গন্থাৰম্ভকথা

কৰুণাসীতলহদযং, পঞ্ঞাপজ্জোতৱিহতমোহতমং;

সনৰামৰলোকগৰুং, ৱন্দে সুগতং গতিৱিমুত্তং.

বুদ্ধোপি বুদ্ধভাৱং, ভাৱেত্ৱা চেৱ সচ্ছিকত্ৱা চ;

যং উপগতো গতমলং, ৱন্দে তমনুত্তৰং ধম্মং.

সুগতস্স ওৰসানং, পুত্তানং মাৰসেনমথনানং;

অট্ঠন্নম্পি সমূহং, সিৰসা ৱন্দে অৰিযসঙ্ঘং.

ইতি মে পসন্নমতিনো, ৰতনত্তযৱন্দনামযং পুঞ্ঞং;

যং সুৱিহতন্তৰাযো, হুত্ৱা তস্সানুভাৱেন.

মজ্ঝিমপমাণসুত্তঙ্কিতস্স ইধ মজ্ঝিমাগমৱৰস্স;

বুদ্ধানুবুদ্ধসংৱণ্ণিতস্স পৰৱাদমথনস্স.

অত্থপ্পকাসনত্থং, অট্ঠকথা আদিতো ৱসিসতেহি;

পঞ্চহি যা সঙ্গীতা, অনুসঙ্গীতা চ পচ্ছাপি.

সীহড়দীপং পন আভতাথ ৱসিনা মহামহিন্দেন;

ঠপিতা সীহড়ভাসায, দীপৱাসীনমত্থায.

অপনেত্ৱান ততোহং, সীহড়ভাসং মনোৰমং ভাসং;

তন্তিনযানুচ্ছৱিকং, আৰোপেন্তো ৱিগতদোসং.

সমযং অৱিলোমেন্তো, থেৰানং থেৰৱংসদীপানং;

সুনিপুণৱিনিচ্ছযানং, মহাৱিহাৰে নিৱাসীনং.

হিত্ৱা পুনপ্পুনাগতমত্থং, অত্থং পকাসযিস্সামি;

সুজনস্স চ তুট্ঠত্থং, চিৰট্ঠিতত্থঞ্চ ধম্মস্স.

সীলকথা ধুতধম্মা, কম্মট্ঠানানি চেৱ সব্বানি;

চৰিযাৱিধানসহিতো, ঝানসমাপত্তিৱিত্থাৰো.

সব্বা চ অভিঞ্ঞাযো, পঞ্ঞাসঙ্কলননিচ্ছযো চেৱ;

খন্ধাধাতাযতনিন্দ্ৰিযানি অৰিযানি চেৱ চত্তাৰি.

সচ্চানি পচ্চযাকাৰদেসনা সুপৰিসুদ্ধনিপুণনযা;

অৱিমুত্ততন্তিমগ্গা, ৱিপস্সনাভাৱনা চেৱ.

ইতি পন সব্বং যস্মা, ৱিসুদ্ধিমগ্গে মযা সুপৰিসুদ্ধং;

ৱুত্তং তস্মা ভিয্যো, ন তং ইধ ৱিচাৰযিস্সামি.

‘‘মজ্ঝে ৱিসুদ্ধিমগ্গো, এস চতুন্নম্পি আগমানঞ্হি;

ঠত্ৱা পকাসযিস্সতি, তত্থ যথাভাসিতমত্থং’’.

ইচ্চেৱ কতো তস্মা, তম্পি গহেত্ৱান সদ্ধিমেতায;

অট্ঠকথায ৱিজানথ, মজ্ঝিমসঙ্গীতিযা অত্থন্তি.

নিদানকথা

১. তত্থ মজ্ঝিমসঙ্গীতি নাম পণ্ণাসতো মূলপণ্ণাসা মজ্ঝিমপণ্ণাসা উপৰিপণ্ণাসাতি পণ্ণাসত্তযসঙ্গহা. ৱগ্গতো একেকায পণ্ণাসায পঞ্চ পঞ্চ ৱগ্গে কত্ৱা পন্নৰসৱগ্গসমাযোগা. সুত্ততো দিযড্ঢসুত্তসতং দ্ৱে চ সুত্তন্তা. পদতো তেৱীসুত্তৰপঞ্চসতাধিকানি অসীতিপদসহস্সানি. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘অসীতিপদসহস্সানি, ভিয্যো পঞ্চসতানি চ;

পুন তেৱীসতি ৱুত্তা, পদমেৱং ৱৱত্থিত’’ন্তি.

অক্খৰতো সত্ত অক্খৰসতসহস্সানি চত্তালীসঞ্চ সহস্সানি তেপঞ্ঞাসঞ্চ অক্খৰানি. ভাণৱাৰতো অসীতি ভাণৱাৰা তেৱীসপদাধিকো চ উপড্ঢভাণৱাৰো. অনুসন্ধিতো পুচ্ছানুসন্ধি-অজ্ঝাসযানুসন্ধি-যথানুসন্ধিৱসেন সঙ্খেপতো তিৱিধো অনুসন্ধি. ৱিত্থাৰতো পনেত্থ তীণি অনুসন্ধিসহস্সানি নৱ চ সতানি হোন্তি. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘তীণি সন্ধিসহস্সানি, তথা নৱসতানি চ;

অনুসন্ধিনযা এতে, মজ্ঝিমস্স পকাসিতা’’তি.

তত্থ পণ্ণাসাসু মূলপণ্ণাসা আদি, ৱগ্গেসু মূলপৰিযাযৱগ্গো, সুত্তেসু মূলপৰিযাযসুত্তং. তস্সাপি ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তিআদিকং আযস্মতা আনন্দেন পঠমমহাসঙ্গীতিকালে ৱুত্তং নিদানমাদি. সা পনেসা পঠমমহাসঙ্গীতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায আদিম্হি ৱিত্থাৰিতা. তস্মা সা তত্থ ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.