১১. দ্ৱাদসকনিপাতো

১. উপ্পলৱণ্ণাথেৰীগাথাৱণ্ণনা

দ্ৱাদসকনিপাতে উভো মাতা চ ধীতা চাতিআদিকা উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা গাথা. অযম্পি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা, মহাজনেন সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ইদ্ধিমন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসুং সংসৰন্তী কস্সপবুদ্ধকালে বাৰাণসিনগৰে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতিৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পৰিৱেণং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তা.

ততো চৱিত্ৱা পুন মনুস্সলোকং আগচ্ছন্তী একস্মিং গামকে সহত্থা কম্মং কত্ৱা জীৱনকট্ঠানে নিব্বত্তা. সা একদিৱসং খেত্তকুটিং গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে একস্মিং সৰে পাতোৱ পুপ্ফিতং পদুমপুপ্ফং দিস্ৱা তং সৰং ওৰুয্হ তঞ্চেৱ পুপ্ফং লাজপক্খিপনত্থায পদুমিনিপত্তঞ্চ গহেত্ৱা কেদাৰে সালিসীসানি ছিন্দিত্ৱা কুটিকায নিসিন্না লাজে ভজ্জিত্ৱা পঞ্চ লাজসতানি কত্ৱা ঠপেসি. তস্মিং খণে গন্ধমাদনপব্বতে নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো একো পচ্চেকবুদ্ধো আগন্ত্ৱা তস্সা অৱিদূৰে ঠানে অট্ঠাসি. সা পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা লাজেহি সদ্ধিং পদুমপুপ্ফং গহেত্ৱা, কুটিতো ওৰুয্হ লাজে পচ্চেকবুদ্ধস্স পত্তে পক্খিপিত্ৱা পদুমপুপ্ফেন পত্তং পিধায অদাসি. অথস্সা পচ্চেকবুদ্ধে থোকং গতে এতদহোসি – ‘‘পব্বজিতা নাম পুপ্ফেন অনত্থিকা, অহং পুপ্ফং গহেত্ৱা পিড়ন্ধিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থতো পুপ্ফং গহেত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘সচে, অয্যো, পুপ্ফেন অনত্থিকো অভৱিস্সা, পত্তমত্থকে ঠপেতুং নাদস্স, অদ্ধা অয্যস্স অত্থো ভৱিস্সতী’’তি পুন গন্ত্ৱা পত্তমত্থকে ঠপেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং খমাপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমেসং মে লাজানং নিস্সন্দেন লাজগণনায পুত্তা অস্সু, পদুমপুপ্ফস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পদে পদে পদুমপুপ্ফং উট্ঠহতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকুবুদ্ধো তস্সা পস্সন্তিযাৱ আকাসেন গন্ধমাদনপব্বতং গন্ত্ৱা তং পদুমং নন্দমূলকপব্ভাৰে পচ্চেকবুদ্ধানং অক্কমনসোপানসমীপে পাদপুঞ্ছনং কত্ৱা ঠপেসি.

সাপি তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন দেৱলোকে পটিসন্ধিং গণ্হি. নিব্বত্তকালতো পট্ঠায চস্সা পদে পদে মহাপদুমপুপ্ফং উট্ঠাসি. সা ততো চৱিত্ৱা পব্বতপাদে একস্মিং পদুমসৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তং নিস্সায একো তাপসো ৱসতি. সো পাতোৱ মুখধোৱনত্থায সৰং গন্ত্ৱা তং পুপ্ফং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইদং পুপ্ফং সেসেহি মহন্ততৰং, সেসানি চ পুপ্ফিতানি ইদং মকুলিতমেৱ, ভৱিতব্বমেত্থ কাৰণেনা’’তি উদকং ওতৰিত্ৱা তং পুপ্ফং গণ্হি. তং তেন গহিতমত্তমেৱ পুপ্ফিতং. তাপসো অন্তোপদুমগব্ভে নিপন্নদাৰিকং অদ্দস. দিট্ঠকালতো পট্ঠায চ ধীতুসিনেহং লভিত্ৱা পদুমেনেৱ সদ্ধিং পণ্ণসালং নেত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জাপেসি. অথস্সা পুঞ্ঞানুভাৱেন অঙ্গুট্ঠকে খীৰং নিব্বত্তি. সো তস্মিং পুপ্ফে মিলাতে অঞ্ঞং নৱং পুপ্ফং আহৰিত্ৱা তং নিপজ্জাপেসি. অথস্সা আধাৱনৱিধাৱনেন কীড়িতুং সমত্থকালতো পট্ঠায পদৱাৰে পদৱাৰে পদুমপুপ্ফং উট্ঠাতি, কুঙ্কুমৰাসিস্স ৱিয অস্সা সৰীৰৱণ্ণো হোতি. সা অপত্তা দেৱৱণ্ণং, অতিক্কন্তা মানুসৱণ্ণং অহোসি. সা পিতৰি ফলাফলত্থায গতে পণ্ণসালাযং ওহিযতি.

অথেকদিৱসং তস্সা ৱযপ্পত্তকালে পিতৰি ফলাফলত্থায গতে একো ৱনচৰকো তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সানং নাম এৱংৱিধং ৰূপং নত্থি, ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি তাপসস্স আগমনং উদিক্খন্তো নিসীদি. সা পিতৰি আগচ্ছন্তে পটিপথং গন্ত্ৱা তস্স হত্থতো কাজকমণ্ডলুং অগ্গহেসি, আগন্ত্ৱা নিসিন্নস্স চস্স অত্তনো কৰণৱত্তং দস্সেসি. তদা সো ৱনচৰকো মনুস্সভাৱং ঞত্ৱা তাপসং অভিৱাদেত্ৱা নিসীদি. তাপসো তং ৱনচৰকং ৱনমূলফলেহি চ পানীযেন চ নিমন্তেত্ৱা, ‘‘ভো পুৰিস, ইমস্মিংযেৱ ঠানে ৱসিস্সসি, উদাহু গমিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘গমিস্সামি, ভন্তে, ইধ কিং কৰিস্সামী’’তি? ‘‘ইদং তযা দিট্ঠকাৰণং এত্তো গন্ত্ৱা অকথেতুং সক্খিস্সসী’’তি? ‘‘সচে, অয্যো, ন ইচ্ছতি, কিংকাৰণা কথেস্সামী’’তি তাপসং ৱন্দিত্ৱা পুন আগমনকালে মগ্গসঞ্জাননত্থং সাখাসঞ্ঞঞ্চ ৰুক্খসঞ্ঞঞ্চ কৰোন্তো পক্কামি.

সো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰাজানং অদ্দস. ৰাজা ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, দেৱ, তুম্হাকং ৱনচৰকো পব্বতপাদে অচ্ছৰিযং ইত্থিৰতনং দিস্ৱা আগতোম্হী’’তি সব্বং পৱত্তিং কথেসি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ৱেগেন পব্বতপাদং গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠানে খন্ধাৱাৰং নিৱাসেত্ৱা ৱনচৰকেন চেৱ অঞ্ঞেহি চ পুৰিসেহি সদ্ধিং তাপসস্স ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নৱেলায তত্থ গন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদি. ৰাজা তাপসস্স পব্বজিতপৰিক্খাৰভণ্ডং পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে কিং কৰোম, গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘গচ্ছ, মহাৰাজা’’তি. ‘‘আম, গচ্ছামি, ভন্তে, অয্যস্স পন সমীপে ৱিসভাগপৰিসা অত্থী’’তি অস্সুম্হা, অসাৰুপ্পা এসা পব্বজিতানং, মযা সদ্ধিং গচ্ছতু, ভন্তেতি. মনুস্সানং নাম চিত্তং দুত্তোসযং, কথং বহূনং মজ্ঝে ৱসিস্সতীতি? অম্হাকং ৰুচিতকালতো পট্ঠায সেসানং জেট্ঠকট্ঠানে ঠপেত্ৱা পটিজগ্গিস্সাম, ভন্তেতি.

সো ৰঞ্ঞো কথং সুত্ৱা দহৰকালে গহিতনামৱসেনেৱ, ‘‘অম্ম, পদুমৱতী’’তি ধীতৰং পক্কোসি. সা একৱচনেনেৱ পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা পিতৰং অভিৱাদেত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং পিতা আহ – ‘‘ত্ৱং, অম্ম, ৱযপ্পত্তা, ইমস্মিং ঠানে ৰঞ্ঞা দিট্ঠকালতো পট্ঠায ৱসিতুং অযুত্তা, ৰঞ্ঞা সদ্ধিং গচ্ছ, অম্মা’’তি. সা ‘‘সাধু, তাতা’’তি পিতু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা ৰোদমানা অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘ইমিস্সা পিতু চিত্তং গণ্হিস্সামী’’তি তস্মিংযেৱ ঠানে কহাপণৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা অভিসেকং অকাসি. অথ নং গহেত্ৱা অত্তনো নগৰং আনেত্ৱা আগতকালতো পট্ঠায সেসিত্থিযো অনোলোকেত্ৱা তায সদ্ধিংযেৱ ৰমতি. তা ইত্থিযো ইস্সাপকতা তং ৰঞ্ঞো অন্তৰে পৰিভিন্দিতুকামা এৱমাহংসু – ‘‘নাযং, মহাৰাজ, মনুস্সজাতিকা, কহং নাম তুম্হেহি মনুস্সানং ৱিচৰণট্ঠানে পদুমানি উট্ঠহন্তানি দিট্ঠপুব্বানি, অদ্ধা অযং যক্খিনী, নীহৰথ নং, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা তাসং কথং সুত্ৱা তুণ্হী অহোসি.

অথস্সাপৰেন সমযেন পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘গৰুগব্ভা পদুমৱতী’’তি নগৰে ঠপেত্ৱা পচ্চন্তং অগমাসি. অথ তা ইত্থিযো তস্সা উপট্ঠাযিকায লঞ্জং দত্ৱা ‘‘ইমিস্সা দাৰকং জাতমত্তমেৱ অপনেত্ৱা একং দাৰুঘটিকং লোহিতেন মক্খিত্ৱা সন্তিকে ঠপেহী’’তি আহংসু. পদুমৱতিযাপি নচিৰস্সেৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. মহাপদুমকুমাৰো এককোৱ কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. অৱসেসা একূনপঞ্চসতা দাৰকা মহাপদুমকুমাৰস্স মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৱা নিপন্নকালে সংসেদজা হুত্ৱা নিব্বত্তিংসু. অথস্সা ‘‘ন তাৱ অযং সতিং পটিলভতী’’তি ঞত্ৱা সা উপট্ঠাযিকা একং দাৰুঘটিকং লোহিতেন মক্খিত্ৱা সমীপে ঠপেত্ৱা তাসং ইত্থীনং সঞ্ঞং অদাসি. তাপি পঞ্চসতা ইত্থিযো একেকা একেকং দাৰকং গহেত্ৱা চুন্দকাৰকানং সন্তিকং পেসেত্ৱা কৰণ্ডকে আহৰাপেত্ৱা অত্তনা অত্তনা গহিতদাৰকে তত্থ নিপজ্জাপেত্ৱা বহি লঞ্ছনং কত্ৱা ঠপযিংসু.

পদুমৱতীপি খো সঞ্ঞং লভিত্ৱা তং উপট্ঠাযিকং ‘‘কিং ৱিজাতম্হি, অম্মা’’তি পুচ্ছি. সা তং সন্তজ্জেত্ৱা ‘‘কুতো ত্ৱং দাৰকং লভিস্সসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অযং তৱ কুচ্ছিতো নিক্খন্তদাৰকো’’তি লোহিতমক্খিতং দাৰুঘটিকং পুৰতো ঠপেসি. সা তং দিস্ৱা দোমনস্সপ্পত্তা ‘‘সীঘং তং ফালেত্ৱা অপনেহি, সচে কোচি পস্সেয্য, লজ্জিতব্বং ভৱেয্যা’’তি আহ. সা তস্সা কথং সুত্ৱা অত্থকামা ৱিয দাৰুঘটিকং ফালেত্ৱা উদ্ধনে পক্খিপি.

ৰাজাপি পচ্চন্ততো আগন্ত্ৱা নক্খত্তং পটিমানেন্তো বহিনগৰে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা নিসীদি. অথ তা পঞ্চসতা ইত্থিযো ৰঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং আগন্ত্ৱা আহংসু – ‘‘ত্ৱং, মহাৰাজ, ন অম্হাকং সদ্দহসি, অম্হেহি ৱুত্তং অকাৰণং ৱিয হোতি, ত্ৱং মহেসিযা উপট্ঠাযিকং পক্কোসাপেত্ৱা পটিপুচ্ছ, দাৰুঘটিকং তে দেৱী ৱিজাতা’’তি. ৰাজা তং কাৰণং অনুপপৰিক্খিত্ৱাৱ ‘‘অমনুস্সজাতিকা ভৱিস্সতী’’তি তং গেহতো নিক্কড্ঢি. তস্সা ৰাজগেহতো সহ নিক্খমনেনেৱ পদুমপুপ্ফানি অন্তৰধাযিংসু, সৰীৰচ্ছৱীপি ৱিৱণ্ণা অহোসি. সা একিকাৱ অন্তৰৱীথিযা পাযাসি. অথ নং একা ৱযপ্পত্তা মহল্লিকা ইত্থী দিস্ৱা ধীতুসিনেহং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কহং গচ্ছসি, অম্মা’’তি আহ. ‘‘আগন্তুকম্হি, ৱসনট্ঠানং ওলোকেন্তী ৱিচৰামী’’তি. ‘‘ইধাগচ্ছ, অম্মা’’তি ৱসনট্ঠানং দত্ৱা ভোজনং পটিযাদেসি.

তস্সা ইমিনাৱ নিযামেন তত্থ ৱসমানায তা পঞ্চসতা ইত্থিযো একচিত্তা হুত্ৱা ৰাজানং আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, তুম্হেসু যুদ্ধং গতেসু অম্হেহি গঙ্গাদেৱতায ‘অম্হাকং দেৱে ৱিজিতসঙ্গামে আগতে বলিকম্মং কত্ৱা উদককীড়ং কৰিস্সামা’তি পত্থিতং অত্থি, এতমত্থং, দেৱ, জানাপেমা’’তি. ৰাজা তাসং ৱচনেন তুট্ঠো গঙ্গায উদককীড়ং কাতুং অগমাসি. তাপি অত্তনা অত্তনা গহিতকৰণ্ডকং পটিচ্ছন্নং কত্ৱা আদায নদিং গন্ত্ৱা তেসং কৰণ্ডকানং পটিচ্ছাদনত্থং পাৰুপিত্ৱা পাৰুপিত্ৱা উদকে পতিত্ৱা কৰণ্ডকে ৱিস্সজ্জেসুং. তেপি খো কৰণ্ডকা সব্বে সহ গন্ত্ৱা হেট্ঠাসোতে পসাৰিতজালম্হি লগ্গিংসু. ততো উদককীড়ং কীড়িত্ৱা ৰঞ্ঞো উত্তিণ্ণকালে জালং উক্খিপন্তা তে কৰণ্ডকে দিস্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং আনযিংসু.

ৰাজা কৰণ্ডকে ওলোকেত্ৱা ‘‘কিং, তাতা, কৰণ্ডকেসূ’’তি আহ. ‘‘ন জানাম, দেৱা’’তি. সো তে কৰণ্ডকে ৱিৱৰাপেত্ৱা ওলোকেন্তো পঠমং মহাপদুমকুমাৰস্স কৰণ্ডকং ৱিৱৰাপেসি. তেসং পন সব্বেসম্পি কৰণ্ডকেসু নিপজ্জাপিতদিৱসেসুযেৱ পুঞ্ঞিদ্ধিযা অঙ্গুট্ঠতো খীৰং নিব্বত্তি. সক্কো দেৱৰাজা তস্স ৰঞ্ঞো নিক্কঙ্খভাৱত্থং অন্তোকৰণ্ডকে অক্খৰানি লিখাপেসি – ‘‘ইমে কুমাৰা পদুমৱতিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তা বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তা, অথ নে পদুমৱতিযা সপত্তিযো পঞ্চসতা ইত্থিযো কৰণ্ডকেসু পক্খিপিত্ৱা উদকে খিপিংসু, ৰাজা ইমং কাৰণং জানাতূ’’তি. কৰণ্ডকে ৱিৱটমত্তে ৰাজা অক্খৰানি ৱাচেত্ৱা দাৰকে দিস্ৱা মহাপদুমকুমাৰং উক্খিপিত্ৱা ৱেগেন ৰথে যোজেত্ৱা ‘‘অস্সে কপ্পেথ, অহং অজ্জ অন্তোনগৰং পৱিসিত্ৱা একচ্চানং মাতুগামানং পিযং কৰিস্সামী’’তি পাসাদৱৰং আৰুয্হ হত্থিগীৱায সহস্সভণ্ডিকং ঠপেত্ৱা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘যো পদুমৱতিং পস্সতি, সো ইমং সহস্সং গণ্হাতূ’’তি.

তং কথং সুত্ৱা পদুমৱতী মাতু সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘হত্থিগীৱতো সহস্সং গণ্হ, অম্মা’’তি. ‘‘নাহং এৱৰূপং গণ্হিতুং ৱিসহামী’’তি আহ. সা দুতিযম্পি ততিযম্পি ৱুত্তে ‘‘কিং ৱত্ৱা গণ্হামি, অম্মা’’তি আহ. ‘‘‘মম ধীতা পদুমৱতিং দেৱিং পস্সতী’তি ৱত্ৱা গণ্হাহী’’তি. সা ‘‘যং ৱা তং ৱা হোতূ’’তি গন্ত্ৱা সহস্সচঙ্কোটকং গণ্হি. অথ নং মনুস্সা পুচ্ছিংসু – ‘‘পদুমৱতিং দেৱিং পস্সসি, অম্মা’’তি? ‘‘অহং ন পস্সামি, ধীতা কিৰ মে পস্সতী’’তি আহ. তে ‘‘কহং পন সা, অম্মা’’তি ৱত্ৱা তায সদ্ধিং গন্ত্ৱা পদুমৱতিং সঞ্জানিত্ৱা পাদেসু নিপতিংসু. তস্মিং কালে সা ‘‘পদুমৱতী দেৱী অয’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘ভাৰিযং ৱত ইত্থিযা কম্মং কতং, যা এৱংৱিধস্স ৰঞ্ঞো মহেসী সমানা এৱৰূপে ঠানে নিৰাৰক্খা ৱসী’’তি আহ.

তেপি ৰাজপুৰিসা পদুমৱতিযা নিৱেসনং সেতসাণীহি পৰিক্খিপাপেত্ৱা দ্ৱাৰে আৰক্খং ঠপেত্ৱা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা সুৱণ্ণসিৱিকং পেসেসি. সা ‘‘অহং এৱং ন গমিস্সামি, মম ৱসনট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ ৰাজগেহং এত্থন্তৰে ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণে অত্থৰাপেত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকৱিচিত্তং চেলৱিতানং বন্ধাপেত্ৱা পসাধনত্থায সব্বালঙ্কাৰেসু পহিতেসু পদসাৱ গমিস্সামি, এৱং মে নাগৰা সম্পত্তিং পস্সিস্সন্তী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘পদুমৱতিযা যথাৰুচিং কৰোথা’’তি আহ. ততো পদুমৱতী সব্বপসাধনং পসাধেত্ৱা ‘‘ৰাজগেহং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. অথস্সা অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণানি ভিন্দিত্ৱা পদুমপুপ্ফানি উট্ঠহিংসু. সা মহাজনস্স অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেত্ৱা ৰাজনিৱেসনং আৰুয্হ সব্বেপি তে চেলচিত্তত্থৰণে তস্সা মহল্লিকায পোসাৱনিকমূলং কত্ৱা দাপেসি.

ৰাজাপি খো তা পঞ্চসতা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমাযো তে, দেৱি, দাসিযো কত্ৱা দেমী’’তি আহ. ‘‘সাধু, মহাৰাজ, এতাসং ময্হং দিন্নভাৱং সকলনগৰে জানাপেহী’’তি. ৰাজা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি ‘‘পদুমৱতিযা দুব্ভিকা পঞ্চসতা ইত্থিযো এতিস্সাৱ দাসিযো কত্ৱা দিন্না’’তি. সা ‘‘তাসং সকলনাগৰেন দাসিভাৱো সল্লক্খিতো’’তি ঞত্ৱা ‘‘অহং মম দাসিযো ভুজিস্সা কাতুং লভামি, দেৱা’’তি ৰাজানং পুচ্ছি. ‘‘তৱ ইচ্ছা, দেৱী’’তি. ‘‘এৱং সন্তে তমেৱ ভেৰিচাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘পদুমৱতিদেৱিযা অত্তনো দাসিযো কত্ৱা দিন্না পঞ্চসতা ইত্থিযো সব্বাৱ ভুজিস্সা কতা’তি পুন ভেৰিং চৰাপেথা’’তি আহ. সা তাসং ভুজিস্সভাৱে কতে একূনানি পঞ্চপুত্তসতানি তাসংযেৱ হত্থে পোসনত্থায দত্ৱা সযং মহাপদুমকুমাৰংযেৱ গণ্হি.

অথাপৰভাগে তেসং কুমাৰানং কীড়নৱযে সম্পত্তে ৰাজা উয্যানে নানাৱিধং কীড়নট্ঠানং কাৰেসি. তে অত্তনো সোড়সৱস্সুদ্দেসিককালে সব্বেৱ একতো হুত্ৱা উয্যানে পদুমসঞ্ছন্নায মঙ্গলপোক্খৰণিযা কীড়ন্তা নৱপদুমানি পুপ্ফিতানি পুৰাণপদুমানি চ ৱণ্টতো পতন্তানি দিস্ৱা ‘‘ইমস্স তাৱ অনুপাদিন্নকস্স এৱৰূপা জৰা পাপুণাতি, কিমঙ্গং পন অম্হাকং সৰীৰস্স. ইদম্পি হি এৱংগতিকমেৱ ভৱিস্সতী’’তি আৰম্মণং গহেত্ৱা সব্বেৱ পচ্চেকবোধিঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা উট্ঠাযুট্ঠায পদুমকণ্ণিকাসু পল্লঙ্কেন নিসীদিংসু.

অথ তেহি সদ্ধিং গতৰাজপুৰিসা বহুগতং দিৱসং ঞত্ৱা ‘‘অয্যপুত্তা, তুম্হাকং ৱেলং জানাথা’’তি আহংসু. তে তুণ্হী অহেসুং. পুৰিসা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং – ‘‘কুমাৰা, দেৱ, পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্না, অম্হেসু কথেন্তেসুপি ৱচীভেদং ন কৰোন্তী’’তি. ‘‘যথাৰুচিযা নেসং নিসীদিতুং দেথা’’তি. তে সব্বৰত্তিং গহিতাৰক্খা পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্ননিযামেনেৱ অৰুণং উট্ঠাপেসুং. পুৰিসা পুনদিৱসে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱা, ৱেলং জানাথা’’তি আহংসু. ‘‘ন মযং দেৱা, পচ্চেকবুদ্ধা নাম মযং অম্হা’’তি. ‘‘অয্যা, তুম্হে ভাৰিযং কথং কথেথ, পচ্চেকবুদ্ধা নাম তুম্হাদিসা ন হোন্তি, দ্ৱঙ্গুলকেসমস্সুধৰা কাযে পটিমুক্কঅট্ঠপৰিক্খাৰা হোন্তী’’তি. তে দক্খিণহত্থেন সীসং পৰামসিংসু, তাৱদেৱ গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি. অট্ঠ পৰিক্খাৰা কাযে পটিমুক্কা চ অহেসুং. ততো পস্সন্তস্সেৱ মহাজনস্স আকাসেন নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমংসু.

সাপি খো পদুমৱতী দেৱী ‘‘অহং বহুপুত্তা হুত্ৱা নিপুত্তা জাতা’’তি হদযসোকং পত্ৱা তেনেৱ সোকেন কালঙ্কত্ৱা ৰাজগহনগৰে দ্ৱাৰগামকে সহত্থেন কম্মং কত্ৱা জীৱনট্ঠানে নিব্বত্তি. অথাপৰভাগে কুলঘৰং গতা একদিৱসং সামিকস্স খেত্তং যাগুং হৰমানা তেসং অত্তনো পুত্তানং অন্তৰে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে ভিক্খাচাৰৱেলায আকাসেন গচ্ছন্তে দিস্ৱা সীঘং সীঘং গন্ত্ৱা সামিকস্স আৰোচেসি – ‘‘পস্স, অয্য, পচ্চেকবুদ্ধে, এতে নিমন্তেত্ৱা ভোজেস্সামা’’তি. সো আহ – ‘‘সমণসকুণা নামেতে অঞ্ঞত্থাপি এৱং চৰন্তি, ন এতে পচ্চেকবুদ্ধা’’তি তে তেসং কথেন্তানংযেৱ অৱিদূৰে ঠানে ওতৰিংসু. সা ইত্থী তং দিৱসং অত্তনো ভত্তখজ্জভোজনং তেসং দত্ৱা ‘‘স্ৱেপি অট্ঠ জনা ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. ‘‘সাধু, উপাসিকে, তৱ সক্কাৰো এত্তকোৱ হোতু, আসনানি চ অট্ঠেৱ হোন্তু, অঞ্ঞেপি বহূ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা তৱ চিত্তং পসীদেয্যাসী’’তি. সা পুনদিৱসে অট্ঠ আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা অট্ঠন্নং সক্কাৰসম্মানং পটিযাদেত্ৱা নিসীদি.

নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধা সেসানং সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘মাৰিসা অজ্জ অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা সব্বেৱ তুম্হাকং মাতু সঙ্গহং কৰোথা’’তি. তে তেসং ৱচনং সুত্ৱা সব্বেৱ একতো আকাসেন আগন্ত্ৱা মাতুঘৰদ্ৱাৰে পাতুৰহেসুং. সাপি পঠমং লদ্ধসঞ্ঞতায বহূপি দিস্ৱা ন কম্পিত্থ. সব্বেপি তে গেহং পৱেসেত্ৱা আসনেসু নিসীদাপেসি. তেসু পটিপাটিযা নিসীদন্তেসু নৱমো অঞ্ঞানি অট্ঠ আসনানি মাপেত্ৱা সযং ধুৰাসনে নিসীদতি, যাৱ আসনানি ৱড্ঢন্তি, তাৱ গেহং ৱড্ঢতি. এৱং তেসু সব্বেসুপি নিসিন্নেসু সা ইত্থী অট্ঠন্নং পচ্চেকবুদ্ধানং পটিযাদিতং সক্কাৰং পঞ্চসতানম্পি যাৱদত্থং দত্ৱা অট্ঠ নীলুপ্পলহত্থকে আহৰিত্ৱা নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধানংযেৱ পাদমূলে ঠপেত্ৱা আহ – ‘‘ময্হং, ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সৰীৰৱণ্ণো ইমেসং নীলুপ্পলানং অন্তোগব্ভৱণ্ণো ৱিয হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকবুদ্ধা মাতু অনুমোদনং কত্ৱা গন্ধমাদনংযেৱ অগমংসু.

সাপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. নীলুপ্পলগব্ভসমানৱণ্ণতায চস্সা উপ্পলৱণ্ণাত্ৱেৱ নামং অকংসু. অথস্সা ৱযপ্পত্তকালে সকলজম্বুদীপে ৰাজানো চ সেট্ঠিনো চ সেট্ঠিস্স সন্তিকং দূতং পহিণিংসু ‘‘ধীতৰং অম্হাকং দেতূ’’তি. অপহিণন্তো নাম নাহোসি. ততো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘অহং সব্বেসং মনং গহেতুং ন সক্খিস্সামি, উপাযং পনেকং কৰিস্সামী’’তি ধীতৰং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘পব্বজিতুং, অম্ম, সক্খিস্সসী’’তি আহ. তস্সা পচ্ছিমভৱিকত্তা পিতু ৱচনং সীসে আসিত্তসতপাকতেলং ৱিয অহোসি. তস্মা পিতৰং ‘‘পব্বজিস্সামি, তাতা’’তি আহ. সো তস্সা সক্কাৰং কত্ৱা ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৱা পব্বাজেসি. তস্সা অচিৰপব্বজিতায এৱ উপোসথাগাৰে কালৱাৰো পাপুণি. সা পদীপং জালেত্ৱা উপোসথাগাৰং সম্মজ্জিত্ৱা দীপসিখায নিমিত্তং গণ্হিত্ৱা ঠিতাৱ পুনপ্পুনং ওলোকযমানা তেজোকসিণাৰম্মণং ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তদেৱ পাদকং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তফলেন সদ্ধিংযেৱ চ অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপি ইজ্ঝিংসু. ৱিসেসতো পন ইদ্ধিৱিকুব্বনে চিণ্ণৱসী অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.২.উপ্পলৱণ্ণাথেৰীঅপদান, অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসং) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;

ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.

‘‘তদাহং হংসৱতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;

নানাৰতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.

‘‘উপেত্ৱা তং মহাৱীৰং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;

ততো জাতপ্পসাদাহং, উপেমি সৰণং জিনং.

‘‘ভগৱা ইদ্ধিমন্তীনং, অগ্গং ৱণ্ণেসি নাযকো;

ভিক্খুনিং লজ্জিনিং তাদিং, সমাধিঝানকোৱিদং.

‘‘তদা মুদিতচিত্তাহং, তং ঠানং অভিকঙ্খিনী;

নিমন্তিত্ৱা দসবলং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘ভোজযিত্ৱান সত্তাহং, দত্ৱান চ তিচীৱৰং;

সত্তমালং গহেত্ৱান, উপ্পলাদেৱগন্ধিকং.

‘‘সত্থু পাদে ঠপেত্ৱান, ঞাণম্হি অভিপূজযিং;

নিপচ্চ সিৰসা পাদে, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং.

‘‘যাদিসা ৱণ্ণিতা ৱীৰ, ইতো অট্ঠমকে মুনি;

তাদিসাহং ভৱিস্সামি, যদি সিজ্ঝতি নাযক.

‘‘তদা অৱোচ মং সত্থা, ৱিস্সট্ঠা হোতি দাৰিকে;

অনাগতম্হি অদ্ধানে, লচ্ছসে তং মনোৰথং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;

নামেনুপ্পলৱণ্ণাতি, ৰূপেন চ যসস্সিনী.

‘‘অভিঞ্ঞাসু ৱসিপ্পত্তা, সত্থুসাসনকাৰিকা;

সব্বাসৱপৰিক্খীণা, হেস্সসী সত্থু সাৱিকা.

‘‘তদাহং মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং তদা জিনং;

মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘ততো চুতাহং মনুজে, উপপন্না সযম্ভুনো;

উপ্পলেহি পটিচ্ছন্নং, পিণ্ডপাতমদাসহং.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, ৱিপস্সী নাম নাযকো;

উপ্পজ্জি চাৰুদস্সনো, সব্বধম্মেসু চক্খুমা.

‘‘সেট্ঠিধীতা তদা হুত্ৱা, বাৰাণসিপুৰুত্তমে;

নিমন্তেত্ৱান সম্বুদ্ধং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘মহাদানং দদিত্ৱান, উপ্পলেহি ৱিনাযকং;

পূজযিত্ৱা চেতসাৱ, ৱণ্ণসোভং অপত্থযিং.

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.

‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নৰিস্সৰো;

কাসিৰাজা কিকী নাম, বাৰাণসিপুৰুত্তমে.

‘‘তস্সাসিং দুতিযা ধীতা, সমণগুত্তসৱ্হযা;

ধম্মং সুত্ৱা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমৰোচযিং.

‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগাৰেৱ তদা মযং;

ৱীসৱস্সসহস্সানি, ৱিচৰিম্হ অতন্দিতা.

‘‘কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং, ৰাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;

বুদ্ধোপট্ঠাননিৰতা, মুদিতা সত্তধীতৰো.

‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;

ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.

‘‘অহং খেমা চ সপ্পঞ্ঞা, পটাচাৰা চ কুণ্ডলা;

কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৱিসাখা হোতি সত্তমী.

‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘ততো চুতা মনুস্সেসু, উপপন্না মহাকুলে;

পীতং মট্ঠং ৱৰং দুস্সং, অদং অৰহতো অহং.

‘‘ততো চুতাৰিট্ঠপুৰে, জাতা ৱিপ্পকুলে অহং;

ধীতা তিৰিটিৱচ্ছস্স, উম্মাদন্তী মনোহৰা.

‘‘ততো চুতা জনপদে, কুলে অঞ্ঞতৰে অহং;

পসূতা নাতিফীতম্হি, সালিং গোপেমহং তদা.

‘‘দিস্ৱা পচ্চেকসম্বুদ্ধং, পঞ্চলাজসতানিহং;

দত্ৱা পদুমচ্ছন্নানি, পঞ্চ পুত্তসতানিহং.

‘‘পত্থযিং তেপি পত্থেসুং, মধুং দত্ৱা সযম্ভুনো;

ততো চুতা অৰঞ্ঞেহং, অজাযিং পদুমোদৰে.

‘‘কাসিৰঞ্ঞো মহেসীহং, হুত্ৱা সক্কতপূজিতা;

অজনিং ৰাজপুত্তানং, অনূনং সতপঞ্চকং.

‘‘যদা তে যোব্বনপ্পত্তা, কীড়ন্তা জলকীড়িতং;

দিস্ৱা ওপত্তপদুমং, আসুং পচ্চেকনাযকা.

‘‘সাহং তেহি ৱিনাভূতা, সুতৱীৰেহি সোকিনী;

চুতা ইসিগিলিপস্সে, গামকম্হি অজাযিহং.

‘‘যদা বুদ্ধো সুতমতী, সুতানং ভত্তুনোপি চ;

যাগুং আদায গচ্ছন্তী, অট্ঠ পচ্চেকনাযকে.

‘‘ভিক্খায গামং গচ্ছন্তে, দিস্ৱা পুত্তে অনুস্সৰিং;

খীৰধাৰা ৱিনিগ্গচ্ছি, তদা মে পুত্তপেমসা.

‘‘ততো তেসং অদং যাগুং, পসন্না সেহি পাণিভি;

ততো চুতাহং তিদসং, নন্দনং উপপজ্জহং.

‘‘অনুভোত্ৱা সুখং দুক্খং, সংসৰিত্ৱা ভৱাভৱে;

তৱত্থায মহাৱীৰ, পৰিচ্চত্তঞ্চ জীৱিতং.

‘‘ধীতা তুয্হং মহাৱীৰ, পঞ্ঞৱন্ত জুতিন্ধৰ;

বহুঞ্চ দুক্কৰং কম্মং, কতং মে অতিদুক্কৰং.

‘‘ৰাহুলো চ অহঞ্চেৱ, নেকজাতিসতে বহূ;

একস্মিং সম্ভৱে জাতা, সমানচ্ছন্দমানসা.

‘‘নিব্বত্তি একতো হোতি, জাতিযাপি চ একতো;

পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, উভোপি নানাসম্ভৱা.

‘‘পুৰিমানং জিনগ্গানং, সঙ্গমং তে নিদস্সিতং;

অধিকাৰং বহুং ময্হং, তুয্হত্থায মহামুনি.

‘‘যং মযা পূৰিতং কম্মং, কুসলং সৰ মে মুনি;

তৱত্থায মহাৱীৰ, পুঞ্ঞং উপচিতং মযা.

‘‘অভব্বট্ঠানে ৱজ্জেত্ৱা, ৱাৰযন্তি অনাচাৰং;

তৱত্থায মহাৱীৰ, চত্তং মে জীৱিতং বহুং.

‘‘এৱং বহুৱিধং দুক্খং, সম্পত্তি চ বহুব্বিধা;

পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, জাতা সাৱত্থিযং পুৰে.

‘‘মহাধনসেট্ঠিকুলে, সুখিতে সজ্জিতে তথা;

নানাৰতনপজ্জোতে, সব্বকামসমিদ্ধিনে.

‘‘সক্কতা পূজিতা চেৱ, মানিতাপচিতা তথা;

ৰূপসীৰিমনুপ্পত্তা, কুলেসু অভিসক্কতা.

‘‘অতীৱ পত্থিতা চাসিং, ৰূপসোভসিৰীহি চ;

পত্থিতা সেট্ঠিপুত্তেহি, অনেকেহি সতেহিপি.

‘‘অগাৰং পজহিত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং;

অড্ঢমাসে অসম্পত্তে, চতুসচ্চমপাপুণিং.

‘‘ইদ্ধিযা অভিনিম্মিত্ৱা, চতুৰস্সং ৰথং অহং;

বুদ্ধস্স পাদে ৱন্দিস্সং, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘ইদ্ধীসু চ ৱসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;

চেতোপৰিযঞাণস্স, ৱসী হোমি মহামুনে.

‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;

সব্বাসৱপৰিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৱো.

‘‘অত্থধম্মনিৰুত্তীসু, পটিভানে তথেৱ চ;

ঞাণং মে ৱিমলং সুদ্ধং, পভাৱেন মহেসিনো.

‘‘চীৱৰং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;

খণেন উপনামেন্তি, সহস্সানি সমন্ততো.

‘‘জিনো তম্হি গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;

অগ্গা ইদ্ধিমতীনন্তি, পৰিসাসু ৱিনাযকো.

‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তিসমূহতা.

‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগাৰস্মানগাৰিযং;

সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অযং পন থেৰী যদা ভগৱা সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰে যমকপাটিহাৰিযং কাতুং কণ্ডম্বৰুক্খমূলং উপগঞ্ছি, তদা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহাৰিযং কৰিস্সামি, যদি ভগৱা অনুজানাতী’’তি সীহনাদং নদি. সত্থা ইদং কাৰণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা জেতৱনমহাৱিহাৰে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং ইদ্ধিমন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সা ঝানসুখেন ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৱীতিনামেন্তী একদিৱসং কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসঞ্চ পচ্চৱেক্খমানা গঙ্গাতীৰিযত্থেৰস্স মাতুযা ধীতায সদ্ধিং সপত্তিৱাসং উদ্দিস্স সংৱেগজাতায ৱুত্তগাথা পচ্চনুভাসন্তী –

২২৪. ‘‘উভো মাতা চ ধীতা চ, মযং আসুং সপত্তিযো;

তস্সা মে অহু সংৱেগো, অব্ভুতো লোমহংসনো.

২২৫. ‘‘ধিৰত্থু কামা অসুচী, দুগ্গন্ধা বহুকণ্টকা;

যত্থ মাতা চ ধীতা চ, সভৰিযা মযং অহুং.

২২৬. ‘‘কামেস্ৱাদীনৱং দিস্ৱা, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো;

সা পব্বজিং ৰাজগহে, অগাৰস্মানগাৰিয’’ন্তি. –

ইমা তিস্সো গাথা অভাসি.

তত্থ উভো মাতা চ ধীতা চ, মযং আসুং সপত্তিযোতি মাতা চ ধীতা চাতি উভো মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং সপত্তিযো অহুম্হ.

সাৱত্থিযং কিৰ অঞ্ঞতৰস্স ৱাণিজস্স ভৰিযায পচ্চূসৱেলাযং কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাসি, সা তং ন অঞ্ঞাসি. ৱাণিজো ৱিভাতায ৰত্তিযা সকটেসু ভণ্ডং আৰোপেত্ৱা ৰাজগহং উদ্দিস্স গতো. তস্সা গচ্ছন্তে কালে গব্ভো ৱড্ঢেত্ৱা পৰিপাকং অগমাসি. অথ নং সস্সু এৱমাহ – ‘‘মম পুত্তো চিৰপ্পৱুত্থো ত্ৱঞ্চ গব্ভিনী, পাপকং তযা কত’’ন্তি. সা ‘‘তৱ পুত্ততো অঞ্ঞং পুৰিসং ন জানামী’’তি আহ. তং সুত্ৱাপি সস্সু অসদ্দহন্তী তং ঘৰতো নিক্কড্ঢি. সা সামিকং গৱেসন্তী অনুক্কমেন ৰাজগহং সম্পত্তা. তাৱদেৱ চস্সা কম্মজৱাতেসু চলন্তেসু মগ্গসমীপে অঞ্ঞতৰং সালং পৱিট্ঠায গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. সা সুৱণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা অনাথসালাযং সযাপেত্ৱা উদককিচ্চত্থং বহি নিক্খন্তা. অথঞ্ঞতৰো অপুত্তকো সত্থৱাহো তেন মগ্গেন গচ্ছন্তো ‘‘অস্সামিকায দাৰকো, মম পুত্তো ভৱিস্সতী’’তি তং ধাতিযা হত্থে অদাসি. অথস্স মাতা উদককিচ্চং কত্ৱা উদকং গহেত্ৱা পটিনিৱত্তিত্ৱা পুত্তং অপস্সন্তী সোকাভিভূতা পৰিদেৱিত্ৱা ৰাজগহং অপ্পৱিসিত্ৱাৱ মগ্গং পটিপজ্জি. তং অঞ্ঞতৰো চোৰজেট্ঠকো অন্তৰামগ্গে দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তো অত্তনো পজাপতিং অকাসি. সা তস্স গেহে ৱসন্তী একং ধীতৰং ৱিজাযি. অথ সা একদিৱসং ধীতৰং গহেত্ৱা ঠিতা সামিকেন ভণ্ডিত্ৱা ধীতৰং মঞ্চকে খিপি. দাৰিকায সীসং থোকং ভিন্দি. ততো সাপি সামিকং ভাযিত্ৱা ৰাজগহমেৱ পচ্চাগন্ত্ৱা সেৰিৱিচাৰেন ৱিচৰতি. তস্সা পুত্তো পঠমযোব্বনে ঠিতো ‘‘মাতা’’তি অজানন্তো অত্তনো পজাপতিং অকাসি. অপৰভাগে তং চোৰজেট্ঠকধীতৰং ভগিনিভাৱং অজানন্তো ৱিৱাহং কত্ৱা অত্তনো গেহং আনেসি. এৱং সো অত্তনো মাতৰং ভগিনিঞ্চ পজাপতী কত্ৱা ৱাসেসি. তেন তা উভোপি সপত্তিৱাসং ৱসিংসু. অথেকদিৱসং মাতা ধীতু কেসৱট্টিং মোচেত্ৱা ঊকং ওলোকেন্তী সীসে ৱণং দিস্ৱা ‘‘অপ্পেৱনামাযং মম ধীতা ভৱেয্যা’’তি পুচ্ছিত্ৱা সংৱেগজাতা হুত্ৱা ৰাজগহে ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চা ৱিৱেকৱাসং ৱসন্তী অত্তনো চ পুব্বপটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘উভো মাতা’’তিআদিকা গাথা অভাসি. তা পন তায ৱুত্তগাথাৱ কামেসু আদীনৱদস্সনৱসেন পচ্চনুভাসন্তী অযং থেৰী ‘‘উভো মাতা চ ধীতা চা’’তিআদিমাহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘সা ঝানসুখেন ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৱীতিনামেন্তী ইমা তিস্সো গাথা অভাসী’’তি.

তত্থ অসুচীতি কিলেসাসুচিপগ্ঘৰণেন অসুচী. দুগ্গন্ধাতি ৱিসগন্ধৱাযনেন পূতিগন্ধা. বহুকণ্টকাতি ৱিসূযিকপ্পৱত্তিযা সুচৰিতৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন বহুৱিধকিলেসকণ্টকা. তথা হি তে সত্তিসূলূপমা কামাতি ৱুত্তা. যত্থাতি যেসু কামেসু পৰিভুঞ্জিতব্বেসু. সভৰিযাতি সমানভৰিযা, সপত্তিযোতি অত্থো.

২২৭. ‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খুং ৱিসোধিতং;

চেতোপৰিচ্চঞাণঞ্চ, সোতধাতু ৱিসোধিতা.

২২৮. ‘‘ইদ্ধীপি মে সচ্ছিকতা, পত্তো মে আসৱক্খযো;