৯. কোণ্ডঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

২১৭. নৱমে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি পঠমং ধম্মস্স অঞ্ঞাতত্তা এৱং গহিতনামো থেৰো. সুচিৰস্সেৱাতি কীৱচিৰস্স? দ্ৱাদসন্নং সংৱচ্ছৰানং. এত্তকং কালং কত্থ ৱিহাসীতি. ছদ্দন্তভৱনে মন্দাকিনিপোক্খৰণিযা তীৰে পচ্চেকবুদ্ধানং ৱসনট্ঠানে. কস্মা? ৱিহাৰগৰুতায. সো হি পঞ্ঞৱা মহাসাৱকো. যথেৱ ভগৱতো, এৱমস্স দসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱমনুস্সানং অব্ভন্তৰে গুণা পত্থটাৱ. দেৱমনুস্সা তথাগতস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজং কত্ৱা ‘‘অগ্গধম্মং পটিৱিদ্ধসাৱকো’’তি অনন্তৰং থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পূজেন্তি. সন্তিকং আগতানঞ্চ নাম তথাৰূপা ধম্মকথা ৱা পটিসন্থাৰো ৱা কাতব্বো হোতি. থেৰো চ ৱিহাৰগৰুকো, তেনস্স সো পপঞ্চো ৱিয উপট্ঠাতি. ইতি ৱিহাৰগৰুতায তত্থ গন্ত্ৱা ৱিহাসি.

অপৰম্পি কাৰণং – ভিক্খাচাৰৱেলাযং তাৱ সব্বসাৱকা ৱস্সগ্গেন গচ্ছন্তি. ধম্মদেসনাকালে পন মজ্ঝট্ঠানে অলঙ্কতবুদ্ধাসনম্হি সত্থৰি নিসিন্নে দক্খিণহত্থপস্সে ধম্মসেনাপতি, ৱামহত্থপস্সে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নিসীদতি, তেসং পিট্ঠিভাগে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তি. সেসা ভিক্খূ তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদন্তি. দ্ৱে অগ্গসাৱকা অগ্গধম্মপটিৱিদ্ধত্তা চ মহল্লকত্তা চ থেৰে সগাৰৱা থেৰং মহাব্ৰহ্মং ৱিয অগ্গিক্খন্ধং ৱিয আসীৱিসং ৱিয চ মঞ্ঞমানা ধুৰাসনে নিসীদন্তা ওত্তপ্পন্তি হৰাযন্তি. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘ইমেহি ধুৰাসনত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পাৰমিযো পূৰিতা, তে ইদানি ধুৰাসনে নিসীদন্তা মম ওত্তপ্পন্তি হৰাযন্তি, ফাসুৱিহাৰং নেসং কৰিস্সামী’’তি. সো পতিৰূপে কালে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জনপদে ৱসিতু’’ন্তি আহ, সত্থা অনুজানি.

থেৰো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ছদ্দন্তভৱনে মন্দাকিনিতীৰং গতো. পুব্বে পচ্চেকবুদ্ধানং পাৰিচৰিযায কতপৰিচযা অট্ঠসহস্সা হত্থিনাগা থেৰং দিস্ৱাৱ ‘‘অম্হাকং পুঞ্ঞক্খেত্তং আগত’’ন্তি নখেহি চঙ্কমনং নিত্তিণং কত্ৱা আৱৰণসাখা হৰিত্ৱা থেৰস্স ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গিত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা সব্বে সন্নিপতিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘সচে হি মযং ‘অযং থেৰস্স কত্তব্বং কৰিস্সতি, অযং কৰিস্সতী’তি পটিপজ্জিস্সাম, থেৰো বহুঞাতিকগামং গতো ৱিয যথাধোতেনেৱ পত্তেন গমিস্সতি, ৱাৰেন নং পটিজগ্গিস্সাম, একস্স পন ৱাৰে পত্তে সেসেহিপি নপ্পমজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱাৰং ঠপযিংসু. ৱাৰিকনাগো পাতোৱ থেৰস্স মুখোদকঞ্চ দন্তকট্ঠঞ্চ ঠপেতি, ৱত্তং কৰোতি.

মন্দাকিনিপোক্খৰণী নাম চেসা পণ্ণাসযোজনা হোতি. তস্সা পঞ্চৱীসতিযোজনমত্তে ঠানে সেৱালো ৱা পণকং ৱা নত্থি, ফলিকৱণ্ণং উদকমেৱ হোতি. ততো পৰং পন কটিপ্পমাণে উদকে অড্ঢযোজনৱিত্থতং সেসপদুমৱনং পণ্ণাসযোজনং সৰং পৰিক্খিপিত্ৱা ঠিতং. তদনন্তৰং তাৱ মহন্তমেৱ ৰত্তপদুমৱনং, তদনন্তৰং ৰত্তকুমুদৱনং, তদনন্তৰং সেতকুমুদৱনং, তদনন্তৰং নীলুপ্পলৱনং, তদনন্তৰং ৰত্তুপ্পলৱনং, তদনন্তৰং সুগন্ধৰত্তসালিৱনং, তদনন্তৰং এড়ালুকলাবুকুম্ভণ্ডাদীনি মধুৰৰসানি ৱল্লিফলানি, তদনন্তৰং অড্ঢযোজনৱিত্থাৰমেৱ উচ্ছুৱনং, তত্থ পূগৰুক্খক্খন্ধপ্পমাণা উচ্ছূ, তদনন্তৰং কদলিৱনং, যতো দুৱে পক্কানি খাদন্তা কিলমন্তি, তদনন্তৰং চাটিপ্পমাণফলং পনসৱনং, তদনন্তৰং জম্বুৱনং, তদনন্তৰং অম্বৱনং, তদনন্তৰং কপিত্থৱনন্তি. সঙ্খেপতো তস্মিং দহে খাদিতব্বযুত্তকং ফলং নাম নত্থীতি ন ৱত্তব্বং. কুসুমানং পুপ্ফনসমযে ৱাতো ৰেণুৱট্টিং উট্ঠাপেত্ৱা পদুমিনিপত্তেসু ঠপেতি, তত্থ উদকফুসিতানি পতন্তি. ততো আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৱা পক্কপযোঘনিকা ৱিয তিট্ঠতি, এতং পোক্খৰমধু নাম, তং থেৰস্স আহৰিত্ৱা দেন্তি. মুড়ালং নঙ্গলসীসমত্তং হোতি, তম্পি আহৰিত্ৱা দেন্তি. ভিসং মহাভেৰিপোক্খৰপ্পমাণং হোতি, তস্স একস্মিং পব্বে পাদঘটকপ্পমাণং খীৰং হোতি, তং আহৰিত্ৱা দেন্তি. পোক্খৰট্ঠীনি মধুসক্খৰায যোজেত্ৱা দেন্তি. উচ্ছুং পাসাণপিট্ঠে ঠপেত্ৱা পাদেন অক্কমন্তি. ততো ৰসো পগ্ঘৰিত্ৱা সোণ্ডিআৱাটে পূৰেত্ৱা, আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৱা খীৰপাসাণপিণ্ডো ৱিয তিট্ঠতি, তং আহৰিত্ৱা দেন্তি. পনসকদলিঅম্বপক্কাদীসু কথাৱ নত্থি.

কেলাসপব্বতে নাগদত্তো নাম দেৱপুত্তো ৱসতি. থেৰো কালেন কালং তস্স ৱিমানদ্ৱাৰং গচ্ছতি. সো নৱসপ্পিপোক্খৰমধুচুণ্ণযুত্তস্স নিৰুদকপাযাসস্স পত্তং পূৰেত্ৱা দেতি. সো কিৰ কস্সপবুদ্ধকালে ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সুগন্ধসপ্পিনা খীৰসলাকং অদাসি. তেনস্সেতং ভোজনং উপ্পজ্জতি. এৱং থেৰো দ্ৱাদস ৱস্সানি ৱসিত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেন্তো পৰিক্খীণভাৱং ঞত্ৱা ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘হত্থিনাগেহি মং দ্ৱাদস ৱস্সানি উপট্ঠহন্তেহি দুক্কৰং কতং, সত্থাৰং অনুজানাপেত্ৱা এতেসংযেৱ সন্তিকে পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আকাসেন ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সুচিৰস্সেৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি.

নামঞ্চাতি কস্মা নামং সাৱেতি? থেৰঞ্হি কেচি সঞ্জানন্তি, কেচি ন সঞ্জানন্তি. তত্থ থেৰো চিন্তেসি – ‘‘যে মং অজানন্তা ‘কো এস পণ্ডৰসীসো ওভগ্গো গোপানসিৱঙ্কো মহল্লকো সত্থাৰা সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোতী’তি চিত্তং পদূসেস্সন্তি, তে অপাযপূৰকা ভৱিস্সন্তি. যে পন মং জানন্তা – ‘দসসহস্সচক্কৱাড়ে সত্থা ৱিয পঞ্ঞাতো পাকটো মহাসাৱকো’তি চিত্তং পসাদেস্সন্তি, তে সগ্গূপগা ভৱিস্সন্তী’’তি, সত্তানং অপাযমগ্গং পিদহিত্ৱা সগ্গমগ্গং ৱিৱৰন্তো নামং সাৱেতি.

বুদ্ধানুবুদ্ধোতি পঠমং সত্থা চত্তাৰি সচ্চানি বুজ্ঝি, পচ্ছা থেৰো, তস্মা বুদ্ধানুবুদ্ধোতি, ৱুচ্চতি. তিব্বনিক্কমোতি বাড়্হৱীৰিযো. ৱিৱেকানন্তি তিণ্ণং ৱিৱেকানং. তেৱিজ্জো, চেতোপৰিযাযকোৱিদোতি ছসু অভিঞ্ঞাসু চতস্সো ৱদতি. ইতৰা দ্ৱে কিঞ্চাপি ন ৱুত্তা, থেৰো পন ছড়ভিঞ্ঞোৱ. ইমিস্সা চ গাথায পৰিযোসানে পৰিসা সন্নিসীদি. পৰিসায সন্নিসিন্নভাৱং ঞত্ৱা থেৰো সত্থাৰা সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘পৰিক্খীণা মে, ভন্তে, আযুসঙ্খাৰা, পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি, পৰিনিব্বানকালং অনুজানাপেসি. কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সসি কোণ্ডঞ্ঞাতি? উপট্ঠাকেহি মে, ভন্তে, হত্থিনাগেহি দুক্কৰং কতং, তেসং সন্তিকেতি. সত্থা অনুজানি.

থেৰো দসবলং পদক্খিণং কত্ৱা – ‘‘পুব্বং তং মে, ভন্তে, পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সন’’ন্তি পৰিদেৱন্তে মহাজনে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা, দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো – ‘‘মা সোচিত্থ, মা পৰিদেৱিত্থ, বুদ্ধা ৱা হোন্তু বুদ্ধসাৱকা ৱা, উপ্পন্না সঙ্খাৰা অভিজ্জনকা নাম নত্থী’’তি মহাজনং ওৱদিত্ৱা পস্সন্তস্সেৱ মহাজনস্স ৱেহাসং অব্ভুগ্গম্ম মন্দাকিনিতীৰে ওতৰিত্ৱা পোক্খৰণিযং ন্হত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো কতুত্তৰাসঙ্গো সেনাসনং সংসামেত্ৱা ফলসমাপত্তিযা তযো যামে ৱীতিনামেত্ৱা বলৱপচ্চূসসমযে পৰিনিব্বাযি. থেৰস্স সহপৰিনিব্বানা হিমৱতি সব্বৰুক্খা পুপ্ফেহি চ ফলেহি চ ওনতৱিনতা অহেসুং. ৱাৰিকনাগো থেৰস্স পৰিনিব্বুতভাৱং অজানন্তো পাতোৱ মুখোদকদন্তকট্ঠানি উপট্ঠপেত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা খাদনীযফলানি আহৰিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং অট্ঠাসি. সো যাৱ সূৰিযুগ্গমনা থেৰস্স নিক্খমনং অপস্সন্তো ‘‘কিং নু খো এতং? পুব্বে অয্যো পাতোৱ চঙ্কমতি, মুখং ধোৱতি. অজ্জ পন পণ্ণসালতোপি ন নিক্খমতী’’তি কুটিদ্ৱাৰং কম্পেত্ৱা ওলোকেন্তো থেৰং নিসিন্নকমেৱ দিস্ৱা হত্থং পসাৰেত্ৱা পৰামসিত্ৱা অস্সাসপস্সাসে পৰিযেসন্তো তেসং অপ্পৱত্তিভাৱং ঞত্ৱা – ‘‘পৰিনিব্বুতো থেৰো’’তি সোণ্ডং মুখে পক্খিপিত্ৱা মহাৰৱং ৱিৰৱি. সকলহিমৱন্তো একনিন্নাদো অহোসি. অট্ঠনাগসহস্সানি সন্নিপতিত্ৱা থেৰং জেট্ঠকনাগস্স কুম্ভে নিসীদাপেত্ৱা সুপুপ্ফিতৰুক্খসাখা গহেত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা সকলহিমৱন্তং অনুৱিচৰিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ আগতা.

সক্কো ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, অম্হাকং জেট্ঠভাতা পৰিনিব্বুতো, সক্কাৰং কৰিস্সাম, নৱযোজনিকং সব্বৰতনমযং কূটাগাৰং মাপেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা থেৰং তত্থ নিপজ্জাপেত্ৱা হত্থিনাগানং অদাসি. তে কূটাগাৰং উক্খিপিত্ৱা তিযোজনসহস্সং হিমৱন্তং পুনপ্পুনং আৱিজ্ঝিংসু. তেসং হত্থতো আকাসট্ঠকা দেৱা গহেত্ৱা সাধুকীড়িতং কীড়িংসু. ততো ৱস্সৱলাহকা সীতৱলাহকা উণ্হৱলাহকা চাতুমহাৰাজিকা তাৱতিংসাতি এতেনুপাযেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা কূটাগাৰং অগমাসি, পুন ব্ৰহ্মানো দেৱানন্তি অনুপুব্বেন হত্থিনাগানংযেৱ কূটাগাৰং অদংসু. একেকা দেৱতা চতুৰঙ্গুলমত্তং চন্দনঘটিকং আহৰি, চিতকো নৱযোজনিকো অহোসি. কূটাগাৰং চিতকং আৰোপযিংসু. পঞ্চ ভিক্খুসতানি আকাসেনাগন্ত্ৱা সব্বৰত্তিং সজ্ঝাযমকংসু. অনুৰুদ্ধত্থেৰো ধম্মং কথেসি, বহূনং দেৱতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. পুনদিৱসে অৰুণুগ্গমনৱেলাযমেৱ চিতকং নিব্বাপেত্ৱা সুমনমকুড়ৱণ্ণানং ধাতূনং পৰিসাৱনং পূৰেত্ৱা ভগৱতি নিক্খমিত্ৱা ৱেড়ুৱনৱিহাৰকোট্ঠকং সম্পত্তে আহৰিত্ৱা সত্থু হত্থে ঠপযিংসু. সত্থা ধাতুপৰিসাৱনং গহেত্ৱা পথৱিযা হত্থং পসাৰেসি, মহাপথৱিং ভিন্দিত্ৱা ৰজতবুব্বুড়সদিসং চেতিযং নিক্খমি. সত্থা সহত্থেন চেতিযে ধাতুযো নিধেসি. অজ্জাপি কিৰ তং চেতিযং ধৰতিযেৱাতি. নৱমং.