৮. ৱঙ্গীসসংযুত্তং

১. নিক্খন্তসুত্তৱণ্ণনা

২০৯. ৱঙ্গীসসংযুত্তস্স পঠমে অগ্গাড়ৱে চেতিযেতি আড়ৱিযং অগ্গচেতিযে. অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগ্গাড়ৱগোতমকাদীনি যক্খনাগাদীনং ভৱনানি, চেতিযানি অহেসুং. উপ্পন্নে বুদ্ধে তানি অপনেত্ৱা মনুস্সা ৱিহাৰে কৰিংসু. তেসং তানেৱ নামানি জাতানি. নিগ্ৰোধকপ্পেনাতি নিগ্ৰোধৰুক্খমূলৱাসিনা কপ্পত্থেৰেন. ওহিয্যকোতি ওহীনকো. ৱিহাৰপালোতি সো কিৰ তদা অৱস্সিকো হোতি পত্তচীৱৰগ্গহণে অকোৱিদো. অথ নং থেৰা ভিক্খূ – ‘‘আৱুসো, ইমানি ছত্তুপাহনকত্তৰযট্ঠিআদীনি ওলোকেন্তো নিসীদা’’তি ৱিহাৰৰক্খকং কত্ৱা পিণ্ডায পৱিসিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিহাৰপালো’’তি. সমলঙ্কৰিত্ৱাতি অত্তনো ৱিভৱানুৰূপেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কৰিত্ৱা. চিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি কুসলচিত্তং ৱিদ্ধংসেতি ৱিনাসেতি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি এতস্মিং ৰাগে উপ্পন্নে তং কাৰণং কুতো লব্ভা. যং মে পৰোতি যেন মে কাৰণেন অঞ্ঞো পুগ্গলো ৱা ধম্মো ৱা অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা ইদানেৱ অভিৰতিং উপ্পাদেয্য আচৰিযুপজ্ঝাযাপি মং ৱিহাৰে ওহায গতা.

অগাৰস্মাতি অগাৰতো নিক্খন্তং. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং উপগতন্তি অত্থো. কণ্হতোতি কণ্হপক্খতো মাৰপক্খতো আধাৱন্তি. উগ্গপুত্তাতি উগ্গতানং পুত্তা মহেসক্খা ৰাজঞ্ঞভূতা. দড়্হধম্মিনোতি দড়্হধনুনো, উত্তমপ্পমাণং আচৰিযধনুং ধাৰযমানা. সহস্সং অপলাযিনন্তি যে তে সমন্তা সৰেহি পৰিকিৰেয্যুং, তেসং অপলাযীনং সঙ্খং দস্সেন্তো ‘‘সহস্স’’ন্তি আহ. এততো ভিয্যোতি এতস্মা সহস্সা অতিৰেকতৰা. নেৱ মং ব্যাধযিস্সন্তীতি মং চালেতুং ন সক্খিস্সন্তি. ধম্মে সম্হি পতিট্ঠিতন্তি অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদনসমত্থে সকে সাসনধম্মে পতিট্ঠিতং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইস্সাসসহস্সে তাৱ সমন্তা সৰেহি পৰিকিৰন্তে সিক্খিতো পুৰিসো দণ্ডকং গহেত্ৱা সব্বে সৰে সৰীৰে অপতমানে অন্তৰাৱ পহৰিত্ৱা পাদমূলে পাতেতি. তত্থ একোপি ইস্সাসো দ্ৱে সৰে একতো ন খিপতি, ইমা পন ইত্থিযো ৰূপাৰম্মণাদিৱসেন পঞ্চ পঞ্চ সৰে একতো খিপন্তি. এৱং খিপন্তিযো এতা সচেপি অতিৰেকসহস্সা হোন্তি, নেৱ মং চালেতুং সক্খিস্সন্তীতি.

সক্খী হি মে সুতং এতন্তি মযা হি সম্মুখা এতং সুতং. নিব্বানগমনং মগ্গন্তি ৱিপস্সনং সন্ধাযাহ. সো হি নিব্বানস্স পুব্বভাগমগ্গো, লিঙ্গৱিপল্লাসেন পন ‘‘মগ্গ’’ন্তি আহ. তত্থ মেতি তস্মিং মে অত্তনো তৰুণৱিপস্সনাসঙ্খাতে নিব্বানগমনমগ্গে মনো নিৰতো. পাপিমাতি কিলেসং আলপতি. মচ্চূতিপি তমেৱ আলপতি. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি যথা মে ভৱযোনিআদীসু গতমগ্গম্পি ন পস্সসি, তথা কৰিস্সামীতি. পঠমং.

২. অৰতীসুত্তৱণ্ণনা

২১০. দুতিযে নিক্খমতীতি ৱিহাৰা নিক্খমতি. অপৰজ্জু ৱা কালেতি দুতিযদিৱসে ৱা ভিক্খাচাৰকালে. ৱিহাৰগৰুকো কিৰেস থেৰো. অৰতিঞ্চ ৰতিঞ্চাতি সাসনে অৰতিং কামগুণেসু চ ৰতিং. সব্বসো গেহসিতঞ্চ ৱিতক্কন্তি পঞ্চকামগুণগেহনিস্সিতং পাপৱিতক্কঞ্চ সব্বাকাৰেন পহায. ৱনথন্তি কিলেসমহাৱনং. কুহিঞ্চীতি কিস্মিঞ্চি আৰম্মণে. নিব্বনথোতি নিক্কিলেসৱনো. অৰতোতি তণ্হাৰতিৰহিতো.

পথৱিঞ্চ ৱেহাসন্তি পথৱিট্ঠিতঞ্চ ইত্থিপুৰিসৱত্থালঙ্কাৰাদিৱণ্ণং, ৱেহাসট্ঠকঞ্চ চন্দসূৰিযোভাসাদি. ৰূপগতন্তি ৰূপমেৱ. জগতোগধন্তি জগতিযা ওগধং, অন্তোপথৱিযং নাগভৱনগতন্তি অত্থো. পৰিজীযতীতি পৰিজীৰতি. সব্বমনিচ্চন্তি সব্বং তং অনিচ্চং. অযং থেৰস্স মহাৱিপস্সনাতি ৱদন্তি. এৱং সমচ্চাতি এৱং সমাগন্ত্ৱা. চৰন্তি মুতত্তাতি ৱিঞ্ঞাতত্তভাৱা ৱিহৰন্তি.

উপধীসূতি খন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰেসু. গধিতাতি গিদ্ধা. দিট্ঠসুতেতি চক্খুনা দিট্ঠে ৰূপে, সোতেন সুতে সদ্দে. পটিঘে চ মুতে চাতি এত্থ পটিঘপদেন গন্ধৰসা গহিতা, মুতপদেন ফোট্ঠব্বাৰম্মণং. যো এত্থ ন লিম্পতীতি যো এতেসু পঞ্চকামগুণেসু তণ্হাদিট্ঠিলেপেহি ন লিম্পতি.

অথ সট্ঠিনিস্সিতা সৱিতক্কা, পুথূ জনতায অধম্মা নিৱিট্ঠাতি অথ ছ আৰম্মণনিস্সিতা পুথূ অধম্মৱিতক্কা জনতায নিৱিট্ঠাতি অত্থো. ন চ ৱগ্গগতস্স কুহিঞ্চীতি তেসং ৱসেন ন কত্থচি কিলেসৱগ্গগতো ভৱেয্য. নো পন দুট্ঠুল্লভাণীতি দুট্ঠুল্লৱচনভাণীপি ন সিযা. স ভিক্খূতি সো এৱংৱিধো ভিক্খু নাম হোতি.

দব্বোতি দব্বজাতিকো পণ্ডিতো. চিৰৰত্তসমাহিতোতি দীঘৰত্তং সমাহিতচিত্তো. নিপকোতি নেপক্কেন সমন্নাগতো পৰিণতপঞ্ঞো. অপিহালূতি নিত্তণ্হো. সন্তং পদন্তি নিব্বানং. অজ্ঝগমা মুনীতি অধিগতো মুনি. পটিচ্চ পৰিনিব্বুতো কঙ্খতি কালন্তি নিব্বানং পটিচ্চ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো পৰিনিব্বানকালং আগমেতি. দুতিযং.

৩. পেসলসুত্তৱণ্ণনা

২১১. ততিযে অতিমঞ্ঞতীতি ‘‘কিং ইমে মহল্লকা? ন এতেসং পাড়ি, ন অট্ঠকথা, ন পদব্যঞ্জনমধুৰতা, অম্হাকং পন পাড়িপি অট্ঠকথাপি নযসতেন নযসহস্সেন উপট্ঠাতী’’তি অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞতি. গোতমাতি গোতমবুদ্ধসাৱকত্তা অত্তানং আলপতি. মানপথন্তি মানাৰম্মণঞ্চেৱ মানসহভুনো চ ধম্মে. ৱিপ্পটিসাৰীহুৱাতি ৱিপ্পটিসাৰী অহুৱা, অহোসীতি অত্থো. মগ্গজিনোতি মগ্গেন জিতকিলেসো. কিত্তিঞ্চ সুখঞ্চাতি ৱণ্ণভণনঞ্চ কাযিকচেতসিকসুখঞ্চ. অখিলোধ পধানৱাতি অখিলো ইধ পধানৱা ৱীৰিযসম্পন্নো. ৱিসুদ্ধোতি ৱিসুদ্ধো ভৱেয্য. অসেসন্তি নিস্সেসং নৱৱিধং. ৱিজ্জাযন্তকৰোতি ৱিজ্জায কিলেসানং অন্তকৰো. সমিতাৱীতি ৰাগাদীনং সমিততায সমিতাৱী. ততিযং.

৪. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা

২১২. চতুত্থে ৰাগোতি আযস্মা আনন্দো মহাপুঞ্ঞো সম্ভাৱিতো, তং ৰাজৰাজমহামত্তাদযো নিমন্তেত্ৱা অন্তোনিৱেসনে নিসীদাপেন্তি. সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতাপি ইত্থিযো থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তালৱণ্টেন বীজেন্তি, উপনিসীদিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি ধম্মং সুণন্তি. তত্থ আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স নৱপব্বজিতস্স আৰম্মণং পৰিগ্গহেতুং অসক্কোন্তস্স ইত্থিৰূপাৰম্মণে ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো সদ্ধাপব্বজিতত্তা উজুজাতিকো কুলপুত্তো ‘‘অযং মে ৰাগো ৱড্ঢিত্ৱা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকং অত্থং নাসেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা অনন্তৰং নিসিন্নোৱ থেৰস্স অত্তানং আৱিকৰোন্তো কামৰাগেনাতিআদিমাহ.

তত্থ নিব্বাপনন্তি ৰাগনিব্বানকাৰণং. ৱিপৰিযেসাতি ৱিপল্লাসেন. সুভং ৰাগূপসঞ্হিতন্তি ৰাগট্ঠানিযং ইট্ঠাৰম্মণং. পৰতো পস্সাতি অনিচ্চতো পস্স. মা চ অত্ততোতি অত্ততো মা পস্স. কাযগতা ত্যত্থূতি কাযগতা তে অত্থু. অনিমিত্তঞ্চ ভাৱেহীতি নিচ্চাদীনং নিমিত্তানং উগ্ঘাটিতত্তা ৱিপস্সনা অনিমিত্তা নাম, তং ভাৱেহীতি ৱদতি. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা চেৱ পহানাভিসমযা চ. উপসন্তোতি ৰাগাদিসন্ততায উপসন্তো. চতুত্থং.

৫. সুভাসিতসুত্তৱণ্ণনা

২১৩. পঞ্চমে অঙ্গেহীতি কাৰণেহি, অৱযৱেহি ৱা. মুসাৱাদাৱেৰমণিআদীনি হি চত্তাৰি সুভাসিতৱাচায কাৰণানি, সচ্চৱচনাদযো চত্তাৰো অৱযৱা. কাৰণত্থে চ অঙ্গসদ্দে ‘‘চতূহী’’তি নিস্সক্কৱচনং হোতি, অৱযৱত্থে কৰণৱচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৱত্তা যুত্তা চ. ৱাচাতি সমুল্লপনৱাচা, যা ‘‘ৱাচা গিৰা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯) চ আগতা. ‘‘যা পন ৱাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি এৱং ৱিঞ্ঞত্তি চ ‘‘যা চতূহি ৱচীদুচ্চৰিতেহি আৰতি…পে… অযং ৱুচ্চতি সম্মাৱাচা’’তি (ৱিভ. ২০৬) এৱং ৱিৰতি চ, ‘‘ফৰুসৱাচা, ভিক্খৱে, আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৱং চেতনা চ ৱাচাতি আগতা, ন সা ইধ অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. সুভাসিতাতি সুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অত্থাৱহতং দীপেতি. নো দুব্ভাসিতাতি ন দুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অনত্থাৱহনপহানতং দীপেতি. অনৱজ্জাতি ৰাগাদিৱজ্জৰহিতা. ইমিনাস্সা কাৰণসুদ্ধিং চতুদোসাভাৱঞ্চ দীপেতি. অননুৱজ্জাতি অনুৱাদৱিমুত্তা. ইমিনাস্সা সব্বাকাৰসম্পত্তিং দীপেতি. ৱিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.

সুভাসিতংযেৱ ভাসতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায চতূসু ৱাচঙ্গেসু অঞ্ঞতৰনিদ্দোসৱচনমেতং. নো দুব্ভাসিতন্তি তস্সেৱ ৱাচঙ্গস্স পটিপক্খভাসননিৱাৰণং. নো দুব্ভাসিতন্তি ইমিনা মিচ্ছাৱাচপ্পহানং দীপেতি. সুভাসিতন্তি ইমিনা পহীনমিচ্ছাৱাচেন ভাসিতব্বৱচনলক্খণং. অঙ্গপৰিদীপনত্থং পনেত্থ অভাসিতব্বং পুব্বে অৱত্ৱা ভাসিতব্বমেৱাহ. এস নযো ধম্মংযেৱাতিআদীসুপি. এত্থ চ পঠমেন পিসুণদোসৰহিতং সমগ্গকৰণং ৱচনং ৱুত্তং, দুতিযেন সম্ফপ্পলাপদোসৰহিতং ধম্মতো অনপেতং মন্তাৱচনং, ইতৰেহি দ্ৱীহি ফৰুসালিকৰহিতানি পিযসচ্চৱচনানি. ইমেহি খোতি আদিনা তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৱাচং নিগমেতি. যঞ্চ অঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৱযৱেহি, নামাদীহি পদেহি, লিঙ্গৱচনৱিভত্তিকালকাৰকসম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং মুসাৱাদাদিৱাচম্পি সুভাসিতন্তি মঞ্ঞন্তি, তং পটিসেধেতি. অৱযৱাদিসমন্নাগতাপি হি তথাৰূপী ৱাচা দুব্ভাসিতাৱ হোতি অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অনত্থাৱহত্তা. ইমেহি পন চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাৱ লোকিযলোকুত্তৰহিতসুখাৱহত্তা. তথা হি মগ্গপস্সে সস্সং ৰক্খন্তিযা সীহড়চেটিকায সীহড়কেনেৱ জাতিজৰামৰণযুত্তং গীতিকং গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৱিপস্সকা ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু. তথা তিস্সো নাম আৰদ্ধৱিপস্সকো ভিক্খু পদুমসৰসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমসৰে পদুমানি ভঞ্জিত্ৱা –

‘‘পাতোৱ ফুল্লিতকোকনদং, সূৰিযালোকেন ভিজ্জিযতে;

এৱং মনুস্সত্তং গতা সত্তা, জৰাভিৱেগেন মদ্দিযন্তী’’তি. –

ইমং গীতিকং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৱা অৰহত্তং পত্তো.

বুদ্ধন্তৰেপি অঞ্ঞতৰো পুৰিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং অটৱিতো আগম্ম অঞ্ঞতৰায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –

‘‘জৰায পৰিমদ্দিতং এতং, মিলাতছৱিচম্মনিস্সিতং;

মৰণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘাসমামিসং.

‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূৰিতং;

অসুচিস্স ভাজনং এতং, কদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. –

ইমং গীতিকং সুত্ৱা পচ্চৱেক্খন্তো সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো. এৱং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাতি ৱেদিতব্বা. সুভাসিতত্তা এৱ চ অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং অত্থপটিসৰণানং, নো ব্যঞ্জনপটিসৰণানন্তি.

সাৰুপ্পাহীতি অনুচ্ছৱিকাহি. অভিত্থৱীতি পসংসি. ন তাপযেতি ৱিপ্পটিসাৰেন ন তাপেয্য ন ৱিবাধেয্য. পৰেতি পৰেহি ভিন্দন্তো নাভিভৱেয্য ন বাধেয্য. ইতি ইমায গাথায অপিসুণৱাচাৱসেন ভগৱন্তং থোমেতি. পটিনন্দিতাতি পিযাযিতা. যং অনাদাযাতি যং ৱাচং ভাসন্তো পৰেসং পাপানি অপ্পিযানি ফৰুসৱচনানি অনাদায অত্থব্যঞ্জনমধুৰং পিযমেৱ ভাসতি, তং ৱাচং ভাসেয্যাতি পিযৱাচাৱসেন অভিত্থৱি.

অমতাতি সাধুভাৱেন অমতসদিসা. ৱুত্তম্পি হেতং – ‘‘সচ্চং হৱে সাদুতৰং ৰসান’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬) নিব্বানামতপচ্চযত্তা ৱা অমতা. এস ধম্মো সনন্তনোতি যা অযং সচ্চৱাচা নাম, এস পোৰাণো ধম্মো চৰিযা পৱেণী. ইদমেৱ হি পোৰাণানং আচিণ্ণং, ন তে অলিকং ভাসিংসু. তেনেৱাহ – সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতাতি.

তত্থ সচ্চে পতিট্ঠিতত্তাৱ অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অত্থে পতিট্ঠিতা, অত্থে পতিট্ঠিতত্তা এৱ ধম্মে পতিট্ঠিতা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. সচ্চৱিসেসনমেৱ ৱা এতং. ইদং হি ৱুত্তং হোতি – সচ্চে পতিট্ঠিতা, কীদিসে? অত্থে চ ধম্মে চ, যং পৰেসং অত্থতো অনপেতত্তা অত্থং অনুপৰোধকৰং, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং ধম্মিকমেৱ অত্থং সাধেতীতি. ইতি ইমায গাথায সচ্চৱচনৱসেন অভিত্থৱি.

খেমন্তি অভযং নিৰুপদ্দৱং. কেন কাৰণেনাতি চে. নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযায, যস্মা কিলেসনিব্বানং পাপেতি, ৱট্টদুক্খস্স চ অন্তকিৰিযায সংৱত্ততীতি অত্থো. অথ ৱা যং বুদ্ধো নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযাযাতি দ্ৱিন্নং নিব্বানধাতূনং অত্থায খেমমগ্গপ্পকাসনতো খেমং ৱাচং ভাসতি, সা ৱে ৱাচানমুত্তমাতি সা ৱাচা সব্বৱাচানং সেট্ঠাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইতি ইমায গাথায মন্তাৱচনৱসেন ভগৱন্তং অভিত্থৱন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসীতি. পঞ্চমং.

৬. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

২১৪. ছট্ঠে পোৰিযাতি অক্খৰাদিপৰিপুণ্ণায. ৱিস্সট্ঠাযাতি অৱিবদ্ধায অপলিবুদ্ধায. ধম্মসেনাপতিস্স হি কথেন্তস্স পিত্তাদীনং ৱসেন অপলিবুদ্ধৱচনং হোতি, অযদণ্ডেন পহতকংসতালতো সদ্দো ৱিয নিচ্ছৰতি. অনেলগলাযাতি অনেলায অগলায নিদ্দোসায চেৱ অক্খলিতপদব্যঞ্জনায চ. থেৰস্স হি কথযতো পদং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা ন পৰিহাযতি. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতি অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনসমত্থায. ভিক্খুনন্তি ভিক্খূনং.

সংখিত্তেনপীতি ‘‘চত্তাৰিমানি, আৱুসো, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং…পে… ইমানি খো, আৱুসো, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি, তস্মাতিহ, আৱুসো, ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি যোগো কৰণীযো’’তি (সং. নি. ৫.১০৯৬-১০৯৮) এৱং সংখিত্তেনপি দেসেতি. ৱিত্থাৰেনপীতি ‘‘কতমং, আৱুসো, দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৭৩) নযেন তানেৱ ৱিভজন্তো ৱিত্থাৰেনপি ভাসতি. খন্ধাদিদেসনাসুপি এসেৱ নযো. সাড়িকাযিৱ নিগ্ঘোসোতি যথা মধুৰং অম্বপক্কং সাযিত্ৱা পক্খেহি ৱাতং দত্ৱা মধুৰস্সৰং নিচ্ছাৰেন্তিযা সাড়িকসকুণিযা নিগ্ঘোসো, এৱং থেৰস্স ধম্মং কথেন্তস্স মধুৰো নিগ্ঘোসো হোতি. পটিভানং উদীৰযীতি সমুদ্দতো ঊমিযো ৱিয অনন্তং পটিভানং উট্ঠহতি. ওধেন্তীতি ওদহন্তি. ছট্ঠং.

৭. পৱাৰণাসুত্তৱণ্ণনা

২১৫. সত্তমে তদহূতি তস্মিং অহু, তস্মিং দিৱসেতি অত্থো. উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো. উপৱসন্তীতি চ সীলেন ৱা অনসনেন ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱসন্তীতি অত্থো. সো পনেস উপোসথদিৱসো অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নৰসীভেদেন তিৱিধো, তস্মা সেসদ্ৱযনিৱাৰণত্থং পন্নৰসেতি ৱুত্তং. পৱাৰণাযাতি ৱস্সং-ৱুট্ঠ-পৱাৰণায. ৱিসুদ্ধিপৱাৰণাতিপি এতিস্সাৱ নামং. নিসিন্নো হোতীতি সাযন্হসমযে সম্পত্তপৰিসায কালযুত্তং ধম্মং দেসেত্ৱা উদককোট্ঠকে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো একংসং সুগতমহাচীৱৰং কত্ৱা মজ্ঝিমত্থম্ভং নিস্সায পঞ্ঞত্তে ৱৰবুদ্ধাসনে পুৰত্থিমদিসায উট্ঠহতো চন্দমণ্ডলস্স সিৰিং সিৰিযা অভিভৱমানো নিসিন্নো হোতি. তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি যতো যতো অনুৱিলোকেতি, ততো ততো তুণ্হীভূতমেৱ. তত্থ হি একভিক্খুস্সাপি হত্থকুক্কুচ্চং ৱা পাদকুক্কুচ্চং ৱা নত্থি, সব্বে নিৰৱা সন্তেন ইৰিযাপথেন নিসীদিংসু. অনুৱিলোকেত্ৱাতি দিস্সমানপঞ্চপসাদেহি নেত্তেহি অনুৱিলোকেত্ৱা. হন্দাতি ৱোস্সগ্গত্থে নিপাতো. ন চ মে কিঞ্চি গৰহথাতি এত্থ ন চ কিঞ্চীতি পুচ্ছনত্থে ন-কাৰো. কিং মে কিঞ্চি গৰহথ? যদি গৰহথ, ৱদথ, ইচ্ছাপেমি ৱো ৱত্তুন্তি অত্থো. কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱাতি ইমিনা কাযৱচীদ্ৱাৰানেৱ পৱাৰেতি, ন মনোদ্ৱাৰং. কস্মা? অপাকটত্তা. কাযৱচীদ্ৱাৰেসু হি দোসো পাকটো হোতি, ন মনোদ্ৱাৰে. ‘‘একমঞ্চে সযতোপি হি কিং চিন্তেসী’’তি? পুচ্ছিত্ৱা চিত্তাচাৰং জানাতি. ইতি মনোদ্ৱাৰং অপাকটত্তা ন পৱাৰেতি, নো অপৰিসুদ্ধত্তা. বোধিসত্তভূতস্সাপি হি তস্স ভূৰিদত্তছদ্দন্তসঙ্খপালধম্মপালাদিকালে মনোদ্ৱাৰং পৰিসুদ্ধং, ইদানেত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

এতদৱোচাতি ধম্মসেনাপতিট্ঠানে ঠিতত্তা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভাৰং ৱহন্তো এতং অৱোচ. ন খো মযং, ভন্তেতি, ভন্তে, মযং ভগৱতো ন কিঞ্চি গৰহাম. কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱাতি ইদং চতুন্নং অৰক্খিযতং সন্ধায থেৰো আহ. ভগৱতো হি চত্তাৰি অৰক্খিযানি. যথাহ –

‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স অৰক্খিযানি. কতমানি চত্তাৰি? পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চৰিতং, যং তথাগতো ৰক্খেয্য ‘মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’তি. পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স ৱচীদুচ্চৰিতং, যং তথাগতো ৰক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’তি. পৰিসুদ্ধমনোসমাচাৰো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মনোদুচ্চৰিতং, যং তথাগতো ৰক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’তি. পৰিসুদ্ধাজীৱো, ভিক্খৱে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মিচ্ছাআজীৱো, যং তথাগতো ৰক্খেয্য ‘‘মা মে ইদং পৰো অঞ্ঞাসী’’তি (অ. নি. ৭.৫৮).

ইদানি ভগৱতো যথাভূতগুণে কথেন্তো ভগৱা হি, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ অনুপ্পন্নস্সাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধতো পট্ঠায অঞ্ঞেন সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা অনুপ্পাদিতপুব্বস্স. অসঞ্জাতস্সাতি ইদং অনুপ্পন্নৱেৱচনমেৱ. অনক্খাতস্সাতি অঞ্ঞেন অদেসিতস্স. পচ্ছা সমন্নাগতাতি পঠমগতস্স ভগৱতো পচ্ছা সমনুআগতা. ইতি থেৰো যস্মা সব্বেপি ভগৱতো সীলাদযো গুণা অৰহত্তমগ্গমেৱ নিস্সায আগতা, তস্মা অৰহত্তমগ্গমেৱ নিস্সায গুণং কথেসি. তেন সব্বগুণা কথিতাৱ হোন্তি. অহঞ্চ খো, ভন্তেতি ইদং থেৰো সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলস্স অত্তনো চেৱ সঙ্ঘস্স চ কাযিকৱাচসিকং পৱাৰেন্তো আহ.

পিতৰা পৱত্তিতন্তি চক্কৱত্তিম্হি কালঙ্কতে ৱা পব্বজিতে ৱা সত্তাহচ্চযেন চক্কং অন্তৰধাযতি, ততো দসৱিধং দ্ৱাদসৱিধং চক্কৱত্তিৱত্তং পূৰেত্ৱা নিসিন্নস্স পুত্তস্স অঞ্ঞং পাতুভৱতি, তং সো পৱত্তেতি. ৰতনমযত্তা পন সদিসট্ঠেন তদেৱ ৱত্তং কত্ৱা ‘‘পিতৰা পৱত্তিত’’ন্তি ৱুত্তং. যস্মা ৱা সো ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, দেৱ, হোহি, অহমনুসাসিস্সামী’’তি আহ, তস্মা পিতৰা পৱত্তিতং আণাচক্কং অনুপ্পৱত্তেতি নাম. সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেসীতি সম্মা নযেন হেতুনা কাৰণেনেৱ অনুপ্পৱত্তেসি. ভগৱা হি চতুসচ্চধম্মং কথেতি, থেৰো তমেৱ অনুকথেতি, তস্মা এৱমাহ. উভতোভাগৱিমুত্তাতি দ্ৱীহি ভাগেহি ৱিমুত্তা, অৰূপাৱচৰসমাপত্তিযা ৰূপকাযতো ৱিমুত্তা, অগ্গমগ্গেন নামকাযতোতি. পঞ্ঞাৱিমুত্তাতি পঞ্ঞায ৱিমুত্তা তেৱিজ্জাদিভাৱং অপ্পত্তা খীণাসৱা.

ৱিসুদ্ধিযাতি ৱিসুদ্ধত্থায. সংযোজনবন্ধনচ্ছিদাতি সংযোজনসঙ্খাতে চেৱ বন্ধনসঙ্খাতে চ কিলেসে ছিন্দিত্ৱা ঠিতা. ৱিজিতসঙ্গামন্তি ৱিজিতৰাগদোসমোহসঙ্গামং, মাৰবলস্স ৱিজিতত্তাপি ৱিজিতসঙ্গামং. সত্থৱাহন্তি অট্ঠঙ্গিকমগ্গৰথে আৰোপেত্ৱা ৱেনেয্যসত্থং ৱাহেতি সংসাৰকন্তাৰং উত্তাৰেতীতি ভগৱা সত্থৱাহো, তং সত্থৱাহং. পলাপোতি অন্তোতুচ্ছো দুস্সীলো. আদিচ্চবন্ধুনন্তি আদিচ্চবন্ধুং সত্থাৰং দসবলং ৱন্দামীতি ৱদতি. সত্তমং.

৮. পৰোসহস্সসুত্তৱণ্ণনা

২১৬. অট্ঠমে পৰোসহস্সন্তি অতিৰেকসহস্সং. অকুতোভযন্তি নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থি, নিব্বানপ্পত্তস্স ৱা কুতোচি ভযং নত্থীতি নিব্বানং অকুতোভযং নাম. ইসীনং ইসিসত্তমোতি ৱিপস্সিতো পট্ঠায ইসীনং সত্তমকো ইসি.

কিং নু তে ৱঙ্গীসাতি ইদং ভগৱা অত্থুপ্পত্তিৱসেন আহ. সঙ্ঘমজ্ঝে কিৰ কথা উদপাদি ‘‘ৱঙ্গীসত্থেৰো ৱিস্সট্ঠৱত্তো, নেৱ উদ্দেসে, ন পৰিপুচ্ছায, ন যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোতি, গাথা বন্ধন্তো চুণ্ণিযপদানি কৰোন্তো ৱিচৰতী’’তি. অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ ৱঙ্গীসস্স পটিভানসম্পত্তিং ন জানন্তি, চিন্তেত্ৱা চিন্তেত্ৱা ৱদতীতি মঞ্ঞন্তি, পটিভানসম্পত্তিমস্স জানাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘কিং নু তে ৱঙ্গীসা’’তিআদিমাহ.

উম্মগ্গপথন্তি অনেকানি কিলেসুম্মুজ্জনসতানি, ৱট্টপথত্তা পন পথন্তি ৱুত্তং. পভিজ্জ খিলানীতি ৰাগখিলাদীনি পঞ্চ ভিন্দিত্ৱা চৰসি. তং পস্সথাতি তং এৱং অভিভুয্য ভিন্দিত্ৱা চৰন্তং বুদ্ধং পস্সথ. বন্ধপমুঞ্চকৰন্তি বন্ধনমোচনকৰং. অসিতন্তি অনিস্সিতং. ভাগসো পৱিভজন্তি সতিপট্ঠানাদিকোট্ঠাসৱসেন ধম্মং ৱিভজন্তং. পৱিভজ্জাতি ৱা পাঠো, অঙ্গপচ্চঙ্গকোট্ঠাসৱসেন ৱিভজিত্ৱা ৱিভজিত্ৱা পস্সথাতি অত্থো.

ওঘস্সাতি চতুৰোঘস্স. অনেকৱিহিতন্তি সতিপট্ঠানাদিৱসেন অনেকৱিধং. তস্মিং চ অমতে অক্খাতেতি তস্মিং তেন অক্খাতে অমতে. ধম্মদ্দসাতি ধম্মস্স পস্সিতাৰো. ঠিতা অসংহীৰাতি অসংহাৰিযা হুত্ৱা পতিট্ঠিতা.

অতিৱিজ্ঝাতি অতিৱিজ্ঝিত্ৱা. সব্বট্ঠিতীনন্তি সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানানং ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীনং ৱা. অতিক্কমমদ্দসাতি অতিক্কমভূতং নিব্বানমদ্দস. অগ্গন্তি উত্তমধম্মং. অগ্গেতি ৱা পাঠো, পঠমতৰন্তি অত্থো. দসদ্ধানন্তি পঞ্চন্নং, অগ্গধম্মং পঞ্চৱগ্গিযানং, অগ্গে ৱা পঞ্চৱগ্গিযানং ধম্মং দেসেসীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা এস ধম্মো সুদেসিতোতি জানন্তেন চ পমাদো ন কাতব্বো, তস্মা. অনুসিক্খেতি তিস্সো সিক্খা সিক্খেয্য. অট্ঠমং.

৯. কোণ্ডঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

২১৭. নৱমে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি পঠমং ধম্মস্স অঞ্ঞাতত্তা এৱং গহিতনামো থেৰো. সুচিৰস্সেৱাতি কীৱচিৰস্স? দ্ৱাদসন্নং সংৱচ্ছৰানং. এত্তকং কালং কত্থ ৱিহাসীতি. ছদ্দন্তভৱনে মন্দাকিনিপোক্খৰণিযা তীৰে পচ্চেকবুদ্ধানং ৱসনট্ঠানে. কস্মা? ৱিহাৰগৰুতায. সো হি পঞ্ঞৱা মহাসাৱকো. যথেৱ ভগৱতো, এৱমস্স দসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱমনুস্সানং অব্ভন্তৰে গুণা পত্থটাৱ. দেৱমনুস্সা তথাগতস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজং কত্ৱা ‘‘অগ্গধম্মং পটিৱিদ্ধসাৱকো’’তি অনন্তৰং থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পূজেন্তি. সন্তিকং আগতানঞ্চ নাম তথাৰূপা ধম্মকথা ৱা পটিসন্থাৰো ৱা কাতব্বো হোতি. থেৰো চ ৱিহাৰগৰুকো, তেনস্স সো পপঞ্চো ৱিয উপট্ঠাতি. ইতি ৱিহাৰগৰুতায তত্থ গন্ত্ৱা ৱিহাসি.

অপৰম্পি কাৰণং – ভিক্খাচাৰৱেলাযং তাৱ সব্বসাৱকা ৱস্সগ্গেন গচ্ছন্তি. ধম্মদেসনাকালে পন মজ্ঝট্ঠানে অলঙ্কতবুদ্ধাসনম্হি সত্থৰি নিসিন্নে দক্খিণহত্থপস্সে ধম্মসেনাপতি, ৱামহত্থপস্সে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নিসীদতি, তেসং পিট্ঠিভাগে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তি. সেসা ভিক্খূ তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদন্তি. দ্ৱে অগ্গসাৱকা অগ্গধম্মপটিৱিদ্ধত্তা চ মহল্লকত্তা চ থেৰে সগাৰৱা থেৰং মহাব্ৰহ্মং ৱিয অগ্গিক্খন্ধং ৱিয আসীৱিসং ৱিয চ মঞ্ঞমানা ধুৰাসনে নিসীদন্তা ওত্তপ্পন্তি হৰাযন্তি. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘ইমেহি ধুৰাসনত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পাৰমিযো পূৰিতা, তে ইদানি ধুৰাসনে নিসীদন্তা মম ওত্তপ্পন্তি হৰাযন্তি, ফাসুৱিহাৰং নেসং কৰিস্সামী’’তি. সো পতিৰূপে কালে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জনপদে ৱসিতু’’ন্তি আহ, সত্থা অনুজানি.

থেৰো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ছদ্দন্তভৱনে মন্দাকিনিতীৰং গতো. পুব্বে পচ্চেকবুদ্ধানং পাৰিচৰিযায কতপৰিচযা অট্ঠসহস্সা হত্থিনাগা থেৰং দিস্ৱাৱ ‘‘অম্হাকং পুঞ্ঞক্খেত্তং আগত’’ন্তি নখেহি চঙ্কমনং নিত্তিণং কত্ৱা আৱৰণসাখা হৰিত্ৱা থেৰস্স ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গিত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা সব্বে সন্নিপতিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘সচে হি মযং ‘অযং থেৰস্স কত্তব্বং কৰিস্সতি, অযং কৰিস্সতী’তি পটিপজ্জিস্সাম, থেৰো বহুঞাতিকগামং গতো ৱিয যথাধোতেনেৱ পত্তেন গমিস্সতি, ৱাৰেন নং পটিজগ্গিস্সাম, একস্স পন ৱাৰে পত্তে সেসেহিপি নপ্পমজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱাৰং ঠপযিংসু. ৱাৰিকনাগো পাতোৱ থেৰস্স মুখোদকঞ্চ দন্তকট্ঠঞ্চ ঠপেতি, ৱত্তং কৰোতি.

মন্দাকিনিপোক্খৰণী নাম চেসা পণ্ণাসযোজনা হোতি. তস্সা পঞ্চৱীসতিযোজনমত্তে ঠানে সেৱালো ৱা পণকং ৱা নত্থি, ফলিকৱণ্ণং উদকমেৱ হোতি. ততো পৰং পন কটিপ্পমাণে উদকে অড্ঢযোজনৱিত্থতং সেসপদুমৱনং পণ্ণাসযোজনং সৰং পৰিক্খিপিত্ৱা ঠিতং. তদনন্তৰং তাৱ মহন্তমেৱ ৰত্তপদুমৱনং, তদনন্তৰং ৰত্তকুমুদৱনং, তদনন্তৰং সেতকুমুদৱনং, তদনন্তৰং নীলুপ্পলৱনং, তদনন্তৰং ৰত্তুপ্পলৱনং, তদনন্তৰং সুগন্ধৰত্তসালিৱনং, তদনন্তৰং এড়ালুকলাবুকুম্ভণ্ডাদীনি মধুৰৰসানি ৱল্লিফলানি, তদনন্তৰং অড্ঢযোজনৱিত্থাৰমেৱ উচ্ছুৱনং, তত্থ পূগৰুক্খক্খন্ধপ্পমাণা উচ্ছূ, তদনন্তৰং কদলিৱনং, যতো দুৱে পক্কানি খাদন্তা কিলমন্তি, তদনন্তৰং চাটিপ্পমাণফলং পনসৱনং, তদনন্তৰং জম্বুৱনং, তদনন্তৰং অম্বৱনং, তদনন্তৰং কপিত্থৱনন্তি. সঙ্খেপতো তস্মিং দহে খাদিতব্বযুত্তকং ফলং নাম নত্থীতি ন ৱত্তব্বং. কুসুমানং পুপ্ফনসমযে ৱাতো ৰেণুৱট্টিং উট্ঠাপেত্ৱা পদুমিনিপত্তেসু ঠপেতি, তত্থ উদকফুসিতানি পতন্তি. ততো আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৱা পক্কপযোঘনিকা ৱিয তিট্ঠতি, এতং পোক্খৰমধু নাম, তং থেৰস্স আহৰিত্ৱা দেন্তি. মুড়ালং নঙ্গলসীসমত্তং হোতি, তম্পি আহৰিত্ৱা দেন্তি. ভিসং মহাভেৰিপোক্খৰপ্পমাণং হোতি, তস্স একস্মিং পব্বে পাদঘটকপ্পমাণং খীৰং হোতি, তং আহৰিত্ৱা দেন্তি. পোক্খৰট্ঠীনি মধুসক্খৰায যোজেত্ৱা দেন্তি. উচ্ছুং পাসাণপিট্ঠে ঠপেত্ৱা পাদেন অক্কমন্তি. ততো ৰসো পগ্ঘৰিত্ৱা সোণ্ডিআৱাটে পূৰেত্ৱা, আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৱা খীৰপাসাণপিণ্ডো ৱিয তিট্ঠতি, তং আহৰিত্ৱা দেন্তি. পনসকদলিঅম্বপক্কাদীসু কথাৱ নত্থি.

কেলাসপব্বতে নাগদত্তো নাম দেৱপুত্তো ৱসতি. থেৰো কালেন কালং তস্স ৱিমানদ্ৱাৰং গচ্ছতি. সো নৱসপ্পিপোক্খৰমধুচুণ্ণযুত্তস্স নিৰুদকপাযাসস্স পত্তং পূৰেত্ৱা দেতি. সো কিৰ কস্সপবুদ্ধকালে ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সুগন্ধসপ্পিনা খীৰসলাকং অদাসি. তেনস্সেতং ভোজনং উপ্পজ্জতি. এৱং থেৰো দ্ৱাদস ৱস্সানি ৱসিত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেন্তো পৰিক্খীণভাৱং ঞত্ৱা ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘হত্থিনাগেহি মং দ্ৱাদস ৱস্সানি উপট্ঠহন্তেহি দুক্কৰং কতং, সত্থাৰং অনুজানাপেত্ৱা এতেসংযেৱ সন্তিকে পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আকাসেন ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সুচিৰস্সেৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি.

নামঞ্চাতি কস্মা নামং সাৱেতি? থেৰঞ্হি কেচি সঞ্জানন্তি, কেচি ন সঞ্জানন্তি. তত্থ থেৰো চিন্তেসি – ‘‘যে মং অজানন্তা ‘কো এস পণ্ডৰসীসো ওভগ্গো গোপানসিৱঙ্কো মহল্লকো সত্থাৰা সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোতী’তি চিত্তং পদূসেস্সন্তি, তে অপাযপূৰকা ভৱিস্সন্তি. যে পন মং জানন্তা – ‘দসসহস্সচক্কৱাড়ে সত্থা ৱিয পঞ্ঞাতো পাকটো মহাসাৱকো’তি চিত্তং পসাদেস্সন্তি, তে সগ্গূপগা ভৱিস্সন্তী’’তি, সত্তানং অপাযমগ্গং পিদহিত্ৱা সগ্গমগ্গং ৱিৱৰন্তো নামং সাৱেতি.

বুদ্ধানুবুদ্ধোতি পঠমং সত্থা চত্তাৰি সচ্চানি বুজ্ঝি, পচ্ছা থেৰো, তস্মা বুদ্ধানুবুদ্ধোতি, ৱুচ্চতি. তিব্বনিক্কমোতি বাড়্হৱীৰিযো. ৱিৱেকানন্তি তিণ্ণং ৱিৱেকানং. তেৱিজ্জো, চেতোপৰিযাযকোৱিদোতি ছসু অভিঞ্ঞাসু চতস্সো ৱদতি. ইতৰা দ্ৱে কিঞ্চাপি ন ৱুত্তা, থেৰো পন ছড়ভিঞ্ঞোৱ. ইমিস্সা চ গাথায পৰিযোসানে পৰিসা সন্নিসীদি. পৰিসায সন্নিসিন্নভাৱং ঞত্ৱা থেৰো সত্থাৰা সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘পৰিক্খীণা মে, ভন্তে, আযুসঙ্খাৰা, পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি, পৰিনিব্বানকালং অনুজানাপেসি. কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সসি কোণ্ডঞ্ঞাতি? উপট্ঠাকেহি মে, ভন্তে, হত্থিনাগেহি দুক্কৰং কতং, তেসং সন্তিকেতি. সত্থা অনুজানি.

থেৰো দসবলং পদক্খিণং কত্ৱা – ‘‘পুব্বং তং মে, ভন্তে, পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সন’’ন্তি পৰিদেৱন্তে মহাজনে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা, দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো – ‘‘মা সোচিত্থ, মা পৰিদেৱিত্থ, বুদ্ধা ৱা হোন্তু বুদ্ধসাৱকা ৱা, উপ্পন্না সঙ্খাৰা অভিজ্জনকা নাম নত্থী’’তি মহাজনং ওৱদিত্ৱা পস্সন্তস্সেৱ মহাজনস্স ৱেহাসং অব্ভুগ্গম্ম মন্দাকিনিতীৰে ওতৰিত্ৱা পোক্খৰণিযং ন্হত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো কতুত্তৰাসঙ্গো সেনাসনং সংসামেত্ৱা ফলসমাপত্তিযা তযো যামে ৱীতিনামেত্ৱা বলৱপচ্চূসসমযে পৰিনিব্বাযি. থেৰস্স সহপৰিনিব্বানা হিমৱতি সব্বৰুক্খা পুপ্ফেহি চ ফলেহি চ ওনতৱিনতা অহেসুং. ৱাৰিকনাগো থেৰস্স পৰিনিব্বুতভাৱং অজানন্তো পাতোৱ মুখোদকদন্তকট্ঠানি উপট্ঠপেত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা খাদনীযফলানি আহৰিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং অট্ঠাসি. সো যাৱ সূৰিযুগ্গমনা থেৰস্স নিক্খমনং অপস্সন্তো ‘‘কিং নু খো এতং? পুব্বে অয্যো পাতোৱ চঙ্কমতি, মুখং ধোৱতি. অজ্জ পন পণ্ণসালতোপি ন নিক্খমতী’’তি কুটিদ্ৱাৰং কম্পেত্ৱা ওলোকেন্তো থেৰং নিসিন্নকমেৱ দিস্ৱা হত্থং পসাৰেত্ৱা পৰামসিত্ৱা অস্সাসপস্সাসে পৰিযেসন্তো তেসং অপ্পৱত্তিভাৱং ঞত্ৱা – ‘‘পৰিনিব্বুতো থেৰো’’তি সোণ্ডং মুখে পক্খিপিত্ৱা মহাৰৱং ৱিৰৱি. সকলহিমৱন্তো একনিন্নাদো অহোসি. অট্ঠনাগসহস্সানি সন্নিপতিত্ৱা থেৰং জেট্ঠকনাগস্স কুম্ভে নিসীদাপেত্ৱা সুপুপ্ফিতৰুক্খসাখা গহেত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা সকলহিমৱন্তং অনুৱিচৰিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ আগতা.

সক্কো ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, অম্হাকং জেট্ঠভাতা পৰিনিব্বুতো, সক্কাৰং কৰিস্সাম, নৱযোজনিকং সব্বৰতনমযং কূটাগাৰং মাপেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা থেৰং তত্থ নিপজ্জাপেত্ৱা হত্থিনাগানং অদাসি. তে কূটাগাৰং উক্খিপিত্ৱা তিযোজনসহস্সং হিমৱন্তং পুনপ্পুনং আৱিজ্ঝিংসু. তেসং হত্থতো আকাসট্ঠকা দেৱা গহেত্ৱা সাধুকীড়িতং কীড়িংসু. ততো ৱস্সৱলাহকা সীতৱলাহকা উণ্হৱলাহকা চাতুমহাৰাজিকা তাৱতিংসাতি এতেনুপাযেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা কূটাগাৰং অগমাসি, পুন ব্ৰহ্মানো দেৱানন্তি অনুপুব্বেন হত্থিনাগানংযেৱ কূটাগাৰং অদংসু. একেকা দেৱতা চতুৰঙ্গুলমত্তং চন্দনঘটিকং আহৰি, চিতকো নৱযোজনিকো অহোসি. কূটাগাৰং চিতকং আৰোপযিংসু. পঞ্চ ভিক্খুসতানি আকাসেনাগন্ত্ৱা সব্বৰত্তিং সজ্ঝাযমকংসু. অনুৰুদ্ধত্থেৰো ধম্মং কথেসি, বহূনং দেৱতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. পুনদিৱসে অৰুণুগ্গমনৱেলাযমেৱ চিতকং নিব্বাপেত্ৱা সুমনমকুড়ৱণ্ণানং ধাতূনং পৰিসাৱনং পূৰেত্ৱা ভগৱতি নিক্খমিত্ৱা ৱেড়ুৱনৱিহাৰকোট্ঠকং সম্পত্তে আহৰিত্ৱা সত্থু হত্থে ঠপযিংসু. সত্থা ধাতুপৰিসাৱনং গহেত্ৱা পথৱিযা হত্থং পসাৰেসি, মহাপথৱিং ভিন্দিত্ৱা ৰজতবুব্বুড়সদিসং চেতিযং নিক্খমি. সত্থা সহত্থেন চেতিযে ধাতুযো নিধেসি. অজ্জাপি কিৰ তং চেতিযং ধৰতিযেৱাতি. নৱমং.

১০. মোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা

২১৮. দসমে সমন্নেসতীতি পৰিযেসতি পচ্চৱেক্খতি. নগস্সাতি পব্বতস্স. মুনিন্তি বুদ্ধমুনিং. দুক্খস্স পাৰগুন্তি দুক্খপাৰং গতং. সমন্নেসন্তি সমন্নেসন্তো. এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নন্তি এৱং সব্বগুণসম্পন্নং. অনেকাকাৰসম্পন্নন্তি অনেকেহি গুণেহি সমন্নাগতং. দসমং.

১১. গগ্গৰাসুত্তৱণ্ণনা

২১৯. একাদসমে ত্যাস্সুদন্তি তে অস্সুদং. অস্সুদন্তি নিপাতমত্তং. ৱণ্ণেনাতি সৰীৰৱণ্ণেন. যসসাতি পৰিৱাৰেন. ৱিগতমলোৱ ভাণুমাতি ৱিগতমলো আদিচ্চো ৱিয. একাদসমং.

১২. ৱঙ্গীসসুত্তৱণ্ণনা

২২০. দ্ৱাদসমে আযস্মাতি পিযৱচনং. ৱঙ্গীসোতি তস্স থেৰস্স নামং. সো কিৰ পুব্বে পদুমুত্তৰকালে পটিভানসম্পন্নং সাৱকং দিস্ৱা দানং দত্ৱা পত্থনং কত্ৱা কপ্পসতসহস্সং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে সকলজম্বুদীপে ৱাদকামতায জম্বুসাখং পৰিহৰিত্ৱা একেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং ৱাদং কত্ৱা ৱাদে জযপৰাজযানুভাৱেন তেনেৱ পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেত্ৱা ৱসমানায একিস্সা পৰিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো ৱযং আগম্ম মাতিতো পঞ্চৱাদসতানি, পিতিতো পঞ্চৱাদসতানীতি ৱাদসহস্সং উগ্গণ্হিত্ৱা ৱিচৰতি. একঞ্চ ৱিজ্জং জানাতি, যং ৱিজ্জং পৰিজপ্পিত্ৱা মতানং সীসং অঙ্গুলিযা পহৰিত্ৱা – ‘‘অসুকট্ঠানে নিব্বত্তো’’তি জানাতি. সো অনুপুব্বেন গামনিগমাদীসু ৱিচৰন্তো পঞ্চহি মাণৱকসতেহি সদ্ধিং সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো নগৰদ্ৱাৰে সালায নিসীদতি.

তদা চ নগৰৱাসিনো পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা পচ্ছাভত্তং সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা গন্ধমালাদিহত্থা ধম্মস্সৱনায ৱিহাৰং গচ্ছন্তি. মাণৱো দিস্ৱা, ‘‘কহং গচ্ছথা’’তি? পুচ্ছি. তে ‘‘দসবলস্স সন্তিকং ধম্মস্সৱনাযা’’তি আহংসু. সোপি সপৰিৱাৰো তেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং ভগৱা আহ – ‘‘ৱঙ্গীস, ভদ্দকং কিৰ সিপ্পং জানাসী’’তি. ‘‘ভো গোতম, অহং বহুসিপ্পং জানামি. তুম্হে কতৰং সন্ধায ৱদথা’’তি? ছৱদূসকসিপ্পন্তি. আম, ভো গোতমাতি. অথস্স ভগৱা অত্তনো আনুভাৱেন নিৰযে নিব্বত্তস্স সীসং দস্সেত্ৱা, ‘‘ৱঙ্গীস, অযং কহং নিব্বত্তো’’তি পুচ্ছি. সো মন্তং জপ্পিত্ৱা অঙ্গুলিযা পহৰিত্ৱা ‘‘নিৰযে’’তি আহ. ‘‘সাধু, ৱঙ্গীস, সুকথিত’’ন্তি দেৱলোকে নিব্বত্তস্স সীসং দস্সেসি. তম্পি সো তথেৱ ব্যাকাসি. অথস্স খীণাসৱস্স সীসং দস্সেসি. সো পুনপ্পুনং মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱাপি অঙ্গুলিযা পহৰিত্ৱাপি নিব্বত্তট্ঠানং ন পস্সতি.

অথ নং ভগৱা ‘‘কিলমসি, ৱঙ্গীসা’’তি আহ? আম ভো, গোতমাতি. পুনপ্পুনং উপধাৰেহীতি. তথা কৰোন্তোপি অদিস্ৱা, ‘‘তুম্হে, ভো গোতম, জানাথা’’তি আহ. আম, ৱঙ্গীস, মং নিস্সায চেস গতো, অহমস্স গতিং জানামীতি. মন্তেন জানাসি, ভো গোতমাতি? আম, ৱঙ্গীস, একেন মন্তেনেৱ জানামীতি. ভো গোতম, ময্হং মন্তেন ইমং মন্তং দেথাতি. অমূলিকো, ৱঙ্গীস, ময্হং মন্তোতি. দেথ, ভো গোতমাতি. ন সক্কা ময্হং সন্তিকে অপব্বজিতস্স দাতুন্তি. সো অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা সমণো গোতমো অতিৰেকসিপ্পং জানাতি, অহং ইমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা সিপ্পং গণ্হামি, ততো সকলজম্বুদীপে অম্হেহি বহুতৰং জানন্তো নাম ন ভৱিস্সতি. তুম্হে যাৱ অহং আগচ্ছামি, তাৱ অনুক্কণ্ঠিত্ৱা ৱিচৰথা’’তি তে উয্যোজেত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ ম’’ন্তি আহ. সত্থা নিগ্ৰোধকপ্পস্স পটিপাদেসি. থেৰো তং অত্তনো ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা পব্বাজেসি. সো পব্বজিত্ৱা সত্থু সন্তিকং আগম্ম ৱন্দিত্ৱা ঠিতো ‘‘সিপ্পং দেথা’’তি যাচি. ৱঙ্গীস, তুম্হে সিপ্পং গণ্হন্তা অলোণভোজনথণ্ডিলসেয্যাদীহি পৰিকম্মং কত্ৱা গণ্হথ, ইমস্সাপি সিপ্পস্স পৰিকম্মং অত্থি, তং তাৱ কৰোহীতি. সাধু, ভন্তেতি. অথস্স সত্থা দ্ৱত্তিংসাকাৰকম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো তং অনুলোমপটিলোমং মনসিকৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অনুক্কমেন অৰহত্তং পাপুণি.

ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদীতি এৱং অৰহত্তং পত্ৱা ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদেন্তো. কাৱেয্যমত্তাতি কাৱেয্যেন কব্বকৰণেন মত্তা. খন্ধাযতনধাতুযোতি ইমানি খন্ধাদীনি পকাসেন্তো ধম্মং দেসেসি. যে নিযামগতদ্দসাতি যে নিযামগতা চেৱ নিযামদস্সাতি চ. স্ৱাগতন্তি সুআগমনং. ইদ্ধিপত্তোম্হীতি ইমিনা ইদ্ধিৱিধঞাণং গহিতং. চেতোপৰিযাযকোৱিদোতি ইমিনা চেতোপৰিযঞাণং. দিব্বসোতং পন অৱুত্তম্পি গহিতমেৱ হোতি. এৱং ছ অভিঞ্ঞাপত্তো এসো মহাসাৱকোতি ৱেদিতব্বো. দ্ৱাদসমং.

ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

ৱঙ্গীসসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.