১. পৰিৱীমংসনসুত্তৱণ্ণনা

৫১. দুক্খৱগ্গস্স পঠমে পৰিৱীমংসমানোতি উপপৰিক্খমানো. জৰামৰণন্তি কস্মা জৰামৰণং একমেৱ ‘‘অনেকৱিধং নানপ্পকাৰক’’ন্তি ৱত্ৱা গহিতন্তি চে? তস্মিং গহিতে সব্বদুক্খস্স গহিতত্তা. যথা হি চূড়ায গহিতে পুৰিসে সো পুৰিসো গহিতোৱ হোতি, এৱং জৰামৰণে গহিতে সব্বদুক্খং গহিতমেৱ হোতি. তস্মা ‘‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতী’’তি ন্হত্ৱা ঠিতং পুৰিসং ৱিয সব্বদুক্খং দস্সেত্ৱা তং চূড়ায গণ্হন্তো ৱিয জৰামৰণং গণ্হি.

জৰামৰণনিৰোধসাৰুপ্পগামিনীতি জৰামৰণনিৰোধস্স সাৰুপ্পভাৱেন নিক্কিলেসতায পৰিসুদ্ধতায সদিসাৱ হুত্ৱা গামিনীতি অত্থো. তথা পটিপন্নো চ হোতীতি যথা তং পটিপন্নোতি ৱুচ্চতি, এৱং পটিপন্নো হোতি. অনুধম্মচাৰীতি নিব্বানধম্মং অনুগতং পটিপত্তিধম্মং চৰতি, পূৰেতীতি অত্থো. দুক্খক্খযায পটিপন্নোতি সীলং আদিং কত্ৱা জৰামৰণদুক্খস্স নিৰোধত্থায পটিপন্নো. সঙ্খাৰনিৰোধাযাতি সঙ্খাৰদুক্খস্স নিৰোধত্থায. এত্তাৱতা যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথিতা.

ইদানি অৰহত্তফলপচ্চৱেক্খণং সততৱিহাৰঞ্চ দস্সেত্ৱা দেসনা নিৱত্তেতব্বা সিযা, তথা অকত্ৱা অৱিজ্জাগতোতি ইদং কস্মা গণ্হাতীতি? খীণাসৱস্স সমতিক্কন্তৱট্টদুক্খদস্সনত্থং. অপিচ পুন ৱট্টং আৰভিত্ৱা ৱিৱট্টে কথিযমানে বুজ্ঝনকসত্তো চেত্থ অত্থি, তস্স অজ্ঝাসযৱসেনাপি ইদং গণ্হাতীতি ৱেদিতব্বো. তত্থ অৱিজ্জাগতোতি অৱিজ্জায গতো উপগতো সমন্নাগতো. পুৰিসপুগ্গলোতি পুৰিসোযেৱ পুগ্গলো. উভযেনাপি সম্মুতিকথং কথেতি. বুদ্ধানঞ্হি সম্মুতিকথা পৰমত্থকথাতি দ্ৱে কথা হোন্তি. তত্থ ‘‘সত্তো নৰো পুৰিসো পুগ্গলো তিস্সো নাগো’’তি এৱং পৱত্তা সম্মুতিকথা নাম. ‘‘খন্ধা ধাতুযো আযতনানী’’তি এৱং পৱত্তা পৰমত্থকথা নাম. পৰমত্থং কথেন্তাপি সম্মুতিং অমুঞ্চিত্ৱা কথেন্তি. তে সম্মুতিং কথেন্তাপি পৰমত্থং কথেন্তাপি সচ্চমেৱ কথেন্তি. তেনেৱ ৱুত্তং –

‘‘দুৱে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৱদতং ৱৰো;

সম্মুতিং পৰমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি;

সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণং;

পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতলক্খণ’’ন্তি.

পুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰন্তি তেৰসচেতনাভেদং পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং. অভিসঙ্খৰোতীতি কৰোতি. পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণন্তি কম্মৱিঞ্ঞাণং কম্মপুঞ্ঞেন উপগতং সম্পযুত্তং হোতি, ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং ৱিপাকপুঞ্ঞেন. অপুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰন্তি দ্ৱাদসচেতনাভেদং অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. আনেঞ্জং চে সঙ্খাৰন্তি চতুচেতনাভেদং আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং. আনেঞ্জূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণন্তি কম্মানেঞ্জেন কম্মৱিঞ্ঞাণং, ৱিপাকানেঞ্জেন ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং উপগতং হোতি. এত্থ চ তিৱিধস্স কম্মাভিসঙ্খাৰস্স গহিতত্তা দ্ৱাদসপদিকো পচ্চযাকাৰো গহিতোৱ হোতি. এত্তাৱতা ৱট্টং দস্সিতং.

ইদানি ৱিৱট্টং দস্সেন্তো যতো খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অৱিজ্জাতি চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণং. ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণং. এত্থ চ পঠমমেৱ অৱিজ্জায পহীনায ৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. যথা পন চতুৰঙ্গেপি তমে ৰত্তিং পদীপুজ্জলেন অন্ধকাৰো পহীযতি, এৱং ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জায পহানং ৱেদিতব্বং. ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতীতি লোকে কিঞ্চি ধম্মং ন গণ্হাতি ন পৰামসতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতীতি অনুপাদিযন্তো অগণ্হন্তো নেৱ তণ্হাপৰিতস্সনায, ন ভযপৰিতস্সনায পৰিতস্সতি, ন তণ্হাযতি ন ভাযতীতি অত্থো. পচ্চত্তঞ্ঞেৱাতি সযমেৱ অত্তনাৱ পৰিনিব্বাযতি, ন অঞ্ঞস্স আনুভাৱেন.

সো সুখং চে ৱেদনন্তি ইদং কস্মা আৰভি? খীণাসৱস্স পচ্চৱেক্খণঞাণং দস্সেত্ৱা সততৱিহাৰং দস্সেতুং আৰভি. অনজ্ঝোসিতাতি তণ্হায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা অগহিতা. অথ দুক্খৱেদনা কস্মা ৱুত্তা, কিং তম্পি অভিনন্দন্তো অত্থীতি? আম অত্থি. সুখং অভিনন্দন্তোযেৱ হি দুক্খং অভিনন্দতি নাম দুক্খং পত্ৱা সুখং পত্থনতো সুখস্স চ ৱিপৰিণামদুক্খতোতি. কাযপৰিযন্তিকন্তি কাযপৰিচ্ছিন্নং, যাৱ পঞ্চদ্ৱাৰকাযো পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো. জীৱিতপৰিযন্তিকন্তি জীৱিতপৰিচ্ছিন্নং. যাৱ জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো.

তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পঠমং নিৰুজ্ঝতি, মনোদ্ৱাৰিকৱেদনা পঠমং উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা নিৰুজ্ঝতি. সা হি পটিসন্ধিক্খণে ৱত্থুৰূপস্মিংযেৱ পতিট্ঠাতি. পঞ্চদ্ৱাৰিকা পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন পৱত্তমানা পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অধিমত্তা বলৱতী হোতি, পণ্ণাসৱস্সকালে ঠিতা হোতি, সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায পৰিহাযমানা অসীতিনৱুতিৱস্সকালে মন্দা হোতি. তদা হি সত্তা ‘‘চিৰৰত্তং একতো নিসীদিম্হা নিপজ্জিম্হা’’তি ৱদন্তেপি ‘‘ন সঞ্জানামা’’তি ৱদন্তি. অধিমত্তানিপি ৰূপাদিআৰম্মণানি ‘‘ন পস্সাম ন সুণাম’’, ‘‘সুগন্ধং দুগ্গন্ধং ৱা সাদুং অসাদুং ৱা থদ্ধং মুদুকন্তি ৱা ন জানামা’’তি ৱদন্তি. ইতি নেসং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা ভগ্গা হোতি, মনোদ্ৱাৰিকাৱ পৱত্ততি. সাপি অনুপুব্বেন পৰিহাযমানা মৰণসমযে হদযকোটিংযেৱ নিস্সায পৱত্ততি. যাৱ পনেসা পৱত্ততি, তাৱ সত্তো জীৱতীতি ৱুচ্চতি. যদা নপ্পৱত্ততি, তদা মতো নিৰুদ্ধোতি ৱুচ্চতি.

স্ৱাযমত্থো ৱাপিযা দীপেতব্বো –

যথা হি পুৰিসো পঞ্চউদকমগ্গসম্পন্নং ৱাপিং কৰেয্য, পঠমং দেৱে ৱুট্ঠে পঞ্চহি উদকমগ্গেহি উদকং পৱিসিত্ৱা অন্তোৱাপিযং আৱাটে পূৰেয্য, পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে উদকমগ্গে পূৰেত্ৱা গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং ওত্থৰিত্ৱা উদকং তিট্ঠেয্য ততো ততো ৱিস্সন্দমানং, অথ নিদ্ধমনতুম্বে ৱিৱৰিত্ৱা খেত্তেসু কম্মে কৰিযমানে উদকং নিক্খমন্তং, সস্সপাককালে (উদকং নিক্খমন্তং,) উদকং পৰিহীনং ‘‘মচ্ছে গণ্হামা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জেয্য, ততো কতিপাহেন আৱাটেসুযেৱ উদকং সণ্ঠহেয্য. যাৱ পন তং আৱাটেসু হোতি, তাৱ ‘‘মহাৱাপিযং উদকং অত্থী’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. যদা পন তত্থ ছিজ্জতি, তদা ‘‘ৱাপিযং উদকং নত্থী’’তি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.

পঠমং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চহি মগ্গেহি উদকে পৱিসন্তে আৱাটানং পূৰণকালো ৱিয হি পঠমমেৱ পটিসন্ধিক্খণে মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায ৱত্থুৰূপে পতিট্ঠিতকালো, পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চন্নং মগ্গানং পূৰিতকালো ৱিয পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায পৱত্তিকালো, গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং অজ্ঝোত্থৰণং ৱিয পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনাদিৱসেন তস্সা অধিমত্তবলৱভাৱো, যাৱ ৱাপিতো উদকং ন নিগ্গচ্ছতি, তাৱ পূৰায ৱাপিযা ঠিতকালো ৱিয পঞ্ঞাসৱস্সকালে তস্সা ঠিতকালো, নিদ্ধমনতুম্বেসু ৱিৱটেসু কম্মন্তে কৰিযমানে উদকস্স নিক্খমনকালো ৱিয সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায তস্সা পৰিহানি, উদকে ভট্ঠে উদকমগ্গেসু পৰিত্তোদকস্স ঠিতকালো ৱিয অসীতিনৱুতিৱস্সকালে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায মন্দকালো, আৱাটেসুযেৱ উদকস্স পতিট্ঠানকালো ৱিয হদযৱত্থুকোটিং নিস্সায মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায পৱত্তিকালো, আৱাটেসু পৰিত্তেপি উদকে সতি ‘‘ৱাপিযং উদকং অত্থী’’তি ৱত্তব্বকালো ৱিয যাৱ সা পৱত্ততি, তাৱ ‘‘সত্তো জীৱতী’’তি ৱুচ্চতি. যথা পন আৱাটেসু উদকে ছিন্নে ‘‘নত্থি ৱাপিযং উদক’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায অপ্পৱত্তমানায ‘‘সত্তো মতো’’তি ৱুচ্চতি. ইমং ৱেদনং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদিযমানো’’তি.

কাযস্স ভেদাতি কাযস্স ভেদেন. জীৱিতপৰিযাদানা উদ্ধন্তি জীৱিতক্খযতো উদ্ধং. ইধেৱাতি পটিসন্ধিৱসেন পৰতো অগন্ত্ৱা ইধেৱ. সীতীভৱিস্সন্তীতি পৱত্তিৱিপ্ফন্দদৰথৰহিতানি সীতানি অপ্পৱত্তনধম্মানি ভৱিস্সন্তি. সৰীৰানীতি ধাতুসৰীৰানি. অৱসিস্সন্তীতি অৱসিট্ঠানি ভৱিস্সন্তি.

কুম্ভকাৰপাকাতি কুম্ভকাৰস্স ভাজনপচনট্ঠানতো. পটিসিস্সেয্যাতি ঠপেয্য. কপল্লানীতি সহ মুখৱট্টিযা একাবদ্ধানি কুম্ভকপল্লানি. অৱসিস্সেয্যুন্তি তিট্ঠেয্যুং. এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – আদিত্তকুম্ভকাৰপাকো ৱিয হি তযো ভৱা দট্ঠব্বা, কুম্ভকাৰো ৱিয যোগাৱচৰো, পাকতো কুম্ভকাৰভাজনানং নীহৰণদণ্ডকো ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণং, সমো ভূমিভাগো ৱিয অসঙ্খতং নিব্বানতলং, দণ্ডকেন উণ্হকুম্ভং আকড্ঢিত্ৱা সমে ভূমিভাগে কুম্ভস্স ঠপিতকালো ৱিয আৰদ্ধৱিপস্সকস্স ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকং ৱিপস্সন্তস্স কম্মট্ঠানে চ পগুণে ৱিভূতে উপট্ঠহমানে তথাৰূপং উতুসপ্পাযাদিং লভিত্ৱা একাসনে নিসিন্নস্স ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলং অৰহত্তং পত্ৱা চতূহি অপাযেহি অত্তভাৱং উদ্ধৰিত্ৱা ফলসমাপত্তিৱসেন অসঙ্খতে নিব্বানতলে ঠিতকালো দট্ঠব্বো. খীণাসৱো পন উণ্হকুম্ভো ৱিয অৰহত্তপ্পত্তদিৱসেযেৱ ন পৰিনিব্বাতি, সাসনপ্পৱেণিং পন ঘটযমানো পণ্ণাসসট্ঠিৱস্সানি ঠত্ৱা চৰিমকচিত্তপ্পত্তিযা উপাদিণ্ণকক্খন্ধভেদা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাতি. অথস্স কুম্ভস্স ৱিয কপল্লানি অনুপাদিণ্ণকসৰীৰানেৱ অৱসিস্সন্তীতি. সৰীৰানি অৱসিস্সন্তীতি পজানাতীতি ইদং পন খীণাসৱস্স অনুযোগাৰোপনত্থং ৱুত্তং.

ৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথ. সাধু সাধূতি থেৰানং ব্যাকৰণং সম্পহংসতি. এৱমেতন্তি যদেতং তিৱিধে অভিসঙ্খাৰে অসতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স অপ্পঞ্ঞাণন্তিআদি, এৱমেৱ এতং. অধিমুচ্চথাতি সন্নিট্ঠানসঙ্খাতং অধিমোক্খং পটিলভথ. এসেৱন্তো দুক্খস্সাতি অযমেৱ ৱট্টদুক্খস্স অন্তো অযং পৰিচ্ছেদো, যদিদং নিব্বানন্তি. পঠমং.