১. পঠমলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
৬১. চূড়ৱগ্গস্স পঠমে লকুণ্ডকভদ্দিযন্তি এত্থ ভদ্দিযোতি তস্স আযস্মতো নামং, কাযস্স পন ৰস্সত্তা ‘‘লকুণ্ডকভদ্দিযো’’তি নং সঞ্জানন্তি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো মহদ্ধনো মহাভোগো ৰূপেন অপাসাদিকো দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো. সো একদিৱসং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো সোতাপত্তিফলং পাপুণি. তদা সেক্খা ভিক্খূ যেভুয্যেন আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং যাচন্তি, ধম্মদেসনং যাচন্তি, পঞ্হং পুচ্ছন্তি. সো তেসং অধিপ্পাযং পূৰেন্তো কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, ধম্মং দেসেতি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি. তে ঘটেন্তা ৱাযমন্তা অপ্পেকচ্চে সকদাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অনাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অৰহত্তং, অপ্পেকচ্চে তিস্সো ৱিজ্জা, অপ্পেকচ্চে ছড়ভিঞ্ঞা, অপ্পেকচ্চে চতস্সো পটিসম্ভিদা অধিগচ্ছন্তি. তে দিস্ৱা লকুণ্ডকভদ্দিযোপি সেখো সমানো কালং ঞত্ৱা অত্তনো চিত্তকল্লতঞ্চ সল্লেখঞ্চ পচ্চৱেক্খিত্ৱা ধম্মসেনাপতিং উপসঙ্কমিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো সম্মোদমানো ধম্মদেসনং যাচি. সোপিস্স অজ্ঝাসযস্স অনুৰূপং কথং কথেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতী’’তিআদি.
তত্থ অনেকপৰিযাযেনাতি ‘‘ইতিপি পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা, ইতিপি দুক্খা, ইতিপি অনত্তা’’তি এৱং অনেকেহি কাৰণেহি. ধম্মিযা কথাযাতি পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং উদযব্বযাদিপকাসনিযা ধম্মিযা কথায. সন্দস্সেতীতি তানিযেৱ অনিচ্চাদিলক্খণানি উদযব্বযাদিকে চ সম্মা দস্সেতি, হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয পচ্চক্খতো দস্সেতি. সমাদপেতীতি তত্থ লক্খণাৰম্মণিকং ৱিপস্সনং সম্মা আদপেতি, যথা ৱীথিপটিপন্না হুত্ৱা পৱত্ততি, এৱং গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি ৱিপস্সনায আৰদ্ধায সঙ্খাৰানং উদযব্বযাদীসু উপট্ঠহন্তেসু যথাকালং পগ্গহনিগ্গহসমুপেক্খণেহি বোজ্ঝঙ্গানং অনুপৱত্তনেন ভাৱনং মজ্ঝিমং ৱীথিং ওতাৰেত্ৱা যথা ৱিপস্সনাঞাণং সূৰং পসন্নং হুত্ৱা ৱহতি, এৱং ইন্দ্ৰিযানং ৱিসদভাৱকৰণেন ৱিপস্সনাচিত্তং সম্মা উত্তেজেতি, ৱিসদাপনৱসেন ৱোদপেতি. সম্পহংসেতীতি তথা পৱত্তিযমানায ৱিপস্সনায সমপ্পৱত্তভাৱনাৱসেন চেৱ উপৰিলদ্ধব্বভাৱনাবলেন চ চিত্তং সম্মা পহংসেতি, লদ্ধস্সাদৱসেন ৱা সুট্ঠু তোসেতি. অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চীতি যথা যথা ধম্মসেনাপতি ধম্মং দেসেতি, তথা তথা তথলক্খণং ৱিপস্সন্তস্স থেৰস্স চ দেসনানুভাৱেন, অত্তনো চ উপনিস্সযসম্পত্তিযা ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা দেসনানুসাৰেন ঞাণে অনুপৱত্তন্তে কামাসৱাদীসু কঞ্চি আসৱং অগ্গহেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযাৱ অনৱসেসতো চিত্তং ৱিমুচ্চি, অৰহত্তফলং সচ্ছাকাসীতি অত্থো.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো লকুণ্ডকভদ্দিযস্স অঞ্ঞাৰাধনসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ উদ্ধন্তি ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা চ. অধোতি কামধাতুযা. সব্বধীতি সব্বস্মিম্পি সঙ্খাৰগতে. ৱিপ্পমুত্তোতি পুব্বভাগে ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিযা অপৰভাগে সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তীহি সব্বপ্পকাৰেন ৱিমুত্তো. এত্থ চ উদ্ধং ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযসংযোজনপহানং দস্সেতি. অধো ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনপহানং. সব্বধি ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন অৱসিট্ঠসব্বাকুসলপহানং দস্সেতি. অথ ৱা উদ্ধন্তি অনাগতকালগ্গহণং. অধোতি অতীতকালগ্গহণং. উভযগ্গহণেনেৱ তদুভযপটিসংযুত্তত্তা পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা গহিতো হোতি, তত্থ অনাগতকালগ্গহণেন অনাগতক্খন্ধাযতনধাতুযো গহিতা. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সব্বধীতি কামভেদাদিকে সব্বস্মিং ভৱে. ইদং ৱুত্তং হোতি – অনাগতো অতীতো পচ্চুপ্পন্নোতি এৱং তিযদ্ধসঙ্গহিতে সব্বস্মিং ভৱে ৱিপ্পমুত্তোতি.
অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি যো এৱং ৱিপ্পমুত্তো, সো ৰূপৱেদনাদীসু ‘‘অযং নাম ধম্মো অহমস্মী’’তি দিট্ঠিমানমঞ্ঞনাৱসেন এৱং নানুপস্সতি. তস্স তথা দস্সনে কাৰণং নত্থীতি অধিপ্পাযো. অথ ৱা অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি ইদং যথাৱুত্তায ৱিমুত্তিযা অধিগমুপাযদীপনং. তিযদ্ধসঙ্গহিতে তেভূমকে সঙ্খাৰে ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি পৱত্তনসভাৱায মঞ্ঞনায অনধিট্ঠানং কত্ৱা ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মে সো অত্তা’’তি এৱং উপ্পজ্জমানা যা পুব্বভাগৱুট্ঠানগামিনী ৱিপস্সনা, সা ৱিমুত্তিযা পদট্ঠানং. এৱং ৱিমুত্তো উদতাৰি ওঘং, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযাতি এৱং দসহি সংযোজনেহি সব্বাকুসলেহি চ সব্বথা ৱিমুত্তো অৰহা অৰিযমগ্গাধিগমনতো পুব্বে সুপিনন্তেপি অতিণ্ণপুব্বং কামোঘো ভৱোঘো দিট্ঠোঘো অৱিজ্জোঘোতি ইমং চতুব্বিধং ওঘং, সংসাৰমহোঘমেৱ ৱা অপুনব্ভৱায অনুপাদিসেসায নিব্বানায উদতাৰি উত্তিণ্ণো, উত্তৰিত্ৱা পাৰে ঠিতোতি অত্থো.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.