১. পঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা
৪১. গহপতিৱগ্গস্স পঠমে যতোতি যদা. ভযানি ৱেৰানীতি ভযৱেৰচেতনাযো. সোতাপত্তিযঙ্গেহীতি দুৱিধং সোতাপত্তিযা অঙ্গং, (সোতাপত্তিযা চ অঙ্গং,) যং পুব্বভাগে সোতাপত্তিপটিলাভায সংৱত্ততি, ‘‘সপ্পুৰিসসংসেৱো সদ্ধম্মস্সৱনং যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তী’’তি (দী. নি. ৩.৩১১) এৱং আগতং, পটিলদ্ধগুণস্স চ সোতাপত্তিং পত্ৱা ঠিতস্স অঙ্গং, যং সোতাপন্নস্স অঙ্গন্তিপি ৱুচ্চতি, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদাদীনং এতং অধিৱচনং. ইদমিধ অধিপ্পেতং. অৰিযোতি নিদ্দোসো নিৰুপাৰম্ভো. ঞাযোতি পটিচ্চসমুপ্পন্নং ঞত্ৱা ঠিতঞাণম্পি পটিচ্চসমুপ্পাদোপি. যথাহ – ‘‘ঞাযো ৱুচ্চতি পটিচ্চসমুপ্পাদো, অৰিযোপি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ঞাযো’’তি. পঞ্ঞাযাতি অপৰাপৰং উপ্পন্নায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায. সুদিট্ঠো হোতীতি অপৰাপৰং উপ্পজ্জিত্ৱা দস্সনৱসেন সুট্ঠু দিট্ঠো.
খীণনিৰযোতিআদীসু আযতিং তত্থ অনুপ্পজ্জনতায খীণো নিৰযো ময্হন্তি সো অহং খীণনিৰযো. এস নযো সব্বত্থ. সোতাপন্নোতি মগ্গসোতং আপন্নো. অৱিনিপাতধম্মোতি ন ৱিনিপাতসভাৱো. নিযতোতি পঠমমগ্গসঙ্খাতেন সম্মত্তনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপৰাযনোতি উত্তৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতো সম্বোধি পৰং অযনং ময্হন্তি সোহং সম্বোধিপৰাযনো, তং সম্বোধিং অৱস্সং অভিসম্বুজ্ঝনকোতি অত্থো.
পাণাতিপাতপচ্চযাতি পাণাতিপাতকম্মকাৰণা. ভযং ৱেৰন্তি অত্থতো একং. ৱেৰঞ্চ নামেতং দুৱিধং হোতি বাহিৰং অজ্ঝত্তিকন্তি. একেন হি একস্স পিতা মাৰিতো হোতি, সো চিন্তেসি ‘‘এতেন কিৰ মে পিতা মাৰিতো, অহম্পি তংযেৱ মাৰেস্সামী’’তি নিসিতং সত্থং আদায চৰতি. যা তস্স অব্ভন্তৰে উপ্পন্নৱেৰচেতনা, ইদং বাহিৰং ৱেৰং নাম. যা পন ইতৰস্স ‘‘অযং কিৰ মং মাৰেস্সামীতি চৰতি, অহমেৱ নং পঠমতৰং মাৰেস্সামী’’তি চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদং অজ্ঝত্তিকং ৱেৰং নাম. ইদং তাৱ উভযম্পি দিট্ঠধম্মিকমেৱ. যা পন তং নিৰযে উপ্পন্নং দিস্ৱা ‘‘এতং পহৰিস্সামী’’তি জলিতং অযমুগ্গৰং গণ্হতো নিৰযপালস্স চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদমস্স সম্পৰাযিকং বাহিৰৱেৰং. যা চস্স ‘‘অযং নিদ্দোসং মং পহৰিস্সামীতি আগচ্ছতি, অহমেৱ নং পঠমতৰং পহৰিস্সামী’’তি চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদমস্স সম্পৰাযিকং অজ্ঝত্তৱেৰং. যং পনেতং বাহিৰৱেৰং, তং অট্ঠকথাযং ‘‘পুগ্গলৱেৰ’’ন্তি ৱুত্তং. দুক্খং দোমনস্সন্তি অত্থতো একমেৱ. যথা চেত্থ, এৱং সেসপদেসুপি ‘‘ইমিনা মম ভণ্ডং হটং, ময্হং দাৰেসু চাৰিত্তং আপন্নং, মুসা ৱত্ৱা অত্থো ভগ্গো, সুৰামদমত্তেন ইদং নাম কত’’ন্তিআদিনা নযেন ৱেৰুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি অধিগতেন অচলপ্পসাদেন. অৰিযকন্তেহীতি পঞ্চহি সীলেহি. তানি হি অৰিযানং কন্তানি পিযানি. ভৱন্তৰগতাপি অৰিযা তানি ন ৱিজহন্তি, তস্মা ‘‘অৰিযকন্তানী’’তি ৱুচ্চন্তি. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে অনুস্সতিনিদ্দেসে ৱুত্তমেৱ. পঠমং.