১০. যক্খসংযুত্তং
১. ইন্দকসুত্তৱণ্ণনা
২৩৫. যক্খসংযুত্তস্স পঠমে ইন্দকস্সাতি ইন্দকূটনিৱাসিনো যক্খস্স. যক্খতো হি কূটেন, কূটতো চ যক্খেন নামং লদ্ধং. ৰূপং ন জীৱন্তি ৱদন্তীতি যদি বুদ্ধা ৰূপং জীৱন্তি ন ৱদন্তি, যদি ৰূপং সত্তো পুগ্গলোতি এৱং ন ৱদন্তীতি অত্থো. কথং ন্ৱযন্তি কথং নু অযং? কুতস্স অট্ঠীযকপিণ্ডমেতীতি অস্স সত্তস্স অট্ঠিযকপিণ্ডঞ্চ কুতো আগচ্ছতি? এত্থ চ অট্ঠিগ্গহণেন তীণি অট্ঠিসতানি, যকপিণ্ডগ্গহণেন নৱ মংসপেসিসতানি গহিতানি. যদি ৰূপং ন জীৱো, অথস্স ইমানি চ অট্ঠীনি ইমা চ মংসপেসিযো কুতো আগচ্ছন্তীতি পুচ্ছতি. কথং ন্ৱযং সজ্জতি গব্ভৰস্মিন্তি কেন নু কাৰণেন অযং সত্তো মাতুকুচ্ছিস্মিং সজ্জতি লগ্গতি, তিট্ঠতীতি? পুগ্গলৱাদী কিৰেস যক্খো, ‘‘একপ্পহাৰেনেৱ সত্তো মাতুকুচ্ছিস্মিং নিব্বত্ততী’’তি গহেত্ৱা গব্ভসেয্যকসত্তস্স মাতা মচ্ছমংসাদীনি খাদতি, সব্বানি একৰত্তিৱাসেন পচিত্ৱা ফেণং ৱিয ৱিলীযন্তি. যদি ৰূপং সত্তো ন ভৱেয্য, এৱমেৱ ৱিলীযেয্যাতি লদ্ধিযা এৱমাহ. অথস্স ভগৱা – ‘‘ন মাতুকুচ্ছিস্মিং একপ্পহাৰেনেৱ নিব্বত্ততি, অনুপুব্বেন পন ৱড্ঢতী’’তি দস্সেন্তো পঠমং কললং হোতীতিআদিমাহ. তত্থ পঠমন্তি পঠমেন পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং তিস্সোতি ৱা ফুস্সোতি ৱা নামং নত্থি, অথ খো তীহি জাতিউণ্ণংসূহি কতসুত্তগ্গে সণ্ঠিততেলবিন্দুপ্পমাণং কললং হোতি, যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘তিলতেলস্স যথা বিন্দু, সপ্পিমণ্ডো অনাৱিলো;
এৱং ৱণ্ণপ্পটিভাগং, কললং সম্পৱুচ্চতী’’তি.
কললা হোতি অব্বুদন্তি তস্মা কললা সত্তাহচ্চযেন মংসধোৱনউদকৱণ্ণং অব্বুদং নাম হোতি, কললন্তি নামং অন্তৰধাযতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং কললং হোতি, পৰিপক্কং সমূহতং;
ৱিৱট্টমানং তব্ভাৱং, অব্বুদং নাম জাযতী’’তি.
অব্বুদা জাযতে পেসীতি তস্মাপি অব্বুদা সত্তাহচ্চযেন ৱিলীনতিপুসদিসা পেসি নাম সঞ্জাযতি. সা মৰিচফাণিতেন দীপেতব্বা. গামদাৰিকা হি সুপক্কানি মৰিচানি গহেত্ৱা সাটকন্তে ভণ্ডিকং কত্ৱা পীড়েত্ৱা মণ্ডং আদায কপালে পক্খিপিত্ৱা আতপে ঠপেন্তি, তং সুক্খমানং সব্বভাগেহি মুচ্চতি. এৱৰূপা পেসি হোতি, অব্বুদন্তি নামং অন্তৰধাযতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং অব্বুদং হোতি, পৰিপক্কং সমূহতং;
ৱিৱট্টমানং তব্ভাৱং, পেসি নাম পজাযতী’’তি.
পেসি নিব্বত্ততী ঘনোতি ততো পেসিতো সত্তাহচ্চযেন কুক্কুটণ্ডসণ্ঠানো ঘনো নাম মংসপিণ্ডো নিব্বত্ততি, পেসীতি নামং অন্তৰধাযতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং পেসি ভৱতি, পৰিপক্কং সমূহতং;
ৱিৱট্টমানং তব্ভাৱং, ঘনোতি নাম জাযতি.
‘‘যথা কুক্কুটিযা অণ্ডং, সমন্তা পৰিমণ্ডলং;
এৱং ঘনস্স সণ্ঠানং, নিব্বত্তং কম্মপচ্চযা’’তি.
ঘনা পসাখা জাযন্তীতি পঞ্চমে সত্তাহে দ্ৱিন্নং হত্থপাদানং সীসস্স চত্থায পঞ্চ পীড়কা জাযন্তি, যং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘পঞ্চমে, ভিক্খৱে, সত্তাহে পঞ্চ পীড়কা সণ্ঠহন্তি কম্মতো’’তি.
ইতো পৰং ছট্ঠসত্তমাদীনি সত্তাহানি অতিক্কম্ম দেসনং সঙ্খিপিত্ৱা দ্ৱাচত্তালীসে সত্তাহে পৰিণতকালং গহেত্ৱা দস্সেন্তো কেসাতিআদিমাহ. তত্থ কেসা লোমা নখাপি চাতি দ্ৱাচত্তালীসে সত্তাহে এতানি জাযন্তি.
তেন সো তত্থ যাপেতীতি তস্স হি নাভিতো উট্ঠিতো নাড়ো মাতু উদৰপটলেন একাবদ্ধো হোতি, সো উপ্পলদণ্ডকো ৱিয ছিদ্দো, তেন আহাৰৰসো সংসৰিত্ৱা আহাৰসমুট্ঠানৰূপং সমুট্ঠাপেতি. এৱং সো দস মাসে যাপেতি. মাতুকুচ্ছিগতো নৰোতি মাতুযা তিৰোকুচ্ছিগতো, কুচ্ছিযা অব্ভন্তৰগতোতি অত্থো. ইতি ভগৱা ‘‘এৱং খো, যক্খ, অযং সত্তো অনুপুব্বেন মাতুকুচ্ছিযং ৱড্ঢতি, ন একপ্পহাৰেনেৱ নিব্বত্ততী’’তি দস্সেতি. পঠমং.
২. সক্কনামসুত্তৱণ্ণনা
২৩৬. দুতিযে সক্কনামকোতি এৱং নামকো একো যক্খো, সো কিৰ মাৰপক্খিকযক্খো. ৱিপ্পমুত্তস্সাতি তীহি ভৱেহি ৱিপ্পমুত্তস্স. যদঞ্ঞন্তি যং অঞ্ঞং. ৱণ্ণেনাতি কাৰণেন. সংৱাসোতি একতো ৱাসো, সক্খিধম্মো মিত্তধম্মোতি অত্থো. সপ্পঞ্ঞোতি সুপঞ্ঞো সম্বুদ্ধো. দুতিযং.
৩. সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা
২৩৭. ততিযে গযাযন্তি গযাগামে, গযায অৱিদূৰে নিৱিট্ঠগামং উপনিস্সাযাতি অত্থো. টঙ্কিতমঞ্চেতি দীঘমঞ্চে পাদমজ্ঝে ৱিজ্ঝিত্ৱা অটনিযো পৱেসেত্ৱা কতমঞ্চে. তস্স ‘‘ইদং উপৰি, ইদং হেট্ঠা’’তি নত্থি, পৰিৱত্তেত্ৱা অত্থতোপি তাদিসোৱ হোতি, তং দেৱট্ঠানে ঠপেন্তি. চতুন্নং পাসাণানং উপৰি পাসাণং অত্থৰিত্ৱা কতগেহম্পি ‘‘টঙ্কিতমঞ্চো’’তি ৱুচ্চতি. সূচিলোমস্সাতি কথিনসূচিসদিসলোমস্স. সো কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা দূৰট্ঠানতো আগতো সেদমলগ্গহিতেন গত্তেন সুপঞ্ঞত্তং সঙ্ঘিকমঞ্চং অনাদৰেন অপচ্চত্থৰিত্ৱা নিপজ্জি, তস্স পৰিসুদ্ধসীলস্স তং কম্মং সুদ্ধৱত্থে কাড়কং ৱিয অহোসি. সো তস্মিং অত্তভাৱে ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো কালংকত্ৱা গযাগামদ্ৱাৰে সঙ্কাৰট্ঠানে যক্খো হুত্ৱা নিব্বত্তি. নিব্বত্তমত্তস্সেৱ চস্স সকলসৰীৰং কথিনসূচীহি গৱিচ্ছিৱিজ্ঝিতং ৱিয জাতং.
অথেকদিৱসং ভগৱা পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো তং যক্খং পঠমাৱজ্জনস্সেৱ আপাথং আগতং দিস্ৱা – ‘‘অযং একং বুদ্ধন্তৰং মহাদুক্খং অনুভৱি. কিং নু খ্ৱাস্স মং আগম্ম সোত্থিকাৰণং ভৱেয্যা’’তি? আৱজ্জেন্তো পঠমমগ্গস্স উপনিস্সযং অদ্দস. অথস্স সঙ্গহং কাতুকামো সুৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা সুগতমহাচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা দেৱৱিমানকপ্পং গন্ধকুটিং পহায হত্থিগৱাস্সমনুস্সকুক্কুৰাদিকুণপদুগ্গন্ধং সঙ্কাৰট্ঠানং গন্ত্ৱা তত্থ মহাগন্ধকুটিযং ৱিয নিসীদি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৱনে’’তি.
খৰোতি সুংসুমাৰপিট্ঠি ৱিয ছদনিট্ঠকাহি ৱিসমচ্ছদনপিট্ঠি ৱিয চ খৰসৰীৰো. সো কিৰ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে সীলসম্পন্নো উপাসকো একদিৱসে ৱিহাৰে চিত্তত্থৰণাদীহি অত্থতায ভূমিযা সঙ্ঘিকে অত্থৰণে অত্তনো উত্তৰাসঙ্গং অপচ্চত্থৰিত্ৱা নিপজ্জি. সঙ্ঘিকং তেলং অভাজেত্ৱা অত্তনো উত্তৰাসঙ্গং অপচ্চত্থৰিত্ৱা নিপজ্জি. সঙ্ঘিকং তেলং অভাজেত্ৱা অত্তনো হত্থেহি সৰীৰং মক্খেসীতিপি ৱদন্তি. সো তেন কম্মেন সগ্গে নিব্বত্তিতুং অসক্কোন্তো তস্সেৱ গামস্স দ্ৱাৰে সঙ্কাৰট্ঠানে যক্খো হুত্ৱা নিব্বত্তি. নিব্বত্তমত্তস্স চস্স সকলসৰীৰং ৱুত্তপ্পকাৰং অহোসি. তে উভোপি সহাযা জাতা. ইতি খৰস্স খৰভাৱো ৱেদিতব্বো.
অৱিদূৰে অতিক্কমন্তীতি গোচৰং পৰিযেসন্তা সমাগমট্ঠানং ৱা গচ্ছন্তা আসন্নে ঠানে গচ্ছন্তি. তেসু সূচিলোমো সত্থাৰং ন পস্সতি, খৰলোমো পঠমতৰং দিস্ৱা সূচিলোমং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘এসো সমণো’’তি, সম্ম, এস তৱ ভৱনং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নো একো সমণোতি. নেসো সমণো, সমণকো এসোতি সো কিৰ যো মং পস্সিত্ৱা ভীতো পলাযতি, তং সমণকোতি ৱদতি. যো ন ভাযতি, তং সমণোতি. তস্মা ‘‘অযং মং দিস্ৱা ভীতো পলাযিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো এৱমাহ.
কাযং উপনামেসীতি ভেৰৱৰূপং নিম্মিনিত্ৱা মহামুখং ৱিৱৰিত্ৱা সকলসৰীৰে লোমানি উট্ঠাপেত্ৱা কাযং উপনামেসি. অপনামেসীতি ৰতনসতিকং সুৱণ্ণগ্ঘনিকং ৱিয থোকং অপনামেসি. পাপকোতি লামকো অমনুঞ্ঞো. সো গূথং ৱিয অগ্গি ৱিয কণ্হসপ্পো ৱিয চ পৰিৱজ্জেতব্বো, ন ইমিনা সুৱণ্ণৱণ্ণেন সৰীৰেন সম্পটিচ্ছিতব্বো. এৱং ৱুত্তে পন সূচিলোমো ‘‘পাপকো কিৰ মে সম্ফস্সো’’তি কুদ্ধো পঞ্হং তং, সমণাতিআদিমাহ. চিত্তং ৱা তে খিপিস্সামীতি যেসঞ্হি অমনুস্সা চিত্তং খিপিতুকামা হোন্তি, তেসং সেতমুখং নীলোদৰং সুৰত্তহত্থপাদং মহাসীসং পজ্জলিতনেত্তং ভেৰৱং ৱা অত্তভাৱং নিম্মিনিত্ৱা দস্সেন্তি, ভেৰৱং ৱা সদ্দং সাৱেন্তি, কথেন্তানংযেৱ ৱা মুখে হত্থং পক্খিপিত্ৱা হদযং মদ্দন্তি, তেন তে সত্তা উম্মত্তকা হোন্তি খিত্তচিত্তা. তং সন্ধাযেৱমাহ. পাৰগঙ্গাযাতি দ্ৱীসু পাদেসু গহেত্ৱা তং আৱিঞ্ছেত্ৱা যথা ন পুনাগচ্ছসি, এৱং পাৰং ৱা গঙ্গায খিপিস্সামীতি ৱদতি. সদেৱকেতিআদি ৱুত্তত্থমেৱ. পুচ্ছ যদাকঙ্খসীতি যংকিঞ্চি আকঙ্খসি, তং সব্বং পুচ্ছ, অসেসং তে ব্যাকৰিস্সামীতি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেতি.
কুতোনিদানাতি কিংনিদানা, কিংপচ্চযাতি অত্থো? কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোস্সজন্তীতি যথা কুমাৰকা কাকং গহেত্ৱা ওস্সজন্তি খিপন্তি, এৱং পাপৱিতক্কা কুতো সমুট্ঠায চিত্তং ওস্সজন্তীতি পুচ্ছতি?
ইতোনিদানাতি অযং অত্তভাৱো নিদানং এতেসন্তি ইতো নিদানা. ইতোজাতি ইতো অত্তভাৱতো জাতা. ইতো সমুট্ঠায মনোৱিতক্কাতি যথা দীঘসুত্তকেন পাদে বদ্ধং কাকং কুমাৰকা তস্স সুত্তপৰিযন্তং অঙ্গুলিযং ৱেঠেত্ৱা ওস্সজন্তি, সো দূৰং গন্ত্ৱাপি পুন তেসং পাদমূলেযেৱ পততি, এৱমেৱ ইতো অত্তভাৱতো সমুট্ঠায পাপৱিতক্কা চিত্তং ওস্সজন্তি.
স্নেহজাতি তণ্হাসিনেহতো জাতা. অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি সম্ভূতা. নিগ্ৰোধস্সেৱ খন্ধজাতি নিগ্ৰোধখন্ধে জাতা পাৰোহা ৱিয. পুথূতি বহূ অনেকপ্পকাৰা পাপৱিতক্কা তংসম্পযুত্তকিলেসা চ. ৱিসত্তাতি লগ্গা লগ্গিতা. কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. মালুৱাৱ ৱিততা ৱনেতি যথা ৱনে মালুৱা লতা যং ৰুক্খং নিস্সায জাযতি, তং মূলতো যাৱ অগ্গা, অগ্গতো যাৱ মূলা পুনপ্পুনং সংসিব্বিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ওততৱিততা তিট্ঠতি. এৱং ৱত্থুকামেসু পুথূ কিলেসকামা ৱিসত্তা, পুথূ ৱা সত্তা তেহি কিলেসকামেহি ৱত্থুকামেসু ৱিসত্তা. যে নং পজানন্তীতি যে ‘‘অত্তসম্ভূতা’’তি এত্থ ৱুত্তং অত্তভাৱং জানন্তি.
যতোনিদানন্তি যং নিদানমস্স অত্তভাৱস্স তঞ্চ জানন্তি. তে নং ৱিনোদেন্তীতি তে এৱং অত্তভাৱসঙ্খাতস্স দুক্খসচ্চস্স নিদানভূতং সমুদযসচ্চং মগ্গসচ্চেন ৱিনোদেন্তি. তে দুত্তৰন্তি তে সমুদযসচ্চং নীহৰন্তা ইদং দুত্তৰং কিলেসোঘং তৰন্তি. অতিণ্ণপুব্বন্তি অনমতগ্গে সংসাৰে সুপিনন্তেপি ন তিণ্ণপুব্বং. অপুনব্ভৱাযাতি অপুনব্ভৱসঙ্খাতস্স নিৰোধসচ্চস্সত্থায. ইতি ইমায গাথায চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি. দেসনাৱসানে সূচিলোমো তস্মিংযেৱ পদেসে ঠিতো দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো. সোতাপন্না চ নাম ন কিলিট্ঠত্তভাৱে তিট্ঠন্তীতি সহ ফলপটিলাভেনস্স সৰীৰে সেতকণ্ডুপীড়কসূচিযো সব্বা পতিতা. সো দিব্বৱত্থনিৱত্থো দিব্বৱৰদুকূলুত্তৰাসঙ্গো দিব্বৱেঠনৱেঠিতো দিব্বাভৰণগন্ধমালধৰো সুৱণ্ণৱণ্ণো হুত্ৱা ভুম্মদেৱতাপৰিহাৰং পটিলভীতি. ততিযং.
৪. মণিভদ্দসুত্তৱণ্ণনা
২৩৮. চতুত্থে সুখমেধতীতি, সুখং পটিলভতি. সুৱে সেয্যোতি সুৱে সুৱে সেয্যো, নিচ্চমেৱ সেয্যোতি অত্থো. ৱেৰা ন পৰিমুচ্চতীতি অহং সতিমাতি এত্তকেন ৱেৰতো ন মুচ্চতি. যস্সাতি যস্স অৰহতো. অহিংসাযাতি কৰুণায চেৱ কৰুণাপুব্বভাগে চ. মেত্তংসোতি সো মেত্তঞ্চেৱ মেত্তাপুব্বভাগঞ্চ ভাৱেতি. অথ ৱা অংসোতি কোট্ঠাসো ৱুচ্চতি. মেত্তা অংসো এতস্সাতি মেত্তংসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্স অৰহতো সব্বকালং অহিংসায ৰতো মনো, যস্স চ সব্বভূতেসু মেত্তাকোট্ঠাসো অত্থি, তস্স কেনচি পুগ্গলেন সদ্ধিং ৱেৰং নাম নত্থি যক্খাতি. চতুত্থং.
৫. সানুসুত্তৱণ্ণনা
২৩৯. পঞ্চমে যক্খেন গহিতো হোতীতি সো কিৰ তস্সা উপাসিকায একপুত্তকো. অথ নং সা দহৰকালেযেৱ পব্বাজেসি. সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায সীলৱা অহোসি ৱত্তসম্পন্নো, আচৰিযুপজ্ঝাযআগন্তুকাদীনং ৱত্তং কতমেৱ হোতি, মাসস্স অট্ঠমীদিৱসে পাতো ৱুট্ঠায উদকমাড়কে উদকং উপট্ঠাপেত্ৱা ধম্মস্সৱনগ্গং সম্মজ্জিত্ৱা দীপং জালেত্ৱা মধুৰস্সৰেন ধম্মস্সৱনং ঘোসেতি. ভিক্খূ তস্স থামং ঞত্ৱা ‘‘সৰভাণং ভণ, সামণেৰা’’তি অজ্ঝেসন্তি. সো ‘‘ময্হং হদযৱাতো ৰুজতি, কাসো ৱা বাধতী’’তি কিঞ্চি পচ্চাহাৰং অকত্ৱা ধম্মাসনং অভিৰুহিত্ৱা আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয সৰভাণং ৱত্ৱা ওতৰন্তো – ‘‘ময্হং মাতাপিতূনম্পি ইমস্মিং সৰভঞ্ঞে পত্তী’’তি ৱদতি. তস্স মনুস্সা মাতাপিতৰো পত্তিযা দিন্নভাৱং ন জানন্তি. অনন্তৰত্তভাৱে পনস্স মাতা যক্খিনী জাতা. সা দেৱতাহি সদ্ধিং আগতা, ধম্মং সুত্ৱা – ‘‘সামণেৰেন দিন্নপত্তিং অনুমোদামি, তাতা’’তি ৱদতি. সীলসম্পন্না চ নাম ভিক্খূ সদেৱকস্স লোকস্স পিযা হোন্তীতি তস্মিং সামণেৰে দেৱতা সলজ্জা সগাৰৱা মহাব্ৰহ্মং ৱিয অগ্গিক্খন্ধং ৱিয চ নং মঞ্ঞন্তি. সামণেৰে গাৰৱেন তং যক্খিনিং গৰুং কত্ৱা পস্সন্তি. ধম্মস্সৱনযক্খসমাগমাদীসু ‘‘সানুমাতা সানুমাতা’’তি যক্খিনিযা অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং দেন্তি. মহেসক্খাপি যক্খা তং দিস্ৱা মগ্গা ওক্কমন্তি, আসনা ৱুট্ঠহন্তি.
অথ খো সামণেৰো ৱুড্ঢিমন্ৱায পৰিপক্কিন্দ্ৰিযো অনভিৰতিপীড়িতো অনভিৰতিং ৱিনোদেতুং অসক্কোন্তো পৰূড়্হকেসনখো কিলিট্ঠনিৱাসনপাৰুপনো কস্সচি অনাৰোচেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায এককোৱ মাতু ঘৰং গতো. উপাসিকা পুত্তং দিস্ৱা, ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘তাত, ত্ৱং পুব্বে আচৰিযুপজ্ঝাযেহি ৱা দহৰসামণেৰেহি ৱা সদ্ধিং ইধাগচ্ছসি. কস্মা এককোৱ অজ্জ আগতো’’তি? সো উক্কণ্ঠিতভাৱং আৰোচেসি. সদ্ধা উপাসিকা নানপ্পকাৰেন ঘৰাৱাসে আদীনৱং দস্সেত্ৱা পুত্তং ওৱদমানাপি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী, ‘‘অপ্পেৱ নাম অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেস্সতী’’তি অনুযোজেত্ৱাৱ – ‘‘তিট্ঠ, তাত, যাৱ তে যাগুভত্তং সম্পাদেমি, যাগুং পিৱিত্ৱা কতভত্তকিচ্চস্স তে মনাপানি ৱত্থানি নীহৰিত্ৱা দস্সামী’’তি ৱত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি সামণেৰো. উপাসিকা মুহুত্তেনেৱ যাগুখজ্জকং সম্পাদেত্ৱা অদাসি. ততো ‘‘ভত্তং সম্পাদেস্সামী’’তি অৱিদূৰে নিসিন্না তণ্ডুলে ধোৱতি. তস্মিং সমযে সা যক্খিনী ‘‘কহং নু খো সামণেৰো? কিঞ্চি ভিক্খাহাৰং লভতি, উদাহু নো’’তি? আৱজ্জমানা তস্স ৱিব্ভমিতুকামতায নিসিন্নভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘মা হেৱ খো মে দেৱতানং অন্তৰে লজ্জং উপ্পাদেয্য, গচ্ছামিস্স ৱিব্ভমনে অন্তৰাযং কৰোমী’’তি আগন্ত্ৱা সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা গীৱং পৰিৱত্তেত্ৱা ভূমিযং পাতেসি. সো অক্খীহি ৱিপৰিৱত্তেহি খেড়েন পগ্ঘৰন্তেন ভূমিযং ৱিপ্ফন্দতি. তেন ৱুত্তং ‘‘যক্খেন গহিতো হোতী’’তি.
অভাসীতি উপাসিকা পুত্তস্স তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা পুত্তং আলিঙ্গেত্ৱা ঊৰূসু নিপজ্জাপেসি. সকলগামৱাসিনো আগন্ত্ৱা বলিকম্মাদীনি কৰোন্তি. উপাসিকা পৰিদেৱমানা ইমা গাথাযো অভাসি.
পাটিহাৰিযপক্খঞ্চাতি মনুস্সা ‘‘অট্ঠমীউপোসথস্স পচ্চুগ্গমনঞ্চ অনুগ্গমনঞ্চ কৰিস্সামা’’তি সত্তমিযাপি নৱমিযাপি উপোসথঙ্গানি সমাদিযন্তি, চাতুদ্দসীপন্নৰসীনং পচ্চুগ্গমনানুগ্গমনং কৰোন্তা তেৰসিযাপি পাটিপদেপি সমাদিযন্তি, ‘‘ৱস্সাৱাসস্স অনুগ্গমনং কৰিস্সামা’’তি দ্ৱিন্নং পৱাৰণানং অন্তৰে অড্ঢমাসং নিবদ্ধুপোসথিকা ভৱন্তি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পাটিহাৰিযপক্খঞ্চা’’তি. অট্ঠঙ্গসুসমাগতন্তি অট্ঠঙ্গেহি সুট্ঠু সমাগতং, সম্পযুত্তন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সেট্ঠচৰিযং. ন তে হি যক্খা কীড়ন্তীতি ন তে গহেত্ৱা যক্খা কিলমেন্তি.
পুন চাতুদ্দসিন্তি ইমায গাথায সামণেৰস্স কাযে অধিমুত্তা যক্খিনী আহ. আৱি ৱা যদি ৱা ৰহোতি কস্সচি সম্মুখে ৱা পৰম্মুখে ৱা. পমুত্যত্থীতি পমুত্তি অত্থি. উপ্পচ্চাপীতি উপ্পতিত্ৱাপি. সচেপি সকুণো ৱিয উপ্পতিত্ৱা পলাযসি, তথাপি তে মোক্খো নত্থীতি ৱদতি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সামণেৰং মুঞ্চি. সামণেৰো অক্খীনি উম্মীলেসি, মাতা কেসে পকিৰিয অস্সসন্তী পস্সসন্তী ৰোদতি. সো ‘‘অমনুস্সেন গহিতোম্হী’’তি ন জানাতি. ওলোকেন্তো পন ‘‘অহং পুব্বে পীঠে নিসিন্নো. মাতা মে অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা তণ্ডুলে ধোৱতি. ইদানি পনম্হি ভূমিযং নিসিন্নো, মাতাপি মে অস্সসন্তী পস্সসন্তী ৰোদতি, সকলগামৱাসিনোপি সন্নিপতিতা. কিং নু খো এত’’ন্তি? নিপন্নকোৱ মতং ৱা অম্মাতি গাথমাহ.
কামে চজিত্ৱানাতি দুৱিধেপি কামে পহায. পুনৰাগচ্ছতেতি ৱিব্ভমনৱসেন আগচ্ছতি. পুন জীৱং মতো হি সোতি উপ্পব্বজিত্ৱা পুন জীৱন্তোপি সো মতকোৱ, তস্মা তম্পি ৰোদন্তীতি ৱদতি.
ইদানিস্স ঘৰাৱাসে আদীনৱং দস্সেন্তী কুক্কুড়াতিআদিমাহ. তত্থ কুক্কুড়াতি ঘৰাৱাসো কিৰ উণ্হট্ঠেন কুক্কুড়া নাম হোতি. কস্স উজ্ঝাপযামসেতি – ‘‘অভিধাৱথ, ভদ্দং তে হোতূ’’তি এৱং ৱত্ৱা – ‘‘যং ত্ৱং ৱিব্ভমিতুকামো যক্খেন পাপিতো, ইমং ৱিপ্পকাৰং কস্স মযং উজ্ঝাপযাম নিজ্ঝাপযাম আৰোচযামা’’তি ৱদতি. পুন ডয্হিতুমিচ্ছসীতিআদিত্তঘৰতো নীহটভণ্ডং ৱিয ঘৰা নীহৰিত্ৱা বুদ্ধসাসনে পব্বজিতো পুন মহাডাহসদিসে ঘৰাৱাসে ডয্হিতুং ইচ্ছসীতি অত্থো. সো মাতৰি কথেন্তিযা কথেন্তিযা সল্লক্খেত্ৱা হিৰোত্তপ্পং পটিলভিত্ৱা, ‘‘নত্থি ময্হং গিহিভাৱেন অত্থো’’তি আহ. অথস্স মাতা ‘‘সাধু, তাতা’’তি তুট্ঠা পণীতভোজনং ভোজেত্ৱা, ‘‘কতি ৱস্সোসি, তাতা’’তি পুচ্ছি. পৰিপুণ্ণৱস্সোম্হি উপাসিকেতি. ‘‘তেন হি, তাত, উপসম্পদং কৰোহী’’তি চীৱৰসাটকে অদাসি. সো তিচীৱৰং কাৰাপেত্ৱা উপসম্পন্নো বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হন্তো তেপিটকো হুত্ৱা সীলাদীনং আগতট্ঠানে তং তং পূৰেন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা মহাধম্মকথিকো হুত্ৱা ৱীসৱস্সসতং ঠত্ৱা সকলজম্বুদীপং খোভেত্ৱা পৰিনিব্বাযি. পঞ্চমং.
৬. পিযঙ্কৰসুত্তৱণ্ণনা
২৪০. ছট্ঠে জেতৱনেতি জেতৱনস্স পচ্চন্তে কোসম্বককুটি নাম অত্থি, তত্থ ৱিহৰতি. ধম্মপদানীতি ইধ পাটিযেক্কং সঙ্গহং আৰুড়্হা ছব্বীসতিৱগ্গা তন্তি অধিপ্পেতা. তত্ৰ থেৰো তস্মিং সমযে অন্তোৱিহাৰে নিসিন্নো মধুৰস্সৰেন সৰভঞ্ঞং কত্ৱা অপ্পমাদৱগ্গং ভাসতি. এৱং তোসেসীতি সা কিৰ পুত্তং পিযঙ্কৰং অঙ্কেনাদায জেতৱনস্স পচ্ছিমভাগতো পট্ঠায গোচৰং পৰিযেসন্তী অনুপুব্বেন নগৰাভিমুখী হুত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱখেড়সিঙ্ঘাণিকদুব্ভোজনানি পৰিযেসমানা থেৰস্স ৱসনট্ঠানং পত্ৱা মধুৰস্সৰং অস্সোসি. তস্সা সো সদ্দো ছৱিআদীনি ছেত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ হদযঙ্গমনীযো হুত্ৱা অট্ঠাসি. অথস্সা গোচৰপৰিযেসনে চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জি, ওহিতসোতা ধম্মমেৱ সুণন্তী ঠিতা. যক্খদাৰকস্স পন দহৰতায ধম্মস্সৱনে চিত্তং নত্থি. সো জিঘচ্ছায পীড়িতত্তা, ‘‘কস্মা অম্মা গতগতট্ঠানে খাণুকো ৱিয তিট্ঠসি? ন ময্হং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা পৰিযেসসী’’তি পুনপ্পুনং মাতৰং চোদেতি. সা ‘‘ধম্মস্সৱনস্স মে অন্তৰাযং কৰোতী’’তি পুত্তকং ‘‘মা সদ্দং কৰি, পিযঙ্কৰা’’তি এৱং তোসেসি. তত্থ মা সদ্দং কৰীতি সদ্দং মা কৰি.
পাণেসু চাতি গাথায সা অত্তনো ধম্মতায সমাদিণ্ণং পঞ্চসীলং দস্সেতি. তত্থ সংযমামসেতি সংযমাম সংযতা হোম. ইমিনা পাণাতিপাতা ৱিৰতি গহিতা, দুতিযপদেন মুসাৱাদা ৱিৰতি, ততিযপদেন সেসা তিস্সো ৱিৰতিযো. অপি মুচ্চেম পিসাচযোনিযাতি অপি নাম যক্খলোকে উপ্পন্নানি পঞ্চ ৱেৰানি পহায, যোনিসো পটিপজ্জিত্ৱা ইমায ছাতকদুব্ভিক্খায পিসাচযক্খযোনিযা মুচ্চেম, তাতাতি ৱদতি. ছট্ঠং.
৭. পুনব্বসুসুত্তৱণ্ণনা
২৪১. সত্তমে তেন খো পন সমযেনাতি কতৰসমযেন? সূৰিযস্স অত্থঙ্গমনসমযেন. তদা কিৰ ভগৱা পচ্ছাভত্তে মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৱা মহাজনং উয্যোজেত্ৱা ন্হানকোট্ঠকে ন্হত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে পুৰত্থিমলোকধাতুং ওলোকযমানো নিসীদি. অথেকচাৰিকদ্ৱিচাৰিকাদযো পংসুকূলিকপিণ্ডপাতিকভিক্খূ অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানেহি নিক্খমিত্ৱা আগম্ম দসবলং ৱন্দিত্ৱা ৰত্তসাণিযা পৰিক্খিপমানা ৱিয নিসীদিংসু. অথ নেসং অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা সত্থা নিব্বানপটিসংযুত্তং ধম্মকথং কথেসি.
এৱং তোসেসীতি সা কিৰ ধীতৰং অঙ্কেনাদায পুত্তং অঙ্গুলিযা গহেত্ৱা জেতৱনপিট্ঠিযং পাকাৰপৰিক্খেপসমীপে উচ্চাৰপস্সাৱখেড়সিঙ্ঘাণিকং পৰিযেসমানা অনুপুব্বেন জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকং সম্পত্তা. ভগৱতো চ, ‘‘আনন্দ, পত্তং আহৰ, চীৱৰং আহৰ, ৱিঘাসাদানং দানং দেহী’’তি কথেন্তস্স সদ্দো সমন্তা দ্ৱাদসহত্থমত্তমেৱ গণ্হাতি. ধম্মং দেসেন্তস্স সচেপি চক্কৱাড়পৰিযন্তং কত্ৱা পৰিসা নিসীদতি, যথা পৰিসং গচ্ছতি, বহিপৰিসায একঙ্গুলিমত্তম্পি ন নিগ্গচ্ছতি, ‘‘মা অকাৰণা মধুৰসদ্দো নস্সী’’তি. তত্ৰাযং যক্খিনী বহিপৰিসায ঠিতা সদ্দং ন সুণাতি, দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতায পনস্সা মহতিযা বুদ্ধৱীথিযা অভিমুখে ঠিতা গন্ধকুটি পঞ্ঞাযি. সা নিৱাতে দীপসিখা ৱিয বুদ্ধগাৰৱেন হত্থকুক্কুচ্চাদিৰহিতং নিচ্চলং পৰিসং দিস্ৱা – ‘‘নূন মেত্থ কিঞ্চি ভাজনীযভণ্ডং ভৱিস্সতি, যতো অহং সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীসু কিঞ্চিদেৱ পত্ততো ৱা হত্থতো ৱা পগ্ঘৰন্তং ভূমিযং ৱা পন পতিতং লভিস্সামী’’তি অন্তোৱিহাৰং পাৱিসি. দ্ৱাৰকোট্ঠকে অৱৰুদ্ধকানং নিৱাৰণত্থায ঠিতা আৰক্খদেৱতা যক্খিনিযা উপনিস্সযং দিস্ৱা ন নিৱাৰেসি. তস্সা সহ পৰিসায একীভাৱগমনেন মধুৰস্সৰো ছৱিআদীনি ছিন্দিত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. তং ধম্মস্সৱনত্থায নিচ্চলং ঠিতং পুৰিমনযেনেৱ পুত্তকা চোদযিংসু. সা ‘‘ধম্মস্সৱনস্স মে অন্তৰাযং কৰোন্তী’’তি পুত্তকে তুণ্হী উত্তৰিকে হোহীতি এৱং তোসেসি.
তত্থ যাৱাতি যাৱ ধম্মং সুণামি, তাৱ তুণ্হী হোহীতি অত্থো. সব্বগন্থপ্পমোচনন্তি নিব্বানং আগম্ম সব্বে গন্থা পমুচ্চন্তি, তস্মা তং সব্বগন্থপ্পমোচনন্তি ৱুচ্চতি. অতিৱেলাতি ৱেলাতিক্কন্তা পমাণাতিক্কন্তা. পিযাযনাতি মগ্গনা পত্থনা. ততো পিযতৰন্তি যা অযং অস্স ধম্মস্স মগ্গনা পত্থনা, ইদং ময্হং ততো পিযতৰন্তি অত্থো. পিযতৰাতি ৱা পাঠো. পাণিনন্তি যথা পাণীনং দুক্খা মোচেতি. কে মোচেতীতি? পাণিনেতি আহৰিত্ৱা ৱত্তব্বং. যং ধম্মং অভিসম্বুদ্ধন্তি, যং ধম্মং ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো. তুণ্হীভূতাযমুত্তৰাতি ন কেৱলং অহমেৱ, অযং মে ভগিনী উত্তৰাপি তুণ্হীভূতাতি ৱদতি. সদ্ধম্মস্স অনঞ্ঞাযাতি, অম্ম, মযং পুব্বেপি ইমং সদ্ধম্মমেৱ অজানিত্ৱা ইদানি ইদং খুপ্পিপাসাদিদুক্খং অনুভৱন্তা দুক্খং চৰাম ৱিহৰাম.
চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. ধম্মং দেসেন্তোযেৱ ভগৱা পৰিসং সল্লক্খযমানো তস্সা যক্খিনিযা চেৱ যক্খদাৰকস্স চ সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা দেসনং ৱিনিৱট্টেত্ৱা চতুসচ্চকথং দীপেতি, তং সুত্ৱা তস্মিংযেৱ দেসে ঠিতা যক্খিনী সদ্ধিং পুত্তেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা. ধীতুযাপি পনস্সা উপনিস্সযো অত্থি, অতিদহৰত্তা পন দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং নাসক্খি.
ইদানি সা যক্খিনী পুত্তস্স অনুমোদনং কৰোন্তী সাধু খো পণ্ডিতো নামাতিআদিমাহ. অজ্জাহম্হি সমুগ্গতাতি অহম্হি অজ্জ ৱট্টতো উগ্গতা সমুগ্গতা সাসনে ৱা উগ্গতা সমুগ্গতা, ত্ৱম্পি সুখী হোহীতি. দিট্ঠানীতি মযা চ তযা চ দিট্ঠানি. উত্তৰাপি সুণাতু মেতি, ‘‘অম্হাকং চতুসচ্চপটিৱেধভাৱং, ধীতা মে উত্তৰাপি, সুণাতূ’’তি ৱদতি. সহ সচ্চপটিৱেধেনেৱ সাপি সূচিলোমো ৱিয সব্বং সেতকণ্ডুকচ্ছুআদিভাৱং পহায দিব্বসম্পত্তিং পটিলভতি সদ্ধিং পুত্তেন. ধীতা পনস্সা যথা নাম লোকে মাতাপিতূহি ইস্সৰিযে লদ্ধে পুত্তানম্পি তং হোতি, এৱং মাতু-আনুভাৱেনেৱ সম্পত্তিং লভি. ততো পট্ঠায চ সা সদ্ধিং পুত্তকেহি গন্ধকুটিসমীপৰুক্খেযেৱ নিৱাসৰুক্খং লভিত্ৱা সাযং পাতং বুদ্ধদস্সনং লভমানা ধম্মং সুণমানা দীঘৰত্তং তত্থেৱ ৱসি. সত্তমং.
৮. সুদত্তসুত্তৱণ্ণনা
২৪২. অট্ঠমে কেনচিদেৱ কৰণীযেনাতি ৱাণিজ্জকম্মং অধিপ্পেতং. অনাথপিণ্ডিকো চ ৰাজগহসেট্ঠি চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভগিনিপতিকা হোন্তি. যদা ৰাজগহে উট্ঠানকভণ্ডকং মহগ্ঘং হোতি, তদা ৰাজগহসেট্ঠি তং গহেত্ৱা পঞ্চসকটসতেহি সাৱত্থিং গন্ত্ৱা যোজনমত্তে ঠিতো অত্তনো আগতভাৱং জানাপেতি. অনাথপিণ্ডিকো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা তস্স মহাসক্কাৰং কত্ৱা একযানং আৰোপেত্ৱা সাৱত্থিং পৱিসতি. সো সচে ভণ্ডং লহুকং ৱিক্কীযতি, ৱিক্কিণাতি. নো চে, ভগিনিঘৰে ঠপেত্ৱা পক্কমতি. অনাথপিণ্ডিকোপি তথেৱ কৰোতি. স্ৱাযং তদাপি তেনেৱ কৰণীযেন অগমাসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
তং দিৱসং পন ৰাজগহসেট্ঠি যোজনমত্তে ঠিতেন অনাথপিণ্ডিকেন আগতভাৱজাননত্থং পেসিতং পণ্ণং ন সুণি, ধম্মস্সৱনত্থায ৱিহাৰং অগমাসি. সো ধম্মকথং সুত্ৱা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা অত্তনো ঘৰে উদ্ধনখণাপনদাৰুফালনাদীনি কাৰেসি. অনাথপিণ্ডিকোপি ‘‘ইদানি ময্হং পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সতি, ইদানি কৰিস্সতী’’তি ঘৰদ্ৱাৰেপি পচ্চুগ্গমনং অলভিত্ৱা অন্তোঘৰং পৱিট্ঠো পটিসন্থাৰম্পি ন বহুং অলত্থ. ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, কুসলং দাৰকৰূপানং? নসি মগ্গে কিলন্তো’’তি? এত্তকোৱ পটিসন্থাৰো অহোসি. সো তস্স মহাব্যাপাৰং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু তে, গহপতি, আৱাহো ৱা ভৱিস্সতী’’তি? খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩০৪) আগতনযেনেৱ কথং পৱত্তেত্ৱা তস্স মুখতো বুদ্ধসদ্দং সুত্ৱা পঞ্চৱণ্ণং পীতিং পটিলভি. সা তস্স সীসেন উট্ঠায যাৱ পাদপিট্ঠিযা, পাদপিট্ঠিযা উট্ঠায যাৱ সীসা গচ্ছতি, উভতো উট্ঠায মজ্ঝে ওসৰতি, মজ্ঝে উট্ঠায উভতো গচ্ছতি. সো পীতিযা নিৰন্তৰং ফুট্ঠো, ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৱং, গহপতি, ৱদেসি? বুদ্ধো তাহং, গহপতি, ৱদামী’’তি এৱং তিক্খত্তুং পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো লোকস্মিং যদিদং বুদ্ধো’’তি আহ. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অস্সোসি খো অনাথপিণ্ডিকো, গহপতি, বুদ্ধো কিৰ লোকে উপ্পন্নো’’তি.
এতদহোসি অকালো খো অজ্জাতি সো কিৰ তং সেট্ঠিং পুচ্ছি, ‘‘কুহিং গহপতি সত্থা ৱিহৰতী’’তি? অথস্স সো – ‘‘বুদ্ধা নাম দুৰাসদা আসীৱিসসদিসা হোন্তি, সত্থা সিৱথিকায ৱসতি, ন সক্কা তত্থ তুম্হাদিসেহি ইমায ৱেলায গন্তু’’ন্তি আচিক্খি. অথস্স এতদহোসি. বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জীতি তংদিৱসং কিৰস্স ভণ্ডসকটেসু ৱা উপট্ঠাকেসু ৱা চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জি, সাযমাসম্পি ন অকাসি, সত্তভূমিকং পন পাসাদং আৰুয্হ সুপঞ্ঞত্তালঙ্কতৱৰসযনে ‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি সজ্ঝাযং কৰোন্তোৱ নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি. তেন ৱুত্তং ‘‘বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জী’’তি.
ৰত্তিযা সুদং তিক্খত্তুং উট্ঠাসি পভাতন্তি মঞ্ঞমানোতি পঠমযামে তাৱ ৱীতিৱত্তে উট্ঠায বুদ্ধং অনুস্সৰি, অথস্স বলৱপ্পসাদো উদপাদি, পীতিআলোকো অহোসি, সব্বতমং ৱিগচ্ছি, দীপসহস্সুজ্জলং ৱিয চন্দুট্ঠানং সূৰিযুট্ঠানং ৱিয চ জাতং. সো ‘‘পপাদং আপন্নো ৱতম্হি, সূৰিযো উগ্গতো’’তি উট্ঠায আকাসতলে ঠিতং চন্দং উল্লোকেত্ৱা ‘‘একোৱ যামো গতো, অঞ্ঞে দ্ৱে অত্থী’’তি পুন পৱিসিত্ৱা নিপজ্জি. এতেনুপাযেন মজ্ঝিমযামাৱসানেপি পচ্ছিমযামাৱসানেপীতি তিক্খত্তুং উট্ঠাসি. পচ্ছিমযামাৱসানে পন বলৱপচ্চূসেযেৱ উট্ঠায আকাসতলং আগন্ত্ৱা মহাদ্ৱাৰাভিমুখোৱ অহোসি, সত্তভূমিকদ্ৱাৰং সযমেৱ ৱিৱটং অহোসি. সো পাসাদা ওৰুয্হ অন্তৰৱীথিং পটিপজ্জি.
ৱিৱৰিংসূতি ‘‘অযং মহাসেট্ঠি ‘বুদ্ধুপট্ঠানং গমিস্সামী’তি নিক্খন্তো, পঠমদস্সনেনেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তিণ্ণং ৰতনানং অগ্গুপট্ঠাকো হুত্ৱা অসদিসং সঙ্ঘাৰামং কত্ৱা চাতুদ্দিসস্স অৰিযগণস্স অনাৱটদ্ৱাৰো ভৱিস্সতি, ন যুত্তমস্স দ্ৱাৰং পিদহিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ৱিৱৰিংসু. অন্তৰধাযীতি ৰাজগহং কিৰ আকিণ্ণমনুস্সং অন্তোনগৰে নৱ কোটিযো, বহিনগৰে নৱাতি তং উপনিস্সায অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসন্তি. অৱেলায মতমনুস্সে বহি নীহৰিতুং অসক্কোন্তা অট্টালকে ঠত্ৱা বহিদ্ৱাৰে খিপন্তি. মহাসেট্ঠি নগৰতো বহিনিক্খন্তমত্তোৱ অল্লসৰীৰং পাদেন অক্কমি, অপৰম্পি পিট্ঠিপাদেন পহৰি. মক্খিকা উপ্পতিত্ৱা পৰিকিৰিংসু. দুগ্গন্ধো নাসপুটং অভিহনি. বুদ্ধপ্পসাদো তনুত্তং গতো. তেনস্স আলোকো অন্তৰধাযি, অন্ধকাৰো পাতুৰহোসি. সদ্দমনুস্সাৱেসীতি ‘‘সেট্ঠিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি সুৱণ্ণকিঙ্কিণিকং ঘট্টেন্তো ৱিয মধুৰস্সৰেন সদ্দং অনুস্সাৱেসি.
সতং কঞ্ঞাসহস্সানীতি পুৰিমপদানিপি ইমিনাৱ সহস্সপদেন সদ্ধিং সম্বন্ধনীযানি. যথেৱ হি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, সতং সহস্সানি হত্থী, সতং সহস্সানি অস্সা, সতং সহস্সানি ৰথাতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি একেকসতসহস্সমেৱ দীপিতং. পদৱীতিহাৰস্সাতি পদৱীতিহাৰো নাম সমগমনে দ্ৱিন্নং পদানং অন্তৰে মুট্ঠিৰতনমত্তং. কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিন্তি তং একং পদৱীতিহাৰং সোড়সভাগে কত্ৱা ততো একো কোট্ঠাসো পুন সোড়সধা, ততো একো সোড়সধাতি এৱং সোড়স ৱাৰে সোড়সধা ভিন্নস্স একো কোট্ঠাসো সোড়সিকলা নাম, তং সোড়সিকলং এতানি চত্তাৰি সতসহস্সানি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – সতং হত্থিসহস্সানি সতং অস্সসহস্সানি সতং ৰথসহস্সানি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, তা চ খো আমুক্কমণিকুণ্ডলা সকলজম্বুদীপৰাজধীতৰো ৱাতি ইমস্মা এত্তকা লাভা ৱিহাৰং গচ্ছন্তস্স তস্মিং সোড়সিকলসঙ্খাতে পদেসে পৱত্তচেতনাৱ উত্তৰিতৰাতি. ইদং পন ৱিহাৰগমনং কস্স ৱসেন গহিতন্তি? ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অনন্তৰাযেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহন্তস্স. ‘‘গন্ধমালাদীহি পূজং কৰিস্সামি, চেতিযং ৱন্দিস্সামি, ধম্মং সোস্সামি, দীপপূজং কৰিস্সামি, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা দানং দস্সামি, সিক্খাপদেসু ৱা সৰণেসু ৱা পতিট্ঠহিস্সামী’’তি গচ্ছতোপি ৱসেন ৱট্টতিযেৱ.
অন্ধকাৰো অন্তৰধাযীতি সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অহং এককোতি সঞ্ঞং কৰোমি, অনুযুত্তাপি মে অত্থি, কস্মা ভাযামী’’তি সূৰো অহোসি. অথস্স বলৱা বুদ্ধপ্পসাদো উদপাদি. তস্মা অন্ধকাৰো অন্তৰধাযীতি. সেসৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. অপিচ পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তো ভিংসনকে সুসানমগ্গে অট্ঠিকসঙ্খলিকসমংসলোহিতন্তিআদীনি অনেকৱিধানি কুণপানি অদ্দস. সোণসিঙ্গালাদীনং সদ্দং অস্সোসি. তং সব্বং পৰিস্সযং পুনপ্পুনং বুদ্ধগতং পসাদং ৱড্ঢেত্ৱা মদ্দন্তো অগমাসিযেৱ.
এহি সুদত্তাতি সো কিৰ সেট্ঠি গচ্ছমানোৱ চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং লোকে বহূ পূৰণকস্সপাদযো তিত্থিযা ‘মযং বুদ্ধা মযং বুদ্ধা’তি ৱদন্তি, কথং নু খো অহং সত্থু বুদ্ধভাৱং জানেয্য’’ন্তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘ময্হং গুণৱসেন উপ্পন্নং নামং মহাজনো জানাতি, কুলদত্তিযং পন মে নামং অঞ্ঞত্ৰ মযা ন কোচি জানাতি. সচে বুদ্ধো ভৱিস্সতি, কুলদত্তিকনামেন মং আলপিস্সতী’’তি. সত্থা তস্স চিত্তং ঞত্ৱা এৱমাহ.
পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. আসত্তিযোতি তণ্হাযো. সন্তিন্তি কিলেসৱূপসমং. পপ্পুয্যাতি পত্ৱা. ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা সত্থা তস্স অনুপুব্বিকথং কথেত্ৱা মত্থকে চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেসি. সেট্ঠি ধম্মদেসনং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসতো পট্ঠায মহাদানং দাতুং আৰভি. বিম্বিসাৰাদযো সেট্ঠিস্স সাসনং পেসেন্তি – ‘‘ত্ৱং আগন্তুকো, যং নপ্পহোতি, তং ইতো আহৰাপেহী’’তি. সো ‘‘অলং তুম্হে বহুকিচ্চা’’তি সব্বে পটিক্খিপিত্ৱা পঞ্চহি সকটসতেহি আনীতৱিভৱেন সত্তাহং মহাদানং অদাসি. দানপৰিযোসানে চ ভগৱন্তং সাৱত্থিযং ৱস্সাৱাসং পটিজানাপেত্ৱা ৰাজগহস্স চ সাৱত্থিযা চ অন্তৰে যোজনে যোজনে সতসহস্সং দত্ৱা পঞ্চচত্তালীস ৱিহাৰে কাৰেন্তো সাৱত্থিং গন্ত্ৱা জেতৱনমহাৱিহাৰং কাৰেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসীতি. অট্ঠমং.
৯. পঠমসুক্কাসুত্তৱণ্ণনা
২৪৩. নৱমে ৰথিকায ৰথিকন্তি একং ৰথিকং গহেত্ৱা ততো অপৰং গচ্ছন্তো ৰথিকায ৰথিকং উপসঙ্কমন্তো নাম হোতি. সিঙ্ঘাটকেপি এসেৱ নযো. এত্থ চ ৰথিকাতি ৰচ্ছা. সিঙ্ঘাটকন্তি চতুক্কং. কিং মে কতাতি কিং ইমে কতা? কিং কৰোন্তীতি অত্থো. মধুপীতাৱ সেযৰেতি গন্ধমধুপানং পীতা ৱিয সযন্তি. গন্ধমধুপানং পীতো কিৰ সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কোতি, অসঞ্ঞী হুত্ৱা সযতেৱ. তস্মা এৱমাহ.
তঞ্চ পন অপ্পটিৱানীযন্তি তঞ্চ পন ধম্মং অপ্পটিৱানীযং দেসেতি. বাহিৰকঞ্হি সুমধুৰম্পি ভোজনং পুনপ্পুনং ভুঞ্জন্তস্স ন ৰুচ্চতি, ‘‘অপনেথ, কিং ইমিনা’’তি? পটিৱানেতব্বং অপনেতব্বং হোতি, ন এৱমযং ধম্মো. ইমং হি ধম্মং পণ্ডিতা ৱস্সসতম্পি ৱস্সসহস্সম্পি সুণন্তা তিত্তিং ন গচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘অপ্পটিৱানীয’’ন্তি. অসেচনকমোজৱন্তি অনাসিত্তকং ওজৱন্তং. যথা হি বাহিৰানি অসম্ভিন্নপাযাসাদীনিপি সপ্পিমধুসক্খৰাহি আসিত্তানি যোজিতানেৱ মধুৰানি ওজৱন্তানি হোন্তি, ন এৱমযং ধম্মো. অযং হি অত্তনো ধম্মতায মধুৰো চেৱ ওজৱা চ, ন অঞ্ঞেন উপসিত্তো. তেনাহ ‘‘অসেচনকমোজৱ’’ন্তি. পিৱন্তি মঞ্ঞে সপ্পঞ্ঞাতি পণ্ডিতপুৰিসা পিৱন্তি ৱিয. ৱলাহকমেৱ পন্থগূতি ৱলাহকন্তৰতো নিক্খন্তউদকং ঘম্মাভিতত্তা পথিকা ৱিয. নৱমং.
১০-১১. দুতিযসুক্কাসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৪৪. দসমে পুঞ্ঞং ৱত পসৱি বহুন্তি বহুং ৱত পুঞ্ঞং পসৱতীতি. দসমং.
২৪৫. একাদসমং উত্তানমেৱ. একাদসমং.
১২. আড়ৱকসুত্তৱণ্ণনা
২৪৬. দ্ৱাদসমে আড়ৱিযন্তি আড়ৱীতি তং ৰট্ঠম্পি নগৰম্পি. তঞ্চ ভৱনং নগৰস্স অৱিদূৰে গাৱুতমত্তে ঠিতং. ভগৱা তত্থ ৱিহৰন্তো তং নগৰং উপনিস্সায আড়ৱিযং ৱিহৰতীতি ৱুত্তো. আড়ৱকস্স যক্খস্স ভৱনেতি এত্থ পন অযমনুপুব্বিকথা – আড়ৱকো কিৰ ৰাজা ৱিৱিধনাটকূপভোগং ছড্ডেত্ৱা চোৰপটিবাহনত্থং পটিৰাজনিসেধনত্থং ব্যাযামকৰণত্থঞ্চ সত্তমে সত্তমে দিৱসে মিগৱং গচ্ছন্তো একদিৱসং বলকাযেন সদ্ধিং কতিকং অকাসি – ‘‘যস্স পস্সেন মিগো পলাযতি, তস্সেৱ সো ভাৰো’’তি. অথ তস্সেৱ পস্সেন মিগো পলাযি, জৱসম্পন্নো ৰাজা ধনুং গহেত্ৱা পত্তিকোৱ তিযোজনং তং মিগং অনুবন্ধি. এণিমিগা চ তিযোজনৱেগা এৱ হোন্তি. অথ পৰিক্খীণজৱং তং উদকং ৱিয পৱিসিত্ৱা ঠিতং ৱধিত্ৱা দ্ৱিধা ছেত্ৱা অনত্থিকোপি মংসেন ‘‘নাসক্খি মিগং গহেতু’’ন্তি অপৱাদমোচনত্থং কাজেনাদায আগচ্ছন্তো নগৰস্সাৱিদূৰে বহলপত্তপলাসং মহানিগ্ৰোধং দিস্ৱা পৰিস্সমৱিনোদনত্থং তস্স মূলমুপগতো. তস্মিঞ্চ নিগ্ৰোধে আড়ৱকো যক্খো মহাৰাজসন্তিকা ভৱনং লভিত্ৱা মজ্ঝন্হিকসমযে তস্স ৰুক্খস্স ছাযায ফুট্ঠোকাসং পৱিট্ঠে পাণিনো খাদন্তো পটিৱসতি. সো তং দিস্ৱা খাদিতুং উপগতো. ৰাজা তেন সদ্ধিং কতিকং অকাসি – ‘‘মুঞ্চ মং, অহং তে দিৱসে দিৱসে মনুস্সঞ্চ থালিপাকঞ্চ পেসেস্সামী’’তি. যক্খো – ‘‘ত্ৱং ৰাজূপভোগেন পমত্তো ন সৰিস্সসি, অহং পন ভৱনং অনুপগতঞ্চ অননুঞ্ঞাতঞ্চ খাদিতুং ন লভামি, স্ৱাহং ভৱন্তম্পি জীযেয্য’’ন্তি ন মুঞ্চি. ৰাজা ‘‘যং দিৱসং ন পেসেমি, তং দিৱসং মং গহেত্ৱা খাদা’’তি অত্তানং অনুজানিত্ৱা তেন মুত্তো নগৰাভিমুখো অগমাসি.
বলকাযো মগ্গে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা ঠিতো ৰাজানং দিস্ৱা, ‘‘কিং, মহাৰাজ, অযসমত্তভযা এৱং কিলন্তোসী’’তি? ৱদন্তো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পটিগ্গহেসি. ৰাজা তং পৱত্তিং অনাৰোচেত্ৱা নগৰং গন্ত্ৱা কতপাতৰাসো নগৰগুত্তিকং আমন্তেত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. নগৰগুত্তিকো – ‘‘কিং, দেৱ, কালপৰিচ্ছেদো কতো’’তি আহ? ন কতো ভণেতি. দুট্ঠু কতং, দেৱ, অমনুস্সা হি পৰিচ্ছিন্নমত্তমেৱ লভন্তি, অপৰিচ্ছিন্নে পন জনপদস্সাবাধো ভৱিস্সতি, হোতু দেৱ, কিঞ্চাপি এৱমকাসি, অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং ৰজ্জসুখমনুভোহি, অহমেত্থ কাতব্বং কৰিস্সামীতি. সো কালস্সেৱ ৱুট্ঠায বন্ধনাগাৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা যে যে ৱজ্ঝা হোন্তি, তে তে সন্ধায ‘‘যো জীৱিতত্থিকো, সো নিক্খমতূ’’তি ভণতি. যো পঠমং নিক্খমতি, তং গেহং নেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা ভোজেত্ৱা চ ‘‘ইমং থালিপাকং যক্খস্স দেহী’’তি পেসেতি. তং ৰুক্খমূলং পৱিট্ঠমত্তংযেৱ যক্খো ভেৰৱং অত্তভাৱং নিম্মিনিত্ৱা মূলকন্দং ৱিয খাদি. যক্খানুভাৱেন কিৰ মনুস্সানং কেসাদীনি উপাদায সকলসৰীৰং নৱনীতপিণ্ডং ৱিয হোতি, যক্খস্স ভত্তং গাহাপেতুং গতপুৰিসা তং দিস্ৱা ভীতা যথামিত্তং আৰোচেসুং. ততো পভুতি ‘‘ৰাজা চোৰে গহেত্ৱা যক্খস্স দেতী’’তি মনুস্সা চোৰকম্মতো পটিৱিৰতা. ততো অপৰেন সমযেন নৱচোৰানং অভাৱেন পুৰাণচোৰানঞ্চ পৰিক্খযেন বন্ধনাগাৰানি সুঞ্ঞানি অহেসুং.
অথ নগৰগুত্তিকো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা অত্তনো ধনং নগৰৰচ্ছাসু ছড্ডাপেসি ‘‘অপ্পেৱ নাম কোচি লোভেন গণ্হেয্যা’’তি. তং পাদেনপি কোচি নচ্ছুপি. সো চোৰে অলভন্তো অমচ্চানং আৰোচেসি. অমচ্চা ‘‘কুলপটিপাটিযা একমেকং জিণ্ণকং পেসেম, সো পকতিযাপি মচ্চুপথে ৱত্ততী’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘অম্হাকং পিতৰং অম্হাকং পিতামহং পেসেতীতি মনুস্সা খোভং কৰিস্সন্তি, মা ৱো এতং ৰুচ্চী’’তি ৱাৰেসি. ‘‘তেন হি, দেৱ, দাৰকং পেসেম উত্তানসেয্যকং, তথাৱিধস্স হি ‘মাতা মে’তি ‘পিতা মে’তি সিনেহো নত্থী’’তি আহংসু. ৰাজা অনুজানি. তে তথা অকংসু. নগৰে দাৰকমাতৰো চ দাৰকে গহেত্ৱা গব্ভিনিযো চ পলাযিত্ৱা পৰজনপদে দাৰকে সংৱড্ঢেত্ৱা আনেন্তি. এৱং দ্ৱাদস ৱস্সানি গতানি.
ততো একদিৱসং সকলনগৰং ৱিচিনিত্ৱা একম্পি দাৰকং অলভিত্ৱা অমচ্চা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং – ‘‘নত্থি, দেৱ, নগৰে দাৰকো ঠপেত্ৱা অন্তেপুৰে তৱ পুত্তং আড়ৱককুমাৰ’’ন্তি. ৰাজা ‘‘যথা মম পুত্তো পিযো, এৱং সব্বলোকস্স, অত্তনা পন পিযতৰং নত্থি, গচ্ছথ তম্পি দত্ৱা মম জীৱিতং ৰক্খথা’’তি. তেন চ সমযেন আড়ৱকস্স মাতা পুত্তং ন্হাপেত্ৱা মণ্ডেত্ৱা দুকূলচুম্বটকে কত্ৱা অঙ্কে সযাপেত্ৱা নিসিন্না হোতি. ৰাজপুৰিসা ৰঞ্ঞো আণায তত্থ গন্ত্ৱা ৱিপ্পলপন্তিযা তস্সা সোড়সন্নঞ্চ দেৱিসহস্সানং সদ্ধিং ধাতিযা তং আদায পক্কমিংসু, ‘‘স্ৱে যক্খভক্খো ভৱিস্সতী’’তি. তংদিৱসঞ্চ ভগৱা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায জেতৱনৱিহাৰে গন্ধকুটিযং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ওলোকেন্তো অদ্দস আড়ৱকস্স কুমাৰস্স অনাগামিফলুপ্পত্তিযা উপনিস্সযং যক্খস্স চ সোতাপত্তিফলুপ্পত্তিযা, দেসনাপৰিযোসানে চ চতুৰাসীতিপাণসহস্সানং ধম্মচক্খুপটিলাভস্সাতি. সো ৱিভাতায ৰত্তিযা পুৰিমভত্তকিচ্চং কত্ৱা সুনিট্ঠিতপচ্ছাভত্তকিচ্চো কাড়পক্খূপোসথদিৱসে ৱত্তমানে ওগ্গতে সূৰিযে একো অদুতিযো পত্তচীৱৰমাদায পাদমগ্গেনেৱ সাৱত্থিতো তিংস যোজনানি গন্ত্ৱা তস্স যক্খস্স ভৱনং পাৱিসি. তেন ৱুত্তং ‘‘আড়ৱকস্স যক্খস্স ভৱনে’’তি.
কিং পন ভগৱা যস্মিং নিগ্ৰোধে আড়ৱকস্স ভৱনং, তস্স মূলে ৱিহাসি, উদাহু ভৱনেযেৱাতি? ভৱনেযেৱ. যথেৱ হি যক্খা অত্তনো ভৱনং পস্সন্তি, তথা ভগৱাপি. সো তত্থ গন্ত্ৱা ভৱনদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. তদা আড়ৱকো হিমৱন্তে যক্খসমাগমং গতো হোতি. ততো আড়ৱকস্স দ্ৱাৰপালো গদ্ৰভো নাম যক্খো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘কিং, ভন্তে, ভগৱা ৱিকালে আগতো’’তি আহ. আম, গদ্ৰভ, আগতোম্হি, সচে তে অগৰু, ৱিহৰেয্যামেকৰত্তং আড়ৱকস্স ভৱনেতি. ন মে, ভন্তে, গৰু, অপিচ খো সো যক্খো কক্খড়ো ফৰুসো, মাতাপিতূনম্পি অভিৱাদনাদীনি ন কৰোতি, মা ৰুচ্চি ভগৱতো ইধ ৱাসোতি. জানামি, গদ্ৰভ, তস্স সভাৱং, ন কোচি মমন্তৰাযো ভৱিস্সতি. সচে তে অগৰু, ৱিহৰেয্যামেকৰত্তন্তি.
দুতিযম্পি গদ্ৰভো যক্খো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অগ্গিতত্তকপালসদিসো, ভন্তে, আড়ৱকো, মাতাপিতৰোতি ৱা সমণব্ৰাহ্মণাতি ৱা ধম্মোতি ৱা ন জানাতি, ইধাগতানং পন চিত্তক্খেপম্পি কৰোতি, হদযম্পি ফালেতি, পাদেপি গহেত্ৱা পৰসমুদ্দং ৱা পৰচক্কৱাড়ং ৱা খিপতী’’তি. দুতিযম্পি ভগৱা আহ – ‘‘জানামি, গদ্ৰভ, সচেপি তে অগৰু, ৱিহৰেয্যামেকৰত্ত’’ন্তি. ন মে, ভন্তে, গৰু, অপিচ খো সো যক্খো অত্তনো অনাৰোচেত্ৱা অনুজানন্তং মং জীৱিতাপি ৱোৰোপেয্য, আৰোচেমি, ভন্তে, তস্সাতি. যথাসুখং, গদ্ৰভ, আৰোচেহীতি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ত্ৱমেৱ জানাহী’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখো পক্কামি. ভৱনদ্ৱাৰম্পি সযমেৱ ভগৱতো ৱিৱৰমদাসি. ভগৱা অন্তোভৱনং পৱিসিত্ৱা যত্থ অভিলক্খিতেসু মঙ্গলদিৱসাদীসু নিসীদিত্ৱা আড়ৱকো সিৰিং অনুভোতি, তস্মিংযেৱ দিব্বৰতনমযে পল্লঙ্কে নিসীদিত্ৱা সুৱণ্ণাভং মুঞ্চি. তং দিস্ৱা যক্খস্স ইত্থিযো আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা সম্পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. ভগৱা ‘‘পুব্বে তুম্হে দানং দত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা পূজনেয্যং পূজেত্ৱা ইমং সম্পত্তিং পত্তা, ইদানিপি তথেৱ কৰোথ, মা অঞ্ঞমঞ্ঞং ইস্সামচ্ছৰিযাভিভূতা ৱিহৰথা’’তিআদিনা নযেন তাসং পকিণ্ণকধম্মকথং কথেসি. তা ভগৱতো মধুৰনিগ্ঘোসং সুত্ৱা সাধুকাৰসহস্সানি দত্ৱা ভগৱন্তং সম্পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসুযেৱ. গদ্ৰভোপি হিমৱন্তং গন্ত্ৱা আড়ৱকস্সাৰোচেসি – ‘‘যগ্ঘে, মাৰিস, জানেয্যাসি ৱিমানে তে ভগৱা নিসিন্নো’’তি. সো গদ্ৰভস্স সঞ্ঞং অকাসি ‘‘তুণ্হী হোহি, গন্ত্ৱা কত্তব্বং কৰিস্সামী’’তি. পুৰিসমানেন কিৰ লজ্জিতো অহোসি, তস্মা ‘‘মা কোচি পৰিসমজ্ঝে সুণেয্যা’’তি এৱমকাসি.
তদা সাতাগিৰহেমৱতা ভগৱন্তং জেতৱনেযেৱ ৱন্দিত্ৱা ‘‘যক্খসমাগমং গমিস্সামা’’তি সপৰিৱাৰা নানাযানেহি আকাসেন গচ্ছন্তি. আকাসে চ যক্খানং সব্বত্থ মগ্গো নত্থি, আকাসট্ঠানি ৱিমানানি পৰিহৰিত্ৱা মগ্গট্ঠানেনেৱ মগ্গো হোতি. আড়ৱকস্স পন ৱিমানং ভূমট্ঠং সুগুত্তং পাকাৰপৰিক্খিত্তং সুসংৱিহিতদ্ৱাৰঅট্টালকগোপুৰং উপৰি কংসজালসঞ্ছন্নং মঞ্জূসসদিসং তিযোজনং উব্বেধেন, তস্স উপৰি মগ্গো হোতি. তে তং পদেসমাগম্ম গন্তুং নাসক্খিংসু. বুদ্ধানং হি নিসিন্নোকাসস্স উপৰিভাগেন যাৱ ভৱগ্গা কোচি গন্তুং ন সক্কোতি. তে ‘‘কিমিদ’’ন্তি? আৱজ্জেত্ৱা ভগৱন্তং দিস্ৱা আকাসে খিত্তলেড্ডু ৱিয ওৰুয্হ ৱন্দিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা, ‘‘যক্খসমাগমং গচ্ছাম ভগৱা’’তি তীণি ৱত্থূনি পসংসন্তা যক্খসমাগমং অগমংসু. আড়ৱকো তে দিস্ৱা, ‘‘ইধ নিসীদথা’’তি পটিক্কম্ম ওকাসমদাসি. তে আড়ৱকস্স নিৱেদেসুং – ‘‘লাভা তে, আড়ৱক, যস্স তে ভৱনে ভগৱা ৱিহৰতি, গচ্ছাৱুসো, ভগৱন্তং পযিৰুপাসস্সূ’’তি. এৱং ভগৱা ভৱনেযেৱ ৱিহাসি, ন যস্মিং নিগ্ৰোধে আড়ৱকস্স ভৱনং, তস্স মূলেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘একং সমযং ভগৱা আড়ৱিযং ৱিহৰতি আড়ৱকস্স যক্খস্স ভৱনে’’তি.
অথ খো আড়ৱকো…পে… এতদৱোচ – ‘‘নিক্খম, সমণা’’তি কস্মা পনাযং এতদৱোচ? ৰোসেতুকামতায. তত্ৰেৱং আদিতো পভুতি সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো – অযং হি যস্মা অস্সদ্ধস্স সদ্ধাকথা দুক্কথা হোতি দুস্সীলাদীনং সীলাদিকথা ৱিয, তস্মা তেসং যক্খানং সন্তিকা ভগৱতো পসংসং সুত্ৱাযেৱ অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খৰা ৱিয অব্ভন্তৰে কোপেন তটতটাযমানহদযো হুত্ৱা ‘‘কো সো ভগৱা নাম, যো মম ভৱনং পৱিট্ঠো’’তি আহ. তে অহংসু – ‘‘ন ত্ৱং, আৱুসো, জানাসি ভগৱন্তং অম্হাকং সত্থাৰং, যো তুসিতভৱনে ঠিতো পঞ্চমহাৱিলোকিতং ৱিলোকেত্ৱা’’তিআদিনা নযেন যাৱ ধম্মচক্কপৱত্তনা কথেন্তা পটিসন্ধিআদীসু দ্ৱত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি ৱত্ৱা, ‘‘ইমানিপি ত্ৱং, আৱুসো, অচ্ছৰিযানি নাদ্দসা’’তি? চোদেসুং. সো দিস্ৱাপি কোধৱসেন ‘‘নাদ্দস’’ন্তি আহ. আৱুসো আড়ৱক, পস্সেয্যাসি ৱা ত্ৱং, ন ৱা, কো তযা অত্থো পস্সতা ৱা অপস্সতা ৱা? কিং ত্ৱং কৰিস্সসি অম্হাকং সত্থুনো, যো ত্ৱং তং উপনিধায চলক্ককুধ-মহাউসভসমীপে তদহুজাতৱচ্ছকো ৱিয, তিধা পভিন্নমত্তৱাৰণসমীপে ভিঙ্কপোতকো ৱিয, ভাসুৰৱিলম্বিতকেসৰসোভিতক্খন্ধস্স মিগৰঞ্ঞো সমীপে জৰসিঙ্গালো ৱিয, দিযড্ঢযোজনসতপৱড্ঢকাযসুপণ্ণৰাজসমীপে ছিন্নপক্খকাকপোতকো ৱিয খাযসি, গচ্ছ যং তে কৰণীযং, তং কৰোহীতি. এৱং ৱুত্তে দুট্ঠো আড়ৱকো উট্ঠহিত্ৱা মনোসিলাতলে ৱামপাদেন ঠত্ৱা – ‘‘পস্সথ দানি তুম্হাকং ৱা সত্থা মহানুভাৱো, অহং ৱা’’তি দক্খিণপাদেন সট্ঠিযোজনমত্তং কেলাসপব্বতকূটং অক্কমি. তং অযোকূটপহটো ৱিয নিদ্ধন্তঅযোপিণ্ডো পপটিকাযো মুঞ্চি, সো তত্ৰ ঠত্ৱা, ‘‘অহং আড়ৱকো’’তি উগ্ঘোসেসি. সকলজম্বুদীপং সদ্দো ফৰি.
চত্তাৰো কিৰ সদ্দা সকলজম্বুদীপে সূযিংসু – যঞ্চ পুণ্ণকো যক্খসেনাপতি ধনঞ্জযকোৰব্যৰাজানং জূতং জিনিত্ৱা অপ্ফোটেত্ৱা ‘‘অহং জিনি’’ন্তি উগ্ঘোসেসি; যঞ্চ সক্কো দেৱানমিন্দো কস্সপভগৱতো সাসনে ওসক্কন্তে ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তং সুনখং কৰিত্ৱা – ‘‘অহং পাপভিক্খূ চ পাপভিক্খুনিযো চ উপাসকে চ উপাসিকাযো চ সব্বেৱ চ অধম্মৱাদিনো খাদামী’’তি উগ্ঘোসাপেসি; যঞ্চ কুসজাতকে পভাৱতিহেতু সত্তহি ৰাজূহি নগৰে উপৰুদ্ধে পভাৱতিং অত্তনা সহ হত্থিক্খন্ধে আৰোপেত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম – ‘‘অহং সীহস্সৰমহাকুসৰাজা’’তি মহাপুৰিসো উগ্ঘোসেসি; যঞ্চ কেলাসমুদ্ধনি ঠত্ৱা আড়ৱকোতি. তদা হি সকলজম্বুদীপে দ্ৱাৰে ঠত্ৱা উগ্ঘোসিতসদিসং অহোসি. তিযোজনসহস্সৱিত্থতো চ হিমৱাপি সঙ্কম্পি যক্খস্সানুভাৱেন.
সো ৱাতমণ্ডলং সমুট্ঠাপেসি – ‘‘এতেনেৱ সমণং পলাপেস্সামী’’তি. তে পুৰত্থিমাদিভেদা ৱাতা সমুট্ঠহিত্ৱা অড্ঢযোজনযোজনদ্ৱিযোজনতিযোজনপ্পমাণানি পব্বতকূটানি পদালেত্ৱা ৱনগচ্ছৰুক্খাদীনি উম্মূলং কত্ৱা, আড়ৱিনগৰং পক্খন্তা জিণ্ণহত্থিসালাদীনি চুণ্ণেন্তা ছদনিট্ঠকা আকাসে ৱিধমেন্তা. ভগৱা ‘‘মা কস্সচি উপৰোধো হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. তে ৱাতা দসবলং পত্ৱা চীৱৰকণ্ণমত্তম্পি চালেতুং নাসক্খিংসু. ততো মহাৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. ‘‘উদকেন অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা সমণং মাৰেস্সামী’’তি. তস্সানুভাৱেন উপৰূপৰি সতপটলসহস্সপটলাদিভেদা ৱলাহকা উট্ঠহিত্ৱা পৱস্সিংসু. ৱুট্ঠিধাৰাৱেগেন পথৱী ছিদ্দা অহোসি. ৱনৰুক্খাদীনং উপৰি মহোঘো আগন্ত্ৱা দসবলস্স চীৱৰে উস্সাৱবিন্দুমত্তম্পি তেমেতুং নাসক্খি. ততো পাসাণৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. মহন্তানি মহন্তানি পব্বতকূটানি ধূমাযন্তানি পজ্জলন্তানি আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলং পত্ৱা দিব্বমালাগুড়ানি সম্পজ্জিংসু. ততো পহৰণৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. একতোধাৰাউভতোধাৰাঅসিসত্তিখুৰপ্পাদযো ধূমাযন্তা পজ্জলন্তা আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলং পত্ৱা দিব্বপুপ্ফানি অহেসুং. ততো অঙ্গাৰৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. কিংসুক ৱণ্ণা অঙ্গাৰা আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলস্স পাদমূলে দিব্বপুপ্ফানি হুত্ৱা ৱিকীৰযিংসু. ততো কুক্কুলৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. অচ্চুণ্হা কুক্কুলা আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলস্স পাদমূলে চন্দনচুণ্ণং হুত্ৱা নিপতিংসু. ততো ৱালিকৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. অতিসুখুমৱালিকা ধূমাযন্তা পজ্জলন্তা আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলস্স পাদমূলে দিব্বপুপ্ফানি হুত্ৱা নিপতিংসু. ততো কললৱস্সং সমুট্ঠাপেসি. তং কললৱস্সং ধূমাযন্তং পজ্জলন্তং আকাসেনাগন্ত্ৱা দসবলস্স পাদমূলে দিব্বগন্ধং হুত্ৱা নিপতি. ততো অন্ধকাৰং সমুট্ঠাপেসি ‘‘ভিংসেত্ৱা সমণং পলাপেস্সামী’’তি. তং চতুৰঙ্গসমন্নাগতং অন্ধকাৰসদিসং হুত্ৱা দসবলং পত্ৱা সূৰিযপ্পভাৱিহতমিৱ অন্ধকাৰং অন্তৰধাযি.
এৱং যক্খো ইমাহি নৱহি ৱাতৱস্সপাসাণপহৰণঙ্গাৰকুক্কুলৱালিককললন্ধকাৰৱুট্ঠীহি ভগৱন্তং পলাপেতুং অসক্কোন্তো নানাৱিধপহৰণহত্থায অনেকপ্পকাৰৰূপভূতগণসমাকুলায চতুৰঙ্গিনিযা সেনায সযমেৱ ভগৱন্তং অভিগতো. তে ভূতগণা অনেকপ্পকাৰে ৱিকাৰে কত্ৱা ‘‘গণ্হথ হনথা’’তি ভগৱতো উপৰি আগচ্ছন্তা ৱিয হোন্তি. অপিচ খো নিদ্ধন্তলোহপিণ্ডং ৱিয মক্খিকা, ভগৱন্তং অল্লীযিতুং অসমত্থাৱ অহেসুং. এৱং সন্তেপি যথা বোধিমণ্ডে মাৰো আগতৱেলাযমেৱ নিৱত্তো, তথা অনিৱত্তেত্ৱা উপড্ঢৰত্তিমত্তং ব্যাকুলমকংসু. এৱং উপড্ঢৰত্তিমত্তং অনেকপ্পকাৰৱিভিংসনকদস্সনেনপি ভগৱন্তং চালেতুং অসক্কোন্তো আড়ৱকো চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং কেনচি অজেয্যং দুস্সাৱুধং মুঞ্চেয্য’’ন্তি.
চত্তাৰি কিৰ আৱুধানি লোকে সেট্ঠানি – সক্কস্স ৱজিৰাৱুধং, ৱেস্সৱণস্স গদাৱুধং, যমস্স নযনাৱুধং, আড়ৱকস্স দুস্সাৱুধন্তি. যদি হি সক্কো দুট্ঠো ৱজিৰাৱুধং সিনেৰুমত্থকে পহৰেয্য, অট্ঠসট্ঠিসহস্সাধিকযোজনসতসহস্সং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা হেট্ঠতো গচ্ছেয্য. ৱেস্সৱণেন কুজ্ঝনকালে ৱিস্সজ্জিতং গদাৱুধং বহূনং যক্খসহস্সানং সীসং পাতেত্ৱা পুন হত্থপাসং আগন্ত্ৱা তিট্ঠতি. যমেন দুট্ঠেন নযনাৱুধেন ওলোকিতমত্তে অনেকানি কুম্ভণ্ডসহস্সানি তত্তকপালে তিলা ৱিয ফৰন্তানি ৱিনস্সন্তি. আড়ৱকো দুট্ঠো সচে আকাসে দুস্সাৱুধং মুঞ্চেয্য, দ্ৱাদস ৱস্সানি দেৱো ন ৱস্সেয্য. সচে পথৱিযং মুঞ্চেয্য. সব্বৰুক্খতিণাদীনি সুস্সিত্ৱা দ্ৱাদসৱস্সন্তৰে ন পুন ৱিৰুহেয্যুং. সচে সমুদ্দে মুঞ্চেয্য, তত্তকপালে উদকবিন্দু ৱিয সব্বমুদকং সুস্সেয্য. সচে সিনেৰুসদিসেপি পব্বতে মুঞ্চেয্য, খণ্ডাখণ্ডং হুত্ৱা ৱিকিৰেয্য. সো এৱং মহানুভাৱং দুস্সাৱুধং উত্তৰিসাটকং মুঞ্চিত্ৱা অগ্গহেসি. যেভুয্যেন দসসহস্সীলোকধাতুদেৱতা ৱেগেন সন্নিপতিংসু ‘‘অজ্জ ভগৱা আড়ৱকং দমেস্সতি, তত্থ ধম্মং সোস্সামা’’তি যুদ্ধদস্সনকামাপি দেৱতা সন্নিপতিংসু. এৱং সকলম্পি আকাসং দেৱতাহি পৰিপুণ্ণমহোসি.
অথ আড়ৱকো ভগৱতো সমীপে উপৰূপৰি ৱিচৰিত্ৱা ৱত্থাৱুধং মুঞ্চি. তং অসনিৱিচক্কং ৱিয আকাসে ভেৰৱসদ্দং কৰোন্তং ধূমাযন্তং পজ্জলন্তং ভগৱন্তং পত্ৱা যক্খমানমদ্দনত্থং পাদপুঞ্ছনচোড়ং হুত্ৱা পাদমূলে নিপতি. আড়ৱকো তং দিস্ৱা ছিন্নৱিসাণো ৱিয উসভো উদ্ধতদাঠো ৱিয সপ্পো নিত্তেজো নিম্মদো নিপতিতমানদ্ধজো হুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘দুস্সাৱুধম্পি মে সমণং নাভিভোসি. কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘ইদং কাৰণং, মেত্তাৱিহাৰযুত্তো সমণো, হন্দ নং ৰোসেত্ৱা মেত্তায ৱিযোজেমী’’তি ইমিনা সম্বন্ধেনেতং ৱুত্তং – অথ খো আড়ৱকো যক্খো যেন ভগৱা…পে… নিক্খম সমণাতি. তত্থাযমধিপ্পাযো – কস্মা মযা অননুঞ্ঞাতো মম ভৱনং পৱিসিত্ৱা ঘৰসামিকো ৱিয ইত্থাগাৰস্স মজ্ঝে নিসিন্নোসি? অননুযুত্তমেতং সমণস্স যদিদং অদিন্নপৰিভোগো ইত্থিসংসগ্গো চ? তস্মা যদি ত্ৱং সমণধম্মে ঠিতো, নিক্খম সমণাতি. একে পন – ‘‘এতানি অঞ্ঞানি চ ফৰুসৱচনানি ৱত্ৱা এৱাযং এতদৱোচা’’তি ভণন্তি.
অথ ভগৱা – ‘‘যস্মা থদ্ধো পটিথদ্ধভাৱেন ৱিনেতুং ন সক্কা, সো হি পটিথদ্ধভাৱে কযিৰমানে, সেয্যথাপি চণ্ডস্স কুক্কুৰস্স নাসায পিত্তং ভিন্দেয্য, সো ভিয্যোসোমত্তায চণ্ডতৰো অস্স, এৱং থদ্ধতৰো হোতি, মুদুনা পন সো সক্কা ৱিনেতু’’ন্তি ঞত্ৱা, সাধাৱুসোতি পিযৱচনেন তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা নিক্খমি. তেন ৱুত্তং সাধাৱুসোতি ভগৱা নিক্খমীতি.
ততো আড়ৱকো – ‘‘সুব্বচো ৱতাযং সমণো একৱচনেনেৱ নিক্খন্তো, এৱং নাম নিক্খমেতুং সুখং সমণং অকাৰণেনেৱাহং সকলৰত্তিং যুদ্ধেন অব্ভুয্যাসি’’ন্তি মুদুচিত্তো হুত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘ইদানিপি ন সক্কা জানিতুং, কিং নু খো সুব্বচতায নিক্খন্তো উদাহু কোধনো. হন্দাহং ৱীমংসামী’’তি. ততো পৱিস, সমণাতি আহ. অথ সুব্বচোতি মুদুভূতচিত্তৱৱত্থানকৰণত্থং পুন পিযৱচনং ৱদন্তো সাধাৱুসোতি ভগৱা পাৱিসি. আড়ৱকো পুনপ্পুনং তমেৱ সুব্বচভাৱং ৱীমংসন্তো দুতিযম্পি ততিযম্পি নিক্খম পৱিসাতি আহ. ভগৱাপি তথা অকাসি. যদি ন কৰেয্য, পকতিযাপি থদ্ধযক্খস্স চিত্তং থদ্ধতৰং হুত্ৱা ধম্মকথায ভাজনং ন ভৱেয্য. তস্মা যথা নাম মাতা ৰোদন্তং পুত্তকং যং সো ইচ্ছতি, তং দত্ৱা ৱা কত্ৱা ৱা সঞ্ঞাপেসি তথা ভগৱা কিলেসৰোদনেন ৰোদন্তং যক্খং সঞ্ঞাপেতুং যং সো ভণতি, তং অকাসি. যথা চ ধাতী থঞ্ঞং অপিৱন্তং দাৰকং কিঞ্চি দত্ৱা উপলাড়েত্ৱা পাযেতি, তথা ভগৱা যক্খং লোকুত্তৰধম্মখীৰং পাযেতুং তস্স পত্থিতৱচনকৰণেন উপলাড়েন্তো এৱমকাসি. যথা চ পুৰিসো লাবুম্হি চতুমধুৰং পূৰেতুকামো তস্সব্ভন্তৰং সোধেতি, এৱং ভগৱা যক্খস্স চিত্তে লোকুত্তৰচতুমধুৰং পূৰেতুকামো তস্সব্ভন্তৰে কোধমলং সোধেতুং যাৱ ততিযং নিক্খমনপৱিসনং অকাসি.
অথ আড়ৱকো ‘‘সুব্বচো অযং সমণো ‘নিক্খমা’তি ৱুত্তো নিক্খমতি, ‘পৱিসা’তি ৱুত্তো পৱিসতি. যংনূনাহং ইমং সমণং এৱমেৱ সকলৰত্তিং কিলমেত্ৱা পাদে গহেত্ৱা পাৰগঙ্গায খিপেয্য’’ন্তি? পাপকং চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা চতুত্থৱাৰং আহ নিক্খম, সমণাতি. তং ঞত্ৱা ভগৱা ন খ্ৱাহং তন্তি আহ. এৱং ৱা ৱুত্তে তদুত্তৰিকৰণীযং পৰিযেসমানো পঞ্হং পুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞিস্সতি. তং ধম্মকথায মুখং ভৱিস্সতীতি ঞত্ৱা, ন খ্ৱাহং তন্তি আহ. তত্থ ন-ইতি পটিক্খেপে. খোতি অৱধাৰণে. অহন্তি অত্তনিদস্সনং. তন্তি হেতুৱচনং. তেনেৱেত্থ ‘‘যস্মা ত্ৱং এৱং চিন্তেসি, তস্মা অহং, আৱুসো, নেৱ নিক্খমিস্সামি, যং তে কৰণীযং, তং কৰোহী’’তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
ততো আড়ৱকো যস্মা পুব্বেপি আকাসেন গমনৱেলায – ‘‘কিং নু খো এতং সুৱণ্ণৱিমানং, উদাহু ৰজতমণিৱিমানানং অঞ্ঞতৰং, হন্দ নং পস্সামা’’তি এৱং অত্তনো ৱিমানং আগতে ইদ্ধিমন্তে তাপসপৰিব্বাজকে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জেতুং অসক্কোন্তে চিত্তক্খেপাদীহি ৱিহেঠেতি, তস্মা ভগৱন্তম্পি তথা ৱিহেঠেস্সামীতি মঞ্ঞমানো পঞ্হং তন্তিআদিমাহ.
কুতো পনস্স পঞ্হাতি? তস্স কিৰ মাতাপিতৰো কস্সপং ভগৱন্তং পযিৰুপাসিত্ৱা অট্ঠ পঞ্হে সহ ৱিস্সজ্জনেন উগ্গহেসুং. তে দহৰকালে আড়ৱকং পৰিযাপুণাপেসুং; সো কালচ্চযেন ৱিস্সজ্জনং সম্মুস্সি. ততো ‘‘ইমে পঞ্হাপি মা ৱিনস্সন্তূ’’তি সুৱণ্ণপট্ঠে জাতিহিঙ্গুলকেন লেখাপেত্ৱা ৱিমানে নিক্খিপি. এৱমেতে পুট্ঠপঞ্হা বুদ্ধৱিসযাৱ হোন্তি. ভগৱা তং সুত্ৱা যস্মা বুদ্ধানং পৰিচ্চত্তলাভন্তৰাযো ৱা জীৱিতন্তৰাযো ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণব্যামপ্পভাদিপটিঘাতো ৱা ন সক্কা কেনচি কাতুং, তস্মা নং লোকে অসাধাৰণং বুদ্ধানুভাৱং দস্সেন্তো ন খ্ৱাহং তং, আৱুসো, পস্সামি সদেৱকে লোকেতিআদিমাহ.
এৱং ভগৱা তস্স বাধনচিত্তং পটিসেধেত্ৱা পঞ্হাপুচ্ছনে উস্সাহং জনেন্তো আহ অপিচ ত্ৱং, আৱুসো, পুচ্ছ, যদাকঙ্খসীতি. তস্সত্থো – পুচ্ছ, যদি আকাঙ্খসি, ন মে পঞ্হাৱিস্সজ্জনে ভাৰো অত্থি. অথ ৱা পুচ্ছ, যং আকঙ্খসি. সব্বং তে ৱিস্সজ্জেস্সামীতি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি অসাধাৰণং পচ্চেকবুদ্ধঅগ্গসাৱকমহাসাৱকেহি. এৱং ভগৱতো সব্বঞ্ঞুপৱাৰণায পৱাৰিতায অথ খো আড়ৱকো যক্খো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি.
তত্থ কিং সূধ ৱিত্তন্তি, কিং সু ইধ ৱিত্তং. ৱিত্তন্তি ধনং. তং হি পীতিসঙ্খাতং ৱিত্তিং কৰোতি, তস্মা ‘‘ৱিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. সুচিণ্ণন্তি সুকতং. সুখন্তি কাযিকচেতসিকং সাতং. আৱহাতীতি আৱহতি আনেতি দেতি অপ্পেতি. হৱে-ইতি দড়্হত্থে নিপাতো. সাদুতৰন্তি অতিসযেন সাদু. ‘‘সাধুতৰ’’ন্তিপি পাঠো. ৰসানন্তি ৰসসঞ্ঞিতানং ধম্মানং. কথন্তি কেন পকাৰেন. কথংজীৱিনো জীৱিতং কথংজীৱিংজীৱিতং. গাথাবন্ধসুখত্থং পন সানুনাসিকং ৱুচ্চতি. কথংজীৱিং জীৱতন্তি ৱা পাঠো, তস্স ‘‘জীৱন্তানং কথংজীৱি’’ন্তি অত্থো. এৱং ইমায গাথায ‘‘কিং সু ইধ লোকে পুৰিসস্স ৱিত্তং সেট্ঠং? কিং সু সুচিণ্ণং সুখমাৱহাতি? কিং ৰসানং সাদুতৰং? কথংজীৱিং জীৱিতং সেট্ঠমাহূ’’তি? ইমে চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছি.
অথস্স ভগৱা কস্সপদসবলেন ৱিস্সজ্জিতনযেনেৱ ৱিস্সজ্জেন্তো ইমং গাথমাহ সদ্ধীধ ৱিত্তন্তি. তত্থ যথা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদি ৱিত্তং উপভোগসুখং আৱহতি, খুপ্পিপাসাদিদুক্খং পটিবাহতি, দালিদ্দিযং ৱূপসমেতি, মুত্তাদিৰতনপটিলাভহেতু হোতি, লোকসন্ততিঞ্চ আৱহতি, এৱং লোকিযলোকুত্তৰা সদ্ধাপি যথাসম্ভৱং লোকিযলোকুত্তৰং ৱিপাকং সুখমাৱহতি, সদ্ধাধুৰেন পটিপন্নানং জাতিজৰাদিদুক্খং পটিবাহতি, গুণদালিদ্দিযং ৱূপসমেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিৰতনপটিলাভহেতু হোতি.
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, যসো ভোগসমপ্পিতো;
যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৱ পূজিতো’’তি. (ধ. প. ৩০৩) –
ৱচনতো লোকসন্ততিঞ্চ আৱহতীতি কত্ৱা ‘‘ৱিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. যস্মা পন তেসং সদ্ধাৱিত্তং অনুগামিকং অনঞ্ঞসাধাৰণং সব্বসম্পত্তিহেতু, লোকিযস্স হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিৱিত্তস্সাপি নিদানং. সদ্ধোযেৱ হি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা ৱিত্তং অধিগচ্ছতি, অস্সদ্ধস্স পন ৱিত্তং যাৱদেৱ অনত্থায হোতি, তস্মা সেট্ঠন্তি ৱুত্তং. পুৰিসস্সাতি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদদেসনা. তস্মা ন কেৱলং পুৰিসস্স, ইত্থিআদীনম্পি সদ্ধাৱিত্তমেৱ সেট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং.
ধম্মোতি দসকুসলধম্মো, দানসীলভাৱনাধম্মো ৱা. সুচিণ্ণোতি সুকতো সুচৰিতো. সুখমাৱহতীতি সোণসেট্ঠিপুত্তৰট্ঠপালাদীনং ৱিয মনুস্সসুখং, সক্কাদীনং ৱিয দিব্বসুখং, পৰিযোসানে মহাপদুমাদীনং ৱিয নিব্বানসুখঞ্চ আৱহতি.
সচ্চন্তি অযং সচ্চসদ্দো অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি. সেয্যথিদং – ‘‘সচ্চং ভণে ন কুজ্ঝেয্যা ’’ তিআদীসু (ধ. প. ২২৪) ৱাচাসচ্চে. ‘‘সচ্চে ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণা চা’’তিআদীসু (জা. ২.২১.৪৩৩) ৱিৰতিসচ্চে. ‘‘কস্মা নু সচ্চানি ৱদন্তি নানা, পৱাদিযাসে কুসলা ৱদানা’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৯১) দিট্ঠিসচ্চে. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণসচ্চানী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১৮৫) ব্ৰাহ্মণসচ্চে. ‘‘একং হি সচ্চং ন দুতিযমত্থী’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৯০; মহানি. ১১৯) পৰমত্থসচ্চে. ‘‘চতুন্নং সচ্চানং কতি কুসলা’’তিআদীসু (ৱিভ. ২১৬) অৰিযসচ্চে. ইধ পন পৰমত্থসচ্চং নিব্বানং ৱিৰতিসচ্চঞ্চ অব্ভন্তৰং কত্ৱা ৱাচাসচ্চং অধিপ্পেতং, যস্সানুভাৱেন উদকাদীনি ৱসে ৱত্তেন্তি, জাতিজৰামৰণপাৰং তৰন্তি. যথাহ –
‘‘সচ্চেন ৱাচেনুদকম্হি ধাৱতি,
ৱিসম্পি সচ্চেন হনন্তি পণ্ডিতা;
সচ্চেন দেৱো থনযং পৱস্সতি,
সচে ঠিতা নিব্বুতিং পত্থযন্তি.
‘‘যে কেচিমে অত্থি ৰসা পথব্যা,
সচ্চং তেসং সাদুতৰং ৰসানং;
সচ্চে ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ,
তৰন্তি জাতিমৰণস্স পাৰ’’ন্তি. (জা. ২.২১.৪৩৩);
সাদুতৰন্তি মধুৰতৰং পণীততৰং. ৰসানন্তি যে ইমে ‘‘মূলৰসো খন্ধৰসো’’তিআদিনা (ধ. স. ৬২৮-৬৩০) নযেন সাযনীযধম্মা, যেচিমে ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং ফলৰসং (মহাৱ. ৩০০), অৰসৰূপো ভৱং গোতমো, যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপৰসা সদ্দৰসা (পাৰা. ৩; অ. নি. ৮.১১), অনাপত্তি ৰসৰসে (পাচি. ৬০৫-৬১১), অযং ধম্মৱিনযো একৰসো ৱিমুত্তিৰসো (চূড়ৱ. ৩৮৫; অ. নি. ৮.১৯), ভাগী ৱা ভগৱা অত্থৰসস্স ধম্মৰসস্সা’’তিআদিনা (মহানি. ১৪৯) নযেন ৰূপাচাৰৰসুপৱজ্জা অৱসেসা ব্যঞ্জনাদযো ‘‘ধম্মৰসা’’তি ৱুচ্চন্তি. তেসং ৰসানং সচ্চং হৱে সাদুতৰং সচ্চমেৱ সাদুতৰং. সাধুতৰং ৱা, সেট্ঠতৰং, উত্তমতৰং. মূলৰসাদযো হি সৰীৰমুপব্ৰূহেন্তি, সংকিলেসিকঞ্চ সুখমাৱহন্তি. সচ্চৰসে ৱিৰতিসচ্চৱাচাসচ্চৰসা সমথৱিপস্সনাদীহি চিত্তং উপব্ৰূহেতি, অসংকিলেসিকঞ্চ সুখমাৱহতি. ৱিমুত্তিৰসো পৰমত্থসচ্চৰসপৰিভাৱিতত্তা সাদু, অত্থৰসধম্মৰসা চ তদধিগমূপাযভূতং অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ নিস্সায পৱত্তিতোতি.
পঞ্ঞাজীৱিংজীৱিতন্তি এত্থ পন য্ৱাযং অন্ধেকচক্খুদ্ৱিচক্খুকেসু দ্ৱিচক্খুপুগ্গলো গহট্ঠো ৱা কম্মন্তানুট্ঠান-সৰণগমনদান-সংৱিভাগ-সীলসমাদানুপোসথকম্মাদি গহট্ঠপটিপদং, পব্বজিতো ৱা অৱিপ্পটিসাৰকৰসীলসঙ্খাতং তদুত্তৰিচিত্তৱিসুদ্ধিআদিভেদম্পি পব্বজিতপটিপদং পঞ্ঞায আৰাধেত্ৱা জীৱতি, তস্স পঞ্ঞায জীৱিনো জীৱিতং, তং ৱা পঞ্ঞাজীৱিতং সেট্ঠমাহূতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
এৱং ভগৱতা ৱিস্সজ্জিতে চত্তাৰোপি পঞ্হে সুত্ৱা অত্তমনো যক্খো অৱসেসেপি চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছন্তো কথংসু তৰতি ওঘন্তি গাথমাহ. অথস্স ভগৱা পুৰিমনযেনেৱ ৱিস্সজ্জেন্তো সদ্ধায তৰতীতি গাথমাহ. তত্থ কিঞ্চাপি যো চতুব্বিধমোঘং তৰতি, সো সংসাৰণ্ণৱম্পি তৰতি, ৱট্টদুক্খম্পি অচ্চেতি, কিলেসমলাপি পৰিসুজ্ঝতি, এৱং সন্তেপি পন যস্মা অস্সদ্ধো ওঘতৰণং অসদ্দহন্তো ন পক্খন্দতি, পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তৱোস্সগ্গেন পমত্তো তত্থেৱ ৱিসত্তত্তা সংসাৰণ্ণৱং ন তৰতি, কুসীতো দুক্খং ৱিহৰতি ৱোকিণ্ণো অকুসলেহি ধম্মেহি, অপ্পঞ্ঞো সুদ্ধিমগ্গং অজানন্তো ন পৰিসুজ্ঝতি, তস্মা তপ্পটিপক্খং দস্সেন্তেন ভগৱতা অযং গাথা ৱুত্তা.
এৱং ৱুত্তায চেতায যস্মা সোতাপত্তিযঙ্গপদট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযং, তস্মা সদ্ধায তৰতি ওঘন্তি ইমিনা পদেন দিট্ঠোঘতৰণং সোতাপত্তিমগ্গং সোতাপন্নঞ্চ পকাসেতি. যস্মা পন সোতাপন্নো কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায সাতচ্চকিৰিযসঙ্খতেন অপ্পমাদেন সমন্নাগতো দুতিযমগ্গং আৰাধেত্ৱা ঠপেত্ৱা সকিদেৱিমং লোকং আগমনমগ্গং অৱসেসং সোতাপত্তিমগ্গেন অতিণ্ণং ভৱোঘৱত্থুং সংসাৰণ্ণৱং তৰতি, তস্মা অপ্পমাদেন অণ্ণৱন্তি ইমিনা পদেন ভৱোঘতৰণং সকদাগামিমগ্গং সকদাগামিঞ্চ পকাসেতি. যস্মা চ সকদাগামী ৱীৰিযেন ততিযমগ্গং আৰাধেত্ৱা সকদাগামিমগ্গেন অনতীতং কামোঘৱত্থুং কামোঘসঞ্ঞিতঞ্চ কামদুক্খমচ্চেতি, তস্মা ৱীৰিযেন দুক্খমচ্চেতীতি ইমিনা পদেন কামোঘতৰণং অনাগামিমগ্গং অনাগামিঞ্চ পকাসেতি. যস্মা পন অনাগামী ৱিগতকামসঞ্ঞায পৰিসুদ্ধায পঞ্ঞায একন্তপৰিসুদ্ধং চতুত্থমগ্গপঞ্ঞং আৰাধেত্ৱা অনাগামিমগ্গেন অপ্পহীনং অৱিজ্জাসঙ্খাতং পৰমমলং পজহতি, তস্মা পঞ্ঞায পৰিসুজ্ঝতীতি, ইমিনা পদেন অৱিজ্জোঘতৰণং অৰহত্তমগ্গঞ্চ অৰহত্তঞ্চ পকাসেতি. ইমায চ অৰহত্তনিকূটেন কথিতায গাথায পৰিযোসানে যক্খো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.
ইদানি তমেৱ ‘‘পঞ্ঞায পৰিসুজ্ঝতী’’তি এত্থ ৱুত্তং পঞ্ঞাপদং গহেত্ৱা অত্তনো পটিভানেন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকং পঞ্হং পুচ্ছন্তো কথংসু লভতে পঞ্ঞন্তি ইমং ছপ্পদং গাথমাহ. তত্থ কথংসূতি সব্বত্থেৱ অত্থযুত্তিপুচ্ছা হোন্তি. অযং হি পঞ্ঞাদিঅত্থং ঞত্ৱা তস্স যুত্তিং পুচ্ছতি – ‘‘কথং, কায যুত্তিযা, কেন কাৰণেন পঞ্ঞং লভতী’’তি? এস নযো ধনাদীসু.
অথস্স ভগৱা চতূহি কাৰণেহি পঞ্ঞালাভং দস্সেন্তো সদ্দহানোতিআদিমাহ. তস্সত্থো – যেন পুব্বভাগে কাযসুচৰিতাদিভেদেন অপৰভাগে চ সত্ততিংসবোধিপক্খিযভেদেন ধম্মেন অৰহন্তো বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকা নিব্বানং পত্তা, তং সদ্দহানো অৰহতং ধম্মং নিব্বানপত্তিযা লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞং লভতি, তঞ্চ খো ন সদ্ধামত্তকেনেৱ. যস্মা পন সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, তস্মা উপসঙ্কমনতো পভুতি যাৱ ধম্মস্সৱনেন সুস্সূসং লভতি. কিং ৱুত্তং হোতি – তং ধম্মং সদ্দহিত্ৱাপি আচৰিযুপজ্ঝাযে কালেন উপসঙ্কমিত্ৱা ৱত্তকৰণেন পযিৰুপাসিত্ৱা যদা পযিৰুপাসনায আৰাধিতচিত্তা কিঞ্চি ৱত্তুকামা হোন্তি. অথ অধিগতায সোতুকামতায সোতং ওদহিত্ৱা সুণন্তো লভতীতি. এৱং সুস্সূসম্পি চ সতিঅৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তো সুভাসিতদুব্ভাসিতঞ্ঞুতায ৱিচক্খণো এৱ লভতি, ন ইতৰো. তেনাহ ‘‘অপ্পমত্তো ৱিচক্খণো’’তি.
এৱং যস্মা সদ্ধায পঞ্ঞলাভসংৱত্তনিকং পটিপদং পটিপজ্জতি, সুস্সূসায সক্কচ্চং পঞ্ঞাধিগমূপাযং সুণাতি, অপ্পমাদেন গহিতং ন পমুস্সতি. ৱিচক্খণতায অনূনাধিকং অৱিপৰীতঞ্চ গহেত্ৱা ৱিত্থাৰিকং কৰোতি. সুস্সূসায ৱা ওহিতসোতো পঞ্ঞাপটিলাভহেতুং ধম্মং সুণাতি, অপ্পমাদেন সুতধম্মং ধাৰেতি, ৱিচক্খণতায ধতানং ধম্মানং অত্থমুপপৰিক্খতি, অথানুপুব্বেন পৰমত্থসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, তস্মাস্স ভগৱা ‘‘কথংসু লভতে পঞ্ঞ’’ন্তি পুট্ঠো ইমানি চত্তাৰি কাৰণানি দস্সেন্তো ইমং গাথমাহ.
ইদানি ততো পৰে তযো পঞ্হে ৱিস্সজ্জেন্তো পতিৰূপকাৰীতি ইমং গাথমাহ. তত্থ দেসকালাদীনি অহাপেত্ৱা লোকিযস্স লোকুত্তৰস্স ৱা ধনস্স পতিৰূপং অধিগমূপাযং কৰোতীতি পতিৰূপকাৰী. ধুৰৱাতি চেতসিকৱীৰিযৱসেন অনিক্খিত্তধুৰো. উট্ঠাতাতি, ‘‘যো চ সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ, তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা (থেৰগা. ২৩২) নযেন কাযিকৱীৰীযৱসেন উট্ঠানসম্পন্নো অসিথিলপৰক্কমো. ৱিন্দতে ধনন্তি একমূসিকায নচিৰস্সেৱ চতুসতসহস্সসঙ্খং চূড়ন্তেৱাসী ৱিয লোকিযধনঞ্চ, মহল্লকমহাতিস্সত্থেৰো ৱিয লোকুত্তৰধনঞ্চ লভতি. সো ‘‘তীহিযেৱ ইৰিযাপথেহি ৱিহৰিস্সামী’’তি ৱত্তং কত্ৱা থিনমিদ্ধাগমনৱেলায পলালচুম্বটকং তেমেত্ৱা সীসে কত্ৱা গলপ্পমাণং উদকং পৱিসিত্ৱা থিনমিদ্ধং পটিবাহন্তো দসহি ৱস্সেহি অৰহত্তং পাপুণি. সচ্চেনাতি ৱচীসচ্চেনাপি ‘‘সচ্চৱাদী ভূতৱাদী’’তি, পৰমত্থসচ্চেনাপি ‘‘বুদ্ধো পচ্চেকবুদ্ধো অৰিযসাৱকো’’তি এৱং কিত্তিং পপ্পোতি. দদন্তি যংকিঞ্চি ইচ্ছিতপত্থিতং দদন্তো মিত্তানি গন্থতি, সম্পাদেতি কৰোতীতি অত্থো. দুদ্দদং ৱা দদং তং গন্থতি. দানমুখেন ৱা চত্তাৰিপি সঙ্গহৱত্থূনি গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি, তেহি মিত্তানি কৰোতীতি ৱুত্তং হোতি.
এৱং গহট্ঠপব্বজিতানং সাধাৰণেন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকেন নযেন চত্তাৰো পঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি ‘‘কথং পেচ্চ ন সোচতী’’তি ইমং পঞ্চমং পঞ্হং গহট্ঠৱসেন ৱিস্সজ্জেন্তো যস্সেতেতিআদীমাহ. তস্সত্থো – যস্স ‘‘সদ্দহানো অৰহত’’ন্তি এত্থ ৱুত্তায সব্বকল্যাণধম্মুপ্পাদিকায সদ্ধায সমন্নাগতত্তা সদ্ধস্স, ঘৰমেসিনোতি ঘৰাৱাসং পঞ্চ ৱা কামগুণে এসন্তস্স গৱেসন্তস্স কামভোগিনো গহট্ঠস্স ‘‘সচ্চেন কিত্তিং পপ্পোতী’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰং সচ্চং. ‘‘সুস্সূসং লভতে পঞ্ঞ’’ন্তি এত্থ সুস্সূসপঞ্ঞানামেন ৱুত্তোৱ দমো. ‘‘ধুৰৱা উট্ঠাতা’’তি এত্থ ধুৰনামেন উট্ঠাননামেন চ ৱুত্তা ধিতি. ‘‘দদং মিত্তানি গন্থতী’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰো চাগো চাতি এতে চতুৰো ধম্মা সন্তি. স ৱে পেচ্চ ন সোচতীতি ইধলোকা পৰলোকং গন্ত্ৱা স ৱে ন সোচতীতি.
এৱং ভগৱা পঞ্চমম্পি পঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তং যক্খং চোদেন্তো ইঙ্ঘ অঞ্ঞেপীতিআদিমাহ. তত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. অঞ্ঞেপীতি অঞ্ঞেপি ধম্মে পুথূ সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছস্সু. অঞ্ঞেপি ৱা পূৰণাদযো সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞে পুথূ সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছস্সু. যদি অম্হেহি ‘‘সচ্চেন কিত্তিং পপ্পোতী’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰা সচ্চা ভিয্যো কিত্তিপ্পত্তিকাৰণং ৱা, ‘‘সুস্সূসং লভতে পঞ্ঞ’’ন্তি এত্থ সুস্সূসাতি পঞ্ঞাপদেসেন ৱুত্তা দম্মা ভিয্যো লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞাপটিলাভকাৰণং ৱা, ‘‘দদং মিত্তানি গন্থতী’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰা চাগা ভিয্যো মিত্তগন্থনকাৰণং ৱা, ‘‘ধুৰৱা উট্ঠাতা’’তি এত্থ তং তং অত্থৱসং পটিচ্চ ধুৰনামেন উট্ঠাননামেন চ ৱুত্তায মহাভাৰসহনত্থেন উস্সোড়্হিভাৱপ্পত্তায ৱীৰিযসঙ্খাতায খন্ত্যা ভিয্যো লোকিযলোকুত্তৰধনৱিন্দনকাৰণং ৱা, ‘‘সচ্চং দম্মো ধিতি চাগো’’তি এৱং ৱুত্তেহি ইমেহেৱ চতূহি ধম্মেহি ভিয্যো অস্মা লোকা পৰং লোকং পেচ্চ অসোচনকাৰণং ৱা ইধ ৱিজ্জতীতি অযমেত্থ সদ্ধিং সঙ্খেপযোজনায অত্থৱণ্ণনা. ৱিত্থাৰতো পন একমেকং পদং অত্থুদ্ধাৰপদুদ্ধাৰপদৱণ্ণনানযেহি ৱিভজিত্ৱা ৱেদিতব্বা.
এৱং ৱুত্তে যক্খো যেন সংসযেন অঞ্ঞে পুচ্ছেয্য, তস্স পহীনত্তা কথং নু দানি পুচ্ছেয্যং, পুথূ সমণব্ৰাহ্মণেতি ৱত্ৱা যেপিস্স অপুচ্ছনকাৰণং ন জানন্তি, তেপি জানাপেন্তো যোহং অজ্জপজানামি, যো অত্থো সম্পৰাযিকোতি আহ. তত্থ অজ্জাতি অজ্জাদিং কত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পজানামীতি যথাৱুত্তেন পকাৰেন জানামি. যো অত্থোতি এত্তাৱতা ‘‘সুস্সূসং লভতে পঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তং দিট্ঠধম্মিকং দস্সেতি. সম্পৰাযিকোতি ইমিনা ‘‘যস্সেতে চতুৰো ধম্মা’’তি ৱুত্তং পেচ্চ সোকাভাৱকাৰণং সম্পৰাযিকং. অত্থোতি চ কাৰণস্সেতং অধিৱচনং. অযং হি অত্থসদ্দো ‘‘সাত্থং সব্যঞ্জন’’ন্তি এৱমাদীসু (পাৰা. ১; দী. নি. ১.২৫৫) পাঠত্থে ৱত্ততি. ‘‘অত্থো মে, গহপতি, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেনা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৫০; ম. নি. ৩.২৫৮) ৱিচক্খণে. ‘‘হোতি সীলৱতং অত্থো’’তিআদীসু (জা. ১.১.১১) ৱুড্ঢিম্হি. ‘‘বহুজনো ভজতে অত্থহেতূ’’তিআদীসু ধনে. ‘‘উভিন্নমত্থং চৰতী’’তিআদীসু (জা. ১.৭.৬৬; সং. নি. ১.২৫০; থেৰগা. ৪৪৩) হিতে. ‘‘অত্থে জাতে চ পণ্ডিত’’ন্তিআদীসু (জা. ১.১.৯২) কাৰণে. ইধ পন কাৰণে. তস্মা যং পঞ্ঞাদিলাভাদীনং কাৰণং দিট্ঠধম্মিকং, যঞ্চ পেচ্চ সোকাভাৱস্স কাৰণং সম্পৰাযিকং, তং যোহং অজ্জ ভগৱতা ৱুত্তনযেন সামংযেৱ পজানামি, সো কথং নু দানি পুচ্ছেয্যং পুথূ সমণব্ৰাহ্মণেতি এৱমেত্থ সঙ্খেপতো অত্থো ৱেদিতব্বো.
এৱং যক্খো ‘‘পজানামি যো অত্থো সম্পৰাযিকো’’তি ৱত্ৱা তস্স ঞাণস্স ভগৱংমূলকত্তং দস্সেন্তো অত্থায ৱত মে বুদ্ধোতি আহ. তত্থ অত্থাযাতি হিতায ৱুড্ঢিযা চ. যত্থ দিন্নং মহপ্ফলন্তি ‘‘যস্সেতে চতুৰো ধম্মা’’তি এত্থ ৱুত্তচাগেন যত্থ দিন্নং মহপ্ফলং, তং অগ্গদক্খিণেয্যং বুদ্ধং পজানামীতি অত্থো. কেচি পন ‘‘সঙ্ঘং সন্ধায এৱমাহা’’তি ভণন্তি.
এৱং ইমায গাথায অত্তনো হিতাধিগমং দস্সেত্ৱা ইদানি সহিতপটিপত্তিং দীপেন্তো সো অহং ৱিচৰিস্সামীতিআদিমাহ. তত্থ গামা গামন্তি দেৱগামা দেৱগামং. পুৰা পুৰন্তি দেৱনগৰতো দেৱনগৰং. নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মতন্তি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ৱত ভগৱতো ধম্মো’’তিআদিনা নযেন বুদ্ধসুবোধিতঞ্চ ধম্মসুধম্মতঞ্চ চ-সদ্দেন ‘‘সুপ্পটিপন্নো ৱত ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিঞ্চ অভিত্থৱিত্ৱা নমস্সমানো ধম্মঘোসকো হুত্ৱা ৱিচৰিস্সামীতি ৱুত্তং হোতি.
এৱমিমায গাথায পৰিযোসানঞ্চ ৰত্তিৱিভাৱনঞ্চ সাধুকাৰসদ্দুট্ঠানঞ্চ আড়ৱককুমাৰস্স যক্খভৱনং আনযনঞ্চ একক্খণেযেৱ অহোসি. ৰাজপুৰিসা সাধুকাৰসদ্দং সুত্ৱা – ‘‘এৱৰূপো সাধুকাৰসদ্দো ঠপেত্ৱা বুদ্ধে ন অঞ্ঞেসং অব্ভুগ্গচ্ছতি, আগতো নু খো ভগৱা’’তি আৱজ্জেন্তা ভগৱতো সৰীৰপ্পভং দিস্ৱা পুব্বে ৱিয বহি অট্ঠত্ৱা নিব্বিসঙ্কা অন্তোযেৱ পৱিসিত্ৱা অদ্দসংসু ভগৱন্তং যক্খস্স ভৱনে নিসিন্নং, যক্খঞ্চ অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ঠিতং. দিস্ৱান যক্খং আহংসু – ‘‘অযং তে, মহাযক্খ, ৰাজকুমাৰো বলিকম্মায আনীতো, হন্দ নং খাদ ৱা ভুঞ্জ ৱা, যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি. সো সোতাপন্নত্তা লজ্জিতো ৱিসেসেন চ ভগৱতো পুৰতো এৱং ৱুচ্চমানো অথ তং কুমাৰং উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৱা ভগৱতো উপনামেসি ‘‘অযং, ভন্তে, কুমাৰো ময্হং পেসিতো, ইমাহং ভগৱতো দম্মি, হিতানুকম্পকা বুদ্ধা, পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, ভগৱা ইমং দাৰকং ইমস্স হিতত্থায সুখত্থাযা’’তি ইমঞ্চ গাথমাহ –
‘‘ইমং কুমাৰং সতপুঞ্ঞলক্খণং,
সব্বঙ্গুপেতং পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনং;
উদগ্গচিত্তো সুমনো দদামি তে,
পটিগ্গহ লোকহিতায চক্খুমা’’তি.
পটিগ্গহেসি ভগৱা কুমাৰং. পটিগ্গণ্হন্তো চ যক্খস্স চ কুমাৰস্স চ মঙ্গলকৰণত্থং পাদূনগাথং অভাসি. তং যক্খো কুমাৰং সৰণং গমেন্তো তিক্খত্তুং চতুত্থপাদেন পূৰেসি. সেয্যথিদং –
‘‘দীঘাযুকো হোতু অযং কুমাৰো,
তুৱঞ্চ যক্খ সুখিতো ভৱাহি;
অব্যাধিতা লোকহিতায তিট্ঠথ,
অযং কুমাৰো সৰণমুপেতি বুদ্ধং;
অযং কুমাৰো সৰণমুপেতি ধম্মং;
অযং কুমাৰো সৰণমুপেতি সঙ্ঘ’’ন্তি.
অথ ভগৱা কুমাৰং ৰাজপুৰিসানং অদাসি – ‘‘ইমং ৱড্ঢেত্ৱা পুন মমেৱ দেথা’’তি. এৱং সো কুমাৰো ৰাজপুৰিসানং হত্থতো যক্খস্স হত্থং, যক্খস্স হত্থতো ভগৱতো হত্থং, ভগৱতো হত্থতো পুন ৰাজপুৰিসানং হত্থং গতত্তা নামতো ‘‘হত্থকো আড়ৱকো’’তি জাতো. তং আদায পটিনিৱত্তে ৰাজপুৰিসে দিস্ৱা কস্সকৱনকম্মিকাদযো ‘‘কিং যক্খো কুমাৰং অতিদহৰত্তা ন ইচ্ছী’’তি? ভীতা পুচ্ছিংসু. ৰাজপুৰিসা ‘‘মা ভাযথ. খেমং কতং ভগৱতা’’তি সব্বমাৰোচেসুং. ততো ‘‘সাধু সাধূ’’তি সকলং আড়ৱিনগৰং এককোলাহলেন যক্খাভিমুখং অহোসি. যক্খোপি ভগৱতো ভিক্খাচাৰকালে অনুপ্পত্তে পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা উপড্ঢমগ্গং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তি.
অথ ভগৱা নগৰে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো নগৰদ্ৱাৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৱিৱিত্তে ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তবুদ্ধাসনে নিসীদি. ততো মহাজনকাযেন সদ্ধিং ৰাজা চ নাগৰা চ একতো সম্পিণ্ডিত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কম্ম ৱন্দিত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না – ‘‘কথং, ভন্তে, এৱং দাৰুণং যক্খং দমযিত্থা’’তি পুচ্ছিংসু. তেসং ভগৱা যুদ্ধমাদিং কত্ৱা ‘‘এৱং নৱৱিধং ৱস্সং ৱস্সেত্ৱা এৱং ৱিভিংসনকং অকাসি, এৱং পঞ্হং পুচ্ছি. তস্সাহং এৱং ৱিস্সজ্জেসি’’ন্তি তমেৱাড়ৱকসুত্তং কথেসি. কথাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিপাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. ততো ৰাজা চেৱ নাগৰা চ ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স ভৱনসমীপে যক্খস্স ভৱনং কত্ৱা পুপ্ফগন্ধাদিসক্কাৰুপেতং নিচ্চবলিং পৱত্তেসুং. তঞ্চ কুমাৰং ৱিঞ্ঞুতং পত্তং ‘‘ত্ৱং ভগৱন্তং নিস্সায জীৱিতং লভি, গচ্ছ ভগৱন্তংযেৱ পযিৰুপাসস্সু ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চা’’তি ৱিস্সজ্জেসুং. সো ভগৱন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ পযিৰুপাসমানো নচিৰস্সেৱ অনাগামিফলে পতিট্ঠায সব্বং বুদ্ধৱচনং উগ্গহেত্ৱা পঞ্চসতউপাসকপৰিৱাৰো অহোসি. ভগৱা চ নং এতদগ্গে নিদ্দিসি – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং উপাসকানং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি পৰিসং সঙ্গণ্হন্তানং যদিদং হত্থকো আড়ৱকো’’তি (অ. নি. ১.২৫১). দ্ৱাদসমং.
ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা
সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
যক্খসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.