১. অস্সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা

৬১. মহাৱগ্গস্স পঠমে অস্সুতৱাতি খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকাৰসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱিনিচ্ছযৰহিতো. পুথুজ্জনোতি পুথূনং নানপ্পকাৰানং কিলেসাদীনং জননাদিকাৰণেহি পুথুজ্জনো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা’’তি সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. অপিচ পুথূনং গণনপথমতীতানং অৰিযধম্মপৰম্মুখানং নীচধম্মসমাচাৰানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৱা অযং ৱিসুংযেৱ সঙ্খং গতো, ৱিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অৰিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৱমেতেহি ‘‘অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৱীহিপি পদেহি যে তে –

‘‘দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. (মহানি. ৯৪); –

দ্ৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো. ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতি. চাতুমহাভূতিকস্মিন্তি চতুমহাভূতকাযে চতুমহাভূতেহি নিব্বত্তে চতুমহাভূতমযেতি অত্থো. নিব্বিন্দেয্যাতি উক্কণ্ঠেয্য. ৱিৰজ্জেয্যাতি ন ৰজ্জেয্য. ৱিমুচ্চেয্যাতি মুচ্চিতুকামো ভৱেয্য. আচযোতি ৱুড্ঢি. অপচযোতি পৰিহানি. আদানন্তি নিব্বত্তি. নিক্খেপনন্তি ভেদো.

তস্মাতি যস্মা ইমে চত্তাৰো ৱুড্ঢিহানিনিব্বত্তিভেদা পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা তংকাৰণাতি অত্থো. ইতি ভগৱা চাতুমহাভূতিকে কাযে ৰূপং পৰিগ্গহেতুং অযুত্তৰূপং কত্ৱা অৰূপং পৰিগ্গহেতুং যুত্তৰূপং কৰোতি. কস্মা? তেসঞ্হি ভিক্খূনং ৰূপস্মিং গাহো বলৱা অধিমত্তো, তেন তেসং ৰূপে গাহস্স পৰিগ্গহেতব্বৰূপতং দস্সেত্ৱা নিক্কড্ঢন্তো অৰূপে পতিট্ঠাপনত্থং এৱমাহ.

চিত্তন্তিআদি সব্বং মনাযতনস্সেৱ নামং. তঞ্হি চিত্তৱত্থুতায চিত্তগোচৰতায সম্পযুত্তধম্মচিত্ততায চ চিত্তং, মননট্ঠেন মনো, ৱিজাননট্ঠেন ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতি. নালন্তি ন সমত্থো. অজ্ঝোসিতন্তি তণ্হায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা গহিতং. মমাযিতন্তি তণ্হামমত্তেন মম ইদন্তি গহিতং. পৰামট্ঠন্তি দিট্ঠিযা পৰামসিত্ৱা গহিতং. এতং মমাতি তণ্হাগাহো, তেন অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং গহিতং হোতি. এসোহমস্মীতি মানগাহো, তেন নৱ মানা গহিতা হোন্তি. এসো মে অত্তাতি দিট্ঠিগাহো, তেন দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো গহিতা হোন্তি. তস্মাতি যস্মা এৱং দীঘৰত্তং গহিতং, তস্মা নিব্বিন্দিতুং ন সমত্থো.

ৱৰং, ভিক্খৱেতি ইদং কস্মা আহ? পঠমঞ্হি তেন ৰূপং পৰিগ্গহেতুং অযুত্তৰূপং কতং, অৰূপং যুত্তৰূপং, অথ ‘‘তেসং ভিক্খূনং ৰূপতো গাহো নিক্খমিত্ৱা অৰূপং গতো’’তি ঞত্ৱা তং নিক্কড্ঢিতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ অত্ততো উপগচ্ছেয্যাতি অত্তাতি গণ্হেয্য. ভিয্যোপীতি ৱস্সসততো উদ্ধম্পি. কস্মা পন ভগৱা এৱমাহ? কিং অতিৰেকৱস্সসতং তিট্ঠমানং ৰূপং নাম অত্থি? ননু পঠমৱযে পৱত্তং ৰূপং মজ্ঝিমৱযং ন পাপুণাতি, মজ্ঝিমৱযে পৱত্তং পচ্ছিমৱযং, পুৰেভত্তে পৱত্তং পচ্ছাভত্তং, পচ্ছাভত্তে পৱত্তং পঠমযামং, পঠমযামে পৱত্তং মজ্ঝিমযামং, মজ্ঝিমযামে পৱত্তং পচ্ছিমযামং ন পাপুণাতি? তথা গমনে পৱত্তং ঠানং, ঠানে পৱত্তং নিসজ্জং, নিসজ্জায পৱত্তং সযনং ন পাপুণাতি. একইৰিযাপথেপি পাদস্স উদ্ধৰণে পৱত্তং অতিহৰণং, অতিহৰণে পৱত্তং ৱীতিহৰণং, ৱীতিহৰণে পৱত্তং ৱোস্সজ্জনং, ৱোস্সজ্জনে পৱত্তং সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৱত্তং সন্নিৰুজ্ঝনং ন পাপুণাতি, তত্থ তত্থেৱ ওধি ওধি পব্বং পব্বং হুত্ৱা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৱিয পটপটাযন্তা সঙ্খাৰা ভিজ্জন্তীতি? সচ্চমেতং. যথা পন পদীপস্স জলতো জাতা তং তং ৱট্টিপ্পদেসং অনতিক্কমিত্ৱা তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জতি, অথ চ পন পৱেণিসম্বন্ধৱসেন সব্বৰত্তিং জলিতো পদীপোতি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি পৱেণিৱসেন অযম্পি কাযো এৱং চিৰট্ঠিতিকো ৱিয কত্ৱা দস্সিতো.

ৰত্তিযা চ দিৱসস্স চাতি ৰত্তিম্হি চ দিৱসে চ. ভুম্মত্থে হেতং সামিৱচনং. অঞ্ঞদেৱ উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞং নিৰুজ্ঝতীতি যং ৰত্তিং উপ্পজ্জতি চ নিৰুজ্ঝতি চ, ততো অঞ্ঞদেৱ দিৱা উপ্পজ্জতি চ নিৰুজ্ঝতি চাতি অত্থো. অঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, অনুপ্পন্নমেৱ অঞ্ঞং নিৰুজ্ঝতীতি এৱং পন অত্থো ন গহেতব্বো. ‘‘ৰত্তিযা চ দিৱসস্স চা’’তি ইদং পুৰিমপৱেণিতো পৰিত্তকং পৱেণিং গহেত্ৱা পৱেণিৱসেনেৱ ৱুত্তং, একৰত্তিং পন একদিৱসং ৱা একমেৱ চিত্তং ঠাতুং সমত্থং নাম নত্থি. একস্মিঞ্হি অচ্ছৰাক্খণে অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি. ৱুত্তম্পি চেতং মিলিন্দপঞ্হে –

‘‘ৱাহসতং খো, মহাৰাজ, ৱীহীনং, অড্ঢচূড়ঞ্চ ৱাহা, ৱীহিসত্তম্বণানি, দ্ৱে চ তুম্বা, একচ্ছৰাক্খণে পৱত্তস্স চিত্তস্স এত্তকা ৱীহী লক্খং ঠপীযমানা পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্যু’’ন্তি.

পৱনেতি মহাৱনে. তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতি, তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতীতি ইমিনা ন সো গণ্হিতব্বসাখং অলভিত্ৱা ভূমিং ওতৰতি. অথ খো তস্মিং মহাৱনে ৱিচৰন্তো তং তং সাখং গণ্হন্তোযেৱ চৰতীতি অযমত্থো দস্সিতো.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অৰঞ্ঞমহাৱনং ৱিয হি আৰম্মণৱনং ৱেদিতব্বং. তস্মিং ৱনে ৱিচৰণমক্কটো ৱিয আৰম্মণৱনে উপ্পজ্জনকচিত্তং. সাখাগহণং ৱিয আৰম্মণে লুব্ভনং. যথা সো অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো মক্কটো তং তং সাখং পহায তং তং সাখং গণ্হাতি, এৱমিদং আৰম্মণৱনে ৱিচৰন্তং চিত্তম্পি কদাচি ৰূপাৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পজ্জতি, কদাচি সদ্দাদীসু অঞ্ঞতৰং, কদাচি অতীতং, কদাচি অনাগতং ৱা পচ্চুপ্পন্নং ৱা, তথা কদাচি অজ্ঝত্তং, কদাচি বাহিৰং. যথা চ সো অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো মক্কটো সাখং অলভিত্ৱা ওৰুয্হ ভূমিযং নিসিন্নোতি ন ৱত্তব্বো, একং পন পণ্ণসাখং গহেত্ৱাৱ নিসীদতি, এৱমেৱ আৰম্মণৱনে ৱিচৰন্তং চিত্তম্পি একং ওলুব্ভাৰম্মণং অলভিত্ৱা উপ্পন্নন্তি ন ৱত্তব্বং, একজাতিযং পন আৰম্মণং গহেত্ৱাৱ উপ্পজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা চ পন ভগৱতা ৰূপতো নীহৰিত্ৱা অৰূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো, অৰূপতো নীহৰিত্ৱা ৰূপে.

ইদানি তং উভযতো নিক্কড্ঢিতুকামো তত্ৰ, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকোতি দেসনং আৰভি. অযং পনত্থো আসীৱিসদট্ঠূপমায দীপেতব্বো – একো কিৰ পুৰিসো আসীৱিসেন দট্ঠো, অথস্স ৱিসং হৰিস্সামীতি ছেকো ভিসক্কো আগন্ত্ৱা ৱমনং কাৰেত্ৱা হেট্ঠা গৰুড়ো, উপৰি নাগোতি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ৱিসং উপৰি আৰোপেসি. সো যাৱ অক্খিপ্পদেসা আৰুড়্হভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইতো পৰং অভিৰুহিতুং ন দস্সামি, দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপেস্সামী’’তি উপৰি গৰুড়ো, হেট্ঠা নাগোতি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা কণ্ণে ধুমেত্ৱা দণ্ডকেন পহৰিত্ৱা ৱিসং ওতাৰেত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপেসি. তত্ৰস্স ঠিতভাৱং ঞত্ৱা অগদলেপেন ৱিসং নিম্মথেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা ‘‘সুখী হোহী’’তি ৱত্ৱা যেনকামং পক্কামি.

তত্থ আসীৱিসেন দট্ঠস্স কাযে ৱিসপতিট্ঠানং ৱিয ইমেসং ভিক্খূনং ৰূপে অধিমত্তগাহকালো, ছেকো ভিসক্কো ৱিয তথাগতো, মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা উপৰি ৱিসস্স আৰোপিতকালো ৱিয তথাগতেন তেসং ভিক্খূনং ৰূপতো গাহং নীহৰিত্ৱা অৰূপে পতিট্ঠাপিতকালো, যাৱ অক্খিপ্পদেসা আৰুড়্হৱিসস্স উপৰি অভিৰুহিতুং অদত্ৱা পুন মন্তবলেন ওতাৰেত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপনং ৱিয সত্থাৰা তেসং ভিক্খূনং অৰূপতো গাহং নীহৰিত্ৱা ৰূপে পতিট্ঠাপিতকালো. দট্ঠট্ঠানে ঠিতস্স ৱিসস্স অগদলেপেন নিম্মথনং ৱিয উভযতো গাহং নীহৰণত্থায ইমিস্সা দেসনায আৰদ্ধকালো ৱেদিতব্বো. তত্থ নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতীতি ইমিনা মগ্গো কথিতো, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতীতি ফলং, ৱিমুত্তস্মিন্তিআদিনা পচ্চৱেক্খণা. পঠমং.