২. দুতিযৱগ্গো
১. সনঙ্কুমাৰসুত্তৱণ্ণনা
১৮২. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে সপ্পিনীতীৰেতি সপ্পিনীনামিকায নদিযা তীৰে. সনঙ্কুমাৰোতি সো কিৰ পঞ্চসিখকুমাৰককালে ঝানং ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো কুমাৰকৱণ্ণেনেৱ ৱিচৰতি. তেন নং ‘‘কুমাৰো’’তি সঞ্জানন্তি, পোৰাণকত্তা পন ‘‘সনঙ্কুমাৰো’’তি ৱুচ্চতি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসাৰিনোতি যে জনেতস্মিং গোত্তং পটিসৰন্তি তেসু লোকে গোত্তপটিসাৰীসু খত্তিযো সেট্ঠো. ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নোতি ভযভেৰৱসুত্তপৰিযাযেন (ম. নি. ১.৩৪ আদযো) পুব্বেনিৱাসাদীহি ৱা তীহি, অম্বট্ঠসুত্তপৰিযাযেন (দী. নি. ১.২৭৮ আদযো) ৱিপস্সনাঞাণং মনোমযিদ্ধি ছ অভিঞ্ঞাযোতি ইমাহি ৱা অট্ঠহি ৱিজ্জাহি, সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা জাগৰিযানুযোগো সত্ত সদ্ধম্মা চত্তাৰি ৰূপাৱচৰজ্ঝানানীতি এৱং পন্নৰসধম্মভেদেন চৰণেন চ সমন্নাগতো. সো সেট্ঠো দেৱমানুসেতি সো খীণাসৱব্ৰাহ্মণো দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সেট্ঠো উত্তমোতি. পঠমং.
২. দেৱদত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৮৩. দুতিযে অচিৰপক্কন্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা নচিৰস্সেৱ ৱেড়ুৱনতো গযাসীসং গতে. অস্সতৰিন্তি গদ্ৰভস্স ৱড়ৱায জাতং. দুতিযং.
৩. অন্ধকৱিন্দসুত্তৱণ্ণনা
১৮৪. ততিযে অন্ধকৱিন্দন্তি এৱংনামকং গামং. উপসঙ্কমীতি ‘‘সত্থা ইদানিপি ৱীৰিযং কৰোতি পধানমনুযুঞ্জতি, গচ্ছামিস্স সন্তিকে ঠত্ৱা সাসনানুচ্ছৱিকং ৱীৰিযপটিসংযুত্তং গাথং ৱক্খামী’’তি উপসঙ্কমি.
পন্তানীতি জনতং অতিক্কমিত্ৱা মনুস্সানং অনুপচাৰে ঠিতানি. সংযোজনৱিপ্পমোক্খাতি তানি চ সেনাসনানি সেৱমানো ন চীৱৰাদীনং অত্থায সেৱেয্য, অথ খো দসসংযোজনৱিপ্পমোক্খত্থায চৰেয্য. সঙ্ঘে ৱসেতি তেসু সেনাসনেসু ৰতিং অলভন্তো উপট্ঠাকাদীনং চিত্তানুৰক্খণত্থং গদ্ৰভপিট্ঠে ৰজং ৱিয উপ্পতন্তো অৰঞ্ঞে অচৰিত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে ৱসেয্য. ৰক্খিতত্তো সতীমাতি তত্থ চ ৱসন্তো সগৱচণ্ডো গোণো ৱিয সব্ৰহ্মচাৰিনো অৱিজ্ঝন্তো অঘট্টেন্তো ৰক্খিতত্তো সতিপট্ঠানপৰাযণো হুত্ৱা ৱসেয্য.
ইদানি সঙ্ঘে ৱসমানস্স ভিক্খুনো ভিক্খাচাৰৱত্তং আচিক্খন্তো কুলাকুলন্তিআদিমাহ. তত্থ পিণ্ডিকায চৰন্তোতি পিণ্ডত্থায চৰমানো. সেৱেথ পন্তানি সেনাসনানীতি সঙ্ঘমজ্ঝং ওতৰিত্ৱা ৱসমানোপি ধুৰপৰিৱেণে তালনাড়িকেৰআদীনি ৰোপেত্ৱা উপট্ঠাকাদিসংসট্ঠো ন ৱসেয্য, চিত্তকল্লতং পন জনেত্ৱা চিত্তং হাসেত্ৱা তোসেত্ৱা পুন পন্তসেনাসনে ৱসেয্যাতি অৰঞ্ঞস্সেৱ ৱণ্ণং কথেতি. ভযাতি ৱট্টভযতো. অভযেতি নিব্বানে. ৱিমুত্তোতি অধিমুত্তো হুত্ৱা ৱসেয্য.
যত্থ ভেৰৱাতি যস্মিং ঠানে ভযজনকা সৱিঞ্ঞাণকা সীহব্যগ্ঘাদযো, অৱিঞ্ঞাণকা ৰত্তিভাগে খাণুৱল্লিআদযো বহূ অত্থি. সৰীসপাতি দীঘজাতিকাদিসৰীসপা. নিসীদি তত্থ ভিক্খূতি তাদিসে ঠানে ভিক্খু নিসিন্নো. ইমিনা ইদং দীপেতি – ভগৱা যথা তুম্হে এতৰহি তত্ৰট্ঠকভেৰৱাৰম্মণানি চেৱ সৰীসপে চ ৱিজ্জুনিচ্ছাৰণাদীনি চ অমনসিকত্ৱা নিসিন্না, এৱমেৱং পধানমনুযুত্তা ভিক্খূ নিসীদন্তীতি.
জাতু মে দিট্ঠন্তি একংসেন মযা দিট্ঠং. ন যিদং ইতিহীতিহন্তি ইদং ইতিহ ইতিহাতি ন তক্কহেতু ৱা নযহেতু ৱা পিটকসম্পদানেন ৱা অহং ৱদামি. একস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযস্মিন্তি একায ধম্মদেসনায. ধম্মদেসনা হি ইধ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অধিপ্পেতা. মচ্চুহাযিনন্তি মৰণপৰিচ্চাগিনং খীণাসৱানং.
দসা চ দসধা দসাতি এত্থ দসাতি দসেৱ, দসধা দসাতি সতং, অঞ্ঞে চ দসুত্তৰং সেখসতং পস্সামীতি ৱদতি. সোতসমাপন্নাতি মগ্গসোতং সমাপন্না. অতিৰচ্ছানগামিনোতি দেসনামত্তমেতং, অৱিনিপাতধম্মাতি অত্থো. সঙ্খাতুং নোপি সক্কোমীতি মুসাৱাদভযেন এত্তকা নাম পুঞ্ঞভাগিনো সত্তাতি গণেতুং ন সক্কোমীতি বহুং ব্ৰহ্মধম্মদেসনং সন্ধায এৱমাহ. ততিযং.
৪. অৰুণৱতীসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. চতুত্থে অভিভূসম্ভৱন্তি অভিভূ চ সম্ভৱো চ. তেসু অভিভূথেৰো সাৰিপুত্তত্থেৰো ৱিয পঞ্ঞায অগ্গো, সম্ভৱত্থেৰো মহামোগ্গল্লানো ৱিয সমাধিনা অগ্গো. উজ্ঝাযন্তীতি অৱজ্ঝাযন্তি, লামকতো ৱা চিন্তেন্তি. খিয্যন্তীতি, কিন্নামেতং কিন্নামেতন্তি? অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তি. ৱিপাচেন্তীতি ৱিত্থাৰযন্তা পুনপ্পুনং কথেন্তি. হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেনাতি নাভিতো পট্ঠায হেট্ঠিমকাযেন. পাড়িযং এত্তকমেৱ আগতং. থেৰো পন ‘‘পকতিৱণ্ণং ৱিজহিত্ৱা নাগৱণ্ণং গহেত্ৱা দস্সেতি, সুপণ্ণৱণ্ণং গহেত্ৱা ৱা দস্সেতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৩) নযেন আগতং অনেকপ্পকাৰং ইদ্ধিৱিকুব্বনং দস্সেসি. ইমা গাথাযো অভাসীতি থেৰো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘কথং দেসিতা নু খো ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা অস্স মনাপা’’তি. ততো আৱজ্জেন্তো – ‘‘সব্বেপি পাসণ্ডা সব্বে দেৱমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পুৰিসকাৰং ৱণ্ণযন্তি, ৱীৰিযস্স অৱণ্ণৱাদী নাম নত্থি, ৱীৰিযপটিসংযুত্তং কত্ৱা দেসেস্সামি, এৱং অযং ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা ভৱিস্সতি মনাপা’’তি ঞত্ৱা তীসু পিটকেসু ৱিচিনিত্ৱা ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ আৰম্ভথাতি আৰম্ভৱীৰিযং কৰোথ. নিক্কমথাতি নিক্কমৱীৰিযং কৰোথ. যুঞ্জথাতি পযোগং কৰোথ পৰক্কমথ. মচ্চুনো সেনন্তি মচ্চুনো সেনা নাম কিলেসসেনা, তং ধুনাথ. জাতিসংসাৰন্তি জাতিঞ্চ সংসাৰঞ্চ, জাতিসঙ্খাতং ৱা সংসাৰং. দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতীতি ৱট্টদুক্খস্স পৰিচ্ছেদং কৰিস্সতি. কিং পন কত্ৱা থেৰো সহস্সিলোকধাতুং ৱিঞ্ঞাপেসীতি? নীলকসিণং তাৱ সমাপজ্জিত্ৱা সব্বত্থ আলোকট্ঠানে অন্ধকাৰং ফৰি, ওদাতকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা অন্ধকাৰট্ঠানে ওভাসং. ততো ‘‘কিমিদং অন্ধকাৰ’’ন্তি? সত্তানং আভোগে উপ্পন্নে আলোকং দস্সেসি. আলোকট্ঠানে আলোককিচ্চং নত্থি, ‘‘কিং আলোকো অয’’ন্তি? ৱিচিনন্তানং অত্তানং দস্সেসি. অথ তেসং থেৰোতি ৱদন্তানং ইমা গাথাযো অভাসি, সব্বে ওসটায পৰিসায মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তস্স ৱিয সদ্দং সুণিংসু. অত্থোপি নেসং পাকটো অহোসি. চতুত্থং.
৫. পৰিনিব্বানসুত্তৱণ্ণনা
১৮৬. পঞ্চমে উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনেতি যথেৱ হি কদম্বনদীতীৰতো ৰাজমাতুৱিহাৰদ্ৱাৰেন থূপাৰামং গন্তব্বং হোতি, এৱং হিৰঞ্ঞৱতিকায নাম নদিযা পাৰিমতীৰতো সালৱনং উয্যানং. যথা অনুৰাধপুৰস্স থূপাৰামো, এৱং তং কুসিনাৰায হোতি. যথা থূপাৰামতো দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰং পৱিসনমগ্গো পাচীনমুখো গন্ত্ৱা উত্তৰেন নিৱত্ততি, এৱং উয্যানতো সালপন্তি পাচীনমুখা গন্ত্ৱা উত্তৰেন নিৱত্তা. তস্মা তং ‘‘উপৱত্তন’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনে. অন্তৰেন যমকসালানন্তি মূলক্খন্ধৱিটপপত্তেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসিব্বিত্ৱা ঠিতসালানং অন্তৰিকায. অপ্পমাদেন সম্পাদেথাতি সতিঅৱিপ্পৱাসেন কত্তব্বকিচ্চানি সম্পাদযথ. ইতি ভগৱা যথা নাম মৰণমঞ্চে নিপন্নো মহদ্ধনো কুটুম্বিকো পুত্তানং ধনসাৰং আচিক্খেয্য, এৱমেৱং পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো পঞ্চচত্তালীস ৱস্সানি দিন্নং ওৱাদং সব্বং একস্মিং অপ্পমাদপদেযেৱ পক্খিপিত্ৱা অভাসি. অযং তথাগতস্স পচ্ছিমা ৱাচাতি ইদং পন সঙ্গীতিকাৰানং ৱচনং.
ইতো পৰং যং পৰিনিব্বানপৰিকম্মং কত্ৱা ভগৱা পৰিনিব্বুতো, তং দস্সেতুং, অথ খো ভগৱা পঠমং ঝানন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নে ভগৱতি অস্সাসপস্সাসানং অপ্পৱত্তিং দিস্ৱা, ‘‘পৰিনিব্বুতো সত্থা’’তি সঞ্ঞায দেৱমনুস্সা একপ্পহাৰেন ৱিৰৱিংসু, আনন্দত্থেৰোপি – ‘‘পৰিনিব্বুতো নু খো, ভন্তে, অনুৰুদ্ধ ভগৱা’’তি থেৰং পুচ্ছি. থেৰো ‘‘ন খো, আৱুসো আনন্দ, তথাগতো পৰিনিব্বুতো, অপিচ সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো’’তি আহ. কথং পন সো অঞ্ঞাসি? থেৰো কিৰ সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ তং তং সমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱুট্ঠানং, তাৱ গন্ত্ৱা, ‘‘ইদানি ভগৱা নিৰোধং সমাপন্নো, অন্তোনিৰোধে চ কালংকিৰিযা নাম নত্থী’’তি অঞ্ঞাসি.
অথ খো ভগৱা সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি…পে… ততিযজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জীতি এত্থ পন ভগৱা চতুৱীসতিযা ঠানেসু পঠমং ঝানং সমাপজ্জি, তেৰসসু ঠানেসু দুতিযং ঝানং… তথা ততিযং… পন্নৰসসু ঠানেসু চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি. কথং? দসসু অসুভেসু দ্ৱত্তিংসাকাৰে অট্ঠসু কসিণেসু মেত্তাকৰুণামুদিতেসু আনাপানে পৰিচ্ছেদাকাসেতি ইমেসু তাৱ চতুৱীসতিযা ঠানেসু পঠমং ঝানং সমাপজ্জি. ঠপেত্ৱা পন দ্ৱত্তিংসাকাৰঞ্চ দস চ অসুভানি সেসেসু তেৰসসু দুতিযং ঝানং… তেসুযেৱ ততিযং ঝানং সমাপজ্জি. অট্ঠসু পন কসিণেসু উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰে আনাপানে পৰিচ্ছেদাকাসে চতূসু অৰূপেসূতি ইমেসু পন্নৰসসু ঠানেসু চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি. অযম্পি চ সঙ্খেপকথাৱ. নিব্বানপুৰং পৱিসন্তো পন ভগৱা ধম্মস্সামি সব্বাপি চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো পৱিসিত্ৱা ৱিদেসং গচ্ছন্তো ঞাতিজনং আলিঙ্গেত্ৱা ৱিয সব্বসমাপত্তিসুখং অনুভৱিত্ৱা পৱিট্ঠো.
চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা সমনন্তৰা ভগৱা পৰিনিব্বাযীতি এত্থ চ ঝানসমনন্তৰং পচ্চৱেক্খণসমনন্তৰন্তি, দ্ৱে সমনন্তৰানি. চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠায ভৱঙ্গং ওতিণ্ণস্স তত্থেৱ পৰিনিব্বানং ঝানসমনন্তৰং নাম, চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা পুন ঝানঙ্গানি পচ্চৱেক্খিত্ৱা ভৱঙ্গং ওতিণ্ণস্স তত্থেৱ পৰিনিব্বানং পচ্চৱেক্খণসমনন্তৰং নাম. ইমানি দ্ৱেপি সমনন্তৰানেৱ. ভগৱা পন ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ঝানা ৱুট্ঠায ঝানঙ্গানি পচ্চৱেক্খিত্ৱা ভৱঙ্গচিত্তেন অব্যাকতেন দুক্খসচ্চেন পৰিনিব্বাযি. যে হি কেচি বুদ্ধা ৱা পচ্চেকবুদ্ধা ৱা অৰিযসাৱকা ৱা অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায সব্বে ভৱঙ্গচিত্তেনেৱ অব্যাকতেন দুক্খসচ্চেন কালং কৰোন্তি.
ভূতাতি সত্তা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পটিভাগপুগ্গলৱিৰহিতো. বলপ্পত্তোতি দসৱিধং ঞাণবলং পত্তো. উপ্পাদৱযধম্মিনোতি উপ্পাদৱযসভাৱা. তেসং ৱূপসমোতি তেসং সঙ্খাৰানং ৱূপসমো. সুখোতি অসঙ্খতং নিব্বানমেৱ সুখন্তি অত্থো. তদাসীতি ‘‘সহ পৰিনিব্বানা মহাভূমিচালো অহোসী’’তি এৱং মহাপৰিনিব্বানে (দী. নি. ২.২২০) ৱুত্তং ভূমিচালং সন্ধাযাহ. সো হি লোমহংসনকো চ ভিংসনকো চ আসি. সব্বাকাৰৱৰূপেতেতি সব্বাকাৰৱৰগুণূপেতে. নাহু অস্সাসপস্সাসোতি ন জাতো অস্সাসপস্সাসো. অনেজোতি তণ্হাসঙ্খাতায এজায অভাৱেন অনেজো. সন্তিমাৰব্ভাতি অনুপাদিসেসং নিব্বানং আৰব্ভ পটিচ্চ সন্ধায. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পৰিনিব্বুতোতি খন্ধপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. অসল্লীনেনাতি অনল্লীনেন অসঙ্কুটিতেন সুৱিকসিতেনেৱ চিত্তেন. ৱেদনং অজ্ঝৱাসযীতি ৱেদনং অধিৱাসেসি, ন ৱেদনানুৱত্তী হুত্ৱা ইতো চিতো সম্পৰিৱত্তি. ৱিমোক্খোতি কেনচি ধম্মেন অনাৱৰণৱিমোক্খো সব্বসো অপঞ্ঞত্তিভাৱূপগমো পজ্জোতনিব্বানসদিসো জাতোতি. পঞ্চমং.
দুতিযো ৱগ্গো.
ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা
সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ব্ৰহ্মসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.