১. পঞ্চসতমত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
ছক্কনিপাতে যস্স মগ্গং ন জানাসীতিআদিকা পঞ্চসতমত্তানং থেৰীনং গাথা. ইমাপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তিযো অনুক্কমেন উপচিতৱিমোক্খসম্ভাৰা হুত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তত্থ তত্থ কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা মাতাপিতূহি পতিকুলং আনীতা তত্থ তত্থ পুত্তে লভিত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱসন্তিযো সমানজাতিকস্স তাদিসস্স কম্মস্স কতত্তা সব্বাৱ মতপুত্তা হুত্ৱা, পুত্তসোকেন অভিভূতা পটাচাৰায থেৰিযা সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্না অত্তনো সোককাৰণং আৰোচেসুং. থেৰী তাসং সোকং ৱিনোদেন্তী –
১২৭. ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱা;
তং কুতো চাগতং সত্তং, মম পুত্তোতি ৰোদসি.
১২৮. ‘‘মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱা;
ন নং সমনুসোচেসি, এৱংধম্মা হি পাণিনো.
১২৯. ‘‘অযাচিতো ততাগচ্ছি, নানুঞ্ঞাতো ইতো গতো;
কুতোচি নূন আগন্ত্ৱা, ৱসিত্ৱা কতিপাহকং;
ইতোপি অঞ্ঞেন গতো, ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতি.
১৩০. ‘‘পেতো মনুস্সৰূপেন, সংসৰন্তো গমিস্সতি;
যথাগতো তথা গতো, কা তত্থ পৰিদেৱনা’’তি. –
ইমাহি চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তা তস্সা ধম্মং সুত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগা থেৰিযা সন্তিকে পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তিযো ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযানং ধম্মানং পৰিপাকং গতত্তা ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. অথ তা অধিগতাৰহত্তা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসী’’তিআদিকাহি ওৱাদগাথাহি সদ্ধিং –
১৩১. ‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, দুদ্দসং হদযস্সিতং;
যা মে সোকপৰেতায, পুত্তসোকং ব্যপানুদি.
১৩২. ‘‘সাজ্জ অব্বূড়্হসল্লাহং, নিচ্ছাতা পৰিনিব্বুতা;
বুদ্ধং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, উপেমি সৰণং মুনি’’ন্তি. –
ইমা গাথা ৱিসুং ৱিসুং অভাসিংসু.
তত্থ যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱাতি যস্স সত্তস্স ইধ আগতস্স আগতমগ্গং ৱা ইতো গতস্স গতমগ্গং ৱা ত্ৱং ন জানাসি. অনন্তৰা অতীতানাগতভৱূপপত্তিযো সন্ধায ৱদতি. তং কুতো চাগতং সত্তন্তি তং এৱং অৱিঞ্ঞাতাগতগতমগ্গং কুতোচি গতিতো আগতমগ্গং আগচ্ছন্তেন অন্তৰামগ্গে সব্বেন সব্বং অকতপৰিচযসমাগতপুৰিসসদিসং সত্তং কেৱলং মমত্তং উপ্পাদেত্ৱা মম পুত্তোতি কুতো কেন কাৰণেন ৰোদসি. অপ্পটিকাৰতো মম পুত্তস্স চ অকাতব্বতো ন এত্থ ৰোদনকাৰণং অত্থীতি অধিপ্পাযো.
মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসীতি অস্স তৱ পুত্তাভিমতস্স সত্তস্স আগতস্স আগতমগ্গঞ্চ গতস্স গতমগ্গঞ্চ অথ জানেয্যাসি. ন নং সমনুসোচেসীতি এৱম্পি নং ন সমনুসোচেয্যাসি. কস্মা? এৱংধম্মা হি পাণিনো, দিট্ঠধম্মেপি হি সত্তানং সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱা ৱিনাভাৱা তত্থ ৱসৱত্তিতায অভাৱতো, পগেৱ অভিসম্পৰাযং.
অযাচিতো ততাগচ্ছীতি ততো পৰলোকতো কেনচি অযাচিতো ইধ আগচ্ছি. ‘‘আগতো’’তিপি পাড়ি, সো এৱত্থো. নানুঞ্ঞাতো ইতো গতোতি ইধলোকতো কেনচি অননুঞ্ঞাতো পৰলোকং গতো. কুতোচীতি নিৰযাদিতো যতো কুতোচি গতিতো. নূনাতি পৰিসঙ্কাযং. ৱসিত্ৱা কতিপাহকন্তি কতিপযদিৱসমত্তং ইধ ৱসিত্ৱা. ইতোপি অঞ্ঞেন গতোতি ইতোপি ভৱতো অঞ্ঞেন গতো, ইতো অঞ্ঞম্পি ভৱং পটিসন্ধিৱসেন উপগতো. ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতীতি ততোপি ভৱতো অঞ্ঞেন গমিস্সতি, অঞ্ঞমেৱ ভৱং উপগমিস্সতি.
পেতোতি অপেতো তং তং ভৱং উপপজ্জিত্ৱা ততো অপগতো. মনুস্সৰূপেনাতি নিদস্সনমত্তমেতং, মনুস্সভাৱেন তিৰচ্ছানাদিভাৱেন চাতি অত্থো. সংসৰন্তোতি অপৰাপৰং উপপত্তিৱসেন সংসৰন্তো. যথাগতো তথা গতোতি যথা অৱিঞ্ঞাতগতিতো চ অনামন্তেত্ৱা আগতো তথা অৱিঞ্ঞাতগতিকো অননুঞ্ঞাতোৱ গতো. কা তত্থ পৰিদেৱনাতি তত্থ তাদিসে অৱসৱত্তিনি যথাকামাৱচৰে কা নাম পৰিদেৱনা, কিং পৰিদেৱিতেন পযোজনন্তি অত্থো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
এত্থ চ আদিতো চতস্সো গাথা পটাচাৰায থেৰিযা তেসং পঞ্চমত্তানং ইত্থিসতানং সোকৱিনোদনৱসেন ৱিসুং ৱিসুং ভাসিতা. তস্সা ওৱাদে ঠত্ৱা পব্বজিত্ৱা অধিগতৱিসেসাহি তাহি পঞ্চসতমত্তাহি ভিক্খুনীহি ছপি গাথা পচ্চেকং ভাসিতাতি দট্ঠব্বা.
পঞ্চসতা পটাচাৰাতি পটাচাৰায থেৰিযা সন্তিকে লদ্ধওৱাদতায পটাচাৰায ৱুত্তং অৱেদিসুন্তি কত্ৱা ‘‘পটাচাৰা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো.
পঞ্চসতমত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.