৪. বকব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা
১৭৫. চতুত্থে পাপকং দিট্ঠিগতন্তি লামিকা সস্সতদিট্ঠি. ইদং নিচ্চন্তি ইদং সহ কাযেন ব্ৰহ্মট্ঠানং অনিচ্চং ‘‘নিচ্চ’’ন্তি ৱদতি. ধুৱাদীনি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. তত্থ ধুৱন্তি থিৰং. সস্সতন্তি সদা ৱিজ্জমানং. কেৱলন্তি অখণ্ডং সকলং. অচৱনধম্মন্তি অচৱনসভাৱং. ইদং হি ন জাযতীতিআদীসু ইমস্মিং ঠানে কোচি জাযনকো ৱা জীযনকো ৱা মীযনকো ৱা চৱনকো ৱা উপপজ্জনকো ৱা নত্থি, তং সন্ধায ৱদতি. ইতো চ পনঞ্ঞন্তি ইতো সহকাযা ব্ৰহ্মট্ঠানা উত্তৰি অঞ্ঞং নিস্সৰণং নাম নত্থীতি. এৱমস্স থামগতা সস্সতদিট্ঠি উপ্পন্না হোতি. এৱংৱাদী চ পন সো উপৰি তিস্সো ঝানভূমিযো চত্তাৰো মগ্গে চত্তাৰি ফলানি নিব্বানন্তি সব্বং পটিবাহতি. কদা পনস্স সা দিট্ঠি উপ্পন্নাতি? পঠমজ্ঝানভূমিযং নিব্বত্তকালে. দুতিযজ্ঝানভূমিযন্তি একে.
তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – হেট্ঠুপপত্তিকো কিৰেস ব্ৰহ্মা অনুপ্পন্নে বুদ্ধুপ্পাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৱা চতুত্থজ্ঝানভূমিযং ৱেহপ্ফলব্ৰহ্মলোকে পঞ্চকপ্পসতিকং আযুং গহেত্ৱা নিব্বত্তি. তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা হেট্ঠুপপত্তিকং কত্ৱা ততিযজ্ঝানং পণীতং ভাৱেত্ৱা সুভকিণ্হব্ৰহ্মলোকে চতুসট্ঠিকপ্পং আযুং গহেত্ৱা নিব্বত্তি. তত্থ দুতিযজ্ঝানং ভাৱেত্ৱা আভস্সৰে অট্ঠ কপ্পে আযুং গহেত্ৱা নিব্বত্তি. তত্থ পঠমজ্ঝানং ভাৱেত্ৱা, পঠমজ্ঝানভূমিযং কপ্পাযুকো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো পঠমকালে অত্তনা কতকম্মঞ্চ নিব্বত্তট্ঠানঞ্চ অঞ্ঞাসি, কালে পন গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে উভযং পমুস্সিত্ৱা সস্সতদিট্ঠিং উপ্পাদেসি.
অৱিজ্জাগতোতি অৱিজ্জায গতো সমন্নাগতো অঞ্ঞাণী অন্ধীভূতো. যত্ৰ হি নামাতি যো নাম. ৱক্খতীতি ভণতি. ‘‘যত্ৰা’’তি নিপাতযোগেন পন অনাগতৱচনং কতং.
এৱং ৱুত্তে সো ব্ৰহ্মা যথা নাম মগ্গচোৰো দ্ৱে তযো পহাৰে অধিৱাসেন্তো সহাযে অনাচিক্খিত্ৱাপি উত্তৰিং পহাৰং পহৰিযমানো ‘‘অসুকো চ অসুকো চ ময্হং সহাযো’’তি আচিক্খতি, এৱমেৱ ভগৱতা সন্তজ্জিযমানো সতিং লভিত্ৱা, ‘‘ভগৱা ময্হং পদানুপদং পেক্খন্তো মং নিপ্পীড়িতুকামো’’তি ভীতো অত্তনো সহাযে আচিক্খন্তো দ্ৱাসত্ততীতিআদিমাহ. তস্সত্থো – ভো গোতম, মযং দ্ৱাসত্ততি জনা পুঞ্ঞকম্মা তেন পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা. ৱসৱত্তিনো সযং অঞ্ঞেসং ৱসে অৱত্তিত্ৱা পৰে অত্তনো ৱসে ৱত্তেম, জাতিঞ্চ জৰঞ্চ অতীতা, অযং নো ৱেদেহি গতত্তা ‘‘ৱেদগূ’’তি সঙ্খং গতা ভগৱা অন্তিমা ব্ৰহ্মুপপত্তি. অস্মাভিজপ্পন্তি জনা অনেকাতি অনেকজনা অম্হে অভিজপ্পন্তি. ‘‘অযং খো ভৱং ব্ৰহ্মা, মহাব্ৰহ্মা, অভিভূ, অনভিভূতো, অঞ্ঞদত্থুদসো, ৱসৱত্তী, ইস্সৰো, কত্তা, নিম্মাতা, সেট্ঠো, সজিতা, ৱসী, পিতা ভূতভব্যান’’ন্তি এৱং পত্থেন্তি পিহেন্তীতি.
অথ নং ভগৱা অপ্পং হি এতন্তিআদিমাহ. তত্থ এতন্তি যং ত্ৱং ইধ তৱ আযুং ‘‘দীঘ’’ন্তি মঞ্ঞসি, এতং অপ্পং পৰিত্তকং. সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানন্তি নিৰব্বুদগণনায সতসহস্সনিৰব্বুদানং. আযুং পজানামীতি, ‘‘ইদানি তৱ অৱসিট্ঠং এত্তকং আযূ’’তি অহং জানামি. অনন্তদস্সী ভগৱা হমস্মীতি, ভগৱা, তুম্হে ‘‘অহং অনন্তদস্সী জাতিআদীনি উপাতিৱত্তো’’তি ৱদথ. কিং মে পুৰাণন্তি, যদি ত্ৱং অনন্তদস্সী, এৱং সন্তে ইদং মে আচিক্খ, কিং ময্হং পুৰাণং? ৱতসীলৱত্তন্তি সীলমেৱ ৱুচ্চতি. যমহং ৱিজঞ্ঞাতি যং অহং তযা কথিতং জানেয্যং, তং মে আচিক্খাতি ৱদতি.
ইদানিস্স আচিক্খন্তো ভগৱা যং ত্ৱং অপাযেসীতিআদিমাহ. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – পুব্বে কিৰেস কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা – ‘‘জাতিজৰামৰণস্স অন্তং কৰিস্সামী’’তি নিক্খম্ম ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানস্স লাভী হুত্ৱা গঙ্গাতীৰে পণ্ণসালং কাৰেত্ৱা ঝানৰতিযা ৱীতিনামেতি. তদা চ কালেনকালং সত্থৱাহা পঞ্চহি সকটসতেহি মৰুকন্তাৰং পটিপজ্জন্তি. মৰুকন্তাৰে পন দিৱা ন সক্কা গন্তুং, ৰত্তিং গমনং হোতি. অথ পুৰিমসকটস্স অগ্গযুগে যুত্তবলিবদ্দা গচ্ছন্তা গচ্ছন্তা নিৱত্তিত্ৱা আগতমগ্গাভিমুখা অহেসুং, সব্বসকটানি তথেৱ নিৱত্তিত্ৱা অৰুণে উগ্গতে নিৱত্তিতভাৱং জানিংসু. তেসঞ্চ তদা কন্তাৰং অতিক্কমনদিৱসো অহোসি. সব্বং দাৰুদকং পৰিক্খীণং – তস্মা ‘‘নত্থি দানি অম্হাকং জীৱিত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, গোণে চক্কেসু বন্ধিত্ৱা, মনুস্সা সকটচ্ছাযং পৱিসিত্ৱা নিপজ্জিংসু.
তাপসোপি কালস্সেৱ পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা পণ্ণসালদ্ৱাৰে নিসিন্নো গঙ্গং ওলোকযমানো অদ্দস গঙ্গং মহতা উদকোঘেন পূৰিযমানং পৱত্তিতমণিক্খন্ধং ৱিয আগচ্ছন্তং, দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অত্থি নু খো ইমস্মিং লোকে এৱৰূপস্স মধুৰোদকস্স অলাভেন কিলিস্সমানা সত্তা’’তি? সো এৱং আৱজ্জেন্তো মৰুকন্তাৰে তং সত্থং দিস্ৱা ‘ইমে সত্তা মা নস্সন্তূ’তি ‘‘ইতো চিতো চ মহাউদকক্খন্ধো ছিজ্জিত্ৱা মৰুকন্তাৰে সত্থাভিমুখো গচ্ছতূ’’তি অভিঞ্ঞাচিত্তেন অধিট্ঠাসি. সহ চিত্তুপ্পাদেন মাতিকাৰুড়্হং ৱিয উদকং তত্থ অগমাসি. মনুস্সা উদকসদ্দেন ৱুট্ঠায উদকং দিস্ৱা হট্ঠতুট্ঠা ন্হাযিত্ৱা পিৱিত্ৱা গোণেপি পাযেত্ৱা সোত্থিনা ইচ্ছিতট্ঠানং অগমংসু. সত্থা তং ব্ৰহ্মুনো পুব্বকম্মং দস্সেন্তো পঠমং গাথমাহ. তত্থ অপাযেসীতি পাযেসি. অ-কাৰো নিপাতমত্তং. গম্মনীতি গিম্হে. সম্পৰেতেতি গিম্হাতপেন ফুট্ঠে অনুগতে.
অপৰস্মিম্পি সমযে তাপসো গঙ্গাতীৰে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা অৰঞ্ঞগামকং নিস্সায ৱসতি. তেন চ সমযেন চোৰা তং গামং পহৰিত্ৱা হত্থসাৰং গহেত্ৱা গাৱিযো চ কৰমৰে চ গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. গাৱোপি সুনখাপি মনুস্সাপি মহাৱিৰৱং ৱিৰৱন্তি. তাপসো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিন্নু খো এত’’ন্তি? আৱজ্জেন্তো ‘‘মনুস্সানং ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘মযি পস্সন্তে ইমে সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অভিঞ্ঞাচিত্তেন চোৰানং পটিপথে চতুৰঙ্গিনিং সেনং মাপেসি. কম্মসজ্জা আগচ্ছন্তা চোৰা দিস্ৱা, ‘‘ৰাজা মঞ্ঞে আগতো’’তি ৱিলোপং ছড্ডেত্ৱা পক্কমিংসু. তাপসো ‘‘যং যস্স সন্তকং, তং তস্সেৱ হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি, তং তথেৱ অহোসি. মহাজনো সোত্থিভাৱং পাপুণি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো দুতিযং গাথমাহ. তত্থ এণিকূলস্মিন্তি গঙ্গাতীৰে. গয্হকং নীযমানন্তি গহেত্ৱা নীযমানং, কৰমৰং নীযমানন্তিপি অত্থো.
পুন একস্মিং সমযে উপৰিগঙ্গাৱাসিকং একং কুলং হেট্ঠাগঙ্গাৱাসিকেন কুলেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৱং কত্ৱা, নাৱাসঙ্ঘাটং বন্ধিত্ৱা, বহুং খাদনীযঞ্চেৱ ভোজনীযঞ্চ গন্ধমালাদীনি চ আৰোপেত্ৱা গঙ্গাসোতেন আগচ্ছতি. মনুস্সা খাদমানা ভুঞ্জমানা নচ্চন্তা গাযন্তা দেৱৱিমানেন গচ্ছন্তা ৱিয বলৱসোমনস্সা অহেসুং. গঙ্গেয্যকো নাগো দিস্ৱা কুপিতো ‘‘ইমে মযি সঞ্ঞম্পি ন কৰোন্তি. ইদানি নে সমুদ্দমেৱ পাপেস্সামী’’তি মহন্তং অত্তভাৱং মাপেত্ৱা উদকং দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা উট্ঠায ফণং কত্ৱা, সুসুকাৰং কৰোন্তো অট্ঠাসি. মহাজনো দিস্ৱা ভীতো ৱিস্সৰমকাসি. তাপসো পণ্ণসালাযং নিসিন্নো সুত্ৱা, ‘‘ইমে গাযন্তা নচ্চন্তা সোমনস্সজাতা আগচ্ছন্তি. ইদানি পন ভযৰৱং ৰৱিংসু, কিন্নু খো’’তি? আৱজ্জেন্তো নাগৰাজং দিস্ৱা, ‘‘মযি পস্সন্তে সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা অত্তভাৱং পজহিত্ৱা সুপণ্ণৱণ্ণং মাপেত্ৱা নাগৰাজস্স দস্সেসি. নাগৰাজা ভীতো ফণং সংহৰিত্ৱা উদকং পৱিট্ঠো, মহাজনো সোত্থিভাৱং পাপুণি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো ততিযং গাথমাহ. তত্থ লুদ্দেনাতি দাৰুণেন. মনুস্সকম্যাতি মনুস্সকামতায, মনুস্সে ৱিহেঠেতুকামতাযাতি অত্থো.
অপৰস্মিম্পি সমযে এস ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা কেসৱো নাম তাপসো অহোসি. তেন সমযেন অম্হাকং বোধিসত্তো কপ্পো নাম মাণৱো কেসৱস্স বদ্ধচৰো অন্তেৱাসিকো হুত্ৱা আচৰিযস্স কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী বুদ্ধিসম্পন্নো অত্থচৰো অহোসি. কেসৱো তেন ৱিনা ৱসিতুং ন সক্কোতি, তং নিস্সাযেৱ জীৱিকং কপ্পেসি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো চতুত্থং গাথমাহ.
তত্থ বদ্ধচৰোতি অন্তেৱাসিকো, সো পন জেট্ঠন্তেৱাসিকো অহোসি. সম্বুদ্ধিমন্তং ৱতিনং অমঞ্ঞীতি, ‘‘সম্মা বুদ্ধিমা ৱতসম্পন্নো অয’’ন্তি এৱং মঞ্ঞমানো কপ্পো তৱ অন্তেৱাসিকো অহোসিং অহং সো তেন সমযেনাতি দস্সেতি. অঞ্ঞেপি জানাসীতি ন কেৱলং ময্হং আযুমেৱ, অঞ্ঞেপি ত্ৱং জানাসিযেৱ. তথা হি বুদ্ধোতি তথা হি ত্ৱং বুদ্ধো, যস্মা বুদ্ধো, তস্মা জানাসীতি অত্থো. তথা হি ত্যাযং জলিতানুভাৱোতি যস্মা চ ত্ৱং বুদ্ধো, তস্মা তে অযং জলিতো আনুভাৱো. ওভাসযং তিট্ঠতীতি সব্বং ব্ৰহ্মলোকং ওভাসযন্তো তিট্ঠতি. চতুত্থং.