২. উত্তমাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুন্তিআদিকা উত্তমায থেৰিযা গাথা. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে বন্ধুমতীনগৰে অঞ্ঞতৰস্স কুটুম্বিকস্স গেহে ঘৰদাসী হুত্ৱা নিব্বত্তি. সা ৱযপ্পত্তা অত্তনো অয্যকানং ৱেয্যাৱচ্চং কৰোন্তী জীৱতি. তেন চ সমযেন বন্ধুমৰাজা পুণ্ণমীদিৱসে উপোসথিকো হুত্ৱা পুৰেভত্তং দানানি দত্ৱা পচ্ছাভত্তং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণাতি. অথ মহাজনা যথা ৰাজা পটিপজ্জতি, তথেৱ পুণ্ণমীদিৱসে উপোসথঙ্গানি সমাদায ৱত্তন্তি. অথস্সা দাসিযা এতদহোসি – ‘‘এতৰহি খো মহাৰাজা মহাজনা চ উপোসথঙ্গানি সমাদায ৱত্তন্তি, যংনূনাহং উপোসথদিৱসেসু উপোসথসীলং সমাদায ৱত্তেয্য’’ন্তি. সা তথা কৰোন্তী সুপৰিসুদ্ধং উপোসথসীলং ৰক্খিত্ৱা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা পটাচাৰায থেৰিযা সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা তং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খি. পটাচাৰা থেৰী তস্সা চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা ওৱাদমদাসি. সা তস্সা ওৱাদে ঠত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.২.১-২১) –
‘‘নগৰে বন্ধুমতিযা, বন্ধুমা নাম খত্তিযো;
দিৱসে পুণ্ণমায সো, উপৱসি উপোসথং.
‘‘অহং তেন সমযেন, কুম্ভদাসী অহং তহিং;
দিস্ৱা সৰাজকং সেনং, এৱাহং চিন্তযিং তদা.
‘‘ৰাজাপি ৰজ্জং ছড্ডেত্ৱা, উপৱসি উপোসথং;
সফলং নূন তং কম্মং, জনকাযো পমোদিতো.
‘‘যোনিসো পচ্চৱেক্খিত্ৱা, দুগ্গচ্চঞ্চ দলিদ্দতং;
মানসং সম্পহংসিত্ৱা, উপৱসিং উপোসথং.
‘‘অহং উপোসথং কত্ৱা, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে;
তেন কম্মেন সুকতেন, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘তত্থ মে সুকতং ব্যম্হং, উব্ভযোজনমুগ্গতং;
কূটাগাৰৱৰূপেতং, মহাসনসুভূসিতং.
‘‘অচ্ছৰা সতসহস্সা, উপতিট্ঠন্তি মং সদা;
অঞ্ঞে দেৱে অতিক্কম্ম, অতিৰোচামি সব্বদা.
‘‘চতুসট্ঠিদেৱৰাজূনং, মহেসিত্তমকাৰযিং;
তেসট্ঠিচক্কৱত্তীনং, মহেসিত্তমকাৰযিং.
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণা হুত্ৱান, ভৱেসু সংসৰামহং;
সব্বত্থ পৱৰা হোমি, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘হত্থিযানং অস্সযানং, ৰথযানঞ্চ সীৱিকং;
লভামি সব্বমেৱেতং, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘সোণ্ণমযং ৰূপিমযং, অথোপি ফলিকামযং;
লোহিতঙ্গমযঞ্চেৱ, সব্বং পটিলভামহং.
‘‘কোসেয্যকম্বলিযানি, খোমকপ্পাসিকানি চ;
মহগ্ঘানি চ ৱত্থানি, সব্বং পটিলভামহং.
‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ৱত্থসেনাসনানি চ;
সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘ৱৰগন্ধঞ্চ মালঞ্চ, চুণ্ণকঞ্চ ৱিলেপনং;
সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘কূটাগাৰঞ্চ পাসাদং, মণ্ডপং হম্মিযং গুহং;
সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘জাতিযা সত্তৱস্সাহং, পব্বজিং অনগাৰিযং;
অড্ঢমাসে অসম্পত্তে, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং, ভৱা সব্বে সমূহতা;
সব্বাসৱপৰিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৱো.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, উপোসথস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন –
৪২. ‘‘চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং, ৱিহাৰা উপনিক্খমিং;
অলদ্ধা চেতসো সন্তিং, চিত্তে অৱসৱত্তিনী.
৪৩. ‘‘সা ভিক্খুনিং উপাগচ্ছিং, যা মে সদ্ধাযিকা অহু;
সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো.
৪৪. ‘‘তস্সা ধম্মং সুণিত্ৱান, যথা মং অনুসাসি সা;
সত্তাহং একপল্লঙ্কেন, নিসীদিং পীতিসুখসমপ্পিতা;
অট্ঠমিযা পাদে পসাৰেসিং, তমোখন্ধং পদালিযা’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ সা ভিক্খুনিং উপাগচ্ছিং , যা মে সদ্ধাযিকা অহূতি যা মযা সদ্ধাতব্বা সদ্ধেয্যৱচনা অহোসি, তং ভিক্খুনিং সাহং উপগচ্ছিং উপসঙ্কমিং, পটাচাৰাথেৰিং সদ্ধায ৱদতি. ‘‘সা ভিক্খুনী উপগচ্ছি, যা মে সাধযিকা’’তিপি পাঠো. সা পটাচাৰা ভিক্খুনী অনুকম্পায মং উপগচ্ছি, যা ময্হং সদত্থস্স সাধিকাতি অত্থো. সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযোতি সা পটাচাৰা থেৰী ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা, ইমানি দ্ৱাদসাযতনানি, ইমা অট্ঠাৰস ধাতুযো’’তি খন্ধাদিকে ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তী ময্হং ধম্মং দেসেসি.
তস্সা ধম্মং সুণিত্ৱানাতি তস্সা পটিসম্ভিদাপ্পত্তায থেৰিযা সন্তিকে খন্ধাদিৱিভাগপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং পাপেত্ৱা দেসিতসণ্হসুখুমৱিপস্সনাধম্মং সুত্ৱা. যথা মং অনুসাসি সাতি সা থেৰী যথা মং অনুসাসি ওৱদি, তথা পটিপজ্জন্তী পটিপত্তিং মত্থকং পাপেত্ৱাপি সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসীদিং. কথং? পীতিসুখসমপ্পিতাতি ঝানমযেন পীতিসুখেন সমঙ্গীভূতা. অট্ঠমিযা পাদে পসাৰেসিং, তমোখন্ধং পদালিযাতি অনৱসেসং মোহক্খন্ধং অগ্গমগ্গেন পদালেত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে পল্লঙ্কং ভিন্দন্তী পাদে পসাৰেসিং. ইদমেৱ চস্সা অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি.
উত্তমাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.