৪. সতুল্লপকাযিকৱগ্গো

১. সব্ভিসুত্তৱণ্ণনা

৩১. সতুল্লপকাযিকৱগ্গস্স পঠমে সতুল্লপকাযিকাতি সতং ধম্মং সমাদানৱসেন উল্লপেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তাতি সতুল্লপকাযিকা. তত্ৰিদং ৱত্থু – সম্বহুলা কিৰ সমুদ্দৱাণিজা নাৱায সমুদ্দং পক্খন্দিংসু. তেসং খিত্তসৰৱেগেন গচ্ছন্তিযা নাৱায সত্তমে দিৱসে সমুদ্দমজ্ঝে মহন্তং উপ্পাতিকং পাতুভূতং, মহাঊমিযো উট্ঠহিত্ৱা নাৱং উদকস্স পূৰেন্তি. নাৱায নিমুজ্জমানায মহাজনো অত্তনো অত্তনো দেৱতানং নামানি গহেত্ৱা আযাচনাদীনি কৰোন্তো পৰিদেৱি. তেসং মজ্ঝে একো পুৰিসো – ‘‘অত্থি নু খো মে এৱৰূপে ভযে পতিট্ঠা’’তি আৱজ্জেন্তো অত্তনো পৰিসুদ্ধানি সৰণানি চেৱ সীলানি চ দিস্ৱা যোগী ৱিয পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. তমেনং ইতৰে সভযকাৰণং পুচ্ছিংসু. সো তেসং কথেসি – ‘‘অম্ভো অহং নাৱং অভিৰূহনদিৱসে ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা সৰণানি চেৱ সীলানি চ অগ্গহেসিং, তেন মে ভযং নত্থী’’তি. কিং পন সামি এতানি অঞ্ঞেসম্পি ৱত্তন্তীতি? আম ৱত্তন্তীতি তেন হি অম্হাকম্পি দেথাতি. সো তে মনুস্সে সতং সতং কত্ৱা সত্ত কোট্ঠাসে অকাসি, ততো পঞ্চসীলানি অদাসি. তেসু পঠমং জঙ্ঘসতং গোপ্ফকমত্তে উদকে ঠিতং অগ্গহেসি, দুতিযং জাণুমত্তে, ততিযং কটিমত্তে, চতুত্থং নাভিমত্তে, পঞ্চমং থনমত্তে, ছট্ঠং গলপ্পমাণে, সত্তমং মুখেন লোণোদকে পৱিসন্তে অগ্গহেসি. সো তেসং সীলানি দত্ৱা – ‘‘অঞ্ঞং তুম্হাকং পটিসৰণং নত্থি, সীলমেৱ আৱজ্জেথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তানি সত্তপি জঙ্ঘসতানি তত্থ কালং কত্ৱা আসন্নকালে গহিতসীলং নিস্সায তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তিংসু, তেসং ঘটাৱসেনেৱ ৱিমানানি নিব্বত্তিংসু. সব্বেসং মজ্ঝে আচৰিযস্স যোজনসতিকং সুৱণ্ণৱিমানং নিব্বত্তি, অৱসেনানি তস্স পৰিৱাৰানি হুত্ৱা সব্বহেট্ঠিমং দ্ৱাদসযোজনিকং অহোসি. তে নিব্বত্তক্খণেযেৱ কম্মং আৱজ্জেন্তা আচৰিযং নিস্সায সম্পত্তিলাভং ঞত্ৱা, ‘‘গচ্ছাম তাৱ, দসবলস্স সন্তিকে অম্হাকং আচৰিযস্স ৱণ্ণং কথেয্যামা’’তি মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, তা দেৱতা আচৰিযস্স ৱণ্ণভণনত্থং একেকং গাথং অভাসিংসু.

তত্থ সব্ভিৰেৱাতি পণ্ডিতেহি, সপ্পুৰিসেহি এৱ. ৰ-কাৰো পদসন্ধিকৰো. সমাসেথাতি সহ নিসীদেয্য. দেসনাসীসমেৱ চেতং, সব্বইৰিযাপথে সব্ভিৰেৱ সহ কুব্বেয্যাতি অত্থো. কুব্বেথাতি কৰেয্য. সন্থৱন্তি মিত্তসন্থৱং. তণ্হাসন্থৱো পন ন কেনচি সদ্ধিং কাতব্বো, মিত্তসন্থৱো বুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৱকেহি সহ কাতব্বো. ইদং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সতন্তি বুদ্ধাদীনং সপ্পুৰিসানং. সদ্ধম্মন্তি পঞ্চসীলদসসীলচতুসতিপট্ঠানাদিভেদং সদ্ধম্মং, ইধ পন পঞ্চসীলং অধিপ্পেতং. সেয্যো হোতীতি ৱড্ঢি হোতি. ন পাপিযোতি লামকং কিঞ্চি ন হোতি. নাঞ্ঞতোতি ৱালিকাদীহি তেলাদীনি ৱিয অঞ্ঞতো অন্ধবালতো পঞ্ঞা নাম ন লব্ভতি, তিলাদীহি পন তেলাদীনি ৱিয সতং ধম্মং ঞত্ৱা পণ্ডিতমেৱ সেৱন্তো ভজন্তো লভতীতি. সোকমজ্ঝেতি সোকৱত্থূনং সোকানুগতানং ৱা সত্তানং মজ্ঝগতো ন সোচতি বন্ধুলমল্লসেনাপতিস্স উপাসিকা ৱিয, পঞ্চন্নং চোৰসতানং মজ্ঝে ধম্মসেনাপতিস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো সংকিচ্চসামণেৰো ৱিয চ.

ঞাতিমজ্ঝে ৱিৰোচতীতি ঞাতিগণমজ্ঝে সংকিচ্চথেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো অধিমুত্তকসামণেৰো ৱিয সোভতি. সো কিৰ থেৰস্স ভাগিনেয্যো হোতি, অথ নং থেৰো আহ – ‘‘সামণেৰ, মহল্লকোসি জাতো, গচ্ছ, ৱস্সানি পুচ্ছিত্ৱা এহি, উপসম্পাদেস্সামি ত’’ন্তি. সো ‘‘সাধূ’’তি থেৰং ৱন্দিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায চোৰঅটৱিযা ওৰভাগে ভগিনিগামং গন্ত্ৱা পিণ্ডায চৰি, তং ভগিনী দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা গেহে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেসি. সো কতভত্তকিচ্চো ৱস্সানি পুচ্ছি. সা ‘‘অহং ন জানামি, মাতা মে জানাতী’’তি আহ. অথ সো ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, অহং মাতুসন্তিকং গমিস্সামী’’তি অটৱিং ওতিণ্ণো. তমেনং দূৰতোৱ চোৰপুৰিসো দিস্ৱা চোৰানং আৰোচেসি. চোৰা ‘‘সামণেৰো কিৰেকো অটৱিং ওতিণ্ণো, গচ্ছথ নং আনেথা’’তি আণাপেত্ৱা একচ্চে ‘‘মাৰেম ন’’ন্তি আহংসু, একচ্চে ৱিস্সজ্জেমাতি. সামণেৰো চিন্তেসি – ‘‘অহং সেখো সকৰণীযো, ইমেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা সোত্থিমত্তানং কৰিস্সামী’’তি চোৰজেট্ঠকং আমন্তেত্ৱা, ‘‘উপমং তে, আৱুসো, কৰিস্সামী’’তি ইমা গাথা অভাসি –

‘‘অহু অতীতমদ্ধানং, অৰঞ্ঞস্মিং ব্ৰহাৱনে;

চেতো কূটানি ওড্ডেত্ৱা, সসকং অৱধী তদা.

‘‘সসকঞ্চ মতং দিস্ৱা, উব্বিগ্গা মিগপক্খিনো;

একৰত্তিং অপক্কামুং, ‘অকিচ্চং ৱত্ততে ইধ’.

‘‘তথেৱ সমণং হন্ত্ৱা, অধিমুত্তং অকিঞ্চনং;

অদ্ধিকা নাগমিস্সন্তি, ধনজানি ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচ্চং খো সমণো আহ, অধিমুত্তো অকিঞ্চনো;

অদ্ধিকা নাগমিস্সন্তি, ধনজানি ভৱিস্সতি.

‘‘সচে পটিপথে দিস্ৱা, নাৰোচেস্সসি কস্সচি;

তৱ সচ্চমনুৰক্খন্তো, গচ্ছ ভন্তে যথাসুখ’’ন্তি.

সো তেহি চোৰেহি ৱিস্সজ্জিতো গচ্ছন্তো ঞাতযোপি দিস্ৱা তেসম্পি ন আৰোচেসি. অথ তে অনুপ্পত্তে চোৰা গহেত্ৱা ৱিহেঠযিংসু, উৰং পহৰিত্ৱা পৰিদেৱমানঞ্চস্স মাতৰং চোৰা এতদৱোচুং –

‘‘কিং তে হোতি অধিমুত্তো, উদৰে ৱসিকো অসি;

পুট্ঠা মে অম্ম অক্খাহি, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.

‘‘অধিমুত্তস্স অহং মাতা, অযঞ্চ জনকো পিতা;

ভগিনী ভাতৰো চাপি, সব্বেৱ ইধ ঞাতযো.

‘‘অকিচ্চকাৰী অধিমুত্তো, যং দিস্ৱা ন নিৱাৰযে;

এতং খো ৱত্তং সমণানং, অৰিযানং ধম্মজীৱিনং.

‘‘সচ্চৱাদী অধিমুত্তো, যং দিস্ৱা ন নিৱাৰযে;

অধিমুত্তস্স সুচিণ্ণেন, সচ্চৱাদিস্স ভিক্খুনো;

সব্বেৱ অভযং পত্তা, সোত্থিং গচ্ছন্তু ঞাতযো’’তি.

এৱং তে চোৰেহি ৱিস্সজ্জিতা গন্ত্ৱা অধিমুত্তং আহংসু –

‘‘তৱ তাত সুচিণ্ণেন, সচ্চৱাদিস্স ভিক্খুনো;

সব্বেৱ অভযং পত্তা, সোত্থিং পচ্চাগমম্হসে’’তি.

তেপি পঞ্চসতা চোৰা পসাদং আপজ্জিত্ৱা অধিমুত্তস্স সামণেৰস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. সো তে আদায উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পঠমং অত্তনা উপসম্পন্নো পচ্ছা তে পঞ্চসতে অত্তনো অন্তেৱাসিকে কত্ৱা উপসম্পাদেসি. তে অধিমুত্তথেৰস্স ওৱাদে ঠিতা সব্বে অগ্গফলং অৰহত্তং পাপুণিংসু. ইমমত্থং গহেত্ৱা দেৱতা ‘‘সতং সদ্ধম্মমঞ্ঞায ঞাতিমজ্ঝে ৱিৰোচতী’’তি আহ.

সাততন্তি সততং সুখং ৱা চিৰং তিট্ঠন্তীতি ৱদতি. সব্বাসং ৱোতি সব্বাসং তুম্হাকং. পৰিযাযেনাতি কাৰণেন. সব্বদুক্খা পমুচ্চতীতি, ন কেৱলং সেয্যোৱ হোতি, ন চ কেৱলং পঞ্ঞং লভতি, সোকমজ্ঝে ন সোচতি, ঞাতিমজ্ঝে ৱিৰোচতি, সুগতিযং নিব্বত্ততি, চিৰং সুখং তিট্ঠতি, সকলস্মা পন ৱট্টদুক্খাপি মুচ্চতীতি. পঠমং.

২. মচ্ছৰিসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দুতিযে মচ্ছেৰা চ পমাদা চাতি অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণেন মচ্ছেৰেন চেৱ সতিৱিপ্পৱাসলক্খণেন পমাদেন চ. একচ্চো হি ‘ইদং মে দেন্তস্স পৰিক্খযং গমিস্সতি, ময্হং ৱা ঘৰমানুসকানং ৱা ন ভৱিস্সতী’’তি মচ্ছৰিযেন দানং ন দেতি. একচ্চো খিড্ডাদিপসুতত্তা ‘দানং দাতব্ব’’ন্তি চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি. এৱং দানং ন দীযতীতি এৱমেতং যসদাযকং সিৰীদাযকং সম্পত্তিদাযকং সুখদাযকং দানং নাম ন দীযতীতিআদিনা কাৰণং কথেসি. পুঞ্ঞং আকঙ্খমানেনাতি পুব্বচেতনাদিভেদং পুঞ্ঞং ইচ্ছমানেন. দেয্যং হোতি ৱিজানতাতি অত্থি দানস্স ফলন্তি জানন্তেন দাতব্বমেৱাতি ৱদতি.

তমেৱ বালং ফুসতীতি তংযেৱ বালং ইধলোকপৰলোকেসু জিঘচ্ছা চ পিপাসা চ ফুসতি অনুবন্ধতি ন ৱিজহতি. তস্মাতি যস্মা তমেৱ ফুসতি, তস্মা. ৱিনেয্য মচ্ছেৰন্তি মচ্ছেৰমলং ৱিনেত্ৱা. দজ্জা দানং মলাভিভূতি মলাভিভূ হুত্ৱা তং মচ্ছেৰমলং অভিভৱিত্ৱা দানং দদেয্য.

তে মতেসু ন মীযন্তীতি অদানসীলতায মৰণেন মতেসু ন মীযন্তি. যথা হি মতো সম্পৰিৱাৰেত্ৱা ঠপিতে বহুম্হিপি অন্নপানাদিম্হি ‘‘ইদং ইমস্স হোতু, ইদং ইমস্সা’’তি উট্ঠহিত্ৱা সংৱিভাগং ন কৰোতি, এৱং অদানসীলোপীতি মতকস্স চ অদানসীলস্স চ ভোগা সমসমা নাম হোন্তি. তেন দানসীলা এৱৰূপেসু মতেসু ন মীযন্তীতি অত্থো. পন্থানংৱ সহ ৱজং, অপ্পস্মিং যে পৱেচ্ছন্তীতি যথা অদ্ধানং কন্তাৰমগ্গং সহ ৱজন্তা পথিকা সহ ৱজন্তানং পথিকানং অপ্পস্মিং পাথেয্যে সংৱিভাগং কত্ৱা পৱেচ্ছন্তি দদন্তিযেৱ, এৱমেৱং যে পন অনমতগ্গং সংসাৰকন্তাৰং সহ ৱজন্তা সহ ৱজন্তানং অপ্পস্মিম্পি দেয্যধম্মে সংৱিভাগং কত্ৱা দদন্তিযেৱ, তে মতেসু ন মীযন্তি.

এস ধম্মো সনন্তনোতি এস পোৰাণকো ধম্মো, সনন্তনানং ৱা পণ্ডিতানং এস ধম্মোতি. অপ্পস্মেকেতি অপ্পস্মিং দেয্যধম্মে একে. পৱেচ্ছন্তীতি দদন্তি. বহুনেকে ন দিচ্ছৰেতি বহুনাপি ভোগেন সমন্নাগতা একচ্চে ন দদন্তি. সহস্সেন সমং মিতাতি সহস্সেন সদ্ধিং মিতা, সহস্স দানসদিসা হোতি.

দুৰন্ৱযোতি দুৰনুগমনো, দুপ্পূৰোতি অত্থো. ধম্মং চৰেতি দসকুসলকম্মপথধম্মং চৰতি. যোপি সমুঞ্জকঞ্চৰেতি যো অপি খলমণ্ডলাদিসোধনপলালপোঠনাদিৱসেন সমুঞ্জকঞ্চৰতি. দাৰঞ্চ পোসন্তি দাৰঞ্চ পোসন্তো. দদং অপ্পকস্মিন্তি অপ্পকস্মিং পণ্ণসাকমত্তস্মিম্পি সংৱিভাগং কত্ৱা দদন্তোৱ সো ধম্মং চৰতি. সতং সহস্সানন্তি সহস্সং সহস্সং কত্ৱা গণিতানং পুৰিসানং সতং, সতসহস্সন্তি অত্থো. সহস্সযাগিনন্তি ভিক্খুসহস্সস্স ৱা যাগো কহাপণসহস্সেন ৱা নিব্বত্তিতো যাগোপি সহস্সযাগো. সো এতেসং অত্থীতি সহস্সযাগিনো, তেসং সহস্সযাগিনং. এতেন দসন্নং ৱা ভিক্খুকোটীনং দসন্নং ৱা কহাপণকোটীনং পিণ্ডপাতো দস্সিতো হোতি. যে এত্তকং দদন্তি, তে কলম্পি নগ্ঘন্তি তথাৱিধস্সাতি আহ. য্ৱাযং সমুঞ্জকং চৰন্তোপি ধম্মং চৰতি, দাৰং পোসেন্তোপি, অপ্পকস্মিং দদন্তোপি, তথাৱিধস্স এতে সহস্সযাগিনো কলম্পি নগ্ঘন্তি. যং তেন দলিদ্দেন একপটিৱীসকমত্তম্পি সলাকভত্তমত্তম্পি ৱা দিন্নং, তস্স দানস্স সব্বেসম্পি তেসং দানং কলং নগ্ঘতীতি. কলং নাম সোড়সভাগোপি সতভাগোপি সহস্সভাগোপি. ইধ সতভাগো গহিতো. যং তেন দানং দিন্নং, তস্মিং সতধা ৱিভত্তে ইতৰেসং দসকোটিসহস্সদানং ততো এককোট্ঠাসম্পি নগ্ঘতীতি আহ.

এৱং তথাগতে দানস্স অগ্ঘং কৰোন্তে সমীপে ঠিতা দেৱতা চিন্তেসি – ‘‘এৱং ভগৱা মহন্তং দানং পাদেন পৱট্টেত্ৱা ৰতনসতিকে ৱিয নৰকে পক্খিপন্তো ইদং এৱং পৰিত্তকং দানং চন্দমণ্ডলে পহৰন্তো ৱিয উক্খিপতি, কথং নু খো এতং মহপ্ফলতৰ’’ন্তি জাননত্থং গাথায অজ্ঝভাসি. তত্থ কেনাতি কেন কাৰণেন. মহগ্গতোতি মহত্তং গতো, ৱিপুলস্সেতং ৱেৱচনং. সমেন দিন্নস্সাতি সমেন দিন্নস্স দানস্স. অথস্সা ভগৱা দানং ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো দদন্তি হেকেতিআদিমাহ. তত্থ ৱিসমে নিৱিট্ঠাতি ৱিসমে কাযৱচীমনোকম্মে পতিট্ঠিতা হুত্ৱা. ছেত্ৱাতি পোথেত্ৱা. ৱধিত্ৱাতি মাৰেত্ৱা. সোচযিত্ৱাতি পৰং সোকসমপ্পিতং কত্ৱা. অস্সুমুখাতি অস্সুমুখসম্মিস্সা. পৰং ৰোদাপেত্ৱা দিন্নদানঞ্হি অস্সুমুখদানন্তি ৱুচ্চতি. সদণ্ডাতি দণ্ডেন তজ্জেত্ৱা পহৰিত্ৱা দিন্নদক্খিণা সদণ্ডাতি ৱুচ্চতি. এৱন্তি নাহং সম্মাসম্বুদ্ধতায মহাদানং গহেত্ৱা অপ্পফলং নাম কাতুং সক্কোমি পৰিত্তকদানং ৱা মহপ্ফলং নাম. ইদং পন মহাদানং অত্তনো উপ্পত্তিযা অপৰিসুদ্ধতায এৱং অপ্পফলং নাম হোতি, ইতৰং পৰিত্তদানং অত্তনো উপ্পত্তিযা পৰিসুদ্ধতায এৱং মহপ্ফলং নামাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো এৱন্তিআদিমাহাতি. দুতিযং.

৩. সাধুসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে উদানং উদানেসীতি উদাহাৰং উদাহৰি. যথা হি যং তেলং মানং গহেতুং ন সক্কোতি ৱিস্সন্দিত্ৱা গচ্ছতি, তং অৱসেসকোতি ৱুচ্চতি. যঞ্চ জলং তড়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গচ্ছতি, তং ওঘোতি ৱুচ্চতি, এৱমেৱং যং পীতিৱচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতি, অধিকং হুত্ৱা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৱা বহি নিক্খমতি, তং উদানন্তি ৱুচ্চতি. এৱৰূপং পীতিমযং ৱচনং নিচ্ছাৰেসীতি অত্থো. সদ্ধাযপি সাহু দানন্তি কম্মঞ্চ কম্মফলঞ্চ সদ্দহিত্ৱাপি দিন্নদানং সাহু লদ্ধকং ভদ্দকমেৱ. আহূতি কথেন্তি. কথং পনেতং উভযং সমং নাম হোতীতি? জীৱিতভীৰুকো হি যুজ্ঝিতুং ন সক্কোতি, খযভীৰুকো দাতুং ন সক্কোতি. ‘‘জীৱিতঞ্চ ৰক্খিস্সামি যুজ্ঝিস্সামি চা’’তি হি ৱদন্তো ন যুজ্ঝতি. জীৱিতে পন আলযং ৱিস্সজ্জেত্ৱা, ‘‘ছেজ্জং ৱা হোতু মৰণং ৱা, গণ্হিস্সামেতং ইস্সৰিয’’ন্তি উস্সহন্তোৱ যুজ্ঝতি. ‘‘ভোগে চ ৰক্খিস্সামি, দানঞ্চ দস্সামী’’তি ৱদন্তো ন দদাতি. ভোগেসু পন আলযং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহাদানং দস্সামীতি উস্সহন্তোৱ দেতি. এৱং দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমং হোতি. কিঞ্চ ভিয্যো? অপ্পাপি সন্তা বহুকে জিনন্তীতি যথা চ যুদ্ধে অপ্পকাপি ৱীৰপুৰিসা বহুকে ভীৰুপুৰিসে জিনন্তি, এৱং সদ্ধাদিসম্পন্নো অপ্পকম্পি দানং দদন্তো বহুমচ্ছেৰং মদ্দতি, বহুঞ্চ দানৱিপাকং অধিগচ্ছতি. এৱম্পি দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমানং. তেনেৱাহ –

‘‘অপ্পম্পি চে সদ্দহানো দদাতি,

তেনেৱ সো হোতি সুখী পৰত্থা’’তি.

ইমস্স চ পনত্থস্স পকাসনত্থং একসাটকব্ৰাহ্মণৱত্থু চ অঙ্কুৰৱত্থু চ ৱিত্থাৰেতব্বং.

ধম্মলদ্ধস্সাতি ধম্মেন সমেন লদ্ধস্স ভোগস্স ধম্মলদ্ধস্স চ পুগ্গলস্স. এত্থ পুগ্গলো লদ্ধধম্মো নাম অধিগতধম্মো অৰিযপুগ্গলো. ইতি যং ধম্মলদ্ধস্স ভোগস্স দানং ধম্মলদ্ধস্স অৰিযপুগ্গলস্স দীযতি, তম্পি সাধূতি অত্থো. যো ধম্মলদ্ধস্সাতি ইমস্মিম্পি গাথাপদে অযমেৱ অত্থো. উট্ঠানৱীৰিযাধিগতস্সাতি উট্ঠানেন চ ৱীৰিযেন চ অধিগতস্স ভোগস্স. ৱেতৰণিন্তি দেসনাসীসমত্তমেতং. যমস্স পন ৱেতৰণিম্পি সঞ্জীৱকাড়সুত্তাদযোপি একতিংসমহানিৰযেপি সব্বসোৱ অতিক্কমিত্ৱাতি অত্থো.

ৱিচেয্য দানন্তি ৱিচিনিত্ৱা দিন্নদানং. তত্থ দ্ৱে ৱিচিননা দক্খিণাৱিচিননং দক্খিণেয্যৱিচিননঞ্চ. তেসু লামকলামকে পচ্চযে অপনেত্ৱা পণীতপণীতে ৱিচিনিত্ৱা তেসং দানং দক্খিণাৱিচিননং নাম. ৱিপন্নসীলে ইতো বহিদ্ধা পঞ্চনৱুতিপাসণ্ডভেদে ৱা দক্খিণেয্যে পহায সীলাদিগুণসম্পন্নানং সাসনে পব্বজিতানং দানং দক্খিণেয্যৱিচিননং নাম. এৱং দ্ৱীহাকাৰেহি ৱিচেয্য দানং. সুগতপ্পসত্থন্তি সুগতেন ৱণ্ণিতং. তত্থ দক্খিণেয্যৱিচিননং দস্সেন্তো যে দক্খিণেয্যাতিআদিমাহ. বীজানি ৱুত্তানি যথাতি ইমিনা পন দক্খিণাৱিচিননং আহ. অৱিপন্নবীজসদিসা হি ৱিচিনিত্ৱা গহিতা পণীতপণীতা দেয্যধম্মাতি.

পাণেসুপি সাধু সংযমোতি পাণেসু সংযতভাৱোপি ভদ্দকো. অযং দেৱতা ইতৰাহি কথিতং দানানিসংসং অতিক্কমিত্ৱা সীলানিসংসং কথেতুমাৰদ্ধা. অহেঠযং চৰন্তি অৱিহিংসন্তো চৰমানো. পৰূপৱাদাতি পৰস্স উপৱাদভযেন. ভযাতি উপৱাদভযা. দানা চ খো ধম্মপদংৱ সেয্যোতি দানতো নিব্বানসঙ্খাতং ধম্মপদমেৱ সেয্যো. পুব্বে চ হি পুব্বতৰে চ সন্তোতি পুব্বে চ কস্সপবুদ্ধাদিকালে পুব্বতৰে চ কোণাগমনবুদ্ধাদিকালে, সব্বেপি ৱা এতে পুব্বে চ পুব্বতৰে চ সন্তো নামাতি. ততিযং.

৪. নসন্তিসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে কমনীযানীতি ৰূপাদীনি ইট্ঠাৰম্মণানি. অপুনাগমনং অনাগন্তা পুৰিসো মচ্চুধেয্যাতি তেভূমকৱট্টসঙ্খাতা মচ্চুধেয্যা অপুনাগমনসঙ্খাতং নিব্বানং অনাগন্তা. নিব্বানঞ্হি সত্তা ন পুনাগচ্ছন্তি, তস্মা তং অপুনাগমনন্তি ৱুচ্চতি. তং কামেসু বদ্ধো চ পমত্তো চ অনাগন্তা নাম হোতি, সো তং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, তস্মা এৱমাহ. ছন্দজন্তি তণ্হাছন্দতো জাতং. অঘন্তি পঞ্চক্খন্ধদুক্খং. দুতিযপদং তস্সেৱ ৱেৱচনং. ছন্দৱিনযা অঘৱিনযোতি তণ্হাৱিনযেন পঞ্চক্খন্ধৱিনযো. অঘৱিনযা দুক্খৱিনযোতি পঞ্চক্খন্ধৱিনযেন ৱট্টদুক্খং ৱিনীতমেৱ হোতি. চিত্ৰানীতি আৰম্মণচিত্তানি. সঙ্কপ্পৰাগোতি সঙ্কপ্পিতৰাগো. এৱমেত্থ ৱত্থুকামং পটিক্খিপিত্ৱা কিলেসকামো কামোতি ৱুত্তো. অযং পনত্থো পসূৰসুত্তেন (সু. নি. ৮৩০ আদযো) ৱিভাৱেতব্বো. পসূৰপৰিব্বাজকো হি থেৰেন ‘‘সঙ্কপ্পৰাগো পুৰিসস্স কামো’’তি ৱুত্তে –

‘‘ন তে কামা যানি চিত্ৰানি লোকে,

সঙ্কপ্পৰাগঞ্চ ৱদেসি কামং;

সঙ্কপ্পযং অকুসলে ৱিতক্কে,

ভিক্খূপি তে হেহিন্তি কামভোগী’’তি. –

আহ. অথ নং থেৰো অৱোচ –

‘‘তে চে কামা যানি চিত্ৰানি লোকে,

সঙ্কপ্পৰাগং ন ৱদেসি কামং;

পস্সন্তো ৰূপানি মনোৰমানি,

সত্থাপি তে হেহিতি কামভোগী.

সুণন্তো সদ্দানি, ঘাযন্তো গন্ধানি;

সাযন্তো ৰসানি, ফুসন্তো ফস্সানি মনোৰমানি;

সত্থাপি তে হেহিতি কামভোগী’’তি.

অথেত্থ ধীৰাতি অথ এতেসু আৰম্মণেসু পণ্ডিতা ছন্দৰাগং ৱিনযন্তি. সংযোজনং সব্বন্তি দসৱিধম্পি সংযোজনং. অকিঞ্চনন্তি ৰাগকিঞ্চনাদিৱিৰহিতং. নানুপতন্তি দুক্খাতি ৱট্টদুক্খা পন তস্স উপৰি ন পতন্তি. ইচ্চাযস্মা মোঘৰাজাতি, ‘‘পহাসি সঙ্খ’’ন্তি গাথং সুত্ৱা তস্সং পৰিসতি অনুসন্ধিকুসলো মোঘৰাজা নাম থেৰো ‘‘ইমিস্সা গাথায অত্থো ন যথানুসন্ধিং গতো’’তি চিন্তেত্ৱা যথানুসন্ধিং ঘটেন্তো এৱমাহ. তত্থ ইধ ৱা হুৰং ৱাতি ইধলোকে ৱা পৰলোকে ৱা. নৰুত্তমং অত্থচৰং নৰানন্তি কিঞ্চাপি সব্বে খীণাসৱা নৰুত্তমা চেৱ অত্থচৰা চ নৰানং, থেৰো পন দসবলং সন্ধাযেৱমাহ. যে তং নমস্সন্তি পসংসিযা তেতি যদি তথাৱিমুত্তং দেৱমনুস্সা নমস্সন্তি, অথ যে তং ভগৱন্তং কাযেন ৱা ৱাচায ৱা অনুপটিপত্তিযা ৱা নমস্সন্তি, তে কিং পসংসিযা, উদাহু অপসংসিযাতি. ভিক্খূতি মোঘৰাজত্থেৰং আলপতি. অঞ্ঞায ধম্মন্তি চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৱা. সঙ্গাতিগা তেপি ভৱন্তীতি যে তং কাযেন ৱা ৱাচায ৱা অনুপটিপত্তিযা ৱা নমস্সন্তি. তে চতুসচ্চধম্মং অঞ্ঞায ৱিচিকিচ্ছং পহায সঙ্গাতিগাপি হোন্তি, পসংসিযাপি হোন্তীতি. চতুত্থং.

৫. উজ্ঝানসঞ্ঞিসুত্তৱণ্ণনা

৩৫. পঞ্চমে উজ্ঝানসঞ্ঞিকাতি উজ্ঝানসঞ্ঞী দেৱলোকো নাম পাটিযেক্কো নত্থি, ইমা পন দেৱতা তথাগতস্স চতুপচ্চযপৰিভোগং নিস্সায উজ্ঝাযমানা আগতা. তাসং কিৰ এৱং অহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ভিক্খূনং পংসুকূলচীৱৰ-পিণ্ডিযালোপ-ৰুক্খমূলসেনাসনপূতিমুত্তভেসজ্জেহি সন্তোসস্সেৱ পৰিযন্তকাৰিতং ৱণ্ণেতি, সযং পন পত্তুণ্ণদুকূল খোমাদীনি পণীতচীৱৰানি ধাৰেতি, ৰাজাৰহং উত্তমং ভোজনং ভুঞ্জতি, দেৱৱিমানকপ্পায গন্ধকুটিযা ৱৰসযনে সযতি, সপ্পিনৱনীতাদীনি ভেসজ্জানি পটিসেৱতি, দিৱসং মহাজনস্স ধম্মং দেসেতি, ৱচনমস্স অঞ্ঞতো গচ্ছতি, কিৰিযা অঞ্ঞতো’’তি উজ্ঝাযমানা আগমিংসু. তেন তাসং ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞিকা’’তি নামং গহিতং.

অঞ্ঞথা সন্তন্তি অঞ্ঞেনাকাৰেন ভূতং. নিকচ্চাতি নিকতিযা ৱঞ্চনায, ৱঞ্চেত্ৱাতি অত্থো. কিতৱস্সেৱাতি কিতৱো ৱুচ্চতি সাকুণিকো. সো হি অগুম্বোৱ সমানো সাখপণ্ণাদিপটিচ্ছাদনেন গুম্বৱণ্ণং দস্সেত্ৱা উপগতে মোৰতিত্তিৰাদযো সকুণে মাৰেত্ৱা দাৰভৰণং কৰোতি. ইতি তস্স কিতৱস্স ইমায ৱঞ্চনায এৱং ৱঞ্চেত্ৱা সকুণমংসভোজনং ৱিয কুহকস্সাপি পংসুকূলেন অত্তানং পটিচ্ছাদেত্ৱা কথাছেকতায মহাজনং ৱঞ্চেত্ৱা খাদমানস্স ৱিচৰতো. ভুত্তং থেয্যেন তস্স তন্তি সব্বোপি তস্স চতুপচ্চযপৰিভোগো থেয্যেন পৰিভুত্তো নাম হোতীতি দেৱতা ভগৱন্তং সন্ধায ৱদতি. পৰিজানন্তি পণ্ডিতাতি অযং কাৰকো ৱা অকাৰকো ৱাতি পণ্ডিতা জানন্তি. ইতি তা দেৱতা ‘‘তথাগতাপি মযমেৱ পণ্ডিতা’’তি মঞ্ঞমানা এৱমাহংসু.

অথ ভগৱা নযিদন্তিআদিমাহ. তত্থ যাযং পটিপদা দড়্হাতি অযং ধম্মানুধম্মপটিপদা দড়্হা থিৰা. যায পটিপদায ধীৰা পণ্ডিতা আৰম্মণূপনিজ্ঝানেন লক্খণূপনিজ্ঝানেন চাতি দ্ৱীহি ঝানেহি ঝাযিনো মাৰবন্ধনা পমুচ্চন্তি, তং পটিপদং ভাসিতমত্তেন ৱা সৱনমত্তেন ৱা ওক্কমিতুং পটিপজ্জিতুং ন সক্কাতি অত্থো. ন ৱে ধীৰা পকুব্বন্তীতি ধীৰা পণ্ডিতা ৱিদিত্ৱা লোকপৰিযাযং সঙ্খাৰলোকস্স উদযব্বযং ঞত্ৱা চতুসচ্চধম্মঞ্চ অঞ্ঞায কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতা লোকে ৱিসত্তিকং তিণ্ণা এৱং ন কুব্বন্তি, মযং এৱৰূপানি ন কথেমাতি অত্থো.

পথৱিযং পতিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘অযুত্তং অম্হেহি কতং, অকাৰকমেৱ মযং কাৰকৱাদেন সমুদাচৰিম্হা’’তি লজ্জমানা মহাব্ৰহ্মনি ৱিয ভগৱতি গাৰৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা অগ্গিক্খন্ধং ৱিয ভগৱন্তং দুৰাসদং কত্ৱা পস্সমানা আকাসতো ওতৰিত্ৱা ভূমিযং ঠত্ৱাতি অত্থো. অচ্চযোতি অপৰাধো. নো, ভন্তে, অচ্চাগমাতি অম্হে অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা পৱত্তো. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টযিতব্বং. তা কিৰ দেৱতা ভগৱন্তং কাযেন ৱাচাযাতি দ্ৱীহিপি ঘট্টযিংসু. তথাগতং অৱন্দিত্ৱা আকাসে পতিট্ঠমানা কাযেন ঘট্টযিংসু, কিতৱোপমং আহৰিত্ৱা নানপ্পকাৰকং অসব্ভিৱাদং ৱদমানা ৱাচায ঘট্টযিংসু. তস্মা আসাদেতব্বং অমঞ্ঞিম্হাতি আহংসু. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৱৰাযাতি অনাগতে সংৱৰণত্থায, পুন এৱৰূপস্স অপৰাধস্স দোসস্স অকৰণত্থায.

সিতং পাত্ৱাকাসীতি অগ্গদন্তে দস্সেন্তো পহট্ঠাকাৰং দস্সেসি. কস্মা? তা কিৰ দেৱতা ন সভাৱেন খমাপেন্তি, লোকিযমহাজনঞ্চ সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলং তথাগতঞ্চ একসদিসং কৰোন্তি. অথ ভগৱা ‘‘পৰতো কথায উপ্পন্নায বুদ্ধবলং দীপেত্ৱা পচ্ছা খমিস্সামী’’তি সিতং পাত্ৱাকাসি. ভিয্যোসো মত্তাযাতি অতিৰেকপ্পমাণেন. ইমং গাথং অভাসীতি কুপিতো এস অম্হাকন্তি মঞ্ঞমানা অভাসি.

ন পটিগণ্হতীতি ন খমতি নাধিৱাসেতি. কোপন্তৰোতি অব্ভন্তৰে উপ্পন্নকোপো. দোসগৰূতি দোসং গৰুং কত্ৱা আদায ৱিহৰন্তো. স ৱেৰং পটিমুঞ্চতীতি সো এৱৰূপো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয তং ৱেৰং অত্তনি পটিমুঞ্চতি ঠপেতি, ন পটিনিস্সজ্জতীতি অত্থো. অচ্চযো চে ন ৱিজ্জেথাতি সচে অচ্চাযিককম্মং ন ভৱেয্য. নো চিধাপগতং সিযাতি যদি অপৰাধো নাম ন ভাৱেয্য. কেনীধ কুসলো সিযাতি যদি ৱেৰানি ন সম্মেয্যুং, কেন কাৰণেন কুসলো ভৱেয্য.

কস্সচ্চযাতি গাথায কস্স অতিক্কমো নত্থি? কস্স অপৰাধো নত্থি? কো সম্মোহং নাপজ্জতি? কো নিচ্চমেৱ পণ্ডিতো নামাতি অত্থো? ইমং কিৰ গাথং ভণাপনত্থং ভগৱতো সিতপাতুকম্মং. তস্মা ইদানি দেৱতানং বুদ্ধবলং দীপেত্ৱা খমিস্সামীতি তথাগতস্স বুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতস্সাতি তথা আগতোতি এৱমাদীহি কাৰণেহি তথাগতস্স. বুদ্ধস্সাতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তাদীহি কাৰণেহি ৱিমোক্খন্তিকপণ্ণত্তিৱসেন এৱং লদ্ধনামস্স. অচ্চযং দেসযন্তীনন্তি যং ৱুত্তং তুম্হেহি ‘‘অচ্চযং দেসযন্তীনং…পে… স ৱেৰং পটিমুঞ্চতী’’তি, তং সাধু ৱুত্তং, অহং পন তং ৱেৰং নাভিনন্দামি ন পত্থযামীতি অত্থো. পটিগ্গণ্হামি ৱোচ্চযন্তি তুম্হাকং অপৰাধং খমামীতি. পঞ্চমং.

৬. সদ্ধাসুত্তৱণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে সদ্ধা দুতিযা পুৰিসস্স হোতীতি পুৰিসস্স দেৱলোকে মনুস্সলোকে চেৱ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তস্স সদ্ধা দুতিযা হোতি, সহাযকিচ্চং সাধেতি. নো চে অস্সদ্ধিযং অৱতিট্ঠতীতি যদি অস্সদ্ধিযং ন তিট্ঠতি. যসোতি পৰিৱাৰো. কিত্তীতি ৱণ্ণভণনং. তত্ৱস্স হোতীতি ততো অস্স হোতি. নানুপতন্তি সঙ্গাতি ৰাগসঙ্গাদযো পঞ্চ সঙ্গা ন অনুপতন্তি. পমাদমনুযুঞ্জন্তীতি যে পমাদং কৰোন্তি নিব্বত্তেন্তি, তে তং অনুযুঞ্জন্তি নাম. ধনং সেট্ঠংৱ ৰক্খতীতি মুত্তামণিসাৰাদিউত্তমধনং ৱিয ৰক্খতি. ঝাযন্তোতি লক্খণূপনিজ্ঝানেন চ আৰম্মণূপনিজ্ঝানেন চ ঝাযন্তো. তত্থ লক্খণূপনিজ্ঝানং নাম ৱিপস্সনামগ্গফলানি. ৱিপস্সনা হি তীণি লক্খণানি উপনিজ্ঝাযতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. মগ্গো ৱিপস্সনায আগতকিচ্চং সাধেতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. ফলং তথলক্খণং নিৰোধসচ্চং উপনিজ্ঝাযতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. অট্ঠ সমাপত্তিযো পন কসিণাৰম্মণস্স উপনিজ্ঝাযনতো আৰম্মণূপনিজ্ঝানন্তি ৱেদিতব্বা. পৰমং নাম অৰহত্তসুখং অধিপ্পেতন্তি. ছট্ঠং.

৭. সমযসুত্তৱণ্ণনা

৩৭. সত্তমে সক্কেসূতি ‘‘সক্যা ৱত, ভো কুমাৰা’’তি (দী. নি. ১.২৬৭) উদানং পটিচ্চ সক্কাতি লদ্ধনামানং ৰাজকুমাৰানং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰূড়্হীসদ্দেন সক্কাতি ৱুচ্চতি. তস্মিং সক্কেসু জনপদে. মহাৱনেতি সযংজাতে অৰোপিমে হিমৱন্তেন সদ্ধিং একাবদ্ধে মহতি ৱনে. সব্বেহেৱ অৰহন্তেহীতি ইমং সুত্তং কথিতদিৱসেযেৱ পত্তঅৰহন্তেহি.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – সাকিযকোলিযা হি কিৰ কপিলৱত্থুনগৰস্স চ কোলিযনগৰস্স চ অন্তৰে ৰোহিণিং নাম নদিং একেনেৱ আৱৰণেন বন্ধাপেত্ৱা সস্সানি কাৰেন্তি. অথ জেট্ঠমূলমাসে সস্সেসু মিলাযন্তেসু উভযনগৰৱাসীনম্পি কম্মকাৰা সন্নিপতিংসু. তত্থ কোলিযনগৰৱাসিনো আহংসু – ‘‘ইদং উদকং উভযতো আহৰিযমানং ন তুম্হাকং, ন অম্হাকং পহোস্সতি, অম্হাকং পন সস্সং একেন উদকেনেৱ নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. কপিলৱত্থুৱাসিনো আহংসু – ‘‘তুম্হেসু কোট্ঠে পূৰেত্ৱা ঠিতেসু মযং ৰত্তসুৱণ্ণনীলমণিকাড়কহাপণে চ গহেত্ৱা পচ্ছিপসিব্বকাদিহত্থা ন সক্খিস্সাম তুম্হাকং ঘৰদ্ৱাৰে ৱিচৰিতুং, অম্হাকম্পি সস্সং একেনেৱ উদকেন নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. ‘‘ন মযং দস্সামা’’তি. ‘‘মযম্পি ন দস্সামা’’তি. এৱং কথং ৱড্ঢেত্ৱা একো উট্ঠায একস্স পহাৰং অদাসি, সোপি অঞ্ঞস্সাতি এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং পহৰিত্ৱা ৰাজকুলানং জাতিং ঘট্টেত্ৱা কলহং ৱড্ঢযিংসু.

কোলিযকম্মকাৰা ৱদন্তি – ‘‘তুম্হে কপিলৱত্থুৱাসিকে গহেত্ৱা গজ্জথ, যে সোণসিঙ্গালাদযো ৱিয অত্তনো ভগিনীহি সদ্ধিং সংৱসিংসু, এতেসং হত্থিনো চ অস্সা চ ফলকাৱুধানি চ অম্হাকং কিং কৰিস্সন্তী’’তি? সাকিযকম্মকাৰা ৱদন্তি – ‘‘তুম্হে দানি কুট্ঠিনো দাৰকে গহেত্ৱা গজ্জথ, যে অনাথা নিগ্গতিকা তিৰচ্ছানা ৱিয কোলৰুক্খে ৱসিংসু, এতেসং হত্থিনো চ অস্সা চ ফলকাৱুধানি চ অম্হাকং কিং কৰিস্সন্তী’’তি? তে গন্ত্ৱা তস্মিং কম্মে নিযুত্তঅমচ্চানং কথেসুং, অমচ্চা ৰাজকুলানং কথেসুং. ততো সাকিযা – ‘‘ভগিনীহি সদ্ধিং সংৱসিতকানং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু. কোলিযাপি – ‘‘কোলৰুক্খৱাসীনং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু.

ভগৱাপি ৰত্তিযা পচ্চূসসমযেৱ মহাকৰুণাসমাপত্তিতো উট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো ইমে এৱং যুদ্ধসজ্জে নিক্খমন্তে অদ্দস. দিস্ৱা – ‘‘মযি গতে অযং কলহো ৱূপসম্মিস্সতি নু খো উদাহু নো’’তি উপধাৰেন্তো – ‘‘অহমেত্থ গন্ত্ৱা কলহৱূপসমনত্থং তীণি জাতকানি কথেস্সামি, ততো কলহো ৱূপসম্মিস্সতি. অথ সামগ্গিদীপনত্থায দ্ৱে জাতকানি কথেত্ৱা অত্তদণ্ডসুত্তং দেসেস্সামি. দেসনং সুত্ৱা উভযনগৰৱাসিনোপি অড্ঢতিযানি অড্ঢতিযানি কুমাৰসতানি দস্সন্তি, অহং তে পব্বাজেস্সামি, তদা মহাসমাগমো ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং অকাসি. তস্মা ইমেসু যুদ্ধসজ্জেসু নিক্খমন্তেসু কস্সচি অনাৰোচেত্ৱা সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায গন্ত্ৱা দ্ৱিন্নং সেনানং অন্তৰে আকাসে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা ছব্বণ্ণৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা নিসীদি.

কপিলৱত্থুৱাসিনো ভগৱন্তং দিস্ৱাৱ, ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠো সত্থা আগতো. দিট্ঠো নু খো তেন অম্হাকং কলহকৰণভাৱো’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ন খো পন সক্কা ভগৱতি আগতে অম্হেহি পৰস্স সৰীৰে সত্থং পাতেতুং. কোলিযনগৰৱাসিনো অম্হে হনন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা’’তি. আৱুধানি ছড্ডেত্ৱা, ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা, নিসীদিংসু. কোলিযনগৰৱাসিনোপি তথেৱ চিন্তেত্ৱা আৱুধানি ছড্ডেত্ৱা, ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা, নিসীদিংসু.

ভগৱা জানন্তোৱ, ‘‘কস্মা আগতত্থ, মহাৰাজা’’তি পুচ্ছি? ‘‘ন, ভগৱা, তিত্থকীড়ায ন পব্বতকীড়ায, ন নদীকীড়ায, ন গিৰিদস্সনত্থং, ইমস্মিং পন ঠানে সঙ্গামং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা আগতম্হা’’তি. ‘‘কিং নিস্সায ৱো কলহো, মহাৰাজাতি? উদকং, ভন্তেতি. উদকং কিং অগ্ঘতি, মহাৰাজাতি? অপ্পং, ভন্তেতি. পথৱী নাম কিং অগ্ঘতি, মহাৰাজাতি? অনগ্ঘা, ভন্তেতি. খত্তিযা কিং অগ্ঘন্তীতি? খত্তিযা নাম অনগ্ঘা, ভন্তেতি. অপ্পমূলং উদকং নিস্সায কিমত্থং অনগ্ঘে খত্তিযে নাসেথ, মহাৰাজ, কলহে অস্সাদো নাম নত্থি, কলহৱসেন, মহাৰাজ, অট্ঠানে ৱেৰং কত্ৱা একায ৰুক্খদেৱতায কাড়সীহেন সদ্ধিং বদ্ধাঘাতো সকলম্পি ইমং কপ্পং অনুপ্পত্তোযেৱাতি ৱত্ৱা ফন্দনজাতকং (জা. ১.১৩.১৪ আদযো) কথেসি’’. ততো ‘‘পৰপত্তিযেন নাম, মহাৰাজ, ন ভৱিতব্বং. পৰপত্তিযা হুত্ৱা হি একস্স সসকস্স কথায তিযোজনসহস্সৱিত্থতে হিমৱন্তে চতুপ্পদগণা মহাসমুদ্দং পক্খন্দিনো অহেসুং. তস্মা পৰপত্তিযেন ন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা, পথৱীউন্দ্ৰিযজাতকং কথেসি. ততো ‘‘কদাচি, মহাৰাজ, দুব্বলোপি মহাবলস্স ৰন্ধং ৱিৱৰং পস্সতি, কদাচি মহাবলো দুব্বলস্স. লটুকিকাপি হি সকুণিকা হত্থিনাগং ঘাতেসী’’তি লটুকিকজাতকং (জা. ১.৫.৩৯ আদযো) কথেসি. এৱং কলহৱূপসমনত্থায তীণি জাতকানি কথেত্ৱা সামগ্গিপৰিদীপনত্থায দ্ৱে জাতকানি কথেসি. কথং? ‘‘সমগ্গানঞ্হি, মহাৰাজ, কোচি ওতাৰং নাম পস্সিতুং ন সক্কোতীতি ৱত্ৱা, ৰুক্খধম্মজাতকং (জা. ১.১.৭৪) কথেসি. ততো ‘‘সমগ্গানং, মহাৰাজ, কোচি ৱিৱৰং দস্সিতুং ন সক্খি. যদা পন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদমকংসু, অথ তে নেসাদপুত্তো জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আদায গতোতি ৱিৱাদে অস্সাদো নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা, ৱট্টকজাতকং (জা. ১.১.১১৮) কথেসি. এৱং ইমানি পঞ্চ জাতকানি কথেত্ৱা অৱসানে অত্তদণ্ডসুত্তং (সু. নি. ৯৪১ আদযো) কথেসি.

ৰাজানো পসন্না – ‘‘সচে সত্থা নাগমিস্স, মযং সহত্থা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱধিত্ৱা লোহিতনদিং পৱত্তযিস্সাম. অম্হাকং পুত্তভাতৰো চ গেহদ্ৱাৰে ন পস্সেয্যাম, সাসনপটিসাসনম্পি নো আহৰণকো নাভৱিস্স. সত্থাৰং নিস্সায নো জীৱিতং লদ্ধং. সচে পন সত্থা আগাৰং অজ্ঝাৱসিস্স দীপসহস্সদ্ৱযপৰিৱাৰং চতুমহাদীপৰজ্জমস্স হত্থগতং অভৱিস্স, অতিৰেকসহস্সং খো পনস্স পুত্তা অভৱিস্সংসু, ততো খত্তিযপৰিৱাৰো অৱিচৰিস্স. তং খো পনেস সম্পত্তিং পহায নিক্খমিত্ৱা সম্বোধিং পত্তো. ইদানিপি খত্তিযপৰিৱাৰোযেৱ ৱিচৰতূ’’তি উভযনগৰৱাসিনো অড্ঢতিযানি অড্ঢতিযানি কুমাৰসতানি অদংসু. ভগৱাপি তে পব্বাজেত্ৱা মহাৱনং অগমাসি. তেসং গৰুগাৰৱেন ন অত্তনো ৰুচিযা পব্বজিতানং অনভিৰতি উপ্পজ্জি. পুৰাণদুতিযিকাযোপি তেসং – ‘‘অয্যপুত্তা উক্কণ্ঠন্তু, ঘৰাৱাসো ন সণ্ঠাতী’’তিআদীনি ৱত্ৱা সাসনং পেসেন্তি. তে চ অতিৰেকতৰং উক্কণ্ঠিংসু.

ভগৱা আৱজ্জেন্তো তেসং অনভিৰতিভাৱং ঞত্ৱা – ‘‘ইমে ভিক্খূ মাদিসেন বুদ্ধেন সদ্ধিং একতো ৱসন্তা উক্কণ্ঠন্তি, হন্দ নেসং কুণালদহস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা তত্থ নেত্ৱা অনভিৰতিং ৱিনোদেমী’’তি কুণালদহস্স ৱণ্ণং কথেসি. তে তং দট্ঠুকামা অহেসুং. দট্ঠুকামত্থ, ভিক্খৱে, কুণালদহন্তি? আম ভগৱাতি. যদি এৱং এথ গচ্ছামাতি. ইদ্ধিমন্তানং ভগৱা গমনট্ঠানং মযং কথং গমিস্সামাতি. তুম্হে গন্তুকামা হোথ, অহং মমানুভাৱেন গহেত্ৱা গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি. ভগৱা পঞ্চ ভিক্খুসতানি গহেত্ৱা আকাসে উপ্পতিত্ৱা কুণালদহে পতিট্ঠায তে ভিক্খূ আহ – ‘‘ভিক্খৱে, ইমস্মিং কুণালদহে যেসং মচ্ছানং নামং ন জানাথ মমং পুচ্ছথা’’তি.

তে পুচ্ছিংসু. ভগৱা পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং কথেসি. ন কেৱলঞ্চ, মচ্ছানংযেৱ, তস্মিং ৱনসণ্ডে ৰুক্খানম্পি পব্বতপাদে দ্ৱিপদচতুপ্পদসকুণানম্পি নামানি পুচ্ছাপেত্ৱা কথেসি. অথ দ্ৱীহি সকুণেহি মুখতুণ্ডকেন ডংসিত্ৱা গহিতদণ্ডকে নিসিন্নো কুণালসকুণৰাজা পুৰতো পচ্ছতো উভোসু চ পস্সেসু সকুণসঙ্ঘপৰিৱুতো আগচ্ছতি. ভিক্খূ তং দিস্ৱা – ‘‘এস, ভন্তে, ইমেসং সকুণানং ৰাজা ভৱিস্সতি, পৰিৱাৰা এতে এতস্সা’’তি মঞ্ঞামাতি. এৱমেতং, ভিক্খৱে, অযম্পি মমেৱ ৱংসো মম পৱেণীতি. ইদানি তাৱ মযং, ভন্তে, এতে সকুণে পস্সাম. যং পন ভগৱা ‘‘অযম্পি মমেৱ ৱংসো মম পৱেণী’’তি আহ, তং সোতুকামম্হাতি. সোতুকামত্থ, ভিক্খৱেতি? আম ভগৱাতি. তেন হি সুণাথাতি তীহি গাথাসতেহি মণ্ডেত্ৱা কুণালজাতকং (জা. ২.২১.কুণালজাতক) কথেন্তো অনভিৰতিং ৱিনোদেসি. দেসনাপৰিযোসানে সব্বেপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, মগ্গেনেৱ চ নেসং ইদ্ধিপি আগতা. ভগৱা ‘‘হোতু তাৱ এত্তকং তেসং ভিক্খূন’’ন্তি আকাসে উপ্পতিত্ৱা মহাৱনমেৱ অগমাসি. তেপি ভিক্খূ গমনকালে দসবলস্স আনুভাৱেন গন্ত্ৱা আগমনকালে অত্তনো আনুভাৱেন ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা মহাৱনে ওতৰিংসু.

ভগৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা তে ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা – ‘‘এথ, ভিক্খৱে, নিসীদথ. উপৰিমগ্গত্তযৱজ্ঝানং ৱো কিলেসানং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি কম্মট্ঠানং কথেসি. ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘ভগৱা অম্হাকং অনভিৰতভাৱং ঞত্ৱা কুণালদহং নেত্ৱা অনভিৰতিং ৱিনোদেসি, তত্থ সোতাপত্তিফলং পত্তানং নো ইদানি ইধ তিণ্ণং মগ্গানং কম্মট্ঠানং অদাসি, ন খো পন অম্হেহি ‘সোতাপন্না ময’ন্তি ৱীতিনামেতুং ৱট্টতি, পুৰিসপুৰিসেহি নো ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি তে দসবলস্স পাদে ৱন্দিত্ৱা উট্ঠায নিসীদনং পপ্ফোটেত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং পব্ভাৰৰুক্খমূলেসু নিসীদিংসু.

ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ পকতিযাপি অৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা, লদ্ধুপাযস্স পন ভিক্খুনো কিলমনকাৰণং নাম নত্থি. গচ্ছন্তা গচ্ছন্তা চ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা ‘অত্তনা পটিৱিদ্ধগুণং আৰোচেস্সামা’তি মম সন্তিকং আগমিস্সন্তি. এতেসু আগতেসু দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতা একচক্কৱাড়ে সন্নিপতিস্সন্তি, মহাসমযো ভৱিস্সতি, ৱিৱিত্তে ওকাসে মযা নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি ততো ৱিৱিত্তে ওকাসে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদি.

সব্বপঠমং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গতত্থেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. ততো অপৰো ততো অপৰোতি পঞ্চসতাপি পদুমিনিযং পদুমানি ৱিয ৱিকসিংসু. সব্বপঠমং অৰহত্তং পত্তভিক্খু ‘‘ভগৱতো আৰোচেস্সামী’’তি পল্লঙ্কং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নিসীদনং পপ্ফোটেত্ৱা উট্ঠায দসবলাভিমুখো অহোসি. এৱং অপৰোপি অপৰোপীতি পঞ্চসতা ভত্তসালং পৱিসন্তা ৱিয পটিপাটিযাৱ আগমিংসু. পঠমং আগতো ৱন্দিত্ৱা নিসীদনং পঞ্ঞাপেত্ৱা, একমন্তং নিসীদিত্ৱা, পটিৱিদ্ধগুণং আৰোচেতুকামো ‘‘অত্থি নু খো অঞ্ঞো কোচি? নত্থী’’তি নিৱত্তিত্ৱা আগতমগ্গং ওলোকেন্তো অপৰম্পি অদ্দস অপৰম্পি অদ্দসযেৱাতি সব্বেপি তে আগন্ত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা, অযং ইমস্স হৰাযমানো ন কথেসি, অযং ইমস্স হৰাযমানো ন কথেসি. খীণাসৱানং কিৰ দ্ৱে আকাৰা হোন্তি – ‘‘অহো ৱত মযা পটিৱিদ্ধগুণং সদেৱকো লোকো খিপ্পমেৱ পটিৱিজ্ঝেয্যা’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি. পটিৱিদ্ধভাৱং পন নিধিলদ্ধপুৰিসো ৱিয ন অঞ্ঞস্স আৰোচেতুকামা হোন্তি.

এৱং ওসটমত্তে পন তস্মিং অৰিযমণ্ডলে পাচীনযুগন্ধৰপৰিক্খেপতো অব্ভা মহিকা ধূমো ৰজো ৰাহূতি, ইমেহি উপক্কিলেসেহি ৱিপ্পমুত্তং বুদ্ধুপ্পাদপটিমণ্ডিতস্স লোকস্স ৰামণেয্যকদস্সনত্থং পাচীনদিসায উক্খিত্তৰজতমযমহাআদাসমণ্ডলং ৱিয, নেমিৱট্টিযং গহেত্ৱা, পৰিৱত্তিযমানৰজতচক্কসস্সিৰিকং পুণ্ণচন্দমণ্ডলং উল্লঙ্ঘিত্ৱা, অনিলপথং পটিপজ্জিত্থ. ইতি এৱৰূপে খণে লযে মুহুত্তে ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং মহাৱনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি.

তত্থ ভগৱাপি মহাসম্মতস্স ৱংসে উপ্পন্নো, তেপি পঞ্চসতা ভিক্খূ মহাসম্মতস্স কুলে উপ্পন্না. ভগৱাপি খত্তিযগব্ভে জাতো, তেপি খত্তিযগব্ভে জাতা. ভগৱাপি ৰাজপব্বজিতো, তেপি ৰাজপব্বজিতা. ভগৱাপি সেতচ্ছত্তং পহায হত্থগতং চক্কৱত্তিৰজ্জং নিস্সজ্জিত্ৱা পব্বজিতো, তেপি সেতচ্ছত্তং পহায হত্থগতানি ৰজ্জানি ৱিস্সজ্জিত্ৱা পব্বজিতা. ইতি ভগৱা পৰিসুদ্ধে ওকাসে, পৰিসুদ্ধে ৰত্তিভাগে, সযং পৰিসুদ্ধো পৰিসুদ্ধপৰিৱাৰো, ৱীতৰাগো ৱীতৰাগপৰিৱাৰো, ৱীতদোসো ৱীতদোসপৰিৱাৰো, ৱীতমোহো ৱীতমোহপৰিৱাৰো, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হপৰিৱাৰো, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসপৰিৱাৰো, সন্তো সন্তপৰিৱাৰো, দন্তো দন্তপৰিৱাৰো, মুত্তো মুত্তপৰিৱাৰো, অতিৱিয ৱিৰোচতীতি. ৱণ্ণভূমি নামেসা, যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৱত্তব্বং. ইতি ইমে ভিক্খূ সন্ধায ৱুত্তং, ‘‘পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহী’’তি.

যেভুয্যেনাতি বহুতৰা সন্নিপতিতা, মন্দা ন সন্নিপতিতা অসঞ্ঞী অৰূপাৱচৰদেৱতা সমাপন্নদেৱতাযো চ. তত্ৰাযং সন্নিপাতক্কমো – মহাৱনস্স কিৰ সামন্তা দেৱতা চলিংসু, ‘‘আযাম ভো! বুদ্ধদস্সনং নাম বহূপকাৰং, ধম্মস্সৱনং বহূপকাৰং, ভিক্খুসঙ্ঘদস্সনং বহূপকাৰং. আযাম আযামা’’তি! মহাসদ্দং কুৰুমানা আগন্ত্ৱা ভগৱন্তঞ্চ তংমুহুত্তং অৰহত্তপ্পত্তখীণাসৱে চ ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. এতেনেৱ উপাযেন তাসং তাসং সদ্দং সুত্ৱা সদ্দন্তৰঅড্ঢগাৱুতগাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনাদিৱসেন তিযোজনসহস্সৱিত্থতে হিমৱন্তে, তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগৰসহস্সেসু, নৱনৱুতিযা দোণমুখসতসহস্সেসু, ছনৱুতিযা পট্টনকোটিসতসহস্সেসু, ছপণ্ণাসায ৰতনাকৰেসূতি সকলজম্বুদীপে, পুব্বৱিদেহে, অপৰগোযানে, উত্তৰকুৰুম্হি, দ্ৱীসু পৰিত্তদীপসহস্সেসূতি সকলচক্কৱাড়ে, ততো দুতিযততিযচক্কৱাড়েতি এৱং দসসহস্সচক্কৱাড়েসু দেৱতা সন্নিপতিতাতি ৱেদিতব্বা. দসসহস্সচক্কৱাড়ঞ্হি ইধ দসলোকধাতুযোতি অধিপ্পেতং. তেন ৱুত্তং – ‘‘দসহি চ লোকধাতূহি দেৱতা যেভুয্যেন সন্নিপতিতা হোন্তী’’তি.

এৱং সন্নিপতিতাহি দেৱতাহি সকলচক্কৱাড়গব্ভং যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সূচিঘৰে নিৰন্তৰং পক্খিত্তসূচীহি ৱিয পৰিপুণ্ণং হোতি. তত্থ ব্ৰহ্মলোকস্স এৱং উচ্চত্তনং ৱেদিতব্বং – লোহপাসাদে কিৰ সত্তকূটাগাৰসমো পাসাণো ব্ৰহ্মলোকে ঠত্ৱা অধো খিত্তো চতূহি মাসেহি পথৱিং পাপুণাতি. এৱং মহন্তে ওকাসে যথা হেট্ঠা ঠত্ৱা খিত্তানি পুপ্ফানি ৱা ধূমো ৱা উপৰি গন্তুং, উপৰি ৱা ঠত্ৱা খিত্তসাসপা হেট্ঠা ওতৰিতুং অন্তৰং ন লভন্তি, এৱং নিৰন্তৰা দেৱতা অহেসুং. যথা খো পন চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো নিসিন্নট্ঠানং অসম্বাধং হোতি, আগতাগতা মহেসক্খা খত্তিযা ওকাসং লভন্তিযেৱ, পৰতো পৰতো পন অতিসম্বাধং হোতি. এৱমেৱ ভগৱতো নিসিন্নট্ঠানং অসম্বাধং, আগতাগতা মহেসক্খা দেৱা চ ব্ৰহ্মানো চ ওকাসং লভন্তিযেৱ. অপি সুদং ভগৱতো আসন্নাসন্নট্ঠানে ৱালগ্গনিত্তুদনমত্তে পদেসে দসপি ৱীসতিপি দেৱা সুখুমে অত্তভাৱে মাপেত্ৱা অট্ঠংসু. সব্বপৰতো সট্ঠি সট্ঠি দেৱতা অট্ঠংসু.

সুদ্ধাৱাসকাযিকানন্তি সুদ্ধাৱাসৱাসীনং. সুদ্ধাৱাসা নাম সুদ্ধানং অনাগামিখীণাসৱানং আৱাসা পঞ্চ ব্ৰহ্মলোকা. এতদহোসীতি কস্মা অহোসি? তে কিৰ ব্ৰহ্মানো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা যথা পৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠিতা ব্ৰহ্মভৱনং ওলোকেন্তা পচ্ছাভত্তে ভত্তগেহং ৱিয সুঞ্ঞতং অদ্দসংসু. ততো ‘‘কুহিং ব্ৰহ্মানো গতা’’তি আৱজ্জন্তা মহাসমাগমং ঞত্ৱা – ‘‘অযং সমাগমো মহা, মযং ওহীনা, ওহীনকানং পন ওকাসো দুল্লভো হোতি, তস্মা গচ্ছন্তা অতুচ্ছহত্থা হুত্ৱা একেকং গাথং অভিসঙ্খৰিত্ৱা গচ্ছাম. তায মহাসমাগমে চ অত্তনো আগতভাৱং জানাপেস্সাম, দসবলস্স চ ৱণ্ণং ভাসিস্সামা’’তি. ইতি তেসং সমাপত্তিতো উট্ঠায আৱজ্জিতত্তা এতদহোসি.

ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহেসুন্তি পাড়িযং ভগৱতো সন্তিকে অভিমুখট্ঠানেযেৱ ওতিণ্ণা ৱিয কত্ৱা ৱুত্তা, ন খো পনেত্থ এৱং অত্থো ৱেদিতব্বো. তে পন ব্ৰহ্মলোকে ঠিতাযেৱ গাথা অভিসঙ্খৰিত্ৱা একো পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতৰি, একো দক্খিণচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং, একো পচ্ছিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং, একো উত্তৰচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতৰি. ততো পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতিণ্ণব্ৰহ্মা নীলকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা নীলৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতানং মণিৱম্মং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয অত্তনো আগতভাৱং জানাপেত্ৱা বুদ্ধৱীথি নাম কেনচি উত্তৰিতুং ন সক্কা, তস্মা মহতিযা বুদ্ধৱীথিযাৱ আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো অত্তনা অভিসঙ্খতং গাথং অভাসি.

দক্খিণচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতিণ্ণব্ৰহ্মা পীতকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা সুৱণ্ণপভং মুঞ্চিত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতানং সুৱণ্ণপটং পাৰুপন্তো ৱিয অত্তনো আগতভাৱং জানাপেত্ৱা তথেৱ অকাসি. পচ্ছিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতিণ্ণব্ৰহ্মা লোহিতকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা লোহিতকৰস্মিযো মুঞ্চিত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতানং ৰত্তৱৰকম্বলেন পৰিক্খিপন্তো ৱিয অত্তনো আগতভাৱং জানাপেত্ৱা তথেৱ অকাসি. উত্তৰচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতিণ্ণব্ৰহ্মা ওদাতকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা ওদাতৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতানং সুমনকুসুমপটং পাৰুপন্তো ৱিয অত্তনো আগতভাৱং জানাপেত্ৱা তথেৱ অকাসি.

পাড়িযং পন ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহেসুং. অথ খো তা দেৱতা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসূতি এৱং একক্খণে ৱিয পুৰতো পাতুভাৱো চ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং ঠিতভাৱো চ ৱুত্তো, সো ইমিনা অনুক্কমেন অহোসি, একতো কত্ৱা পন দস্সিতো. গাথাভাসনং পন পাড়িযম্পি ৱিসুং ৱিসুংযেৱ ৱুত্তং.

তত্থ মহাসমযোতি মহাসমূহো. পৱনং ৱুচ্চতি ৱনসণ্ডো. উভযেনপি ভগৱা ‘‘ইমস্মিং পন ৱনসণ্ডে অজ্জ মহাসমূহো সন্নিপাতো’’তি আহ. ততো যেসং সো সন্নিপাতো, তে দস্সেতুং দেৱকাযা সমাগতাতি আহ. তত্থ দেৱকাযাতি দেৱঘটা. আগতম্হ ইমং ধম্মসমযন্তি এৱং সমাগতে দেৱকাযে দিস্ৱা মযম্পি ইমং ধম্মসমূহং আগতা. কিং কাৰণা? দক্খিতাযে অপৰাজিতসঙ্ঘন্তি কেনচি অপৰাজিতং অজ্জেৱ তযো মাৰে মদ্দিত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামং ইমং অপৰাজিতসঙ্ঘং দস্সনত্থায আগতম্হাতি অত্থো. সো পন, ব্ৰহ্মা, ইমং গাথং ভাসিত্ৱা, ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা, পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযংযেৱ অট্ঠাসি.

অথ দুতিযো ৱুত্তনযেনেৱ আগন্ত্ৱা অভাসি. তত্থ তত্ৰ ভিক্খৱোতি তস্মিং সন্নিপাতট্ঠানে ভিক্খূ. সমাদহংসূতি সমাধিনা যোজেসুং. চিত্তমত্তনো উজুকং অকংসূতি অত্তনো চিত্তে সব্বে ৱঙ্ককুটিলজিম্হভাৱে হৰিত্ৱা উজুকং অকৰিংসু. সাৰথীৱ নেত্তানি গহেত্ৱাতি যথা সমপ্পৱত্তেসু সিন্ধৱেসু ওধস্তপতোদো সাৰথী সব্বযোত্তানি গহেত্ৱা অচোদেন্তো অৱাৰেন্তো তিট্ঠতি, এৱং ছড়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতা গুত্তদ্ৱাৰা সব্বেপেতে পঞ্চসতা ভিক্খূ ইন্দ্ৰিযানি ৰক্খন্তি পণ্ডিতা, এতে দট্ঠুং ইধাগতম্হা ভগৱাতি, সোপি গন্ত্ৱা যথাঠানেযেৱ অট্ঠাসি.

অথ ততিযো ৱুত্তনযেনেৱ আগন্ত্ৱা অভাসি. তত্থ ছেত্ৱা খীলন্তি ৰাগদোসমোহখীলং ছিন্দিত্ৱা. পলিঘন্তি ৰাগদোসমোহপলিঘমেৱ. ইন্দখীলন্তি ৰাগদোসমোহইন্দখীলমেৱ. ঊহচ্চ মনেজাতি এতে তণ্হাএজায অনেজা ভিক্খূ ইন্দখীলং ঊহচ্চ সমূহনিত্ৱা চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতচাৰিকং চৰন্তি. সুদ্ধাতি নিৰুপক্কিলেসা. ৱিমলাতি নিম্মলা. ইদং তস্সেৱ ৱেৱচনং. চক্খুমতাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমন্তেন. সুদন্তাতি চক্খুতোপি দন্তা সোততোপি ঘানতোপি জিৱ্হাতোপি কাযতোপি মনতোপি দন্তা. সুসুনাগাতি তৰুণনাগা. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – ছন্দাদীহি ন গচ্ছন্তীতি নাগা, তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে ন আগচ্ছন্তীতি নাগা, নানপ্পকাৰং আগুং ন কৰোন্তীতি নাগা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন মহানিদ্দেসে (মহানি. ৮০) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

অপিচ –

‘‘আগুং ন কৰোতি কিঞ্চি লোকে,

সব্বসংযোগ ৱিসজ্জ বন্ধনানি;

সব্বত্থ ন সজ্জতী ৱিমুত্তো,

নাগো তাদি পৱুচ্চতে তথত্তা’’তি. –

এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সুসুনাগাতি সুসূ নাগা, সুসুনাগভাৱসম্পত্তিং পত্তাতি অত্থো. তে এৱৰূপে অনুত্তৰেন যোগ্গাচৰিযেন দমিতে তৰুণনাগে দস্সনায আগতম্হ ভগৱাতি. সোপি গন্ত্ৱা যথাঠানেযেৱ অট্ঠাসি.

অথ চতুত্থো ৱুত্তনযেনেৱ আগন্ত্ৱা অভাসি. তত্থ গতাসেতি নিব্বেমতিকসৰণগমনেন গতা. সোপি গন্ত্ৱা যথাঠানেযেৱ অট্ঠাসীতি. সত্তমং.

৮. সকলিকসুত্তৱণ্ণনা

৩৮. অট্ঠমে মদ্দকুচ্ছিস্মিন্তি এৱংনামকে উয্যানে. তঞ্হি অজাতসত্তুম্হি কুচ্ছিগতে তস্স মাতৰা – ‘‘অযং ময্হং কুচ্ছিগতো গব্ভো ৰঞ্ঞো সত্তু ভৱিস্সতি. কিং মে ইমিনা’’তি? গব্ভপাতনত্থং কুচ্ছি মদ্দাপিতা. তস্মা ‘‘মদ্দকুচ্ছী’’তি সঙ্খং গতং. মিগানং পন অভযৱাসত্থায দিন্নত্তা মিগদাযোতি ৱুচ্চতি.

তেন খো পন সমযেনাতি এত্থ অযং অনুপুব্বিকথা – দেৱদত্তো হি অজাতসত্তুং নিস্সায ধনুগ্গহে চ ধনপালকঞ্চ পযোজেত্ৱাপি তথাগতস্স জীৱিতন্তৰাযং কাতুং অসক্কোন্তো ‘‘সহত্থেনেৱ মাৰেস্সামী’’তি গিজ্ঝকূটপব্বতং অভিৰুহিত্ৱা মহন্তং কূটাগাৰপ্পমাণং সিলং উক্খিপিত্ৱা, ‘‘সমণো গোতমো চুণ্ণৱিচুণ্ণো হোতূ’’তি পৱিজ্ঝি. মহাথামৱা কিৰেস পঞ্চন্নং হত্থীনং বলং ধাৰেতি. অট্ঠানং খো পনেতং, যং বুদ্ধানং পৰূপক্কমেন জীৱিতন্তৰাযো ভৱেয্যাতি তং তথাগতস্স সৰীৰাভিমুখং আগচ্ছন্তং আকাসে অঞ্ঞা সিলা উট্ঠহিত্ৱা সম্পটিচ্ছি. দ্ৱিন্নং সিলানং সম্পহাৰেন মহন্তো পাসাণস্স সকলিকা উট্ঠহিত্ৱা ভগৱতো পিট্ঠিপাদপৰিযন্তং অভিহনি, পাদো মহাফৰসুনা পহতো ৱিয সমুগ্গতলোহিতেন লাখাৰসমক্খিতো ৱিয অহোসি. ভগৱা উদ্ধং উল্লোকেত্ৱা দেৱদত্তং এতদৱোচ – ‘‘বহু তযা মোঘপুৰিস, অপুঞ্ঞং পসুতং, যো ত্ৱং পদুট্ঠচিত্তো ৱধকচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেসী’’তি. ততো পট্ঠায ভগৱতো অফাসু জাতং. ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘অযং ৱিহাৰো উজ্জঙ্গলো ৱিসমো, বহূনং খত্তিযাদীনঞ্চেৱ পব্বজিতানঞ্চ অনোকাসো’’তি. তে তথাগতং মঞ্চসিৱিকায আদায মদ্দকুচ্ছিং নযিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱতো পাদো সকলিকায খতো হোতী’’তি.

ভুসাতি বলৱতিযো. সুদন্তি নিপাতমত্তং. দুক্খন্তি সুখপটিক্খেপো. তিব্বাতি বহলা. খৰাতি ফৰুসা. কটুকাতি তিখিণা. অসাতাতি অমধুৰা. ন তাসু মনো অপ্পেতি, ন তা মনং অপ্পাযন্তি ৱড্ঢেন্তীতি অমনাপা. সতো সম্পজানোতি ৱেদনাধিৱাসনসতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হুত্ৱা. অৱিহঞ্ঞমানোতি অপীড়িযমানো, সম্পৰিৱত্তসাযিতায ৱেদনানং ৱসং অগচ্ছন্তো.

সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগিসেয্যা, পেতসেয্যা, সীহসেয্যা, তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, কামভোগী সত্তা ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি অযং কামভোগিসেয্যা. তেসু হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি অযং পেতসেয্যা. অপ্পমংসলোহিতত্তা হি অট্ঠিসঙ্ঘাটজটিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৱ সেন্তি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, সীহো মিগৰাজা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি অনুপক্খিপিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সেতী’’তি অযং সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগৰাজা দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং, ‘পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা দ্ৱিন্নং পুৰিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৱা সযতি, দিৱসম্পি সযিত্ৱা পবুজ্ঝমানো ন উত্ৰসন্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি’. সচে কিঞ্চি ঠানং ৱিজহিত্ৱা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা, ন সূৰভাৱস্স অনুৰূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা তত্থেৱ সযতি, ন গোচৰায পক্কমতি. অৱিজহিত্ৱা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৱিজম্ভিতং ৱিজম্ভিত্ৱা কেসৰভাৰং ৱিধুনিত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি. চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন ‘‘তথাগতসেয্যা’’তি ৱুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইৰিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.

পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৱামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায, ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৱা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে জাণুনা ৱা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৱেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসুকা হোতি. যথা ন সঙ্ঘট্টেতি, এৱং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৱেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসু হোতি. তস্মা এৱং নিপজ্জি. সতো সম্পজানোতি সযনপৰিগ্গাহকসতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো. ‘‘উট্ঠানসঞ্ঞ’’ন্তি পনেত্থ ন ৱুত্তং, গিলানসেয্যা হেসা তথাগতস্স.

সত্তসতাতি ইমস্মিং সুত্তে সব্বাপি তা দেৱতা গিলানসেয্যট্ঠানং আগতা. উদানং উদানেসীতি গিলানসেয্যং আগতানং দোমনস্সেন ভৱিতব্বং সিযা. ইমাসং পন তথাগতস্স ৱেদনাধিৱাসনং দিস্ৱা, ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৱতা! এৱৰূপাসু নাম ৱেদনাসু ৱত্তমানাসু ৱিকাৰমত্তম্পি নত্থি, সিৰীসযনে অলঙ্কৰিত্ৱা ঠপিতসুৱণ্ণৰূপকং ৱিয অনিঞ্জমানেন কাযেন নিপন্নো, ইদানিস্স অধিকতৰং মুখৱণ্ণো ৱিৰোচতি, আভাসম্পন্নো পুণ্ণচন্দো ৱিয সম্পতি ৱিকসিতং ৱিয চ অৰৱিন্দং অস্স মুখং সোভতি, কাযেপি ৱণ্ণাযতনং ইদানি সুসম্মট্ঠকঞ্চনং ৱিয ৱিপ্পসীদতী’’তি উদানং উদপাদি.

নাগো ৱত ভোতি, এত্থ ভোতি ধম্মালপনং. বলৱন্তট্ঠেন নাগো. নাগৱতাতি নাগভাৱেন. সীহো ৱতাতিআদীসু অসন্তাসনট্ঠেন সীহো. ব্যত্তপৰিচযট্ঠেন কাৰণাকাৰণজাননেন ৱা আজানীযো. অপ্পটিসমট্ঠেন নিসভো. গৱসতজেট্ঠকো হি উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো, গৱসতসহস্সজেট্ঠকো নিসভোতি ৱুচ্চতি. ভগৱা পন অপ্পটিসমট্ঠেন আসভং ঠানং পটিজানাতি. তেনেৱত্থেন ইধ ‘‘নিসভো’’তি ৱুত্তো. ধুৰৱাহট্ঠেন ধোৰয্হো. নিব্বিসেৱনট্ঠেন দন্তো.

পস্সাতি অনিযমিতাণত্তি. সমাধিন্তি অৰহত্তফলসমাধিং. সুৱিমুত্তন্তি ফলৱিমুত্তিযা সুৱিমুত্তং. ৰাগানুগতং পন চিত্তং অভিনতং নাম হোতি, দোসানুগতং অপনতং. তদুভযপটিক্খেপেন ন চাভিনতং ন চাপনতন্তি আহ. ন চ সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতন্তি ন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলেসে নিগ্গহেত্ৱা ৱাৰিতৱতং, কিলেসানং পন ছিন্নত্তা ৱতং ফলসমাধিনা সমাহিতন্তি অত্থো. অতিক্কমিতব্বন্তি ৱিহেঠেতব্বং ঘট্টেতব্বং. অদস্সনাতি অঞ্ঞাণা. অঞ্ঞাণী হি অন্ধবালোৱ এৱৰূপে সত্থৰি অপৰজ্ঝেয্যাতি দেৱদত্তং ঘট্টযমানা ৱদন্তি.

পঞ্চৱেদাতি ইতিহাসপঞ্চমানং ৱেদানং ধাৰকা. সতং সমন্তি ৱস্সসতং. তপস্সীতি তপনিস্সিতকা হুত্ৱা. চৰন্তি চৰন্তা. ন সম্মাৱিমুত্তন্তি সচেপি এৱৰূপা ব্ৰাহ্মণা ৱস্সসতং চৰন্তি, চিত্তঞ্চ নেসং সম্মা ৱিমুত্তং ন হোতি. হীনত্তৰূপা ন পাৰং গমা তেতি হীনত্তসভাৱা তে নিব্বানঙ্গমা ন হোন্তি. ‘‘হীনত্থৰূপা’’তিপি পাঠো, হীনত্থজাতিকা পৰিহীনত্থাতি অত্থো. তণ্হাধিপন্নাতি তণ্হায অজ্ঝোত্থটা. ৱতসীলবদ্ধাতি অজৱতকুক্কুৰৱতাদীহি চ ৱতেহি তাদিসেহেৱ চ সীলেহি বদ্ধা. লূখং তপন্তি পঞ্চাতপতাপনং কণ্টকসেয্যাদিকং তপং. ইদানি সা দেৱতা সাসনস্স নিয্যানিকভাৱং কথেন্তী ন মানকামস্সাতিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱাতি. অট্ঠমং.

৯. পঠমপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা

৩৯. নৱমে পজ্জুন্নস্স ধীতাতি পজ্জুন্নস্স নাম ৱস্সৱলাহকদেৱৰঞ্ঞো চাতুমহাৰাজিকস্স ধীতা. অভিৱন্দেতি ভগৱা তুম্হাকং পাদে ৱন্দামি. চক্খুমতাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমন্তেন তথাগতেন. ধম্মো অনুবুদ্ধোতি, ‘‘ইদং মযা পুব্বে পৰেসং সন্তিকে কেৱলং সুতংযেৱ আসী’’তি ৱদতি. সাহং দানীতি, সা অহং ইদানি. সক্খি জানামীতি, পটিৱেধৱসেন পচ্চক্খমেৱ জানামি. ৱিগৰহন্তাতি, ‘‘হীনক্খৰপদব্যঞ্জনো’’তি ৱা ‘‘অনিয্যানিকো’’তি ৱা এৱং গৰহন্তা. ৰোৰুৱন্তি, দ্ৱে ৰোৰুৱা – ধূমৰোৰুৱো চ জালৰোৰুৱো চ. তত্থ ধূমৰোৰুৱো ৱিসুং হোতি, জালৰোৰুৱোতি পন অৱীচিমহানিৰযস্সেৱেতং নামং. তত্থ হি সত্তা অগ্গিম্হি জলন্তে জলন্তে পুনপ্পুনং ৰৱং ৰৱন্তি, তস্মা সো ‘‘ৰোৰুৱো’’তি ৱুচ্চতি. ঘোৰন্তি দাৰুণং. খন্তিযা উপসমেন উপেতাতি ৰুচ্চিত্ৱা খমাপেত্ৱা গহণখন্তিযা চ ৰাগাদিউপসমেন চ উপেতাতি. নৱমং.

১০. দুতিযপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা

৪০. দসমে ধম্মঞ্চাতি চ সদ্দেন সঙ্ঘঞ্চ, ইতি তীণি ৰতনানি নমস্সমানা ইধাগতাতি ৱদতি. অত্থৱতীতি, অত্থৱতিযো. বহুনাপি খো তন্তি যং ধম্মং সা অভাসি, তং ধম্মং বহুনাপি পৰিযাযেন অহং ৱিভজেয্যং. তাদিসো ধম্মোতি, তাদিসো হি অযং ভগৱা ধম্মো, তংসণ্ঠিতো তপ্পটিভাগো বহূহি পৰিযাযেহি ৱিভজিতব্বযুত্তকোতি দস্সেতি. লপযিস্সামীতি, কথযিস্সামি. যাৱতা মে মনসা পৰিযত্তন্তি যত্তকং মযা মনসা পৰিযাপুটং, তস্সত্থং দিৱসং অৱত্ৱা মধুপটলং পীড়েন্তী ৱিয মুহুত্তেনেৱ সংখিত্তেন কথেস্সামি. সেসং উত্তানমেৱাতি. দসমং.

সতুল্লপকাযিকৱগ্গো চতুত্থো.