৪. সুন্দৰীনন্দাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
আতুৰং অসুচিন্তিআদিকা সুন্দৰীনন্দায থেৰিযা গাথা. অযম্পি কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ঝাযিনীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা কুসলং উপচিনন্তী কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তি. নন্দাতিস্সা নামং অকংসু. অপৰভাগে ৰূপসম্পত্তিযা সুন্দৰীনন্দা, জনপদকল্যাণীতি চ পঞ্ঞাযিত্থ. সা অম্হাকং ভগৱতি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা অনুপুব্বেন কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা নন্দকুমাৰঞ্চ ৰাহুলকুমাৰঞ্চ পব্বাজেত্ৱা গতে সুদ্ধোদনমহাৰাজে চ পৰিনিব্বুতে মহাপজাপতিগোতমিযা ৰাহুলমাতায চ পব্বজিতায চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠভাতা চক্কৱত্তিৰজ্জং পহায পব্বজিত্ৱা লোকে অগ্গপুগ্গলো বুদ্ধো জাতো, পুত্তোপিস্স ৰাহুলকুমাৰো পব্বজি, ভত্তাপি মে নন্দৰাজা, মাতাপি মহাপজাপতিগোতমী, ভগিনীপি ৰাহুলমাতা পব্বজিতা, ইদানাহং গেহে কিং কৰিস্সামি, পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা ঞাতিসিনেহেন পব্বজি, নো সদ্ধায. তস্মা পব্বজিত্ৱাপি ৰূপং নিস্সায উপ্পন্নমদা. ‘‘সত্থা ৰূপং ৱিৱণ্ণেতি গৰহতি, অনেকপৰিযাযেন ৰূপে আদীনৱং দস্সেতী’’তি বুদ্ধুপট্ঠানং ন গচ্ছতীতিআদি সব্বং হেট্ঠা অভিৰূপনন্দায ৱত্থুস্মিং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো – সত্থাৰা নিম্মিতং ইত্থিৰূপং অনুক্কমেন জৰাভিভূতং দিস্ৱা অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো মনসিকৰোন্তিযা থেৰিযা কম্মট্ঠানাভিমুখং চিত্তং অহোসি. তং দিস্ৱা সত্থা তস্সা সপ্পাযৱসেন ধম্মং দেসেন্তো –
৮২. ‘‘আতুৰং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৱেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
৮৩. ‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
দুগ্গন্ধং পূতিকং ৱাতি, বালানং অভিনন্দিতং.
৮৪. ‘‘এৱমেতং অৱেক্খন্তী, ৰত্তিন্দিৱমতন্দিতা;
ততো সকায পঞ্ঞায, অভিনিব্বিজ্ঝ দক্খিস’’ন্তি. –
ইমা তিস্সো গাথা অভাসি.
সা দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তস্সা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং আচিক্খন্তো ‘‘নন্দে, ইমস্মিং সৰীৰে অপ্পমত্তকোপি সাৰো নত্থি, মংসলোহিতলেপনো জৰাদীনং ৱাসভূতো, অট্ঠিপুঞ্জমত্তো এৱায’’ন্তি দস্সেতুং –
‘‘অট্ঠিনং নগৰং কতং, মংসলোহিতলেপনং;
যত্থ জৰা চ মচ্চু চ, মানো মক্খো চ ওহিতো’’তি. (ধ. প. ১৫০) –
ধম্মপদে ইমং গাথমাহ.
সা দেসনাৱসানে অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.৩.১৬৬-২১৯) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘ওৱাদকো ৱিঞ্ঞাপকো, তাৰকো সব্বপাণিনং;
দেসনাকুসলো বুদ্ধো, তাৰেসি জনতং বহুং.
‘‘অনুকম্পকো কাৰুণিকো, হিতেসী সব্বপাণিনং;
সম্পত্তে তিত্থিযে সব্বে, পঞ্চসীলে পতিট্ঠপি.
‘‘এৱং নিৰাকুলং আসি, সুঞ্ঞতং তিত্থিযেহি চ;
ৱিচিত্তং অৰহন্তেহি, ৱসীভূতেহি তাদিভি.
‘‘ৰতনানট্ঠপঞ্ঞাসং, উগ্গতোৱ মহামুনি;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, বাত্তিংসৱৰলক্খণো.
‘‘ৱস্সসতসহস্সানি, আযু ৱিজ্জতি তাৱদে;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
‘‘তদাহং হংসৱতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানাৰতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৱা তং মহাৱীৰং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
অমতং পৰমস্সাদং, পৰমত্থনিৱেদকং.
‘‘তদা নিমন্তযিত্ৱান, সসঙ্ঘং লোকনাযকং;
দত্ৱা তস্স মহাদানং, পসন্না সেহি পাণিভি.
‘‘ঝাযিনীনং ভিক্খুনীনং, অগ্গট্ঠানমপত্থযিং;
নিপচ্চ সিৰসা ধীৰং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘তদা অদন্তদমকো, তিলোকসৰণো পভূ;
ব্যাকাসি নৰসাৰথি, লচ্ছসে তং সুপত্থিতং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;
নন্দাতি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱিকা.
‘‘তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, পচ্চযেহি ৱিনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ততো চুতা যামমগং, ততোহং তুসিতং গতা;
ততো চ নিম্মানৰতিং, ৱসৱত্তিপুৰং ততো.
‘‘যত্থ যত্থূপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৱাহসা;
তত্থ তত্থেৱ ৰাজূনং, মহেসিত্তমকাৰযিং.
‘‘ততো চুতা মনুস্সত্তে, ৰাজানং চক্কৱত্তিনং;
মণ্ডলীনঞ্চ ৰাজূনং, মহেসিত্তমকাৰযিং.
‘‘সম্পত্তিং অনুভোত্ৱান, দেৱেসু মনুজেসু চ;
সব্বত্থ সুখিতা হুত্ৱা, নেককপ্পেসু সংসৰিং.
‘‘পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, সুৰম্মে কপিলৱ্হযে;
ৰঞ্ঞো সুদ্ধোদনস্সাহং, ধীতা আসিং অনিন্দিতা.
‘‘সিৰিযা ৰূপিনিং দিস্ৱা, নন্দিতং আসি তং কুলং;
তেন নন্দাতি মে নামং, সুন্দৰং পৱৰং অহু.
‘‘যুৱতীনঞ্চ সব্বাসং, কল্যাণীতি চ ৱিস্সুতা;
তস্মিম্পি নগৰে ৰম্মে, ঠপেত্ৱা তং যসোধৰং.
‘‘জেট্ঠো ভাতা তিলোকগ্গো, পচ্ছিমো অৰহা তথা;
একাকিনী গহট্ঠাহং, মাতৰা পৰিচোদিতা.
‘‘সাকিযম্হি কুলে জাতা, পুত্তে বুদ্ধানুজা তুৱং;
নন্দেনপি ৱিনা ভূতা, অগাৰে কিন্নু অচ্ছসি.
‘‘জৰাৱসানং যোব্বঞ্ঞং, ৰূপং অসুচিসম্মতং;
ৰোগন্তমপিচাৰোগ্যং, জীৱিতং মৰণন্তিকং.
‘‘ইদম্পি তে সুভং ৰূপং, সসীকন্তং মনোহৰং;
ভূসনানং অলঙ্কাৰং, সিৰিসঙ্ঘাটসংনিভং.
‘‘পুঞ্জিতং লোকসাৰংৱ, নযনানং ৰসাযনং;
পুঞ্ঞানং কিত্তিজননং, উক্কাককুলনন্দনং.
‘‘ন চিৰেনেৱ কালেন, জৰা সমধিসেস্সতি;
ৱিহায গেহং কাৰুঞ্ঞে, চৰ ধম্মমনিন্দিতে.
‘‘সুত্ৱাহং মাতু ৱচনং, পব্বজিং অনগাৰিযং;
দেহেন নতু চিত্তেন, ৰূপযোব্বনলাড়িতা.
‘‘মহতা চ পযত্তেন, ঝানজ্ঝেন পৰং মম;
কাতুঞ্চ ৱদতে মাতা, ন চাহং তত্থ উস্সুকা.
‘‘ততো মহাকাৰুণিকো, দিস্ৱা মং কামলালসং;
নিব্বন্দনত্থং ৰূপস্মিং, মম চক্খুপথে জিনো.
‘‘সকেন আনুভাৱেন, ইত্থিং মাপেসি সোভিনিং;
দস্সনীযং সুৰুচিৰং, মমতোপি সুৰূপিনিং.
‘‘তমহং ৱিম্হিতা দিস্ৱা, অতিৱিম্হিতদেহিনিং;
চিন্তযিং সফলং মেতি, নেত্তলাভঞ্চ মানুসং.
‘‘তমহং এহি সুভগে, যেনত্থো তং ৱদেহি মে;
কুলং তে নামগোত্তঞ্চ, ৱদ মে যদি তে পিযং.
‘‘ন ৱঞ্চকালো সুভগে, উচ্ছঙ্গে মং নিৱাসয;
সীদন্তীৱ মমঙ্গানি, পসুপ্পযমুহুত্তকং.
‘‘ততো সীসং মমঙ্গে সা, কত্ৱা সযি সুলোচনা;
তস্সা নলাটে পতিতা, লুদ্ধা পৰমদাৰুণা.
‘‘সহ তস্সা নিপাতেন, পিড়কা উপপজ্জথ;
পগ্ঘৰিংসু পভিন্না চ, কুণপা পুব্বলোহিতা.
‘‘পভিন্নং ৱদনঞ্চাপি, কুণপং পূতিগন্ধনং;
উদ্ধুমাতং ৱিনিলঞ্চ, পুব্বঞ্চাপি সৰীৰকং.
‘‘সা পৱেদিতসব্বঙ্গী, নিস্সসন্তী মুহুং মুহুং;
ৱেদযন্তী সকং দুক্খং, কৰুণং পৰিদেৱযি.
‘‘দুক্খেন দুক্খিতা হোমি, ফুসযন্তি চ ৱেদনা;
মহাদুক্খে নিমুগ্গম্হি, সৰণং হোহি মে সখী.
‘‘কুহিং ৱদনসোতং তে, কুহিং তে তুঙ্গনাসিকা;
তম্ববিম্বৱৰোট্ঠন্তে, ৱদনং তে কুহিং গতং.
‘‘কুহিং সসীনিভং ৱণ্ণং, কম্বুগীৱা কুহিং গতা;
দোড়া লোলাৱ তে কণ্ণা, ৱেৱণ্ণং সমুপাগতা.
‘‘মকুড়খাৰকাকাৰা, কলিকাৱ পযোধৰা;
পভিন্না পূতিকুণপা, দুট্ঠগন্ধিত্তমাগতা.
‘‘ৱেদিমজ্ঝাৱ সুস্সোণী, সূনাৱ নীতকিব্বিসা;
জাতা অমজ্ঝভৰিতা, অহো ৰূপমসস্সতং.
‘‘সব্বং সৰীৰসঞ্জাতং, পূতিগন্ধং ভযানকং;
সুসানমিৱ বীভচ্ছং, ৰমন্তে যত্থ বালিসা.
‘‘তদা মহাকাৰুণিকো, ভাতা মে লোকনাযকো;
দিস্ৱা সংৱিগ্গচিত্তং মং, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘আতুৰং কুণপং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৱেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
দুগ্গন্ধং পূতিকং ৱাতি, বালানং অভিনন্দিতং.
‘‘এৱমেতং অৱেক্খন্তী, ৰত্তিন্দিৱমতন্দিতা;
ততো সকায পঞ্ঞায, অভিনিব্বিজ্ঝ দক্খিসং.
‘‘ততোহং অতিসংৱিগ্গা, সুত্ৱা গাথা সুভাসিতা;
তত্ৰট্ঠিতাৱহং সন্তী, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘যত্থ যত্থ নিসিন্নাহং, সদা ঝানপৰাযণা;
জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন ‘‘আতুৰং অসুচি’’ন্তিআদিনা সত্থাৰা দেসিতাহি তীহি গাথাহি সদ্ধিং –
৮৫. ‘‘তস্সা মে অপ্পমত্তায, ৱিচিনন্তিযা যোনিসো;
যথাভূতং অযং কাযো, দিট্ঠো সন্তৰবাহিৰো.
৮৬. ‘‘অথ নিব্বিন্দহং কাযে, অজ্ঝত্তঞ্চ ৱিৰজ্জহং;
অপ্পমত্তা ৱিসংযুত্তা, উপসন্তাম্হি নিব্বুতা’’তি. –
ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি.
তত্থ এৱমেতং অৱেক্খন্তী…পে… দক্খিসন্তি এতং আতুৰাদিসভাৱং কাযং এৱং ‘‘যথা ইদং তথা এত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন ৰত্তিন্দিৱং সব্বকালং অতন্দিতা হুত্ৱা পৰতো ঘোসহেতুকং সুতমযঞাণং মুঞ্চিত্ৱা, ততো তংনিমিত্তং অত্তনি সম্ভূতত্তা সকাযভাৱনামযায পঞ্ঞায যাথাৱতো ঘনৱিনিব্ভোগকৰণেন অভিনিব্বিজ্ঝ, কথং নু খো দক্খিসং পস্সিস্সন্তি আভোগপুৰেচাৰিকেন পুব্বভাগঞাণচক্খুনা অৱেক্খন্তী ৱিচিনন্তীতি অত্থো.
তেনাহ ‘‘তস্সা মে অপ্পমত্তাযা’’তিআদি. তস্সত্থো – তস্সা মে সতিঅৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তায যোনিসো উপাযেন অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনাপঞ্ঞায ৱিচিনন্তিযা ৱীমংসন্তিযা, অযং খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতো কাযো সসন্তানপৰসন্তানৱিভাগতো সন্তৰবাহিৰো যথাভূতং দিট্ঠো.
অথ তথা দস্সনতো পচ্ছা নিব্বিন্দহং কাযে ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায অত্তভাৱে নিব্বিন্দিং, ৱিসেসতোৱ অজ্ঝত্তসন্তানে ৱিৰজ্জি ৱিৰাগং আপজ্জিং, অহং যথাভূতায অপ্পমাদপটিপত্তিযা মত্থকপ্পত্তিযা অপ্পমত্তা সব্বসো সংযোজনানং সমুচ্ছিন্নত্তা ৱিসংযুত্তা উপসন্তা চ নিব্বুতা চ অম্হীতি.
সুন্দৰীনন্দাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.