৩. সত্তিৱগ্গো
১. সত্তিসুত্তৱণ্ণনা
২১. সত্তিৱগ্গস্স পঠমে সত্তিযাতি দেসনাসীসমেতং. একতোখাৰাদিনা সত্থেনাতি অত্থো. ওমট্ঠোতি পহতো. চত্তাৰো হি পহাৰা ওমট্ঠো উম্মট্ঠো মট্ঠো ৱিমট্ঠোতি. তত্থ উপৰি ঠত্ৱা অধোমুখং দিন্নপহাৰো ওমট্ঠো নাম; হেট্ঠা ঠত্ৱা উদ্ধংমুখং দিন্নো উম্মট্ঠো নাম; অগ্গড়সূচি ৱিয ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গতো মট্ঠো নাম; সেসো সব্বোপি ৱিমট্ঠো নাম. ইমস্মিং পন ঠানে ওমট্ঠো গহিতো. সো হি সব্বদাৰুণো দুৰুদ্ধৰসল্লো দুত্তিকিচ্ছো অন্তোদোসো অন্তোপুব্বলোহিতোৱ হোতি, পুব্বলোহিতং অনিক্খমিত্ৱা ৱণমুখং পৰিযোনন্ধিত্ৱা তিট্ঠতি. পুব্বলোহিতং নিহৰিতুকামেহি মঞ্চেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৱা অধোসিৰো কাতব্বো হোতি, মৰণং ৱা মৰণমত্তং ৱা দুক্খং পাপুণাতি. পৰিব্বজেতি ৱিহৰেয্য.
ইমায গাথায কিং কথেতি? যথা সত্তিযা ওমট্ঠো পুৰিসো সল্লুব্বহন-ৱণতিকিচ্ছনানং অত্থায ৱীৰিযং আৰভতি, পযোগং কৰোতি পৰক্কমতি. যথা চ ডয্হমানো মত্থকে আদিত্তসীসো তস্স নিব্বাপনত্থায ৱীৰিযং আৰভতি, পযোগং কৰোতি পৰক্কমতি, এৱমেৱ ভিক্খু কামৰাগং পহানায সতো অপ্পমত্তো হুত্ৱা ৱিহৰেয্য ভগৱাতি কথেসি.
অথ ভগৱা চিন্তেসি – ইমায দেৱতায উপমা তাৱ দড়্হং কত্ৱা আনীতা, অত্থং পন পৰিত্তকং গহেত্ৱা ঠিতা, পুনপ্পুনং কথেন্তীপি হেসা কামৰাগস্স ৱিক্খম্ভনপহানমেৱ কথেয্য. যাৱ চ কামৰাগো মগ্গেন ন সমুগ্ঘাটিযতি, তাৱ অনুবদ্ধোৱ হোতি. ইতি তমেৱ ওপম্মং গহেত্ৱা পঠমমগ্গৱসেন দেসনং ৱিনিৱট্টেত্ৱা দেসেন্তো দুতিযং গাথমাহ. তস্সত্থো পুৰিমানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বোতি. পঠমং.
২. ফুসতিসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে নাফুসন্তং ফুসতীতি কম্মং অফুসন্তং ৱিপাকো ন ফুসতি, কম্মমেৱ ৱা অফুসন্তং কম্মং ন ফুসতি. কম্মঞ্হি নাকৰোতো কৰিযতি. ফুসন্তঞ্চ ততো ফুসেতি কম্মং ফুসন্তং ৱিপাকো ফুসতি, কম্মমেৱ ৱা ফুসতি. কম্মঞ্হি কৰোতো কৰিযতি. তস্মা ফুসন্তং ফুসতি, অপ্পদুট্ঠপদোসিনন্তি যস্মা ন অফুসন্তং ফুসতি, ফুসন্তঞ্চ ফুসতি, অযং কম্মৱিপাকানং ধম্মতা, তস্মা যো ‘‘অপ্পদুট্ঠস্স নৰস্স দুস্সতি, সুদ্ধস্স পোসস্স অনঙ্গণস্সা’’তি এৱং ৱুত্তো অপ্পদুট্ঠপদোসী পুগ্গলো, তং পুগ্গলং কম্মং ফুসন্তমেৱ কম্মং ফুসতি, ৱিপাকো ৱা ফুসতি. সো হি পৰস্স উপঘাতং কাতুং সক্কোতি ৱা মা ৱা, অত্তা পনানেন চতূসু অপাযেসু ঠপিতো নাম হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘তমেৱ বালং পচ্চেতি পাপং, সুখুমো ৰজো পটিৱাতংৱ খিত্তো’’তি. দুতিযং.
৩. জটাসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে অন্তোজটাতি গাথাযং জটাতি তণ্হায জালিনিযা অধিৱচনং. সা হি ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু হেট্ঠুপৰিযৱসেন পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো সংসিব্বনট্ঠেন ৱেড়ুগুম্বাদীনং সাখাজালসঙ্খাতা জটা ৱিযাতি জটা. সা পনেসা সকপৰিক্খাৰপৰপৰিক্খাৰেসু সকঅত্তভাৱ-পৰঅত্তভাৱেসু অজ্ঝত্তিকাযতন-বাহিৰাযতনেসু চ উপ্পজ্জনতো অন্তোজটা বহিজটাতি ৱুচ্চতি. তায এৱং উপ্পজ্জমানায জটায জটিতা পজা. যথা নাম ৱেড়ুজটাদীহি ৱেড়ুআদযো, এৱং তায তণ্হাজটায সব্বাপি অযং সত্তনিকাযসঙ্খাতা পজা জটিতা ৱিনদ্ধা, সংসিব্বিতাতি অত্থো. যস্মা চ এৱং জটিতা, তং তং গোতম পুচ্ছামীতি তস্মা তং পুচ্ছামি. গোতমাতি ভগৱন্তং গোত্তেন আলপতি. কো ইমং ৱিজটযে জটন্তি ইমং এৱং তেধাতুকং জটেত্ৱা ঠিতং জটং কো ৱিজটেয্য, ৱিজটেতুং কো সমত্থোতি পুচ্ছতি.
অথস্স ভগৱা তমত্থং ৱিস্সজ্জেন্তো সীলে পতিট্ঠাযাতিআদিমাহ. তত্থ সীলে পতিট্ঠাযাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে ঠত্ৱা. এত্থ চ ভগৱা জটাৱিজটনং পুচ্ছিতো সীলং আৰভন্তো ন ‘‘অঞ্ঞং পুট্ঠো অঞ্ঞং কথেতী’’তি ৱেদিতব্বো. জটাৱিজটকস্স হি পতিট্ঠাদস্সনত্থমেত্থ সীলং কথিতং.
নৰোতি সত্তো. সপঞ্ঞোতি কম্মজতিহেতুকপটিসন্ধিপঞ্ঞায পঞ্ঞৱা. চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱযন্তি সমাধিঞ্চেৱ ৱিপস্সনঞ্চ ভাৱযমানো. চিত্তসীসেন হেত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো কথিতা, পঞ্ঞানামেন ৱিপস্সনা. আতাপীতি ৱীৰিযৱা. ৱীৰিযঞ্হি কিলেসানং আতাপনপৰিতাপনট্ঠেন ‘‘আতাপো’’তি ৱুচ্চতি, তদস্স অত্থীতি আতাপী. নিপকোতি নেপক্কং ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. ইমিনা পদেন পাৰিহাৰিযপঞ্ঞং দস্সেতি. পাৰিহাৰিযপঞ্ঞা নাম ‘‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছাযা’’তিআদিনা নযেন সব্বত্থ কাৰাপিতা পৰিহৰিতব্বপঞ্ঞা. ইমস্মিঞ্হি পঞ্হাব্যাকৰণে তিক্খত্তুং পঞ্ঞা আগতা. তত্থ পঠমা জাতিপঞ্ঞা, দুতিযা ৱিপস্সনাপঞ্ঞা, ততিযা সব্বকিচ্চপৰিণাযিকা পাৰিহাৰিযপঞ্ঞা.
সো ইমং ৱিজটযে জটন্তি সো ইমেহি সীলাদীহি সমন্নাগতো ভিক্খু. যথা নাম পুৰিসো পথৱিযং পতিট্ঠায সুনিসিতং সত্থং উক্খিপিত্ৱা মহন্তং ৱেড়ুগুম্বং ৱিজটেয্য, এৱমেৱং সীলে পতিট্ঠায সমাধিসিলাযং সুনিসিতং ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসত্থং ৱীৰিযবলপগ্গহিতেন পাৰিহাৰিযপঞ্ঞাহত্থেন উক্খিপিত্ৱা সব্বম্পি তং অত্তনো সন্তানে পতিতং তণ্হাজটং ৱিজটেয্য সঞ্ছিন্দেয্য সম্পদালেয্যাতি.
এত্তাৱতা সেখভূমিং কথেত্ৱা ইদানি জটং ৱিজটেত্ৱা ঠিতং মহাখীণাসৱং দস্সেন্তো যেসন্তিআদিমাহ. এৱং জটং ৱিজটেত্ৱা ঠিতং খীণাসৱং দস্সেত্ৱা পুন জটায ৱিজটনোকাসং দস্সেন্তো যত্থ নামঞ্চাতিআদিমাহ. তত্থ নামন্তি চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা. পটিঘং ৰূপসঞ্ঞা চাতি এত্থ পটিঘসঞ্ঞাৱসেন কামভৱো গহিতো, ৰূপসঞ্ঞাৱসেন ৰূপভৱো. তেসু দ্ৱীসু গহিতেসু অৰূপভৱো গহিতোৱ হোতি ভৱসঙ্খেপেনাতি. এত্থেসা ছিজ্জতে জটাতি এত্থ তেভূমকৱট্টস্স পৰিযাদিযনট্ঠানে এসা জটা ছিজ্জতি, নিব্বানং আগম্ম ছিজ্জতি নিৰুজ্ঝতীতি অযং অত্থো দস্সিতো হোতি. ততিযং.
৪. মনোনিৱাৰণসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে যতো যতোতি পাপতো ৱা কল্যাণতো ৱা. অযং কিৰ দেৱতা ‘‘যংকিঞ্চি কুসলাদিভেদং লোকিযং ৱা লোকুত্তৰং ৱা মনো, তং নিৱাৰেতব্বমেৱ, ন উপ্পাদেতব্ব’’ন্তি এৱংলদ্ধিকা. স সব্বতোতি সো সব্বতো. অথ ভগৱা – ‘‘অযং দেৱতা অনিয্যানিককথং কথেতি, মনো নাম নিৱাৰেতব্বম্পি অত্থি ভাৱেতব্বম্পি, ৱিভজিত্ৱা নমস্সা দস্সেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা দুতিযগাথং আহ. তত্থ ন মনো সংযতত্তমাগতন্তি, যং ৱুত্তং ‘‘ন সব্বতো মনো নিৱাৰযে’’তি, কতৰং তং মনো, যং তং সব্বতো ন নিৱাৰেতব্বন্তি চে. মনো সংযতত্তং আগতং, যং মনো যত্থ সংযতভাৱং আগতং, ‘‘দানং দস্সামি, সীলং ৰক্খিস্সামী’’তিআদিনা নযেন উপ্পন্নং, এতং মনো ন নিৱাৰেতব্বং, অঞ্ঞদত্থু ব্ৰূহেতব্বং ৱড্ঢেতব্বং. যতো যতো চ পাপকন্তি যতো যতো অকুসলং উপ্পজ্জতি, ততো ততো চ তং নিৱাৰেতব্বন্তি. চতুত্থং.
৫. অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে কতাৱীতি চতূহি মগ্গেহি কতকিচ্চো. অহং ৱদামীতি অযং দেৱতা ৱনসণ্ডৱাসিনী, সা আৰঞ্ঞকানং ভিক্খূনং ‘‘অহং ভুঞ্জামি, অহং নিসীদামি, মম পত্তো, মম চীৱৰ’’ন্তিআদিকথাৱোহাৰং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমে ভিক্খূ ‘খীণাসৱা’তি মঞ্ঞামি, খীণাসৱানঞ্চ নাম এৱৰূপা অত্তুপলদ্ধিনিস্সিতকথা হোতি, ন হোতি নু খো’’তি জাননত্থং এৱং পুচ্ছতি.
সামঞ্ঞন্তি লোকনিৰুত্তিং লোকৱোহাৰং. কুসলোতি খন্ধাদীসু কুসলো. ৱোহাৰমত্তেনাতি উপলদ্ধিনিস্সিতকথং হিত্ৱা ৱোহাৰভেদং অকৰোন্তো ‘‘অহং, মমা’’তি ৱদেয্য. ‘‘খন্ধা ভুঞ্জন্তি, খন্ধা নিসীদন্তি, খন্ধানং পত্তো, খন্ধানং চীৱৰ’’ন্তি হি ৱুত্তে ৱোহাৰভেদো হোতি, ন কোচি জানাতি. তস্মা এৱং অৱত্ৱা লোকৱোহাৰেন ৱোহৰতীতি.
অথ দেৱতা – ‘‘যদি দিট্ঠিযা ৱসেন ন ৱদতি, মানৱসেন নু খো ৱদতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুন যো হোতীতি পুচ্ছি. তত্থ মানং নু খোতি সো ভিক্খু মানং উপগন্ত্ৱা মানৱসেন ৱদেয্য নু খোতি. অথ ভগৱা – ‘‘অযং দেৱতা খীণাসৱং সমানং ৱিয কৰোতী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘খীণাসৱস্স নৱৱিধোপি মানো পহীনো’’তি দস্সেন্তো পটিগাথং আহ. তত্থ ৱিধূপিতাতি ৱিধমিতা. মানগন্থস্সাতি মানা চ গন্থা চ অস্স. মঞ্ঞতন্তি মঞ্ঞনং. তিৱিধম্পি তণ্হা-দিট্ঠি-মান-মঞ্ঞনং সো ৱীতিৱত্তো, অতিক্কন্তোতি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি. পঞ্চমং.
৬. পজ্জোতসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে পুট্ঠুন্তি পুচ্ছিতুং. কথং জানেমূতি কথং জানেয্যাম. দিৱাৰত্তিন্তি দিৱা চ ৰত্তিঞ্চ. তত্থ তত্থাতি যত্থ যত্থেৱ পজ্জলিতো হোতি, তত্থ তত্থ. এসা আভাতি এসা বুদ্ধাভা. কতমা পন সাতি? ঞাণালোকো ৱা হোতু পীতিআলোকো ৱা পসাদালোকো ৱা ধম্মকথাআলোকো ৱা, সব্বোপি বুদ্ধানং পাতুভাৱা উপ্পন্নো আলোকো বুদ্ধাভা নাম. অযং অনুত্তৰা সব্বসেট্ঠা অসদিসাতি. ছট্ঠং.
৭. সৰসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে কুতো সৰা নিৱত্তন্তীতি ইমে সংসাৰসৰা কুতো নিৱত্তন্তি, কিং আগম্ম নপ্পৱত্তন্তীতি অত্থো. ন গাধতীতি ন পতিট্ঠাতি. অতোতি অতো নিব্বানতো. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি. সত্তমং.
৮. মহদ্ধনসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে নিধানগতং মুত্তসাৰাদি মহন্তং ধনমেতেসন্তি মহদ্ধনা. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদি মহাভোগো এতেসন্তি মহাভোগা. অঞ্ঞমঞ্ঞাভিগিজ্ঝন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিগিজ্ঝন্তি পত্থেন্তি পিহেন্তি. অনলঙ্কতাতি অতিত্তা অপৰিযত্তজাতা. উস্সুক্কজাতেসূতি নানাকিচ্চজাতেসু অনুপ্পন্নানং ৰূপাদীনং উপ্পাদনত্থায উপ্পন্নানং অনুভৱনত্থায উস্সুক্কেসু. ভৱসোতানুসাৰীসূতি ৱট্টসোতং অনুসৰন্তেসু. অনুস্সুকাতি অৱাৱটা. অগাৰন্তি মাতুগামেন সদ্ধিং গেহং. ৱিৰাজিযাতি ৱিৰাজেত্ৱা. সেসং উত্তানমেৱাতি. অট্ঠমং.
৯. চতুচক্কসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে চতুচক্কন্তি চতুইৰিযাপথং. ইৰিযাপথো হি ইধ চক্কন্তি অধিপ্পেতো. নৱদ্ৱাৰন্তি নৱহি ৱণমুখেহি নৱদ্ৱাৰং. পুণ্ণন্তি অসুচিপূৰং. লোভেন সংযুতন্তি তণ্হায সংযুত্তং. কথং যাত্ৰা ভৱিস্সতীতি এতস্স এৱৰূপস্স সৰীৰস্স কথং নিগ্গমনং ভৱিস্সতি, কথং মুত্তি পৰিমুত্তি সমতিক্কমো ভৱিস্সতীতি পুচ্ছতি. নদ্ধিন্তি উপনাহং, পুব্বকালে কোধো, অপৰকালে উপনাহোতি এৱং পৱত্তং বলৱকোধন্তি অত্থো. ৱৰত্তন্তি ‘‘ছেত্ৱা নদ্ধি ৱৰত্তঞ্চ, সন্দানং সহনুক্কম’’ন্তি গাথায (ধ. প. ৩৯৮; সু. নি. ৬২৭) তণ্হা ৱৰত্তা, দিট্ঠি সন্দানং নাম জাতং. ইধ পন পাড়িনিদ্দিট্ঠে কিলেসে ঠপেত্ৱা অৱসেসা ‘‘ৱৰত্তা’’তি ৱেদিতব্বা, ইতি কিলেসৱৰত্তঞ্চ ছেত্ৱাতি অত্থো. ইচ্ছা লোভন্তি একোযেৱ ধম্মো ইচ্ছনট্ঠেন ইচ্ছা, লুব্ভনট্ঠেন লোভোতি ৱুত্তো. পঠমুপ্পত্তিকা ৱা দুব্বলা ইচ্ছা, অপৰাপৰুপ্পত্তিকো বলৱা লোভো. অলদ্ধপত্থনা ৱা ইচ্ছা, পটিলদ্ধৱত্থুম্হি লোভো. সমূলং তণ্হন্তি অৱিজ্জামূলেন সমূলকং তণ্হং. অব্বুয্হাতি অগ্গমগ্গেন উপ্পাটেত্ৱা. সেসং উত্তানমেৱাতি. নৱমং.
১০. এণিজঙ্ঘসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে এণিজঙ্ঘন্তি এণিমিগস্স ৱিয সুৱট্টিতজঙ্ঘং. কিসন্তি অথূলং সমসৰীৰং. অথ ৱা আতপেন মিলাতং মালাগন্ধৱিলেপনেহি অনুপব্ৰূহিতসৰীৰন্তিপি অত্থো. ৱীৰন্তি ৱীৰিযৱন্তং. অপ্পাহাৰন্তি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায মিতাহাৰং, ৱিকালভোজনপটিক্খেপৱসেন ৱা পৰিত্তাহাৰং. অলোলুপন্তি চতূসু পচ্চযেসু লোলুপ্পৱিৰহিতং. ৰসতণ্হাপটিক্খেপো ৱা এস. সীহংৱেকচৰং নাগন্তি একচৰং সীহং ৱিয, একচৰং নাগং ৱিয. গণৱাসিনো হি পমত্তা হোন্তি, একচৰা অপ্পমত্তা, তস্মা একচৰাৱ গহিতাতি. পৱেদিতাতি পকাসিতা কথিতা. এত্থাতি এতস্মিং নামৰূপে. পঞ্চকামগুণৱসেন হি ৰূপং গহিতং, মনেন নামং, উভযেহি পন অৱিনিভুত্তধম্মে গহেত্ৱা পঞ্চক্খন্ধাদিৱসেনপেত্থ ভুম্মং যোজেতব্বন্তি. দসমং.
সত্তিৱগ্গো ততিযো.