৫. নগৰসুত্তৱণ্ণনা

৬৫. পঞ্চমে নামৰূপে খো সতি ৱিঞ্ঞাণন্তি এত্থ ‘‘সঙ্খাৰেসু সতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি চ ‘‘অৱিজ্জায সতি সঙ্খাৰা’’তি চ ৱত্তব্বং ভৱেয্য, তদুভযম্পি ন ৱুত্তং. কস্মা? অৱিজ্জাসঙ্খাৰা হি ততিযো ভৱো, তেহি সদ্ধিং অযং ৱিপস্সনা ন ঘটীযতি. মহাপুৰিসো হি পচ্চুপ্পন্নপঞ্চৱোকাৰৱসেন অভিনিৱিট্ঠোতি.

ননু চ অৱিজ্জাসঙ্খাৰেসু অদিট্ঠেসু ন সক্কা বুদ্ধেন ভৱিতুন্তি. সচ্চং ন সক্কা, ইমিনা পন তে ভৱউপাদানতণ্হাৱসেন দিট্ঠাৱ. তস্মা যথা নাম গোধং অনুবন্ধন্তো পুৰিসো তং কূপং পৱিট্ঠং দিস্ৱা ওতৰিত্ৱা পৱিট্ঠট্ঠানং খণিত্ৱা গোধং গহেত্ৱা পক্কমেয্য, ন পৰভাগং খনেয্য, কস্মা? কস্সচি নত্থিতায. এৱং মহাপুৰিসোপি গোধং অনুবন্ধন্তো পুৰিসো ৱিয বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো জৰামৰণতো পট্ঠায ‘‘ইমস্স অযং পচ্চযো, ইমস্স অযং পচ্চযো’’তি পৰিযেসন্তো যাৱ নামৰূপধম্মানং পচ্চযং দিস্ৱা তস্সপি পচ্চযং পৰিযেসন্তো ৱিঞ্ঞাণমেৱ অদ্দস. ততো ‘‘এত্তকো পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন সম্মসনচাৰো’’তি ৱিপস্সনং পটিনিৱত্তেসি, পৰতো তুচ্ছকূপস্স অভিন্নট্ঠানং ৱিয অৱিজ্জাসঙ্খাৰদ্ৱযং অত্থি, তদেতং হেট্ঠা ৱিপস্সনায গহিতত্তা পাটিযেক্কং সম্মসনূপগং ন হোতীতি ন অগ্গহেসি.

পচ্চুদাৱত্ততীতি পটিনিৱত্ততি. কতমং পনেত্থ ৱিঞ্ঞাণং পচ্চুদাৱত্ততীতি? পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণম্পি ৱিপস্সনাৱিঞ্ঞাণম্পি. তত্থ পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং পচ্চযতো পটিনিৱত্ততি, ৱিপস্সনাৱিঞ্ঞাণং আৰম্মণতো. উভযম্পি নামৰূপং নাতিক্কমতি, নামৰূপতো পৰং ন গচ্ছতি. এত্তাৱতা জাযেথ ৱাতিআদীসু ৱিঞ্ঞাণে নামৰূপস্স পচ্চযে হোন্তে, নামৰূপে ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযে হোন্তে, দ্ৱীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযেসু হোন্তেসু এত্তকেন জাযেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা. ইতো হি পৰং কিমঞ্ঞং জাযেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা, ননু এতদেৱ জাযতি চ উপপজ্জতি চাতি?

এৱং সদ্ধিং অপৰাপৰচুতিপটিসন্ধীহি পঞ্চ পদানি দস্সেত্ৱা পুন তং এত্তাৱতাতি ৱুত্তমত্থং নিয্যাতেন্তো যদিদং নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি ৱত্ৱা ততো পৰং অনুলোমপচ্চযাকাৰৱসেন ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপমূলকং আযতিজৰামৰণং দস্সেতুং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তিআদিমাহ.

অঞ্জসন্তি মগ্গস্সেৱ ৱেৱচনং. উদ্ধাপৱন্তন্তি আপতো উগ্গতত্তা উদ্ধাপন্তি লদ্ধৱোহাৰেন পাকাৰৱত্থুনা সমন্নাগতং. ৰমণীযন্তি সমন্তা চতুন্নং দ্ৱাৰানং অব্ভন্তৰে চ নানাভণ্ডানং সম্পত্তিযা ৰমণীযং. মাপেহীতি মহাজনং পেসেত্ৱা ৱাসং কাৰেহি. মাপেয্যাতি ৱাসং কাৰেয্য. কাৰেন্তো চ পঠমং অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো পেসেত্ৱা ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি পঞ্চকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি পঞ্চপঞ্ঞাসকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি তিংস কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰং কুলসহস্সং পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি একাদসনহুতানি কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি চতুৰাসীতিকুলসহস্সানি পেসেয্য. পুন ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিতে, ‘‘মহাৰাজ, কিং ৱদেসি? মহন্তং নগৰং অসম্বাধং, ইমিনা নযেন কুলানি পেসেত্ৱা ন সক্কা পূৰেতুং, ভেৰিং পন চৰাপেত্ৱা ‘অম্হাকং নগৰং ইমায চ ইমায চ সম্পত্তিযা সম্পন্নং, যে তত্থ ৱসিতুকামা, যথাসুখং গচ্ছন্তু, ইমঞ্চিমঞ্চ পৰিহাৰং লভিস্সন্তী’তি নগৰস্স চেৱ ৱণ্ণং লোকস্স চ পৰিহাৰলাভং ঘোসাপেথা’’তি ৱদেয্য. সো এৱং কৰেয্য. ততো মনুস্সা নগৰগুণঞ্চেৱ পৰিহাৰলাভঞ্চ সুত্ৱা সব্বদিসাহি সমোসৰিত্ৱা নগৰং পূৰেয্যুং. তং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ অস্স ফীতঞ্চ. তং সন্ধায তদস্স নগৰং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চাতিআদি ৱুত্তং.

তত্থ ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি সব্বসম্পত্তীহি পুপ্ফিতং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহূহি ঞাতব্বং, বহুজনানং হিতং ৱা. ‘‘বহুজন’’ন্তিপি পাঠো. আকিণ্ণমনুস্সন্তি মনুস্সেহি আকিণ্ণং নিৰন্তৰং ফুট্ঠং. ৱুড্ঢিৱেপুল্লপ্পত্তন্তি ৱুড্ঢিপ্পত্তঞ্চেৱ ৱেপুল্লপ্পত্তঞ্চ, সেট্ঠভাৱঞ্চেৱ ৱিপুলভাৱঞ্চ পত্তং, দসসহস্সচক্কৱাড়ে অগ্গনগৰং জাতন্তি অত্থো.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অৰঞ্ঞপৱনে চৰমানপুৰিসো ৱিয হি দীপঙ্কৰপাদমূলতো পট্ঠায পাৰমিযো পূৰযমানো মহাপুৰিসো দট্ঠব্বো, তস্স পুৰিসস্স পুব্বকেহি মনুস্সেহি অনুযাতমগ্গদস্সনং ৱিয মহাসত্তস্স অনুপুব্বেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স পুব্বভাগে অট্ঠঙ্গিকস্স ৱিপস্সনামগ্গস্স দস্সনং, পুৰিসস্স তং একপদিকমগ্গং অনুগচ্ছতো অপৰভাগে মহামগ্গদস্সনং ৱিয মহাসত্তস্স উপৰিৱিপস্সনায চিণ্ণন্তে লোকুত্তৰমগ্গদস্সনং, পুৰিসস্স তেনেৱ মগ্গেন গচ্ছতো পুৰতো নগৰদস্সনং ৱিয তথাগতস্স নিব্বাননগৰদস্সনং, বহিনগৰং পনেত্থ অঞ্ঞেন দিট্ঠং, অঞ্ঞেন মনুস্সৱাসং কতং, নিব্বাননগৰং সত্থা সযমেৱ পস্সি, সযং ৱাসমকাসি. তস্স পুৰিসস্স চতুন্নং দ্ৱাৰানং দিট্ঠকালো ৱিয তথাগতস্স চতুন্নং মগ্গানং দিট্ঠকালো, তস্স চতূহি দ্ৱাৰেহি নগৰং পৱিট্ঠকালো ৱিয তথাগতস্স চতূহি মগ্গেহি নিব্বানং পৱিট্ঠকালো, তস্স নগৰব্ভন্তৰে ভণ্ডৱৱত্থানকালো ৱিয তথাগতস্স পচ্চৱেক্খণঞাণেন পৰোপণ্ণাসকুসলধম্মৱৱত্থানকালো. নগৰস্স অগাৰকৰণত্থং কুলপৰিযেসনকালো ৱিয সত্থু ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ৱেনেয্যসত্তে ৱোলোকনকালো, তেন পুৰিসেন যাচিতস্স ৰঞ্ঞো একং মহাকুটুম্বিকং দিট্ঠকালো ৱিয মহাব্ৰহ্মুনা যাচিতস্স ভগৱতো অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰং দিট্ঠকালো, ৰঞ্ঞো মহাকুটুম্বিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘নগৰৱাসং কৰোহী’’তি পহিতকালো ৱিয ভগৱতো একস্মিং পচ্ছাভত্তে অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা আসাড়্হিপুণ্ণমদিৱসে বাৰাণসিযং ইসিপতনং পৱিসিত্ৱা থেৰং কাযসক্খিং কত্ৱা ধম্মং দেসিতকালো, মহাকুটুম্বিকেন অট্ঠাৰস পুৰিসকোটিযো গহেত্ৱা নগৰং অজ্ঝাৱুট্ঠকালো ৱিয তথাগতেন ধম্মচক্কে পৱত্তিতে থেৰস্স অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতকালো, এৱং নিব্বাননগৰং পঠমং আৱাসিতং, ততো সম্পুণ্ণং নগৰন্তি পুচ্ছিত্ৱা ন তাৱাতি ৱুত্তে পঞ্চ কুলানি আদিং কত্ৱা যাৱ চতুৰাসীতিকুলসহস্সপেসনং ৱিয তথাগতস্স পঞ্চমদিৱসতো পট্ঠায অনত্তলক্খণসুত্তাদীনি দেসেত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে আদিং কত্ৱা যসপমুখা পঞ্চপণ্ণাস কুলপুত্তা, তিংস ভদ্দৱগ্গিযা, সহস্সপুৰাণজটিলা, বিম্বিসাৰপমুখানি একাদসপুৰিসনহুতানি, তিৰোকুট্টানুমোদনে চতুৰাসীতিসহস্সানীতি এত্তকস্স জনস্স অৰিযমগ্গং ওতাৰেত্ৱা নিব্বাননগৰং পেসিতকালো, অথ তেন নযেন নগৰে অপূৰিযমানে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা নগৰস্স ৱণ্ণঘোসনং কুলানং পৰিহাৰলাভঘোসনং ৱিয চ মাসস্স অট্ঠ দিৱসে তত্থ তত্থ নিসীদিত্ৱা ধম্মকথিকানং নিব্বানৱণ্ণস্স চেৱ নিব্বানপ্পত্তানং জাতিকন্তাৰাদিনিত্থৰণানিসংসস্স চ ঘোসনং, ততো সব্বদিসাহি আগন্ত্ৱা মনুস্সানং নগৰসমোসৰণং ৱিয তত্থ তত্থ ধম্মকথং সুত্ৱা ততো ততো নিক্খমিত্ৱা পব্বজ্জং আদিং কত্ৱা অনুলোমপটিপদং পটিপন্নানং অপৰিমাণানং কুলপুত্তানং নিব্বানসমোসৰণং দট্ঠব্বং.

পুৰাণং মগ্গন্তি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং. অযঞ্হি অৰিযমগ্গো পৱাৰণসুত্তে (সং. নি. ১.২১৫) অৱত্তমানকট্ঠেন ‘‘অনুপ্পন্নমগ্গো’’তি ৱুত্তো, ইমস্মিং সুত্তে অৱড়ঞ্জনট্ঠেন ‘‘পুৰাণমগ্গো’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলসাসনং. ইদ্ধন্তি ঝানস্সাদেন সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি অভিঞ্ঞাভৰণেহি পুপ্ফিতং. ৱিত্থাৰিকন্তি ৱিত্থিণ্ণং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহুজনৱিঞ্ঞেয্যং. যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যাৱ দসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱমনুস্সেহি পৰিচ্ছেদো অত্থি, এতস্মিং অন্তৰে সুপ্পকাসিতং সুদেসিতং তথাগতেনাতি. পঞ্চমং.