৱাণিজা তং নগৰং গন্ত্ৱা, ভণ্ডং পটিসামেত্ৱা, ‘‘ৰাজানং পস্সিস্সামা’’তি পণ্ণাকাৰহত্থা ৰাজকুলদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা, ‘‘ৰাজা উয্যানং গতো’’তি সুত্ৱা, উয্যানং গন্ত্ৱা, দ্ৱাৰে ঠিতা, পটিহাৰস্স আৰোচযিংসু. অথ ৰঞ্ঞো নিৱেদিতে ৰাজা পক্কোসাপেত্ৱা নিয্যাতিতপণ্ণাকাৰে ৱন্দিত্ৱা ঠিতে, ‘‘তাতা, কুতো আগতত্থা’’তি? পুচ্ছি. ‘‘সাৱত্থিতো দেৱা’’তি. ‘‘কচ্চি ৱো ৰট্ঠং সুভিক্খং, ধম্মিকো ৰাজা’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘অত্থি পন তুম্হাকং দেসে কিঞ্চি সাসন’’ন্তি? ‘‘অত্থি, দেৱ, ন পন সক্কা উচ্ছিট্ঠমুখেহি কথেতু’’ন্তি. ৰাজা সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৱিক্খালেত্ৱা দসবলাভিমুখা অঞ্জলিং পগ্গণ্হিত্ৱা, ‘‘দেৱ, অম্হাকং দেসে বুদ্ধৰতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি আহংসু. ৰঞ্ঞো ‘‘বুদ্ধো’’তি ৱচনে সুতমত্তে সকলসৰীৰং ফৰমানা পীতি উপ্পজ্জি. ততো ‘‘বুদ্ধোতি, তাতা, ৱদথা’’তি? আহ. ‘‘বুদ্ধোতি দেৱ ৱদামা’’তি. এৱং তিক্খত্তুং ৱদাপেত্ৱা, ‘‘বুদ্ধোতি পদং অপৰিমাণং, নাস্স সক্কা পৰিমাণং কাতু’’ন্তি তস্মিংযেৱ পসন্নো সতসহস্সং দত্ৱা পুন ‘‘অঞ্ঞং কিং সাসন’’ন্তি? পুচ্ছি. ‘‘দেৱ ধম্মৰতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৱা তথেৱ তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অপৰম্পি সতসহস্সং দত্ৱা পুন ‘‘অঞ্ঞং কিং সাসন’’ন্তি? পুচ্ছি. ‘‘সঙ্ঘৰতনং দেৱ উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৱা তথেৱ তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অপৰম্পি সতসহস্সং দত্ৱা দিন্নভাৱং পণ্ণে লিখিত্ৱা, ‘‘তাতা, দেৱিযা সন্তিকং গচ্ছথা’’তি পেসেসি. তেসু গতেসু অমচ্চে পুচ্ছি, ‘‘তাতা, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘দেৱ তুম্হে কিং কত্তুকামা’’তি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি. তে সব্বেপি ঘৰং ৱা কুটুম্বং ৱা অনপলোকেত্ৱা যে অস্সে আৰুয্হ গতা, তেহেৱ নিক্খমিংসু.
ৱাণিজা অনোজাদেৱিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা পণ্ণং দস্সেসুং. সা ৱাচেত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞা তুম্হাকং বহূ কহাপণা দিন্না, কিং তুম্হেহি কতং, তাতা’’তি? পুচ্ছি. ‘‘পিযসাসনং দেৱি আনীত’’ন্তি. ‘‘অম্হেপি সক্কা, তাতা, সুণাপেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা দেৱি, উচ্ছিট্ঠমুখেহি পন ৱত্তুং ন সক্কা’’তি. সা সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৱিক্খালেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচিতনযেনেৱ আৰোচেসুং. সাপি সুত্ৱা উপ্পন্নপামোজ্জা তেনেৱ নযেন একেকস্মিং পদে তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পটিঞ্ঞাগণনায তীণি তীণি কত্ৱা নৱসতসহস্সানি অদাসি. ৱাণিজা সব্বানিপি দ্ৱাদসসতসহস্সানি লভিংসু. অথ নে ‘‘ৰাজা কহং, তাতা’’তি, পুচ্ছি. ‘‘পব্বজিস্সামীতি নিক্খন্তো দেৱী’’তি. ‘‘তেন হি, তাতা, তুম্হে গচ্ছথা’’তি তে উয্যোজেত্ৱা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং গতানং অমচ্চানং মাতুগামে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তুম্হে অত্তনো সামিকানং গতট্ঠানং জানাথ অম্মা’’তি পুচ্ছি. ‘‘জানাম অয্যে, ৰঞ্ঞা সদ্ধিং উয্যানকীড়িকং গতা’’তি. আম গতা, তত্থ পন গন্ত্ৱা, ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো, ধম্মো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা, ‘‘দসবলস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি গতা. ‘‘তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘তুম্হে পন অয্যে কিং কত্তুকামা’’তি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামি, ন তেহি ৱন্তৱমনং জিৱ্হগ্গে ঠপেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি এৱং, মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি সব্বা ৰথে যোজাপেত্ৱা নিক্খমিংসু.
ৰাজাপি অমচ্চসহস্সেন সদ্ধিং গঙ্গায তীৰং পাপুণি. তস্মিঞ্চ সমযে গঙ্গা পূৰা হোতি. অথ নং দিস্ৱা, ‘‘অযং গঙ্গা পূৰা চণ্ডমচ্ছাকিণ্ণা, অম্হেহি সদ্ধিং আগতা দাসা ৱা মনুস্সা ৱা নত্থি, যে নো নাৱং ৱা উড়ুম্পং ৱা কত্ৱা দদেয্যুং, এতস্স পন সত্থু গুণা নাম হেট্ঠা অৱীচিতো উপৰি যাৱ ভৱগ্গা পত্থটা, সচে এস সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, ইমেসং অস্সানং খুৰপিট্ঠানি মা তেমেন্তূ’’তি উদকপিট্ঠেন অস্সে পক্খন্দাপেসুং. একঅস্সস্সাপি খুৰপিট্ঠমত্তং ন তেমি, ৰাজমগ্গেন গচ্ছন্তা ৱিয পৰতীৰং পত্ৱা পুৰতো অঞ্ঞং মহানদিং পাপুণিংসু. তত্থ অঞ্ঞা সচ্চকিৰিযা নত্থি, তায এৱ সচ্চকিৰিযায তম্পি অড্ঢযোজনৱিত্থাৰং নদিং অতিক্কমিংসু. অথ ততিযং চন্দভাগং নাম মহানদিং পত্ৱা তম্পি তায এৱ সচ্চকিৰিযায অতিক্কমিংসু.
সত্থাপি তংদিৱসং পচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ওলোকেন্তো ‘‘অজ্জ মহাকপ্পিনো তিযোজনসতিকং ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপৰিৱাৰো মম সন্তিকে পব্বজিতুং আগচ্ছতী’’তি দিস্ৱা, ‘‘মযা তেসং পচ্চুগ্গমনং কাতুং যুত্ত’’ন্তি পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা, আকাসে উপ্পতিত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে তেসং উত্তৰণতিত্থস্স অভিমুখে ঠানে মহানিগ্ৰোধৰুক্খো অত্থি, তত্থ পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেসি. তে তেন তিত্থেন উত্তৰন্তা চ ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ইতো চিতো চ ৱিধাৱন্তিযো ওলোকেন্তা দসবলস্স পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং মুখং দিস্ৱা, ‘‘যং সত্থাৰং উদ্দিস্স মযং পব্বজিতা, অদ্ধা সো এসো’’তি দস্সনেনেৱ নিট্ঠং গন্ত্ৱা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতা ৱন্দমানা আগম্ম সত্থাৰং ৱন্দিংসু. ৰাজা গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং ধম্মং কথেসি. দেসনাপৰিযোসানে সব্বে অৰহত্তে পতিট্ঠায সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘পুব্বে ইমে চীৱৰদানস্স দিন্নত্তা অত্তনো চীৱৰানি গহেত্ৱাৱ আগতা’’তি সুৱণ্ণৱণ্ণং হত্থং পসাৰেত্ৱা, ‘‘এথ ভিক্খৱো স্ৱাক্খাতো ধম্মো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. সাৱ তেসং আযস্মন্তানং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি, ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয সত্থাৰং পৰিৱাৰযিংসু.
অনোজাপি দেৱী ৰথসহস্সপৰিৱাৰা গঙ্গাতীৰং পত্ৱা ৰঞ্ঞো অত্থায আভতং নাৱং ৱা উড়ুম্পং ৱা অদিস্ৱা অত্তনো ব্যত্ততায চিন্তেসি – ‘‘ৰাজা সচ্চকিৰিযং কত্ৱা গতো ভৱিস্সতি, সো পন সত্থা ন কেৱলং তেসংযেৱ অত্থায নিব্বত্তো, সচে সো সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, অম্হাকং ৰথা মা উদকে নিমুজ্জিংসূ’’তি উদকপিট্ঠে ৰথে পক্খন্দাপেসি. ৰথানং নেমিৱট্টিমত্তম্পি ন তেমি. দুতিযততিযনদীপি তেনেৱ সচ্চকাৰেন উত্তৰমানাযেৱ নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে সত্থাৰং অদ্দস. সত্থা ‘‘ইমাসং অত্তনো সামিকে পস্সন্তীনং ছন্দৰাগো উপ্পজ্জিত্ৱা মগ্গফলানং অন্তৰাযং কৰেয্য, সো এৱং কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি যথা অঞ্ঞমঞ্ঞে ন পস্সন্তি, তথা অকাসি. তা সব্বাপি তিত্থতো উত্তৰিত্ৱা দসবলং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তাসং ধম্মং কথেসি, দেসনাপৰিযোসানে সব্বাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞে পস্সিংসু. সত্থা ‘‘উপ্পলৱণ্ণা আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. থেৰী আগন্ত্ৱা সব্বা পব্বাজেত্ৱা আদায ভিক্খুনীনং উপস্সযং গতা. সত্থা ভিক্খুসহস্সং গহেত্ৱা আকাসেন জেতৱনং অগমাসি. ইমং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘মহাকপ্পিনোতি এৱং নামকো অভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো অসীতিমহাসাৱকানং অব্ভন্তৰো মহাথেৰো’’তি.
জনেতস্মিন্তি জনিতে পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসাৰিনোতি যে ‘‘মযং ৱাসেট্ঠা গোতমা’’তি গোত্তং পটিসৰন্তি পটিজানন্তি, তেসং খত্তিযো সেট্ঠোতি অত্থো. ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নোতি অট্ঠহি ৱিজ্জাহি চেৱ পন্নৰসধম্মভেদেন চৰণেন চ সমন্নাগতো. তপতীতি ৱিৰোচতি. ঝাযী তপতি ব্ৰাহ্মণোতি খীণাসৱব্ৰাহ্মণো দুৱিধেন ঝানেন ঝাযমানো তপতি ৱিৰোচতি. তস্মিং পন খণে কালুদাযিত্থেৰো দুৱিধেন ঝানেন ঝাযমানো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি. বুদ্ধো তপতীতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো ৱিৰোচতি. সব্বমঙ্গলগাথা কিৰেসা. ভাতিকৰাজা কিৰ একং পূজং কাৰেত্ৱা আচৰিযকং আহ – ‘‘তীহি ৰতনেহি অমুত্তং একং জযমঙ্গলং ৱদথা’’তি. সো তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সম্মসিত্ৱা ইমং গাথং ৱদন্তো ‘‘দিৱা তপতি আদিচ্চো’’তি ৱত্ৱা অত্থঙ্গমেন্তস্স সূৰিযস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘ৰত্তিমাভাতি চন্দিমা’’তি, উট্ঠহন্তস্স চন্দস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘সন্নদ্ধো খত্তিযো তপতী’’তি ৰঞ্ঞো অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘ঝাযী তপতি ব্ৰাহ্মণো’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘বুদ্ধো তপতি তেজসা’’তি ৱত্ৱা পন মহাচেতিযস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. অথ নং ৰাজা ‘‘মা হত্থং ওতাৰেহী’’তি উক্খিত্তস্মিংযেৱ হত্থে সহস্সং ঠপেসি. একাদসমং.