১. কিসাগোতমীথেৰীগাথাৱণ্ণনা

একাদসকনিপাতে কল্যাণমিত্ততাতিআদিকা কিসাগোতমিযা থেৰিযা গাথা. অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং লূখচীৱৰধাৰীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং দুগ্গতকুলে নিব্বত্তি. গোতমীতিস্সা নামং অহোসি. কিসসৰীৰতায পন ‘‘কিসাগোতমী’’তি ৱোহৰীযিত্থ. তং পতিকুলং গতং দুগ্গতকুলস্স ধীতাতি পৰিভৱিংসু. সা একং পুত্তং ৱিজাযি. পুত্তলাভেন চস্সা সম্মানং অকংসু. সো পনস্সা পুত্তো আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা কীড়নকালে কালমকাসি. তেনস্সা সোকুম্মাদো উপ্পজ্জি.

সা ‘‘অহং পুব্বে পৰিভৱপত্তা হুত্ৱা পুত্তস্স জাতকালতো পট্ঠায সক্কাৰং পাপুণিং, ইমে ময্হং পুত্তং বহি ছড্ডেতুম্পি ৱাযমন্তী’’তি সোকুম্মাদৱসেন মতকড়েৱৰং অঙ্কেনাদায ‘‘পুত্তস্স মে ভেসজ্জং দেথা’’তি গেহদ্ৱাৰপটিপাটিযা নগৰে ৱিচৰতি. মনুস্সা ‘‘ভেসজ্জং কুতো’’তি পৰিভাসন্তি. সা তেসং কথং ন গণ্হাতি. অথ নং একো পণ্ডিতপুৰিসো ‘‘অযং পুত্তসোকেন চিত্তৱিক্খেপং পত্তা, এতিস্সা ভেসজ্জং দসবলোযেৱ জানিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘অম্ম, তৱ পুত্তস্স ভেসজ্জং সম্মাসম্বুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছা’’তি আহ. সা সত্থু ধম্মদেসনাৱেলাযং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘পুত্তস্স মে ভেসজ্জং দেথ ভগৱা’’তি আহ. সত্থা তস্সা উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘গচ্ছ নগৰং পৱিসিত্ৱা যস্মিং গেহে কোচি মতপুব্বো নত্থি, ততো সিদ্ধত্থকং আহৰা’’তি আহ. সা ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তুট্ঠমানসা নগৰং পৱিসিত্ৱা পঠমগেহেযেৱ ‘‘সত্থা মম পুত্তস্স ভেসজ্জত্থায সিদ্ধত্থকং আহৰাপেতি. সচে এতস্মিং গেহে কোচি মতপুব্বো নত্থি, সিদ্ধত্থকং মে দেথা’’তি আহ. কো ইধ মতে গণেতুং সক্কোতীতি. কিং তেন হি অলং সিদ্ধত্থকেহীতি দুতিযং ততিযং ঘৰং গন্ত্ৱা বুদ্ধানুভাৱেন ৱিগতুম্মাদা পকতিচিত্তে ঠিতা চিন্তেসি – ‘‘সকলনগৰে অযমেৱ নিযমো ভৱিস্সতি, ইদং হিতানুকম্পিনা ভগৱতা দিট্ঠং ভৱিস্সতী’’তি সংৱেগং লভিত্ৱা ততোৱ বহি নিক্খমিত্ৱা পুত্তং আমকসুসানে ছড্ডেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘ন গামধম্মো নিগমস্স ধম্মো, ন চাপিযং এককুলস্স ধম্মো;

সব্বস্স লোকস্স সদেৱকস্স, এসেৱ ধম্মো যদিদং অনিচ্চতা’’তি. (অপ. থেৰী ২.৩.৮২);

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা ‘‘লদ্ধো তে, গোতমি, সিদ্ধত্থকো’’তি আহ. ‘‘নিট্ঠিতং, ভন্তে, সিদ্ধত্থকেন কম্মং, পতিট্ঠা পন মে হোথা’’তি আহ. অথস্সা সত্থা –

‘‘তং পুত্তপসুসম্মত্তং, ব্যাসত্তমনসং নৰং;

সুত্তং গামং মহোঘোৱ, মচ্চু আদায গচ্ছতী’’তি. (ধ. প. ২৮৭) –

গাথমাহ.

গাথাপৰিযোসানে যথাঠিতাৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচি. সত্থা পব্বজ্জং অনুজানি. সা সত্থাৰং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা উপসম্পদং লভিত্ৱা নচিৰস্সেৱ যোনিসোমনসিকাৰেন কম্মং কৰোন্তী ৱিপস্সনং ৱড্ঢেসি. অথস্সা সত্থা –

‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং অমতং পদং;

একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো অমতং পদ’’ন্তি. (ধ. প. ১১৪) –

ইমং ওভাসগাথমাহ.

সা গাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণিত্ৱা পৰিক্খাৰৱলঞ্জে পৰমুক্কট্ঠা হুত্ৱা তীহি লূখেহি সমন্নাগতং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা ৱিচৰি. অথ নং সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো লূখচীৱৰধাৰীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘সত্থাৰং নিস্সায মযা অযং ৱিসেসো লদ্ধো’’তি কল্যাণমিত্ততায পসংসামুখেন ইমা গাথা অভাসি –

২১৩. ‘‘কল্যাণমিত্ততা মুনিনা, লোকং আদিস্স ৱণ্ণিতা;

কল্যাণমিত্তে ভজমানো, অপি বালো পণ্ডিতো অস্স.

২১৪. ‘‘ভজিতব্বা সপ্পুৰিসা, পঞ্ঞা তথা ৱড্ঢতি ভজন্তানং;

ভজমানো সপ্পুৰিসে, সব্বেহিপি দুক্খেহি পমুচ্চেয্য.

২১৫. ‘‘দুক্খঞ্চ ৱিজানেয্য, দুক্খস্স চ সমুদযং নিৰোধং;

অট্ঠঙ্গিকঞ্চ মগ্গং, চত্তাৰিপি অৰিযসচ্চানি.

২১৬. ‘‘দুক্খো ইত্থিভাৱো, অক্খাতো পুৰিসদম্মসাৰথিনা;

সপত্তিকম্পি হি দুক্খং, অপ্পেকচ্চা সকিং ৱিজাতাযো.

২১৭. ‘‘গলকে অপি কন্তন্তি, সুখুমালিনিযো ৱিসানি খাদন্তি;

জনমাৰকমজ্ঝগতা, উভোপি ব্যসনানি অনুভোন্তি.

২১৮. ‘‘উপৱিজঞ্ঞা গচ্ছন্তী, অদ্দসাহং পতিং মতং;

পন্থম্হি ৱিজাযিত্ৱান, অপ্পত্তাৱ সকং ঘৰং.

২১৯. ‘‘দ্ৱে পুত্তা কালকতা, পতী চ পন্থে মতো কপণিকায;

মাতা পিতা চ ভাতা, ডয্হন্তি চ একচিতকাযং.

২২০. ‘‘খীণকুলীনে কপণে, অনুভূতং তে দুখং অপৰিমাণং;

অস্সূ চ তে পৱত্তং, বহূনি চ জাতিসহস্সানি.

২২১. ‘‘ৱসিতা সুসানমজ্ঝে, অথোপি খাদিতানি পুত্তমংসানি;

হতকুলিকা সব্বগৰহিতা, মতপতিকা অমতমধিগচ্ছিং.

২২২. ‘‘ভাৱিতো মে মগ্গো, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো অমতগামী;

নিব্বানং সচ্ছিকতং, ধম্মাদাসং অৱেক্খিংহং.

২২৩. ‘‘অহমম্হি কন্তসল্লা, ওহিতভাৰা কতঞ্হি কৰণীযং;

কিসাগোতমী থেৰী, ৱিমুত্তচিত্তা ইমং ভণী’’তি.

তত্থ কল্যাণমিত্ততাতি কল্যাণো ভদ্দো সুন্দৰো মিত্তো এতস্সাতি কল্যাণমিত্তো. যো যস্স সীলাদিগুণসমাদপেতা, অঘস্স ঘাতা, হিতস্স ৱিধাতা, এৱং সব্বাকাৰেন উপকাৰো মিত্তো হোতি, সো পুগ্গলো কল্যাণমিত্তো, তস্স ভাৱো কল্যাণমিত্ততা, কল্যাণমিত্তৱন্ততা. মুনিনাতি সত্থাৰা. লোকং আদিস্স ৱণ্ণিতাতি কল্যাণমিত্তে অনুগন্তব্বন্তি সত্তলোকং উদ্দিস্স –

‘‘সকলমেৱিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’ (সং. নি. ৫.২). ‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং সীলৱা ভৱিস্সতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতী’’তি (উদা. ৩১) চ এৱমাদিনা পসংসিতা.

কল্যাণমিত্তে ভজমানোতিআদি কল্যাণমিত্ততায আনিসংসদস্সনং. তত্থ অপি বালো পণ্ডিতো অস্সাতি কল্যাণমিত্তে ভজমানো পুগ্গলো পুব্বে সুতাদিৱিৰহেন বালোপি সমানো অস্সুতসৱনাদিনা পণ্ডিতো ভৱেয্য.

ভজিতব্বা সপ্পুৰিসাতি বালস্সাপি পণ্ডিতভাৱহেতুতো বুদ্ধাদযো সপ্পুৰিসা কালেন কালং উপসঙ্কমনাদিনা সেৱিতব্বা. পঞ্ঞা তথা পৱড্ঢতি ভজন্তানন্তি কল্যাণমিত্তে ভজন্তানং তথা পঞ্ঞা ৱড্ঢতি ব্ৰূহতি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. যথা তেসু যো কোচি খত্তিযাদিকো ভজমানো সপ্পুৰিসে সব্বেহিপি জাতিআদিদুক্খেহি পমুচ্চেয্যাতি যোজনা.

মুচ্চনৱিধিং পন কল্যাণমিত্তৱিধিনা দস্সেতুং ‘‘দুক্খঞ্চ ৱিজানেয্যা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চত্তাৰি অৰিযসচ্চানীতি দুক্খঞ্চ দুক্খসমুদযঞ্চ নিৰোধঞ্চ অট্ঠঙ্গিকং মগ্গঞ্চাতি ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি ৱিজানেয্য পটিৱিজ্ঝেয্যাতি যোজনা.

‘‘দুক্খো ইত্থিভাৱো’’তিআদিকা দ্ৱে গাথা অঞ্ঞতৰায যক্খিনিযা ইত্থিভাৱং গৰহন্তিযা ভাসিতা. তত্থ দুক্খো ইত্থিভাৱো অক্খাতোতি চপলতা, গব্ভধাৰণং, সব্বকালং পৰপটিবদ্ধৱুত্তিতাতি এৱমাদীহি আদীনৱেহি ইত্থিভাৱো দুক্খোতি, পুৰিসদম্মসাৰথিনা ভগৱতা কথিতো. সপত্তিকম্পি দুক্খন্তি সপত্তৱাসো সপত্তিযা সদ্ধিং সংৱাসোপি দুক্খো, অযম্পি ইত্থিভাৱে আদীনৱোতি অধিপ্পাযো. অপ্পেকচ্চা সকিং ৱিজাতাযোতি একচ্চা ইত্থিযো একৱাৰমেৱ ৱিজাতা, পঠমগব্ভে ৱিজাযনদুক্খং অসহন্তিযো. গলকে অপি কন্তন্তীতি অত্তনো গীৱম্পি ছিন্দন্তি. সুখুমালিনিযো ৱিসানি খাদন্তীতি সুখুমালসৰীৰা অত্তনো সুখুমালভাৱেন খেদং অৱিসহন্তিযো ৱিসানিপি খাদন্তি. জনমাৰকমজ্ঝগতাতি জনমাৰকো ৱুচ্চতি মূড়্হগব্ভো. মাতুগামজনস্স মাৰকো, মজ্ঝগতা জনমাৰকা কুচ্ছিগতা, মূড়্হগব্ভাতি অত্থো. উভোপি ব্যসনানি অনুভোন্তীতি গব্ভো গব্ভিনী চাতি দ্ৱেপি জনা মৰণঞ্চ মাৰণন্তিকব্যসনানি চ পাপুণন্তি. অপৰে পন ভণন্তি ‘‘জনমাৰকা নাম কিলেসা, তেসং মজ্ঝগতা কিলেসসন্তানপতিতা উভোপি জাযাপতিকা ইধ কিলেসপৰিড়াহৱসেন, আযতিং দুগ্গতিপৰিক্কিলেসৱসেন ব্যসনানি পাপুণন্তী’’তি. ইমা কিৰ দ্ৱে গাথা সা যক্খিনী পুৰিমত্তভাৱে অত্তনো অনুভূতদুক্খং অনুস্সৰিত্ৱা আহ. থেৰী পন ইত্থিভাৱে আদীনৱৱিভাৱনায পচ্চনুভাসন্তী অৱোচ.

‘‘উপৱিজঞ্ঞা গচ্ছন্তী’’তিআদিকা দ্ৱে গাথা পটাচাৰায থেৰিযা পৱত্তিং আৰব্ভ ভাসিতা. তত্থ উপৱিজঞ্ঞা গচ্ছন্তীতি উপগতৱিজাযনকালা মগ্গং গচ্ছন্তী, অপত্তাৱ সকং গেহং পন্থে ৱিজাযিত্ৱান পতিং মতং অদ্দসং অহন্তি যোজনা.

কপণিকাযাতি ৱৰাকায. ইমা কিৰ দ্ৱে গাথা পটাচাৰায তদা সোকুম্মাদপত্তায ৱুত্তাকাৰস্স অনুকৰণৱসেন ইত্থিভাৱে আদীনৱৱিভাৱনত্থমেৱ থেৰিযা ৱুত্তা.

উভযম্পেতং উদাহৰণভাৱেন আনেত্ৱা ইদানি অত্তনো অনুভূতং দুক্খং ৱিভাৱেন্তী ‘‘খীণকুলিনে’’তিআদিমাহ. তত্থ খীণকুলিনেতি ভোগাদীহি পাৰিজুঞ্ঞপত্তকুলিকে. কপণেতি পৰমঅৱঞ্ঞাতং পত্তে. উভযঞ্চেতং অত্তনো এৱ আমন্তনৱচনং. অনুভূতং তে দুখং অপৰিমাণন্তি ইমস্মিং অত্তভাৱে, ইতো পুৰিমত্তভাৱেসু ৱা অনপ্পকং দুক্খং তযা অনুভৱিতং. ইদানি তং দুক্খং একদেসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অস্সূ চ তে পৱত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.তস্সত্থো – ইমস্মিং অনমতগ্গে সংসাৰে পৰিব্ভমন্তিযা বহুকানি জাতিসহস্সানি সোকাভিভূতায অস্সু চ পৱত্তং, অৱিসেসিতং কত্ৱা ৱুত্তঞ্চেতং, মহাসমুদ্দস্স উদকতোপি বহুকমেৱ সিযা.

ৱসিতা সুসানমজ্ঝেতি মনুস্সমংসখাদিকা সুনখী সিঙ্গালী চ হুত্ৱা সুসানমজ্ঝে ৱুসিতা. খাদিতানি পুত্তমংসানীতি ব্যগ্ঘদীপিবিড়াৰাদিকালে পুত্তমংসানি খাদিতানি. হতকুলিকাতি ৱিনট্ঠকুলৱংসা. সব্বগৰহিতাতি সব্বেহি ঘৰৱাসীহি গৰহিতা গৰহপ্পত্তা. মতপতিকাতি ৱিধৱা. ইমে পন তযো পকাৰে পুৰিমত্তভাৱে অত্তনো অনুপ্পত্তে গহেত্ৱা ৱদতি. এৱংভূতাপি হুত্ৱা অধিচ্চ লদ্ধায কল্যাণমিত্তসেৱায অমতমধিগচ্ছি,নিব্বানং অনুপ্পত্তা.

ইদানি তমেৱ অমতাধিগমং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ভাৱিতো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ভাৱিতোতি ৱিভাৱিতো উপ্পাদিতো ৱড্ঢিতো ভাৱনাভিসমযৱসেন পটিৱিদ্ধো. ধম্মাদাসং অৱেক্খিংহন্তি ধম্মমযং আদাসং অদ্দক্খিং অপস্সিং অহং.

অহমম্হি কন্তসল্লাতি অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্নগাৰাদিসল্লা অহং অম্হি. ওহিতভাৰাতি ওৰোপিতকামখন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰভাৰা. কতঞ্হি কৰণীযন্তি পৰিঞ্ঞাদিভেদং সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং কতং পৰিযোসিতং. সুৱিমুত্তচিত্তা ইমং ভণীতি সব্বসো ৱিমুত্তচিত্তা কিসাগোতমী থেৰী ইমমত্থং ‘‘কল্যাণমিত্ততা’’তিআদিনা গাথাবন্ধৱসেন অভণীতি অত্তানং পৰং ৱিয থেৰী ৱদতি. তত্ৰিদং ইমিস্সা থেৰিযা অপদানং (অপ. থেৰী ২.৩.৫৫-৯৪) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;

ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.

‘‘তদাহং হংসৱতিযং, জাতা অঞ্ঞতৰে কুলে;

উপেত্ৱা তং নৰৱৰং, সৰণং সমুপাগমিং.

‘‘ধম্মঞ্চ তস্স অস্সোসিং, চতুসচ্চূপসঞ্হিতং;

মধুৰং পৰমস্সাদং, ৱট্টসন্তিসুখাৱহং.

‘‘তদা চ ভিক্খুনিং ৱীৰো, লূখচীৱৰধাৰিনিং;

ঠপেন্তো এতদগ্গম্হি, ৱণ্ণযী পুৰিসুত্তমো.

‘‘জনেত্ৱানপ্পকং পীতিং, সুত্ৱা ভিক্খুনিযা গুণে;

কাৰং কত্ৱান বুদ্ধস্স, যথাসত্তি যথাবলং.

‘‘নিপচ্চ মুনিৱৰং তং, তং ঠানমভিপত্থযিং;

তদানুমোদি সম্বুদ্ধো, ঠানলাভায নাযকো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;

কিসাগোতমী নামেন, হেস্সসি সত্থু সাৱিকা.

‘‘তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং তদা জিনং;

মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, পচ্চযেহি ৱিনাযকং.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.

‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নৰিস্সৰো;

কাসিৰাজা কিকী নাম, বাৰাণসিপুৰুত্তমে.

‘‘পঞ্চমী তস্স ধীতাসিং, ধম্মা নামেন ৱিস্সুতা;

ধম্মং সুত্ৱা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমৰোচযিং.

‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগাৰেৱ তদা মযং;

ৱীসৱস্সসহস্সানি, ৱিচৰিম্হ অতন্দিতা.

‘‘কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং, ৰাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;

বুদ্ধোপট্ঠাননিৰতা, মুদিতা সত্ত ধীতৰো.

‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;

ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.

‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, পটাচাৰা চ কুণ্ডলা;

অহঞ্চ ধম্মদিন্না চ, ৱিসাখা হোতি সত্তমী.

‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতা সেট্ঠিকুলে অহং;

দুগ্গতে অধনে নট্ঠে, গতা চ সধনং কুলং.

‘‘পতিং ঠপেত্ৱা সেসা মে, দেস্সন্তি অধনা ইতি;

যদা চ পস্সূতা আসিং, সব্বেসং দযিতা তদা.

‘‘যদা সো তৰুণো ভদ্দো, কোমলকো সুখেধিতো;

সপাণমিৱ কন্তো মে, তদা যমৱসং গতো.

‘‘সোকট্টাদীনৱদনা, অস্সুনেত্তা ৰুদম্মুখা;

মতং কুণপমাদায, ৱিলপন্তী গমামহং.

‘‘তদা একেন সন্দিট্ঠা, উপেত্ৱাভিসক্কুত্তমং;

অৱোচং দেহি ভেসজ্জং, পুত্তসঞ্জীৱনন্তি ভো.

‘‘ন ৱিজ্জন্তে মতা যস্মিং, গেহে সিদ্ধত্থকং ততো;

আহৰাতি জিনো আহ, ৱিনযোপাযকোৱিদো.

‘‘তদা গমিত্ৱা সাৱত্থিং, ন লভিং তাদিসং ঘৰং;

কুতো সিদ্ধত্থকং তস্মা, ততো লদ্ধা সতিং অহং.

‘‘কুণপং ছড্ডযিত্ৱান, উপেসিং লোকনাযকং;

দূৰতোৱ মমং দিস্ৱা, অৱোচ মধুৰস্সৰো.

‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং উদযব্বযং;

একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো উদযব্বযং.

‘‘ন গামধম্মো নিগমস্স ধম্মো, ন চাপিযং এককুলস্স ধম্মো;

সব্বস্স লোকস্স সদেৱকস্স, এসেৱ ধম্মো যদিদং অনিচ্চতা.

‘‘সাহং সুত্ৱানিমা গাথা, ধম্মচক্খুং ৱিসোধযিং;

ততো ৱিঞ্ঞাতসদ্ধম্মা, পব্বজিং অনগাৰিযং.

‘‘তথা পব্বজিতা সন্তী, যুঞ্জন্তী জিনসাসনে;

ন চিৰেনেৱ কালেন, অৰহত্তমপাপুণিং.

‘‘ইদ্ধীসু চ ৱসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;

পৰচিত্তানি জানামি, সত্থুসাসনকাৰিকা.

‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;

খেপেত্ৱা আসৱে সব্বে, ৱিসুদ্ধাসিং সুনিম্মলা.

‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা.

‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগাৰস্মানগাৰিযং;

সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.

‘‘অত্থধম্মনিৰুত্তীসু, পটিভানে তথেৱ চ;

ঞাণং মে ৱিমলং সুদ্ধং, বুদ্ধসেট্ঠস্স ৱাহসা.

‘‘সঙ্কাৰকূটা আহিত্ৱা, সুসানা ৰথিযাপি চ;

ততো সঙ্ঘাটিকং কত্ৱা, লূখং ধাৰেমি চীৱৰং.

‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, লূখচীৱৰধাৰণে;

ঠপেসি এতদগ্গম্হি, পৰিসাসু ৱিনাযকো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

কিসাগোতমীথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

একাদসনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.