১২. ধম্মদিন্নাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
ছন্দজাতা অৱসাযীতি ধম্মদিন্নাথেৰিযা গাথা. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে পৰাধীনৱুত্তিকা হুত্ৱা জীৱন্তী নিৰোধতো ৱুট্ঠিতস্স অগ্গসাৱকস্স পূজাসক্কাৰপুব্বকং দানং দত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তা. ততো চৱিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ফুস্সস্স ভগৱতো কালে সত্থু ৱেমাতিকভাতিকানং কম্মিকস্স গেহে ৱসমানা দানং পটিচ্চ ‘‘একং দেহী’’তি সামিকেন ৱুত্তে দ্ৱে দেন্তী, বহুং পুঞ্ঞং কত্ৱা কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিকৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতিৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা ৱিসাখস্স সেট্ঠিনো গেহং গতা.
অথেকদিৱসং ৱিসাখো সেট্ঠি সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা অনাগামী হুত্ৱা ঘৰং গন্ত্ৱা পাসাদং অভিৰুহন্তো সোপানমত্থকে ঠিতায ধম্মদিন্নায পসাৰিতহত্থং অনালম্বিত্ৱাৱ পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা ভুঞ্জমানোপি তুণ্হীভূতোৱ ভুঞ্জি. ধম্মদিন্না তং উপধাৰেত্ৱা, ‘‘অয্যপুত্ত, কস্মা ত্ৱং অজ্জ মম হত্থং নালম্বি, ভুঞ্জমানোপি ন কিঞ্চি কথেসি, অত্থি নু খো কোচি ময্হং দোসো’’তি আহ. ৱিসাখো ‘‘ধম্মদিন্নে, ন তে দোসো অত্থি, অহং পন অজ্জ পট্ঠায ইত্থিসৰীৰং ফুসিতুং আহাৰে চ লোলভাৱং কাতুং অনৰহো, তাদিসো মযা ধম্মো পটিৱিদ্ধো. ত্ৱং পন সচে ইচ্ছসি, ইমস্মিংযেৱ গেহে ৱস. নো চে ইচ্ছসি, যত্তকেন ধনেন তে অত্থো, তত্তকং গহেত্ৱা কুলঘৰং গচ্ছাহী’’তি আহ. ‘‘নাহং, অয্যপুত্ত, তযা ৱন্তৱমনং আচমিস্সামি, পব্বজ্জং মে অনুজানাহী’’তি. ৱিসাখো ‘‘সাধু, ধম্মদিন্নে’’তি তং সুৱণ্ণসিৱিকায ভিক্খুনিউপস্সযং পেসেসি. সা পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা কতিপাহং তত্থ ৱসিত্ৱা ৱিৱেকৱাসং ৱসিতুকামা আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘অয্যা, আকিণ্ণট্ঠানে ময্হং চিত্তং ন ৰমতি, গামকাৱাসং গচ্ছামী’’তি আহ. ভিক্খুনিযো তং গামকাৱাসং নযিংসু. সা তত্থ ৱসন্তী অতীতে মদ্দিতসঙ্খাৰতায ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.৩.৯৫-১৩০) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘তদাহং হংসৱতিযং, কুলে অঞ্ঞতৰে অহুং;
পৰকম্মকাৰী আসিং, নিপকা সীলসংৱুতা.
‘‘পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স, সুজাতো অগ্গসাৱকো;
ৱিহাৰা অভিনিক্খম্ম, পিণ্ডপাতায গচ্ছতি.
‘‘ঘটং গহেত্ৱা গচ্ছন্তী, তদা উদকহাৰিকা;
তং দিস্ৱা অদদং পূপং, পসন্না সেহি পাণিভি.
‘‘পটিগ্গহেত্ৱা তত্থেৱ, নিসিন্নো পৰিভুঞ্জি সো;
ততো নেত্ৱান তং গেহং, অদাসিং তস্স ভোজনং.
‘‘ততো মে অয্যকো তুট্ঠো, অকৰী সুণিসং সকং;
সস্সুযা সহ গন্ত্ৱান, সম্বুদ্ধং অভিৱাদযিং.
‘‘তদা সো ধম্মকথিকং, ভিক্খুনিং পৰিকিত্তযং;
ঠপেসি এতদগ্গম্হি, তং সুত্ৱা মুদিতা অহং.
‘‘নিমন্তযিত্ৱা সুগতং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং;
মহাদানং দদিত্ৱান, তং ঠানমভিপত্থযিং.
‘‘ততো মং সুগতো আহ, ঘননিন্নাদসুস্সৰো;
মমুপট্ঠাননিৰতে, সসঙ্ঘপৰিৱেসিকে.
‘‘সদ্ধম্মস্সৱনে যুত্তে, গুণৱদ্ধিতমানসে;
ভদ্দে ভৱস্সু মুদিতা, লচ্ছসে পণিধীফলং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;
ধম্মদিন্নাতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱিকা.
‘‘তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং মহামুনিং;
মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, পচ্চযেহি ৱিনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.
‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নৰিস্সৰো;
কাসিৰাজা কিকী নাম, বাৰাণসিপুৰুত্তমে.
‘‘ছট্ঠা তস্সাসহং ধীতা, সুধম্মা ইতি ৱিস্সুতা;
ধম্মং সুত্ৱা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমৰোচযিং.
‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগাৰেৱ তদা মযং;
ৱীসৱস্সসহস্সানি, ৱিচৰিম্হ অতন্দিতা.
‘‘কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং, ৰাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;
বুদ্ধোপট্ঠাননিৰতা, মুদিতা সত্ত ধীতৰো.
‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;
ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.
‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, পটাচাৰা চ কুণ্ডলা;
গোতমী চ অহঞ্চেৱ, ৱিসাখা হোতি সত্তমী.
‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, গিৰিব্বজপুৰুত্তমে;
জাতা সেট্ঠিকুলে ফীতে, সব্বকামসমিদ্ধিনে.
‘‘যদা ৰূপগুণূপেতা, পঠমে যোব্বনে ঠিতা;
তদা পৰকুলং গন্ত্ৱা, ৱসিং সুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৱা লোকসৰণং, সুণিত্ৱা ধম্মদেসনং;
অনাগামিফলং পত্তো, সামিকো মে সুবুদ্ধিমা.
‘‘তদাহং অনুজানেত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিযং;
নচিৰেনেৱ কালেন, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘তদা উপাসকো সো মং, উপগন্ত্ৱা অপুচ্ছথ;
গম্ভীৰে নিপুণে পঞ্হে, তে সব্বে ব্যাকৰিং অহং.
‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;
ভিক্খুনিং ধম্মকথিকং, নাঞ্ঞং পস্সামি এদিসিং.
‘‘ধম্মদিন্না যথা ধীৰা, এৱং ধাৰেথ ভিক্খৱো;
এৱাহং পণ্ডিতা হোমি, নাযকেনানুকম্পিতা.
‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা.
‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগাৰস্মানগাৰিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.
‘‘ইদ্ধীসু চ ৱসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;
পৰচিত্তানি জানামি, সত্থুসাসনকাৰিকা.
‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;
খেপেত্ৱা আসৱে সব্বে, ৱিসুদ্ধাসিং সুনিম্মলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. (অপ. থেৰী ২.৩.৯৫-১৩০);
অৰহত্তং পন পত্ৱা ‘‘ময্হং মনং মত্থকং পত্তং, ইদানি ইধ ৱসিত্ৱা কিং কৰিস্সামি, ৰাজগহমেৱ গন্ত্ৱা সত্থাৰঞ্চ ৱন্দিস্সামি, বহূ চ মে ঞাতকা পুঞ্ঞানি কৰিস্সন্তী’’তি ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰাজগহমেৱ পচ্চাগতা. ৱিসাখো তস্সা আগতভাৱং সুত্ৱা তস্সা অধিগমং ৱীমংসন্তো পঞ্চক্খন্ধাদিৱসেন পঞ্হং পুচ্ছি. ধম্মদিন্না সুনিসিতেন সত্থেন কুমুদনাড়ে ছিন্দন্তী ৱিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি. ৱিসাখো সব্বং পুচ্ছাৱিস্সজ্জননযং সত্থু আৰোচেসি. সত্থা ‘‘পণ্ডিতা, ৱিসাখ, ধম্মদিন্না ভিক্খুনী’’তিআদিনা তং পসংসন্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৱা ব্যাকতভাৱং পৱেদেত্ৱা তমেৱ চূড়ৱেদল্লসুত্তং (ম. নি. ১.৪৬০) অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা তং ধম্মকথিকানং ভিক্খুনীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. যদা পন সা তস্মিং গামকাৱাসে ৱসন্তী হেট্ঠিমমগ্গে অধিগন্ত্ৱা অগ্গমগ্গত্থায ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, তদা –
১২. ‘‘ছন্দজাতা অৱসাযী, মনসা চ ফুটা সিযা;
কামেসু অপ্পটিবদ্ধচিত্তা, উদ্ধংসোতাতি ৱুচ্চতী’’তি. –
ইমং গাথং অভাসি.
তত্থ ছন্দজাতাতি অগ্গফলত্থং জাতচ্ছন্দা. অৱসাযীতি অৱসাযো ৱুচ্চতি অৱসানং নিট্ঠানং, তম্পি কামেসু অপ্পটিবদ্ধচিত্ততায ‘‘উদ্ধংসোতা’’তি ৱক্খমানত্তা সমণকিচ্চস্স নিট্ঠানং ৱেদিতব্বং, ন যস্স কস্সচি, তস্মা পদদ্ৱযেনাপি অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানাতি অযমত্থো ৱুত্তো হোতি. মনসা চ ফুটা সিযাতি হেট্ঠিমেহি তীহি মগ্গচিত্তেহি নিব্বানং ফুটা ফুসিতা ভৱেয্য. কামেসু অপ্পটিবদ্ধচিত্তাতি অনাগামিমগ্গৱসেন কামেসু ন পটিবদ্ধচিত্তা. উদ্ধংসোতাতি উদ্ধমেৱ মগ্গসোতো সংসাৰসোতো চ এতিস্সাতি উদ্ধংসোতা. অনাগামিনো হি যথা অগ্গমগ্গো উপ্পজ্জতি, ন অঞ্ঞো, এৱং অৱিহাদীসু উপ্পন্নস্স যাৱ অকনিট্ঠা উদ্ধমেৱ উপ্পত্তি হোতীতি.
ধম্মদিন্নাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.