৬. ছক্কনিপাতো

১. পঞ্চসতমত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা

ছক্কনিপাতে যস্স মগ্গং ন জানাসীতিআদিকা পঞ্চসতমত্তানং থেৰীনং গাথা. ইমাপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তিযো অনুক্কমেন উপচিতৱিমোক্খসম্ভাৰা হুত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তত্থ তত্থ কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা মাতাপিতূহি পতিকুলং আনীতা তত্থ তত্থ পুত্তে লভিত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱসন্তিযো সমানজাতিকস্স তাদিসস্স কম্মস্স কতত্তা সব্বাৱ মতপুত্তা হুত্ৱা, পুত্তসোকেন অভিভূতা পটাচাৰায থেৰিযা সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্না অত্তনো সোককাৰণং আৰোচেসুং. থেৰী তাসং সোকং ৱিনোদেন্তী –

১২৭. ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱা;

তং কুতো চাগতং সত্তং, মম পুত্তোতি ৰোদসি.

১২৮. ‘‘মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱা;

ন নং সমনুসোচেসি, এৱংধম্মা হি পাণিনো.

১২৯. ‘‘অযাচিতো ততাগচ্ছি, নানুঞ্ঞাতো ইতো গতো;

কুতোচি নূন আগন্ত্ৱা, ৱসিত্ৱা কতিপাহকং;

ইতোপি অঞ্ঞেন গতো, ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতি.

১৩০. ‘‘পেতো মনুস্সৰূপেন, সংসৰন্তো গমিস্সতি;

যথাগতো তথা গতো, কা তত্থ পৰিদেৱনা’’তি. –

ইমাহি চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.

তা তস্সা ধম্মং সুত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগা থেৰিযা সন্তিকে পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তিযো ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযানং ধম্মানং পৰিপাকং গতত্তা ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. অথ তা অধিগতাৰহত্তা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসী’’তিআদিকাহি ওৱাদগাথাহি সদ্ধিং –

১৩১. ‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, দুদ্দসং হদযস্সিতং;

যা মে সোকপৰেতায, পুত্তসোকং ব্যপানুদি.

১৩২. ‘‘সাজ্জ অব্বূড়্হসল্লাহং, নিচ্ছাতা পৰিনিব্বুতা;

বুদ্ধং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, উপেমি সৰণং মুনি’’ন্তি. –

ইমা গাথা ৱিসুং ৱিসুং অভাসিংসু.

তত্থ যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৱাতি যস্স সত্তস্স ইধ আগতস্স আগতমগ্গং ৱা ইতো গতস্স গতমগ্গং ৱা ত্ৱং ন জানাসি. অনন্তৰা অতীতানাগতভৱূপপত্তিযো সন্ধায ৱদতি. তং কুতো চাগতং সত্তন্তি তং এৱং অৱিঞ্ঞাতাগতগতমগ্গং কুতোচি গতিতো আগতমগ্গং আগচ্ছন্তেন অন্তৰামগ্গে সব্বেন সব্বং অকতপৰিচযসমাগতপুৰিসসদিসং সত্তং কেৱলং মমত্তং উপ্পাদেত্ৱা মম পুত্তোতি কুতো কেন কাৰণেন ৰোদসি. অপ্পটিকাৰতো মম পুত্তস্স চ অকাতব্বতো ন এত্থ ৰোদনকাৰণং অত্থীতি অধিপ্পাযো.

মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসীতি অস্স তৱ পুত্তাভিমতস্স সত্তস্স আগতস্স আগতমগ্গঞ্চ গতস্স গতমগ্গঞ্চ অথ জানেয্যাসি. ন নং সমনুসোচেসীতি এৱম্পি নং ন সমনুসোচেয্যাসি. কস্মা? এৱংধম্মা হি পাণিনো, দিট্ঠধম্মেপি হি সত্তানং সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱা ৱিনাভাৱা তত্থ ৱসৱত্তিতায অভাৱতো, পগেৱ অভিসম্পৰাযং.

অযাচিতো ততাগচ্ছীতি ততো পৰলোকতো কেনচি অযাচিতো ইধ আগচ্ছি. ‘‘আগতো’’তিপি পাড়ি, সো এৱত্থো. নানুঞ্ঞাতো ইতো গতোতি ইধলোকতো কেনচি অননুঞ্ঞাতো পৰলোকং গতো. কুতোচীতি নিৰযাদিতো যতো কুতোচি গতিতো. নূনাতি পৰিসঙ্কাযং. ৱসিত্ৱা কতিপাহকন্তি কতিপযদিৱসমত্তং ইধ ৱসিত্ৱা. ইতোপি অঞ্ঞেন গতোতি ইতোপি ভৱতো অঞ্ঞেন গতো, ইতো অঞ্ঞম্পি ভৱং পটিসন্ধিৱসেন উপগতো. ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতীতি ততোপি ভৱতো অঞ্ঞেন গমিস্সতি, অঞ্ঞমেৱ ভৱং উপগমিস্সতি.

পেতোতি অপেতো তং তং ভৱং উপপজ্জিত্ৱা ততো অপগতো. মনুস্সৰূপেনাতি নিদস্সনমত্তমেতং, মনুস্সভাৱেন তিৰচ্ছানাদিভাৱেন চাতি অত্থো. সংসৰন্তোতি অপৰাপৰং উপপত্তিৱসেন সংসৰন্তো. যথাগতো তথা গতোতি যথা অৱিঞ্ঞাতগতিতো চ অনামন্তেত্ৱা আগতো তথা অৱিঞ্ঞাতগতিকো অননুঞ্ঞাতোৱ গতো. কা তত্থ পৰিদেৱনাতি তত্থ তাদিসে অৱসৱত্তিনি যথাকামাৱচৰে কা নাম পৰিদেৱনা, কিং পৰিদেৱিতেন পযোজনন্তি অত্থো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

এত্থ চ আদিতো চতস্সো গাথা পটাচাৰায থেৰিযা তেসং পঞ্চমত্তানং ইত্থিসতানং সোকৱিনোদনৱসেন ৱিসুং ৱিসুং ভাসিতা. তস্সা ওৱাদে ঠত্ৱা পব্বজিত্ৱা অধিগতৱিসেসাহি তাহি পঞ্চসতমত্তাহি ভিক্খুনীহি ছপি গাথা পচ্চেকং ভাসিতাতি দট্ঠব্বা.

পঞ্চসতা পটাচাৰাতি পটাচাৰায থেৰিযা সন্তিকে লদ্ধওৱাদতায পটাচাৰায ৱুত্তং অৱেদিসুন্তি কত্ৱা ‘‘পটাচাৰা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো.

পঞ্চসতমত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৱাসেট্ঠীথেৰীগাথাৱণ্ণনা

পুত্তসোকেনহং অট্টাতিআদিকা ৱাসেট্ঠিযা থেৰিযা গাথা. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী অনুক্কমেন সম্ভতৱিমোক্খসম্ভাৰা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱেসালিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা মাতাপিতূহি সমানজাতিকস্স কুলপুত্তস্স দিন্না পতিকুলং গন্ত্ৱা তেন সদ্ধিং সুখসংৱাসং ৱসন্তী একং পুত্তং লভিত্ৱা তস্মিং আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে কালং কতে পুত্তসোকেন অট্টিতা উম্মত্তিকা অহোসি. সা ঞাতকেসু সামিকে চ তিকিচ্ছং কৰোন্তেসু তেসং অজানন্তানংযেৱ পলাযিত্ৱা যতো ততো পৰিব্ভমন্তী মিথিলানগৰং সম্পত্তা তত্থদ্দস ভগৱন্তং অন্তৰৱীথিযং গচ্ছন্তং দন্তং গুত্তং সংযতিন্দ্ৰিযং নাগং. দিস্ৱান সহ দস্সনেন বুদ্ধানুভাৱতো অপগতুম্মাদা পকতিচিত্তং পটিলভি. অথস্সা সত্থা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেসি. সা তং ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসংৱেগা সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচিত্ৱা সত্থু আণায ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ঘটেন্তী ৱাযমন্তী পৰিপক্কঞাণতায ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন –

১৩৩. ‘‘পুত্তসোকেনহং অট্টা, খিত্তচিত্তা ৱিসঞ্ঞিনী;

নগ্গা পকিণ্ণকেসী চ, তেন তেন ৱিচাৰিহং.

১৩৪. ‘‘ৱীথিসঙ্কাৰকূটেসু, সুসানে ৰথিযাসু চ;

অচৰিং তীণি ৱস্সানি, খুপ্পিপাসা সমপ্পিতা.

১৩৫. ‘‘অথদ্দসাসিং সুগতং, নগৰং মিথিলং পতি;

অদন্তানং দমেতাৰং, সম্বুদ্ধমকুতোভযং.

১৩৬. ‘‘সচিত্তং পটিলদ্ধান, ৱন্দিত্ৱান উপাৱিসিং;

সো মে ধম্মমদেসেসি, অনুকম্পায গোতমো.

১৩৭. ‘‘তস্স ধম্মং সুণিত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং;

যুঞ্জন্তী সত্থুৱচনে, সচ্ছাকাসিং পদং সিৱং.

১৩৮. ‘‘সব্বে সোকা সমুচ্ছিন্না, পহীনা এতদন্তিকা;

পৰিঞ্ঞাতা হি মে ৱত্থূ, যতো সোকান সম্ভৱো’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ অট্টাতি অট্টিতা. অযমেৱ ৱা পাঠো, অট্টিতা পীড়িতাতি অত্থো. খিত্তচিত্তাতি সোকুম্মাদেন খিত্তহদযা. ততো এৱ পকতিসঞ্ঞায ৱিগমেন ৱিসঞ্ঞিনী. হিৰোত্তপ্পাভাৱতো অপগতৱত্থতায নগ্গা. ৱিধুতকেসতায পকিণ্ণকেসী. তেন তেনাতি গামেন গামং নগৰেন নগৰং ৱীথিযা ৱীথিং ৱিচৰিং অহং.

অথাতি পচ্ছা উম্মাদসংৱত্তনিযস্স কম্মস্স পৰিক্খযে. সুগতন্তি সোভনগমনত্তা সুন্দৰং ঠানং গতত্তা সম্মা গদত্তা সম্মা চ গতত্তা সুগতং ভগৱন্তং. মিথিলং পতীতি মিথিলাভিমুখং, মিথিলানগৰাভিমুখং গচ্ছন্তন্তি অত্থো.

সচিত্তং পটিলদ্ধানাতি বুদ্ধানুভাৱেন উম্মাদং পহায অত্তনো পকতিচিত্তং পটিলভিত্ৱা.

যুঞ্জন্তী সত্থুৱচনেতি সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে যোগং কৰোন্তী ভাৱনং অনুযুঞ্জন্তী. সচ্ছাকাসিং পদং সিৱন্তি সিৱং খেমং চতূহি যোগেহি অনুপদ্দুতং নিব্বানং পদং সচ্ছিঅকাসিং.

এতদন্তিকাতি এতং ইদানি মযা অধিগতং অৰহত্তং অন্তো পৰিযোসানং এতেসন্তি এতদন্তিকা, সোকা. ন দানি তেসং সম্ভৱো অত্থীতি অত্থো. যতো সোকান সম্ভৱোতি যতো অন্তোনিজ্ঝানলক্খণানং সোকানং সম্ভৱো, তেসং সোকানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতা ৱত্থূ অধিট্ঠানানি ঞাততীৰণপহানপৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতা. তস্মা সোকা এতদন্তিকাতি যোজনা.

ৱাসেট্ঠীথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. খেমাথেৰীগাথাৱণ্ণনা

দহৰা ত্ৱং ৰূপৱতীতিআদিকা খেমায থেৰিযা গাথা. অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে পৰাধীনৱুত্তিকা পৰেসং দাসী অহোসি. সা পৰেসং ৱেয্যাৱচ্চকৰণেন জীৱিকং কপ্পেন্তী একদিৱসং পদুমুত্তৰস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৱকং সুজাতত্থেৰং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা তযো মোদকে দত্ৱা তংদিৱসমেৱ অত্তনো কেসে ৱিস্সজ্জেত্ৱা থেৰস্স দানং দত্ৱা ‘‘অনাগতে মহাপঞ্ঞা বুদ্ধস্স সাৱিকা ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা যাৱজীৱং কুসলকম্মে অপ্পমত্তা হুত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী অনুক্কমেন ছকামসগ্গে, তেসং তেসং দেৱৰাজূনং মহেসিভাৱেন উপপন্না, মনুস্সলোকেপি অনেকৱাৰং চক্কৱত্তীনং মণ্ডলৰাজূনঞ্চ মহেসিভাৱং উপগতা মহাসম্পত্তিযো অনুভৱিত্ৱা ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে মনুস্সলোকে উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসংৱেগা পব্বজিত্ৱা দসৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী বহুস্সুতা ধম্মকথিকা হুত্ৱা বহুজনস্স ধম্মকথনাদিনা পঞ্ঞাসংৱত্তনিযকম্মং কত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তী ইমস্মিং কপ্পে ভগৱতো চ ককুসন্ধস্স ভগৱতো চ কোণাগমনস্স কালে ৱিভৱসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা মহন্তং সঙ্ঘাৰামং কাৰেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি.

ভগৱতো পন কস্সপদসবলস্স কালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো সব্বজেট্ঠিকা সমণী নাম ধীতা হুত্ৱা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসংৱেগা অগাৰেযেৱ ঠিতা, ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী সমণগুত্তাদীহি অত্তনো ভগিনীহি সদ্ধিং ৰমণীযং পৰিৱেণং কাৰেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি. এৱমেৱ তত্থ তত্থ ভৱে আযতনগতং উড়াৰং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মদ্দৰট্ঠে সাকলনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি. খেমাতিস্সা নামং অহোসি, সুৱণ্ণৱণ্ণা কঞ্চনসন্নিভত্তচা. সা ৱযপ্পত্তা বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো গেহং গতা. সত্থৰি ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে ৰূপমত্তা হুত্ৱা ‘‘ৰূপে দোসং দস্সেতী’’তি সত্থু দস্সনায ন গচ্ছতি.

ৰাজা মনুস্সেহি ৱেড়ুৱনস্স ৱণ্ণে পকাসাপেত্ৱা দেৱিযা ৱিহাৰদস্সনায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ দেৱী ‘‘ৱিহাৰং পস্সিস্সামী’’তি ৰাজানং পটিপুচ্ছি. ৰাজা ‘‘ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং অদিস্ৱা আগন্তুং ন লভিস্সসী’’তি ৱত্ৱা পুৰিসানং সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘বলক্কাৰেনপি দেৱিং দসবলং দস্সেথা’’তি. দেৱী ৱিহাৰং গন্ত্ৱা দিৱসভাগং খেপেত্ৱা নিৱত্তেন্তী সত্থাৰং অদিস্ৱাৱ গন্তুং আৰদ্ধা. অথ নং ৰাজপুৰিসা অনিচ্ছন্তিম্পি সত্থু সন্তিকং নযিংসু. সত্থা তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ইদ্ধিযা দেৱচ্ছৰাসদিসং ইত্থিং নিম্মিনিত্ৱা তালপণ্ণং গহেত্ৱা বীজযমানং অকাসি. খেমা দেৱী তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘এৱৰূপা নাম দেৱচ্ছৰপটিভাগা ইত্থিযো ভগৱতো অৱিদূৰে তিট্ঠন্তি, অহং এতাসং পৰিচাৰিকতাযপি নপ্পহোমি, মনম্পি নিক্কাৰণা পাপচিত্তস্স ৱসেন নট্ঠা’’তি নিমিত্তং গহেত্ৱা তমেৱ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. অথস্সা পস্সন্তিযাৱ সত্থু অধিট্ঠানবলেন সা ইত্থী পঠমৱযং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমৱযম্পি অতিক্কম্ম পচ্ছিমৱযং পত্ৱা খণ্ডদন্তা পলিতকেসা ৱলিত্তচা হুত্ৱা সদ্ধিং তালপণ্ণেন পৰিৱত্তিত্ৱা পতি. ততো খেমা কতাধিকাৰত্তা এৱং চিন্তেসি – ‘‘এৱংৱিধম্পি সৰীৰং ঈদিসং ৱিপত্তিং পাপুণি, ময্হম্পি সৰীৰং এৱংগতিকমেৱ ভৱিস্সতী’’তি. অথস্সা চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা সত্থা –

‘‘যে ৰাগৰত্তানুপতন্তি সোতং, সযং কতং মক্কটকোৱ জালং;

এতম্পি ছেত্ৱান পৰিব্বজন্তি, অনপেক্খিনো কামসুখং পহাযা’’তি. –

গাথমাহ. সা গাথাপৰিযোসানে সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি অট্ঠকথাসু আগতং. অপদানে পন ‘‘ইমং গাথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা ৰাজানং অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণী’’তি আগতং. তত্থাযং অপদানপাড়ি (অপ. থেৰী ২.২.২৮৯-৩৮৩) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মেসু চক্খুমা;

ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.

‘‘তদাহং হংসৱতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;

নানাৰতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.

‘‘উপেত্ৱা তং মহাৱীৰং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;

ততো জাতপ্পসাদাহং, উপেমি সৰণং জিনং.

‘‘মাতৰং পিতৰং চাহং, আযাচিত্ৱা ৱিনাযকং;

নিমন্তযিত্ৱা সত্তাহং, ভোজযিং সহসাৱকং.

‘‘অতিক্কন্তে চ সত্তাহে, মহাপঞ্ঞানমুত্তমং;

ভিক্খুনিং এতদগ্গম্হি, ঠপেসি নৰসাৰথি.

‘‘তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, পুনো তস্স মহেসিনো;

কাৰং কত্ৱান তং ঠানং, পণিপচ্চ পণীদহিং.

‘‘ততো মম জিনো আহ, সিজ্ঝতং পণিধী তৱ;

সসঙ্ঘে মে কতং কাৰং, অপ্পমেয্যফলং তযা.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;

এতদগ্গমনুপ্পত্তা, খেমা নাম ভৱিস্সতি.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসূপগা অহং.

‘‘ততো চুতা যামমগং, ততোহং তুসিতং গতা;

ততো চ নিম্মানৰতিং, ৱসৱত্তিপুৰং ততো.

‘‘যত্থ যত্থূপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৱাহসা;

তত্থ তত্থেৱ ৰাজূনং, মহেসিত্তমকাৰযিং.

‘‘ততো চুতা মনুস্সত্তে, ৰাজূনং চক্কৱত্তিনং;

মণ্ডলীনঞ্চ ৰাজূনং, মহেসিত্তমকাৰযিং.

‘‘সম্পত্তিং অনুভোত্ৱান, দেৱেসু মনুজেসু চ;

সব্বত্থ সুখিতা হুত্ৱা, নেককপ্পেসু সংসৰিং.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, ৱিপস্সী লোকনাযকো;

উপ্পজ্জি চাৰুদস্সনো, সব্বধম্মৱিপস্সকো.

‘‘তমহং লোকনাযকং, উপেত্ৱা নৰসাৰথিং;

ধম্মং ভণিতং সুত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং.

‘‘দসৱস্সসহস্সানি, তস্স ৱীৰস্স সাসনে;

ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱান, যুত্তযোগা বহুস্সুতা.

‘‘পচ্চযাকাৰকুসলা, চতুসচ্চৱিসাৰদা;

নিপুণা চিত্তকথিকা, সত্থুসাসনকাৰিকা.

‘‘ততো চুতাহং তুসিতং, উপপন্না যসস্সিনী;

অভিভোমি তহিং অঞ্ঞে, ব্ৰহ্মচাৰীফলেনহং.

‘‘যত্থ যত্থূপপন্নাহং, মহাভোগা মহদ্ধনা;

মেধাৱিনী সীলৱতী, ৱিনীতপৰিসাপি চ.

‘‘ভৱামি তেন কম্মেন, যোগেন জিনসাসনে;

সব্বা সম্পত্তিযো ময্হং, সুলভা মনসো পিযা.

‘‘যোপি মে ভৱতে ভত্তা, যত্থ যত্থ গতাযপি;

ৱিমানেতি ন মং কোচি, পটিপত্তিবলেন মে.

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;

নামেন কোণাগমনো, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.

‘‘তদা হি বাৰাণসিযং, সুসমিদ্ধকুলপ্পজা;

ধনঞ্জানী সুমেধা চ, অহম্পি চ তযো জনা.

‘‘সঙ্ঘাৰামমদাসিম্হ, দানসহাযিকা পুৰে;

সঙ্ঘস্স চ ৱিহাৰম্পি, উদ্দিস্স কাৰিকা মযং.

‘‘ততো চুতা মযং সব্বা, তাৱতিংসূপগা অহুং;

যসসা অগ্গতং পত্তা, মনুস্সেসু তথেৱ চ.

‘‘ইমস্মিংযেৱ কপ্পম্হি, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.

‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নৰিস্সৰো;

কাসিৰাজা কিকী নাম, বাৰাণসিপুৰুত্তমে.

‘‘তস্সাসিং জেট্ঠিকা ধীতা, সমণী ইতি ৱিস্সুতা;

ধম্মং সুত্ৱা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমৰোচযিং.

‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগাৰেৱ তদা মযং;

ৱীসৱস্সসহস্সানি, ৱিচৰিম্হ অতন্দিতা.

‘‘কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং, ৰাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;

বুদ্ধোপট্ঠাননিৰতা, মুদিতা সত্ত ধীতৰো.

‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;

ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.

‘‘অহং উপ্পলৱণ্ণা চ, পটাচাৰা চ কুণ্ডলা;

কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৱিসাখা হোতি সত্তমী.

‘‘কদাচি সো নৰাদিচ্চো, ধম্মং দেসেসি অব্ভুতং;

মহানিদানসুত্তন্তং, সুত্ৱা তং পৰিযাপুণিং.

‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, সাকলায পুৰুত্তমে;

ৰঞ্ঞো মদ্দস্স ধীতাম্হি, মনাপা দযিতা পিযা.

‘‘সহ মে জাতমত্তম্হি, খেমং তম্হি পুৰে অহু;

ততো খেমাতি নামং মে, গুণতো উপপজ্জথ.

‘‘যদাহং যোব্বনং পত্তা, ৰূপলাৱঞ্ঞভূসিতা;

তদা অদাসি মং তাতো, বিম্বিসাৰস্স ৰাজিনো.

‘‘তস্সাহং সুপ্পিযা আসিং, ৰূপকেলাযনে ৰতা;

ৰূপানং দোসৱাদীতি, ন উপেসিং মহাদযং.

‘‘বিম্বিসাৰো তদা ৰাজা, মমানুগ্গহবুদ্ধিযা;

ৱণ্ণযিত্ৱা ৱেড়ুৱনং, গাযকে গাপযী মমং.

‘‘ৰম্মং ৱেড়ুৱনং যেন, ন দিট্ঠং সুগতালযং;

ন তেন নন্দনং দিট্ঠং, ইতি মঞ্ঞামসে মযং.

‘‘যেন ৱেড়ুৱনং দিট্ঠং, নৰনন্দননন্দনং;

সুদিট্ঠং নন্দনং তেন, অমৰিন্দসুনন্দনং.

‘‘ৱিহায নন্দনং দেৱা, ওতৰিত্ৱা মহীতলং;

ৰম্মং ৱেড়ুৱনং দিস্ৱা, ন তপ্পন্তি সুৱিম্হিতা.

‘‘ৰাজপুঞ্ঞেন নিব্বত্তং, বুদ্ধপুঞ্ঞেন ভূসিতং;

কো ৱত্তা তস্স নিস্সেসং, ৱনস্স গুণসঞ্চযং.

‘‘তং সুত্ৱা ৱনসমিদ্ধং, মম সোতমনোহৰং;

দট্ঠুকামা তমুয্যানং, ৰঞ্ঞো আৰোচযিং তদা.

‘‘মহতা পৰিৱাৰেন, তদা চ সো মহীপতি;

মং পেসেসি তমুয্যানং, দস্সনায সমুস্সুকং.

‘‘গচ্ছ পস্স মহাভোগে, ৱনং নেত্তৰসাযনং;

যং সদা ভাতি সিৰিযা, সুগতাভানুৰঞ্জিতং.

‘‘যদা চ পিণ্ডায মুনি, গিৰিব্বজপুৰুত্তমং;

পৱিট্ঠোহং তদাযেৱ, ৱনং দট্ঠুমুপাগমিং.