১. পঠমৱগ্গো
১. তপোকম্মসুত্তৱণ্ণনা
১৩৭. মাৰসংযুত্তস্স পঠমে উৰুৱেলাযং ৱিহৰতীতি পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো উৰুৱেলগামং উপনিস্সায ৱিহৰতি. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং অন্তোসত্তাহস্মিংযেৱ. দুক্কৰকাৰিকাযাতি ছব্বস্সানি কতায দুক্কৰকাৰিকায. মাৰো পাপিমাতি অত্তনো ৱিসযং অতিক্কমিতুং পটিপন্নে সত্তে মাৰেতীতি মাৰো. পাপে নিযোজেতি, সযং ৱা পাপে নিযুত্তোতি পাপিমা. অঞ্ঞানিপিস্স কণ্হো, অধিপতি, ৱসৱত্তী, অন্তকো, নমুচি, পমত্তবন্ধূতিআদীনি বহূনি নামানি, ইধ পন নামদ্ৱযমেৱ গহিতং. উপসঙ্কমীতি – ‘‘অযং সমণো গোতমো ‘মুত্তোস্মী’তি মঞ্ঞতি, অমুত্তভাৱমস্স কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি.
তপোকম্মা অপক্কম্মাতি তপোকম্মতো অপক্কমিত্ৱা. অপৰদ্ধোতি ‘‘দূৰে ত্ৱং সুদ্ধিমগ্গা’’তি ৱদতি. অমৰং তপন্তি অমৰতপং অমৰভাৱত্থায কতং লূখতপং, অত্তকিলমথানুযোগো. সব্বানত্থাৱহং হোতীতি, ‘‘সব্বং তপং ময্হং অত্থাৱহং ন ভৱতী’’তি ঞত্ৱা. ফিযাৰিত্তংৱ ধম্মনীতি অৰঞ্ঞে থলে ফিযাৰিত্তং ৱিয. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অৰঞ্ঞে থলে নাৱং ঠপেত্ৱা ভণ্ডস্স পূৰেত্ৱা মহাজনা অভিৰূহিত্ৱা ফিযাৰিত্তং গহেত্ৱা সংকড্ঢেয্যুং চেৱ উপ্পীলেয্যুং চ, সো মহাজনস্স ৱাযামো একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি নাৱায গমনং অসাধেন্তো নিৰত্থকো ভৱেয্য ন অনত্থাৱহো, এৱমেৱ অহং ‘সব্বং অমৰং তপং অনত্থাৱহং হোতী’তি ঞত্ৱা ৱিস্সজ্জেসিন্তি.
ইদানি তং অমৰং তপং পহায যেন মগ্গেন বুদ্ধো জাতো, তং দস্সেন্তো সীলন্তিআদিমাহ. তত্থ সীলন্তি ৱচনেন সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা গহিতা, সমাধিনা সম্মাৱাযামসতিসমাধযো, পঞ্ঞায সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. মগ্গং বোধায ভাৱযন্তি ইমং অট্ঠঙ্গিকমেৱ অৰিযমগ্গং বোধত্থায ভাৱযন্তো. এত্থ চ বোধাযাতি মগ্গত্থায. যথা হি যাগুত্থায যাগুমেৱ পচন্তি, পূৱত্থায পূৱমেৱ পচন্তি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কৰোন্তি, এৱং মগ্গমেৱ মগ্গত্থায ভাৱেতি. তেনাহ ‘‘মগ্গং বোধায ভাৱয’’ন্তি. পৰমং সুদ্ধিন্তি অৰহত্তং. নিহতোতি ত্ৱং মযা নিহতো পৰাজিতো. পঠমং.
২. হত্থিৰাজৱণ্ণসুত্তৱণ্ণনা
১৩৮. দুতিযে ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিং অন্ধভাৱকাৰকে মহাতমে চতুৰঙ্গে তমসি. অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতীতি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং পাসাণফলকে মহাচীৱৰং সীসে ঠপেত্ৱা পধানং পৰিগ্গণ্হমানো নিসিন্নো হোতি.
ননু চ তথাগতস্স অভাৱিতো ৱা মগ্গো, অপ্পহীনা ৱা কিলেসা, অপ্পটিৱিদ্ধং ৱা অকুপ্পং, অসচ্ছিকতো ৱা নিৰোধো নত্থি, কস্মা এৱমকাসীতি? অনাগতে কুলপুত্তানং অঙ্কুসত্থং. ‘‘অনাগতে হি কুলপুত্তা মযা গতমগ্গং আৱজ্জিত্ৱা অব্ভোকাসৱাসং ৱসিতব্বং মঞ্ঞমানা পধানকম্মং কৰিস্সন্তী’’তি সম্পস্সমানো সত্থা এৱমকাসি. মহাতি মহন্তো. অৰিট্ঠকোতি কাড়কো. মণীতি পাসাণো. এৱমস্স সীসং হোতীতি এৱৰূপং তস্স কাড়ৱণ্ণং কূটাগাৰপ্পমাণং মহাপাসাণসদিসং সীসং হোতি.
সুভাসুভন্তি দীঘমদ্ধানং সংসৰন্তো সুন্দৰাসুন্দৰং ৱণ্ণং কত্ৱা আগতোসীতি ৱদতি. অথ ৱা সংসৰন্তি সংসৰন্তো আগচ্ছন্তো. দীঘমদ্ধানন্তি ৱসৱত্তিট্ঠানতো যাৱ উৰুৱেলায দীঘমগ্গং, পুৰে বোধায ৱা ছব্বস্সানি দুক্কৰকাৰিকসমযসঙ্খাতং দীঘকালং. ৱণ্ণং কত্ৱা সুভাসুভন্তি সুন্দৰঞ্চ অসুন্দৰঞ্চ নানপ্পকাৰং ৱণ্ণং কত্ৱা অনেকৱাৰং মম সন্তিকং আগতোসীতি অত্থো. সো কিৰ ৱণ্ণো নাম নত্থি, যেন ৱণ্ণেন মাৰো ৱিভিংসকত্থায ভগৱতো সন্তিকং ন আগতপুব্বো. তেন তং ভগৱা এৱমাহ. অলং তে তেনাতি অলং তুয্হং এতেন মাৰৱিভিংসাকাৰদস্সনব্যাপাৰেন. দুতিযং.
৩. সুভসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. ততিযে সুসংৱুতাতি সুপিহিতা. ন তে মাৰৱসানুগাতি, মাৰ, তে তুয্হং ৱসানুগা ন হোন্তি. ন তে মাৰস্স বদ্ধগূতি তে তুয্হং মাৰস্স বদ্ধচৰা সিস্সা অন্তেৱাসিকা ন হোন্তি. ততিযং.
৪. পঠমমাৰপাসসুত্তৱণ্ণনা
১৪০. চতুত্থে যোনিসো মনসিকাৰাতি উপাযমনসিকাৰেন. যোনিসো সম্মপ্পধানাতি উপাযৱীৰিযেন কাৰণৱীৰিযেন. ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তি. অজ্ঝভাসীতি ‘‘অযং অত্তনা ৱীৰিযং কত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱাপি ন তুস্সতি, ইদানি অঞ্ঞেসম্পি ‘পাপুণাথা’তি উস্সাহং কৰোতি, পটিবাহেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অভাসি.
মাৰপাসেনাতি কিলেসপাসেন. যে দিব্বা যে চ মানুসাতি যে দিব্বা কামগুণসঙ্খাতা মানুসা কামগুণসঙ্খাতা চ মাৰপাসা নাম অত্থি, সব্বেহি তেহি ত্ৱং বদ্ধোতি ৱদতি. মাৰবন্ধনবদ্ধোতি মাৰবন্ধনেন বদ্ধো, মাৰবন্ধনে ৱা বদ্ধো. ন মে সমণ মোক্খসীতি সমণ ত্ৱং মম ৱিসযতো ন মুচ্চিস্সসি. চতুত্থং.
৫. দুতিযমাৰপাসসুত্তৱণ্ণনা
১৪১. পঞ্চমে মুত্তাহন্তি মুত্তো অহং. পুৰিমং সুত্তং অন্তোৱস্সে ৱুত্তং, ইদং পন পৱাৰেত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সকালে. চাৰিকন্তি অনুপুব্বগমনচাৰিকং. (পৱাৰেত্ৱা) দিৱসে দিৱসে যোজনপৰমং গচ্ছন্তা চৰথাতি ৱদতি. মা একেন দ্ৱেতি একমগ্গেন দ্ৱে জনা মা অগমিত্থ. এৱঞ্হি গতেসু একস্মিং ধম্মং দেসেন্তে, একেন তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বং হোতি. তস্মা এৱমাহ.
আদিকল্যাণন্তি আদিম্হি কল্যাণং সুন্দৰং ভদ্দকং. তথা মজ্ঝপৰিযোসানেসু. আদিমজ্ঝপৰিযোসানঞ্চ নামেতং সাসনস্স চ দেসনায চ ৱসেন দুৱিধং. তত্থ সাসনস্স সীলং আদি, সমথৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. সীলসমাধযো ৱা আদি, ৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. সীলসমাধিৱিপস্সনা ৱা আদি, মগ্গো মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. দেসনায পন চতুপ্পদিকায গাথায তাৱ পঠমপাদো আদি, দুতিযততিযা মজ্ঝং, চতুত্থো পৰিযোসানং. পঞ্চপদছপ্পদানং পঠমপাদো আদি, অৱসানপাদো পৰিযোসানং, অৱসেসা মজ্ঝং. একানুসন্ধিকসুত্তস্স নিদানং আদি, ‘‘ইদমৱোচা’’তি পৰিযোসানং, সেসং মজ্ঝং. অনেকানুসন্ধিকস্স মজ্ঝে বহূপি অনুসন্ধি মজ্ঝমেৱ, নিদানং আদি, ‘‘ইদমৱোচা’’তি পৰিযোসানং.
সাত্থন্তি সাত্থকং কত্ৱা দেসেথ. সব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনেহি চেৱ পদেহি চ পৰিপূৰং কত্ৱা দেসেথ. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি সকলপৰিপুণ্ণং. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং. পকাসেথাতি আৱিকৰোথ.
অপ্পৰজক্খজাতিকাতি পঞ্ঞাচক্খুম্হি অপ্পকিলেসৰজসভাৱা, দুকূলসাণিযা পটিচ্ছন্না ৱিয চতুপ্পদিকগাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পত্তুং সমত্থা সন্তীতি অত্থো. অস্সৱনতাতি অস্সৱনতায. পৰিহাযন্তীতি অলাভপৰিহানিযা ধম্মতো পৰিহাযন্তি. সেনানিগমোতি পঠমকপ্পিকানং সেনায নিৱিট্ঠোকাসে পতিট্ঠিতগামো, সুজাতায ৱা পিতু সেনানী নাম নিগমো. তেনুপসঙ্কমিস্সামীতি নাহং তুম্হে উয্যোজেত্ৱা পৰিৱেণাদীনি কাৰেত্ৱা উপট্ঠাকাদীহি পৰিচৰিযমানো ৱিহৰিস্সামি, তিণ্ণং পন জটিলানং অড্ঢুড্ঢানি পাটিহাৰিযসহস্সানি দস্সেত্ৱা ধম্মমেৱ দেসেতুং উপসঙ্কমিস্সামীতি. তেনুপসঙ্কমীতি, ‘‘অযং সমণো গোতমো মহাযুদ্ধং ৱিচাৰেন্তো ৱিয, ‘মা একেন দ্ৱে অগমিত্থ, ধম্মং দেসেথা’তি সট্ঠি জনে উয্যোজেতি, ইমস্মিং পন একস্মিম্পি ধম্মং দেসেন্তে ময্হং চিত্তস্সাদং নত্থি, এৱং বহূসু দেসেন্তেসু কুতো ভৱিস্সতি, পটিবাহামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি. পঞ্চমং.
৬. সপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৪২. ছট্ঠে সোণ্ডিকাকিলঞ্জন্তি সুৰাকাৰকানং পিট্ঠপত্থৰণককিলঞ্জং. কোসলিকা কংসপাতীতি কোসলৰঞ্ঞো ৰথচক্কপ্পমাণা পৰিভোগপাতি. গড়গড়াযন্তেতি গজ্জন্তে. কম্মাৰগগ্গৰিযাতি কম্মাৰুদ্ধনপণাড়িযা. ধমমানাযাতি ভস্তৱাতেন পূৰিযমানায. ইতি ৱিদিত্ৱাতি – ‘‘সমণো গোতমো পধানমনুযুত্তো সুখেন নিসিন্নো, ঘট্টযিস্সামি ন’’ন্তি ৱুত্তপ্পকাৰং অত্তভাৱং মাপেত্ৱা নিযামভূমিযং ইতো চিতো চ সঞ্চৰন্তং ৱিজ্জুলতালোকেন দিস্ৱা, ‘‘কো নু খো এসো সত্তো’’তি? আৱজ্জেন্তো, ‘‘মাৰো অয’’ন্তি এৱং ৱিদিত্ৱা.
সুঞ্ঞগেহানীতি সুঞ্ঞাগাৰানি. সেয্যাতি সেয্যত্থায. ঠস্সামি চঙ্কমিস্সামি নিসীদিস্সামি নিপজ্জিস্সামীতি এতদত্থায যো সুঞ্ঞাগাৰানি সেৱতীতি অত্থো. সো মুনি অত্তসঞ্ঞতোতি সো বুদ্ধমুনি হত্থপাদকুক্কুচ্চাভাৱেন সংযতত্তভাৱো. ৱোস্সজ্জ চৰেয্য তত্থ সোতি সো তস্মিং অত্তভাৱে আলযং নিকন্তিং ৱোস্সজ্জিত্ৱা পহায চৰেয্য. পতিৰূপং হি তথাৱিধস্স তন্তি তাদিসস্স তংসণ্ঠিতস্স বুদ্ধমুনিনো তং অত্তভাৱে নিকন্তিং ৱোস্সজ্জিত্ৱা চৰণং নাম পতিৰূপং যুত্তং অনুচ্ছৱিকং.
চৰকাতি সীহব্যগ্ঘাদিকা সঞ্চৰণসত্তা. ভেৰৱাতি সৱিঞ্ঞাণকঅৱিঞ্ঞাণকভেৰৱা. তত্থ সৱিঞ্ঞাণকা সীহব্যগ্ঘাদযো, অৱিঞ্ঞাণকা ৰত্তিভাগে খাণুৱম্মিকাদযো. তেপি হি তস্মিং কালে যক্খা ৱিয উপট্ঠহন্তি, ৰজ্জুৱল্লিযাদীনি সব্বানি সপ্পা ৱিয উপট্ঠহন্তি. তত্থাতি তেসু ভেৰৱেসু সুঞ্ঞাগাৰগতো বুদ্ধমুনি লোমচলনমত্তকম্পি ন কৰোতি.
ইদানি অট্ঠানপৰিকপ্পং দস্সেন্তো নভং ফলেয্যাতিআদিমাহ. তত্থ ফলেয্যাতি কাকপদং ৱিয হীৰহীৰসো ফলেয্য. চলেয্যাতি পোক্খৰপত্তে ৱাতাহতো উদকবিন্দু ৱিয চলেয্য. সল্লম্পি চে উৰসি পকপ্পযেয্যুন্তি তিখিণসত্তিসল্লং চেপি উৰস্মিং চাৰেযেয্যুং. উপধীসূতি খন্ধূপধীসু. তাণং ন কৰোন্তীতি তিখিণে সল্লে উৰস্মিং চাৰিযমানে ভযেন গুম্বন্তৰকন্দৰাদীনি পৱিসন্তা তাণং কৰোন্তি নাম. বুদ্ধা পন সমুচ্ছিন্নসব্বভযা এৱৰূপং তাণং নাম ন কৰোন্তি. ছট্ঠং.
৭. সুপতিসুত্তৱণ্ণনা
১৪৩. সত্তমে পাদে পক্খালেত্ৱাতি উতুগাহাপনত্থং ধোৱিত্ৱা. বুদ্ধানং পন সৰীৰে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, উদকম্পি পোক্খৰপত্তে পক্খিত্তং ৱিয ৱিৱট্টিত্ৱা গচ্ছতি. অপিচ খো ধোতপাদকে গেহে পাদে ধোৱিত্ৱা পৱিসনং পব্বজিতানং ৱত্তং. তত্থ বুদ্ধানং ৱত্তভেদো নাম নত্থি, ৱত্তসীসে পন ঠত্ৱা ধোৱন্তি. সচে হি তথাগতো নেৱ ন্হাযেয্য, ন পাদে ধোৱেয্য, ‘‘নাযং মনুস্সো’’তি ৱদেয্যুং. তস্মা মনুস্সকিৰিযং অমুঞ্চন্তো ধোৱতি. সতো সম্পজানোতি সোপ্পপৰিগ্গাহকেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো. উপসঙ্কমীতি সমণো গোতমো সব্বৰত্তিং অব্ভোকাসে চঙ্কমিত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা নিদ্দাযতি, অতিৱিয সুখসযিতো ভৱিস্সতি, ঘট্টযিস্সামি নন্তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি.
কিং সোপ্পসীতি কিং সুপসি, কিং সোপ্পং নামিদং তৱাতি ৱদতি. কিং নু সোপ্পসীতি কস্মা নু সুপসি? দুব্ভগো ৱিযাতি মতো ৱিয, ৱিসঞ্ঞী ৱিয চ. সুঞ্ঞমগাৰন্তি সুঞ্ঞং মে ঘৰং লদ্ধন্তি সোপ্পসীতি ৱদতি. সূৰিযে উগ্গতেতি সূৰিযম্হি উট্ঠিতে. ইদানি হি অঞ্ঞে ভিক্খূ সম্মজ্জন্তি, পানীযং উপট্ঠপেন্তি, ভিক্খাচাৰগমনসজ্জা ভৱন্তি, ত্ৱং কস্মা সোপ্পসিযেৱ.
জালিনীতি তযো ভৱে অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ঠিতেন ‘‘অজ্ঝত্তিকস্সুপাদায অট্ঠাৰসতণ্হাৱিচৰিতানী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮৪২) তেন তেন অত্তনো কোট্ঠাসভূতেন জালেন জালিনী. ৱিসত্তিকাতি ৰূপাদীসু তত্থ তত্থ ৱিসত্ততায ৱিসমূলতায ৱিসপৰিভোগতায চ ৱিসত্তিকা. কুহিঞ্চি নেতৱেতি কত্থচি নেতুং. সব্বূপধি পৰিক্খযাতি সব্বেসং খন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰকামগুণভেদানং উপধীনং পৰিক্খযা. কিং তৱেত্থ, মাৰাতি, মাৰ, তুয্হং কিং এত্থ? কস্মা ত্ৱং উণ্হযাগুযং নিলীযিতুং অসক্কোন্তী খুদ্দকমক্খিকা ৱিয অন্তন্তেনেৱ উজ্ঝাযন্তো আহিণ্ডসীতি. সত্তমং.
৮. নন্দতিসুত্তৱণ্ণনা
১৪৪. অট্ঠমং দেৱতাসংযুত্তে ৱুত্তত্থমেৱ. অট্ঠমং.
৯. পঠমআযুসুত্তৱণ্ণনা
১৪৫. নৱমে অপ্পং ৱা ভিয্যোতি ভিয্যো জীৱন্তো অপৰং ৱস্সসতং জীৱিতুং ন সক্কোতি, পণ্ণাসং ৱা সট্ঠি ৱা ৱস্সানি জীৱতি. অজ্ঝভাসীতি সমণো গোতমো ‘‘মনুস্সানং অপ্পমাযূ’’তি কথেতি, দীঘভাৱমস্স কথেস্সামীতি পচ্চনীকসাততায অভিভৱিত্ৱা অভাসি.
ন নং হীড়েতি তং আযুং ‘‘অপ্পকমিদ’’ন্তি ন হীড়েয্য. খীৰমত্তো ৱাতি যথা দহৰো কুমাৰো উত্তানসেয্যকো খীৰং পিৱিত্ৱা দুকূলচুম্বটকে নিপন্নো অসঞ্ঞী ৱিয নিদ্দাযতি, কস্সচি আযুং অপ্পং ৱা দীঘং ৱাতি ন চিন্তেতি, এৱং সপ্পুৰিসো. চৰেয্যাদিত্তসীসো ৱাতি আযুং পৰিত্তন্তি ঞত্ৱা পজ্জলিতসীসো ৱিয চৰেয্য. নৱমং.
১০. দুতিযআযুসুত্তৱণ্ণনা
১৪৬. দসমে নেমীৱ ৰথকুব্বৰন্তি যথা দিৱসং গচ্ছন্তস্স ৰথস্স চক্কনেমি কুব্বৰং অনুপৰিযাযতি ন ৱিজহতি, এৱং আযু অনুপৰিযাযতীতি. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো.