৫. মহামোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে কাযগতায সতিযাতি কাযানুপস্সনাৱসেন কাযে গতায কাযাৰম্মণায সতিযা, ইত্থম্ভূতলক্খণে ইদং কৰণৱচনং. অজ্ঝত্তন্তি ইধ অজ্ঝত্তং নাম নিযকজ্ঝত্তং, তস্মা অত্তনি অত্তসন্তানেতি অত্থো. অথ ৱা যস্মা কম্মট্ঠানভূতো কেসাদিকো দ্ৱত্তিংসকোট্ঠাসসমুদাযো ইধ কাযোতি অধিপ্পেতো, তস্মা অজ্ঝত্তন্তি পদস্স গোচৰজ্ঝত্তন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো. সূপট্ঠিতাযাতি নিযকজ্ঝত্তভূতে গোচৰজ্ঝত্তভূতে ৱা কাযে সুট্ঠু উপট্ঠিতায. কা পনাযং সতি, যা ‘‘অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা’’তি ৱুত্তা? য্ৱাযং ভগৱতা ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; খু. পা. ৩.দ্ৱত্তিংসাকাৰ) অজ্ঝত্তকেসাদিকো দ্ৱত্তিংসাকাৰো কাযো ৱুত্তো, তত্থ যা পটিকূলমনসিকাৰং পৱত্তেন্তস্স উপচাৰপ্পনাৱসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি, সা ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৱুচ্চতি. যথা চাযং, এৱং আনাপানচতুইৰিযাপথসতিসম্পজঞ্ঞানং ৱসেন উদ্ধুমাতকৱিনীলকাদিৱসেন চ মনসিকাৰং পৱত্তেন্তস্স যথাৰহং উপচাৰপ্পনাৱসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন অজ্ঝত্তং কাযগতা সতি পথৱীআদিকা চতস্সো ধাতুযো সসম্ভাৰসঙ্খেপাদীসু চতূসু যেন কেনচি একেনাকাৰেন ৱৱত্থপেত্ৱা তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৱসেন উপট্ঠিতা ৱিপস্সনাসম্পযুত্তা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি অধিপ্পেতা. থেৰো পন তথা ৱিপস্সিত্ৱা অত্তনো ফলসমাপত্তিমেৱ সমাপজ্জিত্ৱা নিসীদি. ইধাপি গাথায এৱং ইমস্স অত্থস্স ৱিঞ্ঞাতব্বতা ‘‘ন চাযং নিসজ্জা’’তিআদিনা ৱুত্তনযানুসাৰেন যোজেতব্বা.
এতমত্থন্তি এতং থেৰস্স চতুধাতুৱৱত্থানমুখেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানেন ৱিপস্সনং ওগাহেত্ৱা ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং সতিপট্ঠানভাৱনায নিব্বানাধিগমদীপকং উদানং উদানেসি.
তত্থ সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি পুব্বে ৱুত্তলক্খণা সতি সদ্ধাপুব্বঙ্গমানং সমাধিৱীৰিযপঞ্ঞানং যথাসকং কিচ্চনিপ্ফাদনেন সহাযভাৱং আপন্নত্তা পহীনপ্পটিপক্খা ততো এৱ তিক্খৱিসদভূতা চ যথাৱুত্তকাযসংৱৰণৱসেন একত্থসমোসৰণৱসেন চ অৱিপৰীতসভাৱং সল্লক্খেন্তী উপগন্ত্ৱা ঠিতা হোতি, এতেন কাযসঙ্খাতানং চতুন্নং ধাতূনং তন্নিস্সিতানঞ্চ উপাদাৰূপানং সল্লক্খণৱসেন, পচ্চযে ৱৱত্থপেত্ৱা ততো পৰং তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৱসেন চ পৱত্তং ঞাণপৰম্পৰাগতং সতিং দস্সেতি, সতিসীসেন ৱা তংসম্পযুত্তং পৰিঞ্ঞাত্তযপৰিযাপন্নঞাণপৰম্পৰমেৱ দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি যথাৱুত্তায কাযে উপট্ঠিতায সতিযা সমন্নাগতো চক্খাদীসু ফস্সস্স কাৰণভূতেসু ছসু দ্ৱাৰেসু কাযানুপস্সনায অভাৱিতায উপ্পজ্জনাৰহানং অভিজ্ঝাদীনং তস্সা ভাৱিতত্তা ঞাণপ্পৱত্তিং পটিৱেধেন্তো তে পিদহন্তো ‘‘তত্থ সংৱুতো’’তি ৱুচ্চতি, এতেন ঞাণসংৱৰং দস্সেতি.
সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সো ভিক্খু এৱং উপট্ঠিতস্সতি সব্বত্থ চ সংৱুতো পুথুত্তাৰম্মণে চিত্তং অৱিস্সজ্জেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সম্মসন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ঞাণে তিক্খে সূৰে ৱহন্তে ৱিপস্সনাসমাধিনা তাৱ সততং নিৰন্তৰং সমাহিতো অনুলোমঞাণানন্তৰং গোত্ৰভুঞাণোদযতো পট্ঠায. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি অঞ্ঞেসং পুথুজ্জনানং সুপিনন্তেপি অগোচৰভাৱতো, অৰিযানং পন তস্স তস্সেৱ আৱেণিকত্তা অত্তসদিসত্তা চ ‘‘অত্তা’’তি লদ্ধৱোহাৰস্স মগ্গফলঞাণস্স সাতিসযৱিসযভাৱতো একন্তসুখাৱহং নিব্বানং অসঙ্খতধাতু ‘‘অত্তনো’’তি ৱুত্তং, তং নিব্বানং জঞ্ঞা জানেয্য, মগ্গফলঞাণেহি পটিৱিজ্ঝেয্য, সচ্ছিকৰেয্যাতি অত্থো. এতেন অৰিযানং নিব্বানে অধিমুত্ততং দস্সেতি. অৰিযা হি অধিচিত্তপ্পৱত্তিকালেপি একন্তেনেৱ নিব্বানে নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন ৱিহৰন্তি. এত্থ চ যস্স সতি কাযগতা উপট্ঠিতা, সো ভিক্খু ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতো, ততো এৱ সততং সমাহিতো অত্তপচ্চক্খকৰণেন নিব্বানং অত্তনো জানেয্যাতি এৱং গাথাপদানং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. এৱং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানমুখেন যাৱ অৰহত্তা একস্স ভিক্খুনো নিয্যানমগ্গং দস্সেতি ধম্মৰাজা.
অপৰো নযো – সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি এতেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি ফস্সো আযতনং কাৰণং এতেসন্তি ফস্সাযতনানি, তেসু ফস্সাযতনেসু. ফস্সহেতুকেসু ফস্সপচ্চযা নিব্বত্তেসু ছসু চক্খুসম্ফস্সজাদিৱেদযিতেসু তণ্হাদীনং অপ্পৱত্তিযা সংৱুতো, এতেন ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সততং নিচ্চকালং নিৰন্তৰং ৱিক্খেপাভাৱতো সমাহিতো ভিক্খু. সো চাযং অৱিক্খেপো সব্বসো সতিপট্ঠানভাৱনায মত্থকপ্পত্তায হোতি. সম্মসন্তো হি অতীতাদিভেদভিন্নেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু অনৱসেসতোৱ পৰিগ্গহেত্ৱা সম্মসতীতি. এতেন সেসসতিপট্ঠানে দস্সেতি. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি এৱং চতুসতিপট্ঠানভাৱনং মত্থকং পাপেত্ৱা ঠিতো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু অত্তনো কিলেসনিব্বানং পচ্চৱেক্খণঞাণেন সযমেৱ জানেয্যাতি অত্থো.
অথ ৱা সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি অত্তনো পৰেসঞ্চ কাযস্স যথাসভাৱপৰিঞ্ঞাদীপনেন থেৰস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি চক্খাদীসু ছসু দ্ৱাৰেসু অচ্চন্তসংৱৰদীপনেন সততৱিহাৰিৱসেন থেৰস্স সম্পজঞ্ঞপ্পকাসিনী পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সমাপত্তিবহুলতাদস্সনেন নৱানুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো দস্সিতা. এৱংভূতো পন ভিক্খু জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি কতকিচ্চত্তা উত্তৰি কৰণীযাভাৱতো কেৱলং অত্তনো অনুপাদিসেসনিব্বানমেৱ জানেয্য চিন্তেয্য, অঞ্ঞম্পি তস্স চিন্তেতব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.