১. কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা

১৯৭. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে মগধেসূতি এৱংনামকে জনপদে. দক্খিণাগিৰিস্মিন্তি ৰাজগহং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতস্স গিৰিনো দক্খিণভাগে জনপদো অত্থি, তস্মিং জনপদে, তত্থ ৱিহাৰস্সাপি তদেৱ নামং. একনাড়াযং ব্ৰাহ্মণগামেতি একনাড়াতি তস্স গামস্স নামং. ব্ৰাহ্মণা পনেত্থ সম্বহুলা পটিৱসন্তি, ব্ৰাহ্মণভোগো এৱ ৱা সো. তস্মা ‘‘ব্ৰাহ্মণগামো’’তি ৱুচ্চতি.

তেন খো পন সমযেনাতি যং সমযং ভগৱা মগধৰট্ঠে একনাড়ং ব্ৰাহ্মণগামং উপনিস্সায দক্খিণগিৰিমহাৱিহাৰে ব্ৰাহ্মণস্স ইন্দ্ৰিযপৰিপাকং আগমযমানো ৱিহৰতি, তেন সমযেন. কসিভাৰদ্ৱাজস্সাতি সো ব্ৰাহ্মণো কসিং নিস্সায জীৱতি, ভাৰদ্ৱাজোতি চস্স গোত্তং. পঞ্চমত্তানীতি পঞ্চ পমাণানি, অনূনানি অনধিকানি পঞ্চনঙ্গলসতানীতি ৱুত্তং হোতি. পযুত্তানীতি যোজিতানি, বলীবদ্দানং খন্ধেসু ঠপেত্ৱা যুগে যোত্তেহি যোজিতানীতি অত্থো.

ৱপ্পকালেতি ৱপ্পনকালে বীজনিক্খেপসমযে. তত্থ দ্ৱে ৱপ্পানি কললৱপ্পঞ্চ পংসুৱপ্পঞ্চ. পংসুৱপ্পং ইধ অধিপ্পেতং, তঞ্চ খো পঠমদিৱসে মঙ্গলৱপ্পং. তত্থাযং উপকৰণসম্পদা – তীণি বলিবদ্দসহস্সানি উপট্ঠাপিতানি হোন্তি, সব্বেসং সুৱণ্ণমযানি সিঙ্গানি পটিমুক্কানি, ৰজতমযা খুৰা, সব্বে সেতমালাহি চেৱ গন্ধপঞ্চঙ্গুলীহি চ অলঙ্কতা পৰিপুণ্ণপঞ্চঙ্গা সব্বলক্খণসম্পন্না, একচ্চে কাড়া অঞ্জনৱণ্ণা, একচ্চে সেতা ফলিকৱণ্ণা, একচ্চে ৰত্তা পৱাড়ৱণ্ণা, একচ্চে কম্মাসা মসাৰগল্লৱণ্ণা. এৱং পঞ্চসতা কস্সকা সব্বে অহতসেতৱত্থা গন্ধমালালঙ্কতা দক্খিণঅংসকূটেসু পতিট্ঠিতপুপ্ফচুম্বটকা হৰিতালমনোসিলালঞ্জনুজ্জলগত্তা দস দস নঙ্গলা একেকগুম্বা হুত্ৱা গচ্ছন্তি. নঙ্গলানং সীসঞ্চ যুগঞ্চ পতোদা চ সুৱণ্ণখচিতা. পঠমনঙ্গলে অট্ঠ বলীবদ্দা যুত্তা, সেসেসু চত্তাৰো চত্তাৰো, অৱসেসা কিলন্তপৰিৱত্তনত্থং আনীতা. একেকগুম্বে একেকবীজসকটং একেকো কসতি, একেকো ৱপ্পতি.

ব্ৰাহ্মণো পন পগেৱ মস্সুকম্মং কাৰাপেত্ৱা ন্হাযিত্ৱা সুগন্ধগন্ধেহি ৱিলিত্তো পঞ্চসতগ্ঘনকং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা সহস্সগ্ঘনকং একংসং কৰিত্ৱা একেকিস্সা অঙ্গুলিযা দ্ৱে দ্ৱেতি ৱীসতি অঙ্গুলিমুদ্দিকাযো কণ্ণেসু সীহকুণ্ডলানি সীসে ব্ৰহ্মৱেঠনং পটিমুঞ্চিত্ৱা সুৱণ্ণমালং কণ্ঠে কত্ৱা ব্ৰাহ্মণগণপৰিৱুতো কম্মন্তং ৱোসাসতি. অথস্স ব্ৰাহ্মণী অনেকসতভাজনেসু পাযাসং পচাপেত্ৱা মহাসকটেসু আৰোপেত্ৱা গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতা ব্ৰাহ্মণীগণপৰিৱুতা কম্মন্তং অগমাসি. গেহম্পিস্স হৰিতুপলিত্তং ৱিপ্পকিণ্ণলাজং পুণ্ণঘটকদলিধজপটাকাহি অলঙ্কতং গন্ধপুপ্ফাদীহি সুকতবলিকম্মং, খেত্তঞ্চ তেসু তেসু ঠানেসু সমুস্সিতদ্ধজপটাকং অহোসি. পৰিজনকম্মকাৰেহি সদ্ধিং ওসটপৰিসা অড্ঢতেয্যসহস্সা অহোসি, সব্বে অহতৱত্থা, সব্বেসং পাযাসভোজনমেৱ পটিযত্তং.

অথ ব্ৰাহ্মণো সুৱণ্ণপাতিং ধোৱাপেত্ৱা পাযাসস্স পূৰেত্ৱা সপ্পিমধুফাণিতেহি অভিসঙ্খৰিত্ৱা নঙ্গলবলিকম্মং কাৰাপেসি. ব্ৰাহ্মণী পঞ্চন্নং কস্সকসতানং সুৱণ্ণৰজতকংসতম্বলোহমযানি ভাজনানি দাপেত্ৱা সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা পাযাসেন পৰিৱিসন্তী গচ্ছতি. ব্ৰাহ্মণো পন বলিকম্মং কাৰেত্ৱা ৰত্তবন্ধিকাযো উপাহনাযো আৰোহিত্ৱা ৰত্তসুৱণ্ণদণ্ডকং গহেত্ৱা, ‘‘ইধ পাযাসং দেথ, ইধ সপ্পিং দেথ, ইধ সক্খৰং দেথা’’তি ৱোসাসমানো ৱিচৰতি. অযং তাৱ কম্মন্তে পৱত্তি.

ৱিহাৰে পন যত্থ যত্থ বুদ্ধা ৱসন্তি, তত্থ তত্থ নেসং দেৱসিকং পঞ্চ কিচ্চানি ভৱন্তি, সেয্যথিদং – পুৰেভত্তকিচ্চং পচ্ছাভত্তকিচ্চং পুৰিমযামকিচ্চং মজ্ঝিমযামকিচ্চং পচ্ছিমযামকিচ্চন্তি.

তত্ৰিদং পুৰেভত্তকিচ্চং – ভগৱা হি পাতোৱ উট্ঠায উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সৰীৰফাসুকত্থঞ্চ মুখধোৱনাদিপৰিকম্মং কত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ ৱিৱিত্তাসনে ৱীতিনামেত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায কদাচি এককো কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি কদাচি পকতিযা, কদাচি অনেকেহি পাটিহাৰিযেহি ৱত্তমানেহি. সেয্যথিদং – পিণ্ডায পৱিসতো লোকনাথস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মুদুগতিযো ৱাতা পথৱিং সোধেন্তি, ৱলাহকা উদকফুসিতানি মুঞ্চন্তা মগ্গে ৰেণুং ৱূপসমেত্ৱা উপৰি ৱিতানং হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, অপৰে ৱাতা পুপ্ফানি উপহৰিত্ৱা মগ্গে ওকিৰন্তি. উন্নতা ভূমিপ্পদেসা ওনমন্তি, ওনতা উন্নমন্তি. পাদনিক্খেপসমযে সমাৱ ভূমি হোতি, সুখসম্ফস্সানি পদুমপুপ্ফানি ৱা পাদে সম্পটিচ্ছন্তি. ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে সৰীৰা ছব্বণ্ণৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসসিঞ্চনানি ৱিয চিত্ৰপটপৰিক্খিত্তানি ৱিয চ পাসাদকূটাগাৰাদীনি কৰোন্তিযো ইতো চিতো চ ৱিধাৱন্তি. হত্থিঅস্সৱিহঙ্গাদযো সকসকট্ঠানেসু ঠিতাযেৱ মধুৰেনাকাৰেন সদ্দং কৰোন্তি, তথা ভেৰিৱীণাদীনি তূৰিযানি মনুস্সানঞ্চ কাযূপগানি আভৰণানি. তেন সঞ্ঞাণেন মনুস্সা জানন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা ইধ পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি. তে সুনিৱত্থা সুপাৰুতা গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ঘৰা নিক্খমিত্ৱা অন্তৰৱীথিং পটিপজ্জিত্ৱা ভগৱন্তং গন্ধপুপ্ফাদীহি সক্কচ্চং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, দস ভিক্খূ, অম্হাকং ৱীসতি, অম্হাকং ভিক্খুসতং দেথা’’তি যাচিত্ৱা ভগৱতোপি পত্তং গহেত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সক্কচ্চং পিণ্ডপাতেন পটিমানেন্তি.

ভগৱা কতভত্তকিচ্চো তেসং সন্তানানি ওলোকেত্ৱা তথা ধম্মং দেসেতি, যথা কেচি সৰণগমনে পতিট্ঠহন্তি, কেচি পঞ্চসু সীলেসু, কেচি সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলানং অঞ্ঞতৰস্মিং, কেচি পব্বজিত্ৱা অগ্গফলে অৰহত্তেতি. এৱং মহাজনং অনুগ্গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গচ্ছতি. তত্থ গন্ধমণ্ডলমাড়ে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদতি ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানং আগমযমানো. ততো ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে উপট্ঠাকো ভগৱতো নিৱেদেতি. অথ ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসতি. ইদং তাৱ পুৰেভত্তকিচ্চং.

অথ ভগৱা এৱং কতপুৰেভত্তকিচ্চো গন্ধকুটিযা উপট্ঠানে নিসীদিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পাদপীঠে ঠত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱদতি – ‘‘ভিক্খৱে, অপ্পমাদেন সম্পাদেথ, দুল্লভো বুদ্ধুপ্পাদো লোকস্মিং, দুল্লভো মনুস্সত্তপটিলাভো, দুল্লভা সদ্ধাসম্পত্তি, দুল্লভা পব্বজ্জা, দুল্লভং সদ্ধম্মস্সৱন’’ন্তি. তত্থ কেচি ভগৱন্তং কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তি. ভগৱা তেসং অত্তনো চৰিযানুৰূপং কম্মট্ঠানং দেতি. ততো সব্বেপি ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি গচ্ছন্তি, কেচি অৰঞ্ঞং, কেচি ৰুক্খমূলং, কেচি পব্বতাদীনং অঞ্ঞতৰং, কেচি চাতুমহাৰাজিকভৱনং…পে… কেচি ৱসৱত্তিভৱনন্তি. ততো ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো মুহুত্তং সীহসেয্যং কপ্পেতি. অথ সমস্সাসিতকাযো উট্ঠহিত্ৱা দুতিযভাগে লোকং ৱোলোকেতি. ততিযভাগে যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি, তত্থ মহাজনো পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা পচ্ছাভত্তং সুনিৱত্থো সুপাৰুতো গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ৱিহাৰে সন্নিপততি. ততো ভগৱা সম্পত্তপৰিসায অনুৰূপেন পাটিহাৰিযেন গন্ত্ৱা ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসজ্জ ধম্মং দেসেতি কালযুত্তং সমযযুত্তং. অথ কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসং উয্যোজেতি, মনুস্সা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পক্কমন্তি. ইদং পচ্ছাভত্তকিচ্চং.

সো এৱং নিট্ঠিতপচ্ছাভত্তকিচ্চো সচে গত্তানি ওসিঞ্চিতুকামো হোতি, বুদ্ধাসনা ৱুট্ঠায ন্হানকোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা উপট্ঠাকেন পটিযাদিতউদকেন গত্তানি উতুং গাহাপেতি. উপট্ঠাকোপি বুদ্ধাসনং আনেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞাপেতি. ভগৱা সুৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা তত্থ আগন্ত্ৱা নিসীদতি এককোৱ মুহুত্তং পটিসল্লীনো. অথ ভিক্খূ ততো ততো আগম্ম ভগৱতো উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ একচ্চে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, একচ্চে কম্মট্ঠানং, একচ্চে ধম্মস্সৱনং যাচন্তি. ভগৱা তেসং অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো পুৰিমযামং ৱীতিনামেতি. ইদং পুৰিমযামকিচ্চং.

পুৰিমযামকিচ্চপৰিযোসানে পন ভিক্খূসু ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পক্কমন্তেসু সকলদসসহস্সিলোকধাতুদেৱতাযো ওকাসং লভমানা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি যথাভিসঙ্খতং অন্তমসো চতুৰক্খৰম্পি. ভগৱা তাসং তাসং দেৱতানং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো মজ্ঝিমযামং ৱীতিনামেতি. ইদং মজ্ঝিমযামকিচ্চং.

পচ্ছিমযামং পন তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা পুৰেভত্ততো পট্ঠায নিসজ্জাপীড়িতস্স সৰীৰস্স কিলাসুভাৱমোচনত্থং একং কোট্ঠাসং চঙ্কমেন ৱীতিনামেতি. দুতিযকোট্ঠাসে গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পেতি. ততিযকোট্ঠাসে পচ্চুট্ঠায নিসীদিত্ৱা পুৰিমবুদ্ধানং সন্তিকে দানসীলাদিৱসেন কতাধিকাৰপুগ্গলদস্সনত্থং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ওলোকেতি. ইদং পচ্ছিমযামকিচ্চং.

তদাপি এৱং ওলোকেন্তো কসিভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পন্নং দিস্ৱা – ‘‘তত্থ মযি গতে কথা পৱত্তিস্সতি, কথাৱসানে ধম্মদেসনং সুত্ৱা এসো ব্ৰাহ্মণো সপুত্তদাৰো তীসু সৰণেসু পতিট্ঠায অসীতিকোটিধনং মম সাসনে ৱিপ্পকিৰিত্ৱা অপৰভাগে নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি ঞত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. এতমত্থং দস্সেতুং অথ খো ভগৱাতিআদি ৱুত্তং.

তত্থ পুব্বণ্হসমযন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো. নিৱাসেত্ৱাতি পৰিদহিত্ৱা. ৱিহাৰচীৱৰপৰিৱত্তনৱসেনেতং ৱুত্তং. পত্তচীৱৰমাদাযাতি পত্তং হত্থেহি, চীৱৰং কাযেন আদিযিত্ৱা, সম্পটিচ্ছিত্ৱা ধাৰেত্ৱাতি অত্থো. ভগৱতো কিৰ পিণ্ডায পৱিসিতুকামস্স ভমৰো ৱিয ৱিকসিতপদুমদ্ৱযমজ্ঝং, ইন্দনীলমণিৱণ্ণসেলমযপত্তো হত্থদ্ৱযমজ্ঝং আগচ্ছতি. তং এৱমাগতং পত্তং হত্থেহি সম্পটিচ্ছিত্ৱা চীৱৰঞ্চ পৰিমণ্ডলং পাৰুতং কাযেন ধাৰেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. তেনুপসঙ্কমীতি যেন মগ্গেন কম্মন্তো গন্তব্বো, তেন এককোৱ উপসঙ্কমি. কস্মা পন নং ভিক্খূ নানুবন্ধিংসূতি? যদা হি ভগৱা এককোৱ কত্থচি গন্তুকামো হোতি, যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযং নিসীদতি. ভিক্খূ তায সঞ্ঞায জানন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা এককোৱ পিণ্ডায চৰিতুকামো, অদ্ধা কঞ্চি এৱ ৱিনেতব্বপুগ্গলং অদ্দসা’’তি. তে অত্তনো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তি. তদা চ ভগৱা এৱমকাসি, তস্মা ভিক্খূ নানুবন্ধিংসূতি.

পৰিৱেসনা ৱত্ততীতি তেসং সুৱণ্ণভাজনাদীনি গহেত্ৱা নিসিন্নানং পঞ্চসতানং কস্সকানং পৰিৱিসনা ৱিপ্পকতা হোতি. একমন্তং অট্ঠাসীতি যত্থ ঠিতং ব্ৰাহ্মণো পস্সতি, তথাৰূপে দস্সনূপচাৰে কথাসৱনফাসুকে উচ্চট্ঠানে অট্ঠাসি. ঠত্ৱা চ ৰজতসুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰং চন্দিমসূৰিযানং পভং অতিৰোচমানং সমন্ততো সৰীৰপ্পভং মুঞ্চি, যায অজ্ঝোত্থটত্তা ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তসালাভিত্তিৰুক্খকসিতমত্তিকপিণ্ডাদযো সুৱণ্ণমযা ৱিয অহেসুং. অথ মনুস্সা ভুঞ্জন্তা চ কসন্তা চ সব্বকিচ্চানি পহায অসীতিঅনুব্যঞ্জনপৰিৱাৰং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং সৰীৰং ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপৱিভূসিতং বাহুযুগলং জঙ্গমং ৱিয পদুমসৰং, ৰস্মিজালসমুজ্জলিততাৰাগণমিৱ গগনতলং, ৱিজ্জুলতাৱিনদ্ধমিৱ চ কনকসিখৰং সিৰিযা জলমানং সম্মাসম্বুদ্ধং একমন্তং ঠিতং দিস্ৱা হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ সম্পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. এৱং তেহি সম্পৰিৱাৰিতং অদ্দসা খো কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং পিণ্ডায ঠিতং, দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ – অহং খো, সমণ, কসামি চ ৱপামি চাতি.

কস্মা পনাযং এৱমাহ, কিং সমন্তপাসাদিকে পসাদনীযে উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তেপি তথাগতে অপ্পসাদেন, উদাহু অড্ঢতিযানং জনসহস্সানং পাযাসং পটিযাদেত্ৱাপি কটচ্ছুভিক্খায মচ্ছেৰেনাতি? উভযথাপি নো, ভগৱতো পনস্স দস্সনেন অতিত্তং নিক্খিত্তকম্মন্তং জনং দিস্ৱা ‘‘কম্মভঙ্গং মে কাতুং আগতো’’তি অনত্তমনতা অহোসি, তস্মা এৱমাহ. ভগৱতো চ লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৱা – ‘‘সচাযং কম্মন্তে অপ্পযোজযিস্স, সকলজম্বুদীপে মনুস্সানং সীসে চূড়ামণি ৱিয অভৱিস্স, কো নামস্স অত্থো ন সম্পজ্জিস্সতি, এৱমেৱং অলসতায কম্মন্তে অপ্পযোজেত্ৱা ৱপ্পমঙ্গলাদীসু পিণ্ডায চৰতী’’তিপিস্স অনত্তমনতা অহোসি. তেনাহ – ‘‘অহং খো, সমণ, কসামি চ ৱপামি চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জামী’’তি.

অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো – ময্হম্পি তাৱ কম্মন্তা ন ব্যাপজ্জন্তি, ন চম্হি যথা ত্ৱং এৱং লক্খণসম্পন্নো, ত্ৱম্পি কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জস্সু, কো তে অত্থো ন সম্পজ্জেয্য এৱং লক্খণসম্পন্নস্সাতি. অপিচাযং অস্সোসি – ‘‘সক্যৰাজকুলে কিৰ কুমাৰো উপ্পন্নো, সো চক্কৱত্তিৰজ্জং পহায পব্বজিতো’’তি. তস্মা ইদানি ‘‘অযং সো’’তি ঞত্ৱা ‘‘চক্কৱত্তিৰজ্জং পহায কিলন্তোসী’’তি উপাৰম্ভং আৰোপেন্তো এৱমাহ. অপিচ তিক্খপঞ্ঞো এস ব্ৰাহ্মণো, ন ভগৱন্তং অপসাদেন্তো ভণতি, ভগৱতো পন ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা পুঞ্ঞসম্পত্তিং সম্ভাৱযমানো কথাপৱত্তনত্থম্পি এৱমাহ. অথ ভগৱা ৱেনেয্যৱসেন সদেৱকে লোকে অগ্গকস্সকৱপ্পকভাৱং অত্তনো দস্সেন্তো অহম্পি খো ব্ৰাহ্মণোতিআদিমাহ.

অথ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং সমণো’’ ‘অহম্পি কসামি চ ৱপামি চা’তি ভণতি. ন চস্স ওড়াৰিকানি যুগনঙ্গলাদীনি কসিভণ্ডানি পস্সামি, কিং নু খো মুসা ভণতী’’তি? ভগৱন্তং পাদতলতো পট্ঠায যাৱ কেসগ্গা ওলোকযমানো, অঙ্গৱিজ্জায কতাধিকাৰত্তা দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসম্পত্তিমস্স ঞত্ৱা, ‘‘অট্ঠানমেতং যং এৱৰূপো মুসা ভণেয্যা’’তি সঞ্জাতবহুমানো ভগৱতি সমণৱাদং পহায গোত্তেন ভগৱন্তং সমুদাচৰমানো ন খো পন মযং পস্সাম ভোতো গোতমস্সাতিআদিমাহ. ভগৱা পন যস্মা পুব্বধম্মসভাগতায কথনং নাম বুদ্ধানং আনুভাৱো, তস্মা বুদ্ধানুভাৱং দীপেন্তো সদ্ধা বীজন্তিআদিমাহ.

কা পনেত্থ পুব্বধম্মসভাগতা? ননু ব্ৰাহ্মণেন ভগৱা নঙ্গলাদিকসিসম্ভাৰসমাযোগং পুট্ঠো অপুচ্ছিতস্স বীজস্স সভাগতায আহ ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি, এৱঞ্চ সতি কথাপি অননুসন্ধিকা হোতি? ন হি বুদ্ধানং অননুসন্ধিককথা নাম অত্থি, নপি পুব্বধম্মস্স অসভাগতায কথেন্তি. এৱং পনেত্থ অনুসন্ধি ৱেদিতব্বা – ব্ৰাহ্মণেন হি ভগৱা যুগনঙ্গলাদিকসিসম্ভাৰৱসেন কসিং পুচ্ছিতো. সো তস্স অনুকম্পায ‘‘ইদং অপুচ্ছিত’’ন্তি অপৰিহাপেত্ৱা সমূলং সউপকাৰং সসম্ভাৰং সফলং কসিং পঞ্ঞাপেতুং মূলতো পট্ঠায দস্সেন্তো ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ বীজং কসিযা মূলং, তস্মিং সতি কত্তব্বতো, অসতি অকত্তব্বতো, তপ্পমাণেন চ কত্তব্বতো. বীজে হি সতি কসিং কৰোন্তি, ন অসতি. বীজপ্পমাণেন চ কুসলা কস্সকা খেত্তং কসন্তি, ন ঊনং ‘‘মা নো সস্সং পৰিহাযী’’তি, ন অধিকং ‘‘মা নো মোঘো ৱাযামো অহোসী’’তি. যস্মা চ বীজমেৱ মূলং, তস্মা ভগৱা মূলতো পট্ঠায কসিসম্ভাৰং দস্সেন্তো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স কসিযা পুব্বধম্মস্স বীজস্স সভাগতায অত্তনো কসিযা পুব্বধম্মং দস্সেন্তো আহ ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি. এৱমেত্থ পুব্বধম্মসভাগতাপি ৱেদিতব্বা.

পুচ্ছিতংযেৱ ৱত্ৱা অপুচ্ছিতং পচ্ছা কিং ন ৱুত্তন্তি চে? তস্স উপকাৰভাৱতো চ ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৱতো চ. অযং হি ব্ৰাহ্মণো পঞ্ঞৱা, মিচ্ছাদিট্ঠিকুলে পন জাতত্তা সদ্ধাৰহিতো, সদ্ধাৰহিতো চ পঞ্ঞৱা পৰেসং সদ্ধায অত্তনো অৱিসযে অপটিপজ্জমানো ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি, কিলেসকালুস্সিযপৰামট্ঠাপি চস্স দুব্বলা সদ্ধা বলৱতিযা পঞ্ঞায সহসা ৱত্তমানা অত্থসিদ্ধিং ন কৰোতি হত্থিনা সদ্ধিং একধুৰে যুত্তো গোণো ৱিয. ইতিস্স সদ্ধা উপকাৰিকাতি তং ব্ৰাহ্মণং সদ্ধায পতিট্ঠাপেন্তেন পচ্ছাপি ৱত্তব্বো অযমত্থো দেসনাকুসলতায পুব্বে ৱুত্তো. বীজস্স চ উপকাৰিকা ৱুট্ঠি, সা তদনন্তৰংযেৱ ৱুচ্চমানা সমত্থা হোতি. এৱং ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৱতো পচ্ছাপি ৱত্তব্বো অযমত্থো, অঞ্ঞো চ এৱৰূপো ঈসাযোত্তাদি পুব্বে ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

তত্থ সম্পসাদলক্খণা সদ্ধা, ওকপ্পনলক্খণা ৱা. বীজন্তি পঞ্চৱিধং বীজং মূলবীজং খন্ধবীজং ফলুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজমেৱ পঞ্চমন্তি. তং সব্বম্পি ৱিৰুহণট্ঠেন বীজন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স কসিযা মূলভূতং বীজং দ্ৱে কিচ্চানি কৰোতি, হেট্ঠা মূলেন পতিট্ঠাতি, উপৰি অঙ্কুৰং উট্ঠাপেতি, এৱং ভগৱতো কসিযা মূলভূতা সদ্ধা হেট্ঠা সীলমূলেন পতিট্ঠাতি, উপৰি সমথৱিপস্সনঙ্কুৰং উট্ঠাপেতি. যথা চ তং মূলেন পথৱিৰসং আপোৰসং গহেত্ৱা নাড়েন ধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থং ৱড্ঢতি, এৱমযং সীলমূলেন সমথৱিপস্সনাৰসং গহেত্ৱা অৰিযমগ্গনাড়েন অৰিযফলধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থং ৱড্ঢতি. যথা চ তং সুভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৱা মূলঙ্কুৰপণ্ণনাড়কণ্ডপসৱেহি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা খীৰং জনেত্ৱা অনেকসালিফলভৰিতং সালিসীসং নিপ্ফাদেতি, এৱমেসা চিত্তসন্তানে পতিট্ঠহিত্ৱা ছহি ৱিসুদ্ধীহি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিখীৰং জনেত্ৱা অনেকপটিসম্ভিদাভিঞ্ঞাভৰিতং অৰহত্তফলং নিপ্ফাদেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি.

কস্মা পন অঞ্ঞেসু পৰোপঞ্ঞাসায কুসলধম্মেসু একতো উপ্পজ্জমানেসু সদ্ধাৱ ‘‘বীজ’’ন্তি ৱুত্তাতি চে? বীজকিচ্চকৰণতো. যথা হি তেসু ৱিঞ্ঞাণংযেৱ ৱিজাননকিচ্চং কৰোতি, এৱং সদ্ধা বীজকিচ্চং. সা চ সব্বকুসলানং মূলভূতা. যথাহ – ‘‘সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি…পে… পঞ্ঞায চ নং অতিৱিজ্ঝ পস্সতী’’তি (ম. নি. ২.১৮৩).

অকুসলধম্মে চেৱ কাযঞ্চ তপতীতি তপো. ইন্দ্ৰিযসংৱৰৱীৰিযধুতঙ্গদুক্কৰকাৰিকানং এতং অধিৱচনং, ইধ পন ইন্দ্ৰিযসংৱৰো অধিপ্পেতো. ৱুট্ঠীতি ৱস্সৱুট্ঠি ৱাতৱুট্ঠীতিআদি অনেকৱিধা, ইধ ৱস্সৱুট্ঠি অধিপ্পেতা. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ৱস্সৱুট্ঠিসমনুগ্গহিতং বীজং বীজমূলকঞ্চ সস্সং ৱিৰুহতি ন মিলাযতি নিপ্ফত্তিং গচ্ছতি, এৱং ভগৱতো ইন্দ্ৰিযসংৱৰসমনুগ্গহিতা সদ্ধা, সদ্ধামূলা চ সীলাদযো ধম্মা ৱিৰুহন্তি, ন মিলাযন্তি নিপ্ফত্তিং গচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘তপো ৱুট্ঠী’’তি.

পঞ্ঞা মেতি এত্থ ৱুত্তো মে-সদ্দো পুৰিমপদেসুপি যোজেতব্বো ‘‘সদ্ধা মে বীজং, তপো মে ৱুট্ঠী’’তি তেন কিং দীপেতি? যথা, ব্ৰাহ্মণ, তযা ৱপিতে খেত্তে সচে ৱুট্ঠি অত্থি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে অত্থি, উদকম্পি তাৱ দাতব্বং হোতি. তথা মযা হিৰিঈসে পঞ্ঞাযুগনঙ্গলে মনোযোত্তেন একাবদ্ধে কতে ৱীৰিযবলীবদ্দে যোজেত্ৱা সতিপাচনেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অত্তনো চিত্তসন্তানখেত্তম্হি সদ্ধাবীজে ৱপিতে ৱুট্ঠিযা অভাৱো নাম নত্থি, অযং পন মে নিচ্চকালং ইন্দ্ৰিযসংৱৰতপো ৱুট্ঠীতি.

পঞ্ঞাতি কামাৱচৰাদিভেদতো অনেকৱিধা. ইধ পন সহ ৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞা অধিপ্পেতা. যুগনঙ্গলন্তি যুগঞ্চ নঙ্গলঞ্চ যুগনঙ্গলং. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স যুগনঙ্গলং, এৱং ভগৱতো দুৱিধাপি ৱিপস্সনা পঞ্ঞা চ. তত্থ যথা যুগং ঈসায উপনিস্সযং হোতি, পুৰতো চ ঈসাবদ্ধং হোতি, যোত্তানং নিস্সযং হোতি, বলীবদ্দানং একতো গমনং ধাৰেতি, এৱং পঞ্ঞা হিৰিপ্পমুখানং ধম্মানং উপনিস্সযা হোতি. যথাহ – ‘‘পঞ্ঞুত্তৰা সব্বে কুসলা ধম্মা’’তি (অ. নি. ৮.৮৩; ১০.৫৮) চ, ‘‘পঞ্ঞা হি সেট্ঠা কুসলা ৱদন্তি, নক্খত্তৰাজাৰিৱ তাৰকান’’ন্তি (জা. ২.১৭.৮১) চ. কুসলানং ধম্মানং পুব্বঙ্গমট্ঠেন পুৰতো চ হোতি. যথাহ – ‘‘সীলং সিৰী চাপি সতঞ্চ ধম্মো, অন্ৱাযিকা পঞ্ঞৱতো ভৱন্তী’’তি হিৰিৱিপ্পযোগেন অনুপ্পত্তিতো পন ঈসাবদ্ধো হোতি. মনোসঙ্খাতস্স সমাধিযোত্তস্স নিস্সযপচ্চযতো যোত্তানং নিস্সযো হোতি. অচ্চাৰদ্ধাতিলীনভাৱপটিসেধনতো ৱীৰিযবলীবদ্দানং একতো গমনং ধাৰেতি, যথা চ নঙ্গলং ফালযুত্তং কসনকালে পথৱিঘনং ভিন্দতি, মূলসন্তানকানি পদালেতি, এৱং সতিযুত্তা পঞ্ঞা ৱিপস্সনাকালে ধম্মানং সন্ততিসমূহকিচ্চাৰম্মণঘনং ভিন্দতি, সব্বকিলেসমূলসন্তানকানি পদালেতি. সা চ খো লোকুত্তৰাৱ, ইতৰা পন লোকিকাপি সিযা. তেনাহ ‘‘পঞ্ঞা মে যুগনঙ্গল’’ন্তি.

হিৰীযতি পাপকেহি ধম্মেহীতি হিৰী. তগ্গহণেন তায অৱিপ্পযুত্তং ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ হোতি. ঈসাতি যুগনঙ্গলসন্ধাৰিকা ৰুক্খলট্ঠি. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ঈসা যুগনঙ্গলং ধাৰেতি, এৱং ভগৱতোপি হিৰী লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞাসঙ্খাতং যুগনঙ্গলং ধাৰেতি হিৰিঅভাৱে পঞ্ঞায অভাৱতো. যথা চ ঈসাপটিবদ্ধযুগনঙ্গলং কিচ্চকৰং হোতি অচলং অসিথিলং, এৱং হিৰিপটিবদ্ধা চ পঞ্ঞা কিচ্চকাৰী হোতি অচলা অসিথিলা অব্বোকিণ্ণা অহিৰিকেন. তেনাহ ‘‘হিৰী ঈসা’’তি. মুনাতীতি মনো, চিত্তস্সেতং নামং. ইধ পন মনোসীসেন তংসম্পযুত্তো সমাধি অধিপ্পেতো. যোত্তন্তি ৰজ্জুবন্ধনং. তং তিৱিধং ঈসায সহ যুগস্স বন্ধনং, যুগেন সহ বলীবদ্দানং বন্ধনং, সাৰথিনা সহ বলীবদ্দানং একাবন্ধনন্তি. তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স যোত্তং ঈসাযুগবলীবদ্দে একাবদ্ধে কত্ৱা সককিচ্চে পটিপাদেতি, এৱং ভগৱতো সমাধি সব্বেৱ তে হিৰিপঞ্ঞাৱীৰিযধম্মে একাৰম্মণে অৱিক্খেপসভাৱেন বন্ধিত্ৱা সককিচ্চে পটিপাদেতি. তেনাহ ‘‘মনো যোত্ত’’ন্তি.

চিৰকতাদিমত্থং সৰতীতি সতি. ফালেতীতি ফালো. পাজেন্তি এতেনাতি পাজনং. তং ইধ ‘‘পাচন’’ন্তি ৱুত্তং. পতোদস্সেতং নামং. ফালো চ পাচনঞ্চ ফালপাচনং. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ফালপাচনং, এৱং ভগৱতো ৱিপস্সনাসম্পযুত্তা মগ্গসম্পযুত্তা চ সতি. তত্থ যথা ফালো নঙ্গলং অনুৰক্খতি, পুৰতো চস্স গচ্ছতি, এৱং সতি কুসলাকুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসমানা আৰম্মণে ৱা উপট্ঠাপযমানা পঞ্ঞানঙ্গলং ৰক্খতি. তেনেৱেসা ‘‘সতাৰক্খেন চেতসা ৱিহৰতী’’তিআদীসু (অ. নি. ১০.২০) ৱিয আৰক্খাতি ৱুত্তা. অপ্পমুস্সনৱসেন চস্সা পুৰতো হোতি. সতিপৰিচিতে হি ধম্মে পঞ্ঞা পজানাতি, নো পমুট্ঠে. যথা চ পাচনং বলীবদ্দানং ৱিজ্ঝনভযং দস্সেন্তং সংসীদিতুং ন দেতি, উপ্পথগমনং ৱাৰেতি, এৱং সতি ৱীৰিযবলীবদ্দানং অপাযভযং দস্সেন্তী কোসজ্জসংসীদনং ন দেতি, কামগুণসঙ্খাতে অগোচৰে চাৰং নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানে নিযোজেন্তী উপ্পথগমনং ৱাৰেতি. তেনাহ ‘‘সতি মে ফালপাচন’’ন্তি.

কাযগুত্তোতি তিৱিধেন কাযসুচৰিতেন গুত্তো. ৱচীগুত্তোতি চতুব্বিধেন ৱচীসুচৰিতেন গুত্তো. এত্তাৱতা পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱুত্তং. আহাৰে উদৰে যতোতি এত্থ আহাৰমুখেন সব্বপচ্চযানং গহিতত্তা চতুব্বিধেপি পচ্চযে যতো সংযতো নিৰুপক্কিলেসোতি অত্থো. ইমিনা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং ৱুত্তং. উদৰে যতোতি উদৰে যতো সংযতো মিতভোজী, আহাৰে মত্তঞ্ঞূতি ৱুত্তং হোতি. ইমিনা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতামুখেন পচ্চযপটিসেৱনসীলং ৱুত্তং. তেন কিং দীপেতি? যথা ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, বীজং ৱপিত্ৱা সস্সপৰিপালনত্থং কণ্টকৱতিং ৱা ৰুক্খৱতিং ৱা পাকাৰপৰিক্খেপং ৱা কৰোসি, তেন তে গোমহিংসমিগগণা পৱেসং অলভন্তা সস্সং ন ৱিলুম্পন্তি, এৱমহম্পি তং সদ্ধাবীজং ৱপিত্ৱা নানপ্পকাৰকুসলসস্সপৰিপালনত্থং কাযৱচীআহাৰগুত্তিমযং তিৱিধং পৰিক্খেপং কৰোমি, তেন মে ৰাগাদিঅকুসলধম্মগোমহিংসমিগগণা পৱেসং অলভন্তা নানপ্পকাৰকং কুসলসস্সং ন ৱিলুম্পন্তীতি.

সচ্চং কৰোমি নিদ্দানন্তি এত্থ দ্ৱীহাকাৰেহি অৱিসংৱাদনং সচ্চং. নিদ্দানন্তি ছেদনং লুননং উপ্পাটনং. কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং ৱেদিতব্বং. অযং হেত্থ অত্থো ‘‘সচ্চেন কৰোমি নিদ্দান’’ন্তি. কিং ৱুত্তং হোতি – ‘‘যথা ত্ৱং বাহিৰং কসিং কত্ৱা সস্সদূসকানং তিণানং হত্থেন ৱা অসিতেন ৱা নিদ্দানং কৰোসি, এৱং অহম্পি অজ্ঝত্তিকং কসিং কত্ৱা কুসলসস্সদূসকানং ৱিসংৱাদনতিণানং সচ্চেন নিদ্দানং কৰোমী’’তি. যথাভূতঞাণং ৱা এত্থ সচ্চন্তি ৱেদিতব্বং. তেন অত্তসঞ্ঞাদীনং তিণানং নিদ্দানং কৰোমীতি দস্সেতি. অথ ৱা নিদ্দানন্তি ছেদকং লাৱকং উপ্পাটকন্তি অত্থো. যথা ত্ৱং দাসং ৱা কম্মকৰং ৱা নিদ্দানং কৰোসি, ‘‘নিদ্দেহি তিণানী’’তি তিণানং ছেদকং লাৱকং উপ্পাটকং কৰোসি, এৱমহং সচ্চং কৰোমীতি দস্সেতি, অথ ৱা সচ্চন্তি দিট্ঠিসচ্চং. তমহং নিদ্দানং কৰোমি, ছিন্দিতব্বং লুনিতব্বং উপ্পাটেতব্বং কৰোমীতি. ইতি ইমেসু দ্ৱীসু ৱিকপ্পেসু উপযোগেনেৱত্থো যুজ্জতি.

সোৰচ্চং মে পমোচনন্তি এত্থ যং তং ‘‘কাযিকো অৱীতিক্কমো ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো’’তি সীলমেৱ ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং, ন তং অধিপ্পেতং. ‘‘কাযগুত্তো’’তিআদিনা হি তং ৱুত্তমেৱ. অৰহত্তফলং পন অধিপ্পেতং. তং হি সুন্দৰে নিব্বানে ৰতত্তা ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পমোচনন্তি যোগৱিস্সজ্জনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা তৱ পমোচনং পুনপি সাযন্হে ৱা দুতিযদিৱসে ৱা অনাগতসংৱচ্ছৰে ৱা যোজেতব্বতো অপ্পমোচনমেৱ হোতি, ন মম এৱং. ন হি মম অন্তৰা মোচনং নাম অত্থি. অহং হি দীপঙ্কৰদসবলকালতো পট্ঠায পঞ্ঞানঙ্গলে ৱীৰিযবলীবদ্দে যোজেত্ৱা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি মহাকসিং কসন্তো তাৱ ন মুঞ্চিং, যাৱ ন সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিং. যদা চ মে সব্বং তং কালং খেপেত্ৱা বোধিমূলে অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স সব্বগুণপৰিৱাৰং অৰহত্তফলং উদপাদি, তদা মযা তং সব্বুস্সুক্কপটিপ্পস্সদ্ধিযা পমুত্তং, ন দানি পুন যোজেতব্বং ভৱিস্সতীতি. এতমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘সোৰচ্চং মে পমোচন’’ন্তি.

ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হন্তি এত্থ ৱীৰিযন্তি কাযিকচেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো. ধুৰধোৰয্হন্তি ধুৰাযং ধোৰয্হং, ধুৰাৱহন্তি অত্থো. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ধুৰাযং ধোৰয্হাকড্ঢিতং নঙ্গলং ভূমিঘনং ভিন্দতি, মূলসন্তানকানি চ পদালেতি, এৱং ভগৱতো ৱীৰিযাকড্ঢিতং পঞ্ঞানঙ্গলং যথা ৱুত্তং ঘনং ভিন্দতি, কিলেসসন্তানকানি চ পদালেতি. তেনাহ ‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হ’’ন্তি. অথ ৱা পুৰিমধুৰাৱহত্তা ধুৰা, মূলধুৰাৱহত্তা ধোৰয্হা, ধুৰা চ ধোৰয্হা চ ধুৰধোৰয্হা. ইতি যথা ব্ৰাহ্মণস্স একেকস্মিং নঙ্গলে চতুবলীবদ্দপভেদং ধুৰধোৰয্হং ৱহন্তং উপ্পন্নুপ্পন্নং তিণমূলঘাতঞ্চেৱ সস্সসম্পত্তিঞ্চ সাধেতি, এৱং ভগৱতো চতুসম্মপ্পধানৱীৰিযভেদং ধুৰধোৰয্হং ৱহন্তং উপ্পন্নুপ্পন্নং অকুসলঘাতঞ্চেৱ কুসলসম্পত্তিঞ্চ সাধেতি. তেনাহ ‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হ’’ন্তি.

যোগক্খেমাধিৱাহনন্তি এত্থ যোগেহি খেমত্তা নিব্বানং যোগক্খেমং নাম, তং অধিকিচ্চ ৱাহীযতি, অভিমুখং ৱা ৱাহীযতীতি অধিৱাহনং, যোগক্খেমস্স অধিৱাহনং যোগক্খেমাধিৱাহনন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা তৱ ধুৰধোৰয্হং পুৰত্থিমাদীসু অঞ্ঞতৰদিসাভিমুখং ৱাহীযতি, তথা মম ধুৰধোৰয্হং নিব্বানাভিমুখং ৱাহীযতীতি. এৱং ৱাহীযমানংৱ গচ্ছতি অনিৱত্তন্তং. যথা তৱ নঙ্গলং ৱহন্তং ধুৰধোৰয্হং খেত্তকোটিং পত্ৱা পুন নিৱত্ততি, এৱং অনিৱত্তন্তং দীপঙ্কৰকালতো পট্ঠায গচ্ছতেৱ. যস্মা ৱা তেন তেন মগ্গেন পহীনা কিলেসা ন পুনপ্পুনং পহাতব্বা হোন্তি, যথা তৱ নঙ্গলেন ছিন্নানি তিণানি পুন অপৰস্মিং সমযে ছিন্দিতব্বানি হোন্তি, তস্মাপি এৱং পঠমমগ্গৱসেন দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে, দুতিযৱসেন ওড়াৰিকে, ততিযৱসেন অণুসহগতে, চতুত্থৱসেন সব্বকিলেসে পজহন্তং গচ্ছতি অনিৱত্তন্তং. অথ ৱা গচ্ছতি অনিৱত্তন্তি নিৱত্তনৰহিতং হুত্ৱা গচ্ছতীতি অত্থো. তন্তি তং ধুৰধোৰয্হং. এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং গচ্ছন্তঞ্চ যথা তৱ ধুৰধোৰয্হং ন তং ঠানং গচ্ছতি, যত্থ গন্ত্ৱা কস্সকো অসোকো ৱিৰজো হুত্ৱা ন সোচতি. এতং পন তং ঠানং গচ্ছতি যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচতি. যত্থ সতিপাচনেন এতং ৱীৰিযধুৰধোৰয্হং চোদেন্তো গন্ত্ৱা মাদিসো কস্সকো অসোকো ৱিৰজো হুত্ৱা ন সোচতি, তং সব্বসোকসল্লসমুগ্ঘাতভূতং নিব্বানং নাম অসঙ্খতং ঠানং গচ্ছতীতি.

ইদানি নিগমনং কৰোন্তো এৱমেসা কসীতি গাথমাহ. তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – যস্স, ব্ৰাহ্মণ, এসা সদ্ধাবীজা তপোৱুট্ঠিযা অনুগ্গহিতা কসী পঞ্ঞামযং যুগনঙ্গলং হিৰিমযঞ্চ ঈসং মনোমযেন যোত্তেন একাবদ্ধং কত্ৱা পঞ্ঞানঙ্গলেন সতিফালং আকোটেত্ৱা সতিপাচনং গহেত্ৱা কাযৱচীআহাৰগুত্তিযা গোপেত্ৱা সচ্চং নিদ্দানং কত্ৱা সোৰচ্চপমোচনং ৱীৰিযধুৰধোৰয্হং যোগক্খেমাভিমুখং অনিৱত্তন্তং ৱাহন্তেন কট্ঠা কসী কম্মপৰিযোসানং চতুব্বিধং সামঞ্ঞফলং পাপিতা, সা হোতি অমতপ্ফলা, সা এসা কসী অমতপ্ফলা হোতি. অমতং ৱুচ্চতি নিব্বানং, নিব্বানানিসংসা হোতীতি অত্থো. সা খো পনেসা কসী ন মমেৱেকস্স অমতপ্ফলা হোতি, অথ খো যো কোচি খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা এতং কসিং কসতি, সো সব্বোপি এতং কসিত্ৱান সব্বদুক্খা পমুচ্চতীতি.

এৱং ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স অৰহত্তনিকূটেন নিব্বানপৰিযোসানং কত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. ততো ব্ৰাহ্মণো গম্ভীৰত্থং দেসনং সুত্ৱা – ‘‘মম কসিফলং ভুঞ্জিত্ৱা পুনপি দিৱসেযেৱ ছাতো হোতি, ইমস্স পন কসী অমতপ্ফলা, তস্স ফলং ভুঞ্জিত্ৱা সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি ঞত্ৱা পসন্নো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো ভুঞ্জতু ভৱং গোতমোতিআদিমাহ. তং সব্বং ততো পৰঞ্চ ৱুত্তত্থমেৱাতি. পঠমং.