সাসনপট্ঠানৱাৰৱণ্ণনা
৮৯. এৱং সব্বথা নযসমুট্ঠানং ৱিভজিত্ৱা ইদানি সাসনপট্ঠানং ৱিভজন্তো যস্মা সঙ্গহৱাৰাদীসু মূলপদেহেৱ পট্ঠানং সঙ্গহেত্ৱা সৰূপতো ন দস্সিতং, তস্মা যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বং, এৱং পট্ঠানতোপি মূলপদানি নিদ্ধাৰেতব্বানীতি দস্সনত্থং ‘‘অট্ঠাৰস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে’’তি আহ. মূলপদসাসনপট্ঠানানঞ্হি অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্গহো পুব্বে দস্সিতো এৱাতি. অথ সাসনপট্ঠানন্তি কো ৱচনত্থো? সাসনস্স পট্ঠানন্তি সাসনপট্ঠানং, সাসনং দেসনা, তস্সা ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুৰূপং তেসং হিতসুখনিপ্ফাদনত্থং পকাৰেহি ঠানং পৱত্তি সাসনপট্ঠানং. ইধ পন তস্স তথাভাৱদীপনং ‘‘সাসনপট্ঠান’’ন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা সাসনং অধিসীলসিক্খাদযো. তেসং পৱত্তনুপাযভাৱতো পতিট্ঠহন্তি এতেহীতি পট্ঠানানি, সংকিলেসাদিধম্মা. তেসং পৱেদনতো তদুপচাৰেন সুত্তানি পট্ঠানানি. তেসং পন সমূহভাৱতো অযং পকৰণপ্পদেসো পট্ঠানং নাম.
অপৰো নযো – কেনট্ঠেন পট্ঠানং? পট্ঠিতট্ঠেন গমনট্ঠেনাতি অত্থো. ‘‘যে তে গোট্ঠা পট্ঠিতগাৱো’’তি (ম. নি. ১.১৫৬) আগতট্ঠানস্মিঞ্হি যেন পট্ঠানেন তে ‘‘গোট্ঠা পট্ঠিতগাৱো’’তি ৱুত্তা, তং অত্থতো গমনং হোতি. ইতি নাতিৱিত্থাৰিতনযেসু হাৰনযেসু অনিস্সঙ্গগমনস্স দেসনাঞাণস্স সংকিলেসভাগিযাদিলোকিযাদিভেদেসু তদুভযৱোমিস্সকভেদেসু চ ৱিত্থাৰিতনযলাভতো নিস্সঙ্গৱসেন পৱত্তগমনত্তা তে সংকিলেসভাগিযাদযো লোকিযাদযো চ ৱিসুং ৱিসুং ৱোমিস্সা চ অধিকৰণৱসেন পট্ঠানং নাম. তেসং পকাসনতো অযং পকৰণপ্পদেসো পট্ঠানন্তি ৱেদিতব্বং.
‘‘সংকিলেসভাগিয’’ন্তিআদীসু সংকিলিস্সতি এতেনাতি সংকিলেসো. সংকিলেসভাগে সংকিলেসকোট্ঠাসে পৱত্তং সংকিলেসভাগিযং. ৱাসনা পুঞ্ঞভাৱনা, ৱাসনাভাগে পৱত্তং ৱাসনাভাগিযং, ৱাসনং ভজাপেতীতি ৱা ৱাসনাভাগিযং. নিব্বিজ্ঝনং লোভক্খন্ধাদীনং পদালনং নিব্বেধো. নিব্বেধভাগে পৱত্তং, নিব্বেধং ভজাপেতীতি ৱা নিব্বেধভাগিযং. পৰিনিট্ঠিতসিক্খাধম্মা অসেক্খা, অসেক্খভাৱে পৱত্তং, অসেক্খে ভজাপেতীতি ৱা অসেক্খভাগিযং. তেসু যত্থ তণ্হাদিসংকিলেসো ৱিভত্তো, ইদং সংকিলেসভাগিযং. যত্থ দানাদিপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱিভত্তং, ইদং ৱাসনাভাগিযং. যত্থ সেক্খা সীলক্খন্ধাদযো ৱিভত্তা, ইদং নিব্বেধভাগিযং. যত্থ পন অসেক্খা সীলক্খন্ধাদযো ৱিভত্তা, ইদং অসেক্খভাগিযং. ইতৰানি তেসং ৱোমিস্সকনযৱসেন ৱুত্তানি.
তানি পন ছ দুকা চত্তাৰো তিকা একং চতুক্কং অপৰম্পি একং চতুক্কন্তি দ্ৱাদস হোন্তি. তেসু চত্তাৰো দুকা দ্ৱে চ তিকা উদ্ধটা, ইতৰে ন উদ্ধটা, অনুদ্ধৰণে কাৰণং নত্থি. ইমিনা নযেন তেপি গহেতুং সক্কাতি পাড়িযং সংখিত্তাতি দট্ঠব্বং. তথা হি ৱক্খতি – ‘‘ইমানি চত্তাৰি সুত্তানি, সাধাৰণানি কতানি অট্ঠ ভৱন্তী’’তিআদি. তত্থ যস্মা কত্থচি সুত্তে তণ্হাসংকিলেসোৱ নিদ্দিসীযতি, কত্থচি দিট্ঠিসংকিলেসোৱ, কত্থচি দুচ্চৰিতসংকিলেসোৱ নিদ্দিসীযতি, তস্মা সংকিলেসভাগিযং সুত্তং তিধা ৱিভজিত্ৱা উদ্দিট্ঠং ‘‘তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা. তথা ৱোদানং নাম সংকিলেসে সতি হোতীতি ৱোদানভাগিযং সুত্তং সংকিলেসৱিভাগেন তিধাৱ উদ্দিট্ঠং ‘‘তণ্হাৱোদানভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা. তং পন অত্থতো ৱাসনাভাগিযাদি এৱ হোতি. অযঞ্চ নযো কেসুচি পোত্থকেসু নত্থি.
‘‘তত্থ সংকিলেসো তিৱিধো’’তিআদি সংকিলেসপটিপক্খতো সমথাদিনিদ্ধাৰণৱসেন ৱাসনাভাগিযাদিসুত্তানং ৱিসযদস্সনত্থং আৰদ্ধং. তত্থ যদি আসত্তি উপ্পজ্জতি ভৱেসূতি ভৱেসু ছন্দৰাগং পজহিতুং অসক্কোন্তস্স যদি ভৱপত্থনা উপ্পজ্জতি. এৱং সাযন্তি এৱমস্স পুগ্গলস্স অযং সমথৱিপস্সনাভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ভৱতি পুজ্জভৱফলনিব্বত্তনতো. তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততীতি তত্ৰ তত্ৰ ভৱে উপপত্তিযা সংৱত্ততি. ইমানি চত্তাৰি সুত্তানীতি ইমানি সংকিলেসভাগিযাদীনি চত্তাৰি সুত্তানি. সাধাৰণানি কতানীতি সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ, ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চাতি এৱং পদন্তৰসংযোজনৱসেন মিস্সিতানি কতানি. অট্ঠ ভৱন্তীতি পুৰিমানি চত্তাৰি ইমানি চত্তাৰীতি এৱং অট্ঠ ভৱন্তি.
তানিযেৱ অট্ঠ সুত্তানি সাধাৰণানি কতানি সোড়স ভৱন্তীতি তানিযেৱ যথাৱুত্তানি অট্ঠ সুত্তানি ৱাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ, নিব্বেধভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ, নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ নেৱসংকিলেসভাগিযঞ্চ, নৱাসনাভাগিযঞ্চ ননিব্বেধভাগিযঞ্চ ন অসেক্খভাগিযঞ্চাতি এৱং সাধাৰণানি কতানি পুৰিমানি অট্ঠ ইমানি অট্ঠাতি সোড়স ভৱন্তি. তেসু চত্তাৰো এককা, ছ দুকা, চত্তাৰো তিকা, একো চতুক্কো, অপৰোপি একো চতুক্কোতি অযম্পি ৱিভাগো ৱেদিতব্বো. তত্থাপি দ্ৱে দুকা, দ্ৱে তিকা, দ্ৱে চতুক্কা চ পাড়িযং অনাগতাতি ৱেদিতব্বা.
ইদানি ইমস্স পট্ঠানস্স সকলসাসনসঙ্গহিতভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘ইমেহি সোড়সহি সুত্তেহি ভিন্নেহি নৱৱিধং সুত্তং ভিন্নং ভৱতী’’তি ৱুত্তং. তস্সত্থো – ইমেহি সংকিলেসভাগিযাদীহি সোড়সহি সুত্তেহি পট্ঠাননযেন ৱিভত্তেহি সুত্তগেয্যাদিনৱৱিধং পৰিযত্তিসাসনসঙ্খাতং সুত্তং ভিন্নং সোড়সধা ৱিভত্তং হোতি. ইমিনা সোড়সৱিধেন পট্ঠানেন অসঙ্গহিতো পৰিযত্তিসাসনস্স পদেসো নত্থীতি অধিপ্পাযো. কথং পন সংকিলেসভাগিযাদিভাৱো গহেতব্বোতি? আহ ‘‘গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা’’তিআদি. তত্থ গাথায গাথা অনুমিনিতব্বাতি অযং গাথা ৱিয গাথা সংকিলেসভাগিযাতি ৱা ৱাসনাভাগিযাতি ৱা নিব্বেধভাগিযাতি ৱা অসেক্খভাগিযাতি ৱা অনুমিনিতব্বা, অনু অনু মিনিত্ৱা তক্কেত্ৱা জানিতব্বাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ গাথাৱেয্যাকৰণৱিনিমুত্তা সব্বা পৰিযত্তি ‘‘সুত্তেনা’’তিপদেন সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা.
৯০. ইদানি সংকিলেসভাগিযাদীনি সুত্তানি যথানিদ্দিট্ঠানি উদাহৰণৱসেন ৱিভাৱেতুং ‘‘তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না’’তি গাথায অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. যথা ইমস্স, এৱং ইতো পৰানম্পি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানং উত্তানপদানঞ্চ অত্থং ন ৱণ্ণযিস্সাম.
অগতিগমনানীতি কাযাদীহি অযুত্তগমনানি, অকত্তব্বকৰণানীতি অত্থো. ছন্দাতি ছন্দহেতু ইচ্ছাপচ্চযা. অগতিং গচ্ছতীতি অগন্তব্বং গতিং গচ্ছতি, অকত্তব্বং কৰোতীতি অত্থো. ধম্মন্তি সাধূনং অৰিযানং ধম্মং. অতিৱত্ততীতি অতিমদ্দিত্ৱা ৱীতিক্কমতি. নিহীযতীতি হাযতি. যসোতি কিত্তি চ পৰিৱাৰো চ.
‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি গাথাযং মনোতি যদিপি কামাৱচৰকুসলাদিভেদং সব্বম্পি চতুভূমকচিত্তং মনো, ইমস্মিং পন ঠানে চক্খুপালত্থেৰস্স (ধ. প. ১-২; থেৰগা. ৯৫) পুৰিমজাতিযং ৱেজ্জভূতস্স উপ্পন্নৱসেন নিযমিযমানং পটিঘসম্পযুত্তচিত্তমেৱ লব্ভতি. সো মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা, মনসা পঠমগামিনা সমন্নাগতাতি অত্থো. ধম্মাতি নিস্সত্তনিজ্জীৱট্ঠেন ধম্মা, তে পন ৱেদনাদযো তযো অৰূপিনো খন্ধা. এতে হি মনোপুব্বঙ্গমা. কথং পনেতেহি সদ্ধিং একস্মিং ৱত্থুস্মিং একস্মিঞ্চ আৰম্মণে একক্খণে উপ্পজ্জমানো মনো পুব্বঙ্গমো নাম হোতীতি? উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন. যথা হি বহূসু একতো গামঘাতাদিকম্মানি কৰোন্তেসু ‘‘কো এতেসং পুব্বঙ্গমো’’তি ৱুত্তে যো তেসং পচ্চযো হোতি, যং যং নিস্সায তে তং কম্মং কৰোন্তি, সো দত্তো ৱা মিত্তো ৱা তেসং পুব্বঙ্গমোতি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ইতি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. ন হি তে মনে অনুপ্পজ্জন্তে উপ্পজ্জিতুং সক্কুণন্তি, মনো পন একচ্চেসু চেতসিকেসু অনুপ্পজ্জন্তেসুপি উপ্পজ্জতি এৱ.
অধিপতিৱসেন মনো সেট্ঠো এতেসন্তি মনোসেট্ঠা. যথা হি চোৰাদীনং চোৰজেট্ঠকাদযো অধিপতিনো সেট্ঠা, তথা তেসম্পি মনো সেট্ঠো. যথা পন দাৰুআদীহি নিপ্ফন্নানি ভণ্ডানি দাৰুমযাদীনি নাম হোন্তি, তথা এতেপি মনতো নিপ্ফন্নত্তা মনোমযা নাম. পদুট্ঠেনাতি অভিজ্ঝাদীহি দোসেহি পদুট্ঠেন দূসিতেন ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা. সো হি ভাসন্তো চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতমেৱ ভাসতি, কৰোন্তোপি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতমেৱ কৰোতি, অভাসন্তো অকৰোন্তো তেহি অভিজ্ঝাদীহি পদুট্ঠমনতায তিৱিধং মনোদুচ্চৰিতং পূৰেতি. এৱমস্স দস অকুসলকম্মপথা পাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ততো নং দুক্খমন্ৱেতীতি ততো তিৱিধদুচ্চৰিততো তং পুগ্গলং দুক্খং অন্ৱেতি দুচ্চৰিতানুভাৱেন চতূসু অপাযেসু দুক্খং অনুগচ্ছতি. যথা কিং? চক্কংৱ ৱহতো পদন্তি, যথা নাম সকটং ৱহতো বলীবদ্দস্স পদং পহৰন্তং চক্কং অনুগচ্ছতি, এৱং নং পুগ্গলং দুক্খমনুগচ্ছতীতি.
‘‘মিদ্ধী যদা হোতী’’তি গাথাযং মিদ্ধীতি থিনমিদ্ধাভিভূতো. মহগ্ঘসোতি মহাভোজনো আহৰহত্থকঅলংসাটকতত্ৰৱট্টককাকমাসকভুত্তৱমিতকানং অঞ্ঞতৰো ৱিয. নিদ্দাযিতাতি সুপনসীলো. সম্পৰিৱত্তসাযীতি সেয্যসুখপস্সসুখানং অনুযুঞ্জনৱসেন সম্পৰিৱত্তকসযনসীলো. নিৱাপপুট্ঠোতি কুণ্ডকাদিনা সূকৰভত্তেন পুট্ঠো. ঘৰসূকৰো হি বালকালতো পট্ঠায পোসিযমানো থূলসৰীৰকালে গেহতো বহি নিক্খমিতুং অলভন্তো হেট্ঠামঞ্চাদীসু সম্পৰিৱত্তিত্ৱা সম্পৰিৱত্তিত্ৱা অস্সসন্তো পস্সসন্তো সযতেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – যদা পুৰিসো মিদ্ধী চ হোতি মহগ্ঘসো চ, নিৱাপপুট্ঠো মহাৱৰাহো ৱিয অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন যাপেতুং অসক্কোন্তো নিদ্দাসীলো সংপৰিৱত্তসাযী, তদা সো ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি তীণি লক্খণানি মনসি কাতুং ন সক্কোতি. তেসং অমনসিকাৰা মন্দপঞ্ঞো পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতি, গব্ভৱাসতো ন পৰিমুচ্চতীতি.
‘‘অযসাৱ মল’’ন্তি গাথাযং অযসাতি অযতো. সমুট্ঠিতন্তি জাতং. ততুট্ঠাযাতি ততো উট্ঠহিত্ৱা. অতিধোনচাৰিনন্তি ধোনা ৱুচ্চতি চত্তাৰো পচ্চযে ইদমত্থিতায অলমেতেনাতি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনপঞ্ঞা, তং অতিক্কমিত্ৱা চৰন্তো অতিধোনচাৰী নাম. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অযতো মলং সমুট্ঠায যতো তং সমুট্ঠিতং, তমেৱ খাদতি ৱিনাসেতি, এৱমেৱং চত্তাৰো পচ্চযে অপ্পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তং অতিধোনচাৰিনং সানি কম্মানি অত্তনো সন্তানে উট্ঠিতত্তা অত্তনো সন্তকানেৱ তানি কম্মানি দুগ্গতিং নযন্তীতি.
‘‘চোৰো যথা’’তি গাথাযং চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহীতোতি যথা চোৰো ঘৰসন্ধিং ছিন্দিত্ৱা গেহং পৱিসন্তো ঘৰসন্ধিমুখে এৱ ৰাজপুৰিসেহি গহিতো. সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চাতি তেন অত্তনা কতকম্মেন কসাভিতাড়নাদিনা হঞ্ঞতি চেৱ অদ্দুবন্ধনাদিনা বজ্ঝতি চ. এৱং অযং পেচ্চ পজা পৰত্থাতি এৱম্পি অযং পাপকাৰিনী পজা ইতো চৱিত্ৱা পৰলোকে. সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চাতি অত্তনাৱ কতেন পাপকম্মেন নিৰযাদীসু নানপ্পকাৰেহি কম্মকাৰণাদীহি হঞ্ঞতি চেৱ পৰিবজ্ঝতি চাতি.
‘‘সুখকামানী’’তি গাথাযং যো দণ্ডেন ৱিহিংসতীতি যো পুগ্গলো দণ্ডেন ৱা লেড্ডুআদীহি ৱা ৱিবাধতি. পেচ্চ সো ন লভে সুখন্তি সো পুগ্গলো পৰলোকে মনুস্সসুখং ৱা দিব্বসুখং ৱা ন লভতি, নিব্বানসুখে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.
গুন্নং চে তৰমানানন্তি গাৱীসু মহোঘং তৰন্তীসু. জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৱোতি যদি যূথপতি উসভো কুটিলং গচ্ছতি. সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তীতি সব্বাপি তা গাৱিযো কুটিলমেৱ গচ্ছন্তি. কস্মা? নেত্তে জিম্হং গতে সতীতি নেত্তৰি কুটিলং গতে সতি, নেত্তস্স কুটিলং গতত্তাতি অত্থো. সো হি তাসং পচ্চযিকো উপদ্দৱহৰো চ.
‘‘এৱমেৱ’’ন্তি গাথাযং যথা চেতং, এৱমেৱং যো মনুস্সেসু পধানসম্মতো, যদি সো অধম্মচাৰী সিযা. যে তস্স অনুজীৱিনো, সব্বেপি অধম্মিকাৱ হোন্তি. সামিসম্পদা হি পকতিসম্পদং সম্পাদেতি. যস্মা চ এতদেৱ, তস্মা সব্বং ৰট্ঠং দুক্খং সেতি, ৰাজা চে হোতি অধম্মিকো. সুকিচ্ছৰূপা ৱতাতি সুট্ঠু কিচ্ছাপন্নৰূপা ৱত. উপধীসূতি কামগুণূপধীসু. ৰত্তাতি ৰাগাভিভূতা. কটুকন্তি দুক্খং.
কুক্কুচ্চজনকেনেৱ পত্তৱট্টিপ্পভৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা ফলুপ্পত্তি কদলিযা পৰাভৱায হোতীতি আহ – ‘‘ফলং ৱে কদলিং হন্তী’’তি. তথা ফলপৰিযোসানত্তা ওসধীনং ‘‘ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়’’ন্তি ৱুত্তং. ৱড়ৱায কুচ্ছিস্মিং গদ্ৰভস্স জাতা অস্সতৰী নাম, সা গব্ভং গণ্হিত্ৱা কালে সম্পত্তে ৱিজাযিতুং ন সক্কোতি. পাদেহি ভূমিং পহৰন্তী তিট্ঠতি, অথস্স চত্তাৰো পাদে চতূসু খাণুকেসু বন্ধিত্ৱা কুচ্ছিং ফালেত্ৱা পোতকং নীহৰন্তি, সা তত্থেৱ মৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘গব্ভো অস্সতৰিং যথা’’তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অত্তনো ফলং কদলিৱেড়ুনড়েপি ৱিনাসেতি, গব্ভো চ অস্সতৰিং, এৱং অত্তনো কম্মফলভূতো সক্কাৰো অসপ্পুৰিসং ৱিনাসেতীতি.
কোধমক্খগৰূতি কুজ্ঝনলক্খণং কোধং, পৰগুণমক্খনলক্খণং মক্খঞ্চ গৰুং কত্ৱা উদ্ধং কত্ৱা উক্খিপিত্ৱা চৰন্তো. সুখেত্তেতি সুখেত্তেপি. পূতিবীজংৱাতি পূতিভাৱং গতং বীজং ৱিয. ছকণৰসাদিপৰিভাৱনসুক্খাপনসুখসযাদীনি অকৰণেন বীজদোসদুট্ঠন্তি অত্থো.
৯১. চেতসাতি অত্তনো চিত্তেন. চেতোতি তস্স পুগ্গলস্স চিত্তং. পৰিচ্চাতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. ইৰিযতীতি পৱত্ততি. যথাভতন্তি যথা কিঞ্চি আহৰিত্ৱা ঠপিতং.
মাকত্থাতি মা অকত্থ. ন পমুত্যত্থীতি পমোক্খো নত্থি. উপেচ্চাপীতি সঞ্চিচ্চাপি, বুদ্ধিপুব্বেনাপীতি অত্থো.
‘‘অধম্মেনা’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘মুসাৱাদেনা’’তি ৱচনং মুসাৱাদস্স মহাসাৱজ্জভাৱদস্সনত্থং. তেনেৱাহ – ‘‘একং ধম্মং অতীতস্সা’’তিআদি (ধ. প. ১৭৬), তথা ‘‘এৱং পৰিত্তং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তিআদি (ম. নি. ২.১০৮). তং কথং নু ভৱিস্সতীতি তং ধনং কেন নু পকাৰেন তেসং ভৱিস্সতি. অধম্মেন তেসং সম্ভতত্তা তেসু নচিৰট্ঠিতিকং হোতীতি অত্থো. অন্তৰাযা সু ভৱিস্সন্তীতি অধম্মিযৱোহাৰাদিতো ৰাজন্তৰাযাদযো ভৱিস্সন্তি. সূতি নিপাতমত্তং. সম্ভতস্স ৱিনস্সতীতি ইমস্স সম্ভতং সজ্জিতং ৱিনস্সতি. সগ্গন্তি সুগতিং. সা হি ৰূপাদীহি সোভনেহি অগ্গোতি সগ্গোতি অধিপ্পেতা. এত্তাৱতাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং অত্থানং হানিযা. হতাতি ৱিনট্ঠা.
ৱিৱট্টতেতি নিৱট্টতি. লোভা খণতি অত্তানন্তি লোভহেতু অপুঞ্ঞানি কৰোন্তো কাযৱিসমাদিযোগেন অত্তানং খণতি নাম. মিত্তেহি জীৰতীতি মিত্তভাৱেহি হাযতি.
চৰন্তীতি চতূহি ইৰিযাপথেহি অকুসলমেৱ কৰোন্তা ৱিচৰন্তি. বালাতি ইধলোকত্থং পৰলোকত্থঞ্চ অজানন্তা ইধ বালা নাম. দুম্মেধাতি নিপ্পঞ্ঞা. ন হি পঞ্ঞায দুট্ঠত্তং নাম অত্থি. অমিত্তেনেৱাতি অমিত্তভূতেন ৱিয ৱেৰিনা ৱিয হুত্ৱা. কটুকপ্ফলন্তি তিখিণফলং, দুক্খফলন্তি অত্থো. ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৱা অনুতপ্পতীতি যং কম্মং নিৰযাদীসু নিব্বত্তনসমত্থং দুক্খুদযং কত্ৱা অনুস্সৰিতানুস্সৰিতক্খণে অনুতপ্পতি অনুসোচতি, তং কতং ন সাধু ন সুন্দৰং ন ভদ্দকং. যস্স অস্সুমুখোতি যস্স অস্সূহি তিন্তমুখো ৰোদন্তো ৱিপাকং পটিসেৱতি অনুভোতি.
দুক্কৰন্তি ৱত্তপটিৱত্তপূৰণাদিৱসেন আভিসমাচাৰিকসীলস্স কাতুং অসক্কুণেয্যতায দুক্কৰং. সমাদানতো পট্ঠায খণ্ডং অকত্ৱা ৱিসেসতো আদিব্ৰহ্মচৰিযকস্স চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায দুত্তিতিক্খং, সীলসংৱৰাদযো ৱা অপৰিক্খতে কত্ৱা সম্পাদেতুং অসক্কুণেয্যতায দুক্কৰং. অধিৱাসেতব্বানং পন দুস্সহনতো খন্তিসংৱৰংৱসেন দুত্তিতিক্খং. অব্যত্তেনাতি মন্দপঞ্ঞেন. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৱো. তত্থাতি তস্স সামঞ্ঞস্স. সম্বাধাতি দুন্নিৱত্থদুপ্পাৰুতমাতুগামাদিসম্মদ্দা. যত্থাতি সীলসংৱৰাদীনং পৰিবন্ধভূতেসু সম্বাধসঙ্খাতেসু ৱিসভাগাৰম্মণাদীসু. অথ ৱা দুক্কৰন্তিপদস্স অত্থং দস্সেতুং দুত্তিতিক্খন্তি ৱুত্তং. দুত্তিতিক্খন্তি দুক্খমং দুৰধিৱাসিযং. অব্যত্তেনাতি বালেন. সামঞ্ঞন্তি সমণধম্মো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং পণ্ডিতা কুলপুত্তা দসপি ৱস্সানি ৱীসতিপি…পে… সট্ঠিপি ৱস্সানি দন্তেভি দন্তমাধায জিৱ্হায তালুং আহচ্চ চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হিত্ৱা একাসনং একভত্তং পটিসেৱমানা আপাণকোটিকং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তা সামঞ্ঞং কৰোন্তি, তং বালা অব্যত্তা কাতুং ন সক্কোন্তীতি. বহূহি তত্থ সম্বাধাতি তস্মিং সামঞ্ঞসঙ্খাতে অৰিযমগ্গে বহূ সম্বাধা, মগ্গাধিগমায পটিপন্নস্স বহূ পৰিস্সযাতি অত্থো.
অপ্পমেয্যং পমিনন্তোতি অপ্পমেয্যং খীণাসৱপুগ্গলং ‘‘এত্তকসীলো অযং এত্তকসমাধি এত্তকপঞ্ঞো’’তি এৱং মিনন্তো. কোধ ৱিদ্ৱা ৱিকপ্পযেতি কো ইধ ৱিদ্ৱা মেধাৱী ৱিকপ্পেয্য, খীণাসৱোৱ খীণাসৱং মিনন্তো ৱিকপ্পেয্যাতি দীপেতি. নিৱুতং মঞ্ঞেতি যো পন পুথুজ্জনো মিনেতুং আৰভতি, তং নিৱুতং অৱকুজ্জপঞ্ঞং মঞ্ঞামি. অকিস্সৱন্তি কিস্সৱা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, নিপ্পঞ্ঞন্তি অত্থো.
কুঠাৰীতি অত্তচ্ছেদকট্ঠেন কুঠাৰিসদিসী ফৰুসৱাচা. ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতে মূলেযেৱ নিকন্ততি. ৱিসং হলাহলং ইৱাতি হলাহলসঙ্খাতং ৱিসং ইৱ. এৱং ৱিৰদ্ধং পাতেতীতি ৱিৰদ্ধং অপৰদ্ধং খলিতপুগ্গলং এৱং অপাযেসু ৱিনিপাতেতি. ৱাচা দুব্ভাসিতা যথাতি যথা ৱাচা অৰিযূপৱাদনৱসেন দুব্ভাসিতা.
৯২. নিন্দিযন্তি নিন্দনীযং. তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযোতি যো গুণৱিসিট্ঠতায পসংসাৰহো পুগ্গলো, তং ৱা সো পাপিচ্ছতাদীনি আৰোপেত্ৱা গৰহতি. ৱিচিনাতীতি উপচিনাতি. কলিন্তি অপৰাধং. অযং কলীতি অযং অপৰাধো. অক্খেসূতি জূতকীড়নক্খেসু. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন অত্তনো ধনেনাপি অত্তনাপি সদ্ধিং. সুগতেসূতি সোভনগমনত্তা, সুন্দৰং ঠানং গতত্তা, সম্মা গতত্তা, সম্মা চ গদত্তা সুগতসঙ্খাতেসু বুদ্ধাদীসু. মনং পদোসযেতি যো মনং পদোসেয্য, তস্স অযং মনোপদোসো এৱ মহত্তৰো কলীতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা? যস্মা সতং সহস্সানং…পে… পাপকন্তি. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিৰব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপৰানি ছত্তিংসতি নিৰব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায পঞ্চ চ অব্বুদানি. তস্মা ৱস্সগণনায এত্তকো সো কালো, যং কালং অৰিযগৰহিৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপকং নিৰযং উপেতি, তত্থ পচ্চতীতি ৱুত্তং হোতি. ইদঞ্চ সঙ্খেপেন পদুমনিৰযে আযুপ্পমাণং, ৱিত্থাৰেন পন পৰতো আগমিস্সতি.
লোভগুণেতি ‘‘গুণো’’তি বালেহি দিট্ঠত্তা, অনেকক্খত্তুং পৱত্তিতত্তা চ লোভোযেৱ লোভগুণো, তস্মিং লোভগুণে, তণ্হাযাতি অত্থো. অনুযুত্তোতি অনু অনু যুত্তো. অৱদঞ্ঞূতি অৱচনঞ্ঞূ, বুদ্ধানম্পি ওৱাদস্স অগ্গহণতো. মচ্ছৰীতি পঞ্চৱিধমচ্ছৰিযেন মচ্ছৰী. পেসুণিযং অনুযুত্তোতি পেসুণিযস্মিং অনুযুত্তো অগ্গসাৱকানং ভেদনেন. কোকালিকঞ্হি মীযমানং ওৱদন্তেন আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ভাসিতা ইমা গাথাতি. মুখদুগ্গাতি মুখৱিসম. ৱিভূতাতি ৱিগতভূত অলিকৱাদি. অনৰিযাতি অসপ্পুৰিস. ভূনহূতি ভূতিহনক অত্তনো বুদ্ধিৱিনাসক. পুৰিসন্তাতি পুৰিসাধম. কলীতি অলক্খিপুৰিস. অৱজাতকপুত্তাতি বুদ্ধস্স ভগৱতো অৱজাতপুত্ত. মা বহুভাণিধ নেৰযিকোসীতি ইদানি বহুভাণী মা হোহি, নেৰযিকো অসি জাতো. ৰজমাকিৰসীতি কিলেসৰজং অত্তনি পক্খিপসি. সন্তেতি সমিতকিলেসে খীণাসৱে. কিব্বিসকাৰীতি পাপকাৰি. পপতন্তি নৰকং.
ইদং সংকিলেসভাগিযন্তি ইদং তণ্হাদীনং সভাৱভেদতো অৱত্থাভেদতো চ অনেকভেদকং দস্সেতুং অনেকেহি সুত্তপদেহি উদাহৰণৱসেন দস্সিতং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
পসন্নেনাতি কম্মকম্মফলাদীনি সদ্দহন্তেন.
৯৩. ইদ্ধন্তি হত্থূপগসীসূপগাদিঅলঙ্কাৰেহি মণিকনকাদীহি চ সমিদ্ধং. ফীতন্তি তেলমধুফাণিতাদীহি চ ধনধঞ্ঞাদীহি চ ৱিপুলং. আকিণ্ণমনুস্সন্তি নিৰন্তৰমনুস্সং. সম্বাধব্যূহন্তি ব্যূহা ৱুচ্চন্তি অনিব্বিদ্ধৰচ্ছাযো. যেসু পৱিট্ঠমগ্গেনেৱ নিগ্গচ্ছন্তি, তে সম্বাধা ব্যূহকা এত্থাতি সম্বাধব্যূহং. ইমিনাপি তস্স নগৰস্স ঘনৱাসমেৱ দীপেতি. ভন্তেনাতি দমথং অনুপগতেন, ইতো চিতো চ পৰিব্ভমন্তেন ৱা. অপাপকন্তি অলামকং. অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি অচলপ্পসাদেন, সচ্চপ্পটিৱেধতো আগতেন পসাদেন.
পেচ্চ সো লভতেতি যো ভূতে দণ্ডেন ন হিংসতি, সো পুগ্গলো পৰলোকে মনুস্সভূতো মনুস্সসুখং দেৱভূতো দিব্বসুখং উভযং অতিক্কন্তো নিব্বানসুখং লভতীতি অত্থো.
৯৪. চাৰিকং পক্কমিস্সতীতি জনপদচাৰিকং গমিস্সতি. কস্মা পন ভগৱা জনপদচাৰিকং চৰতীতি? সত্তহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো জনপদচাৰিকং চৰন্তি – দেসন্তৰগতানং ৱেনেয্যানং ৱিনযনত্তং, তত্ৰ ঠিতানং উস্সুক্কসমুপ্পাদনং, ভাৱকানং একস্মিং ঠানে নিবদ্ধৱাসপৰিহৰণং অত্তনো চ তত্থ অনাসঙ্গদস্সনং, সম্বুদ্ধৱসিতট্ঠানতায দেসানং চেতিযভাৱসম্পাদনং, বহূনং সত্তানং দস্সনূপসঙ্কমনাদীহি পুঞ্ঞোঘপ্পসৱনং, অৱুট্ঠিআদিউপদ্দৱূপসমনঞ্চাতি ইমেহি সত্তহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো জনপদচাৰিকং চৰন্তীতি ৱেদিতব্বং.
ইসিদত্তপুৰাণাতি ইসিদত্তো চ পুৰাণো চ, তেসু ইসিদত্তো সকদাগামী. পুৰাণো সোতাপন্নো. সাকেতেতি ‘‘সাকেতো’’তি লদ্ধনামে অত্তনো ভোগগামকে. মগ্গে পুৰিসং ঠপেসুন্তি তেসং কিৰ গামদ্ৱাৰেন ভগৱতো গমনমগ্গো, তস্মা ‘‘সচে ভগৱা অম্হাকং সুত্তানং ৱা পমত্তানং ৱা গচ্ছেয্য, অথ পস্সিতুং ন লভেয্যামা’’তি মগ্গমজ্ঝে পুৰিসং ঠপেসুং. অনুবন্ধিংসূতি ন দূৰতোৱ, পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. ভগৱা হি সকটমগ্গস্স মজ্ঝে জঙ্ঘমগ্গেন অগমাসি, ইতৰে উভোসু পস্সেসু অনুগচ্ছন্তা অগমংসু. মগ্গা ওক্কম্মাতি বুদ্ধা হি কেনচি সদ্ধিং গচ্ছন্তাৱ পটিসন্থাৰং কৰোন্তি কেনচি সদ্ধিং ঠিতা কেনচি সদ্ধিং দিৱসভাগম্পি নিসিন্না, তস্মা ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ময্হং সাসনে ৱল্লভা আগতফলা, ইমেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৱা দিৱসভাগং পটিসন্থাৰং কৰিস্সামী’’তি. মগ্গতো ওক্কমিত্ৱা যেনঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি. পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদীতি তে কিৰ ছত্তুপাহনকত্তৰদণ্ডপাদব্ভঞ্জনতেলানি চেৱ অট্ঠৱিধঞ্চ পানকং সৰভপাদপল্লঙ্কঞ্চ গাহাপেত্ৱা আগমংসু. অথ নং পল্লঙ্কং পঞ্ঞপেত্ৱা অদংসু. সত্থা তত্থ নিসীদি. একমন্তং নিসীদিংসূতি ‘‘ছত্তুপাহনাদীনি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দেথা’’তি ৱত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু.
সাৱত্থিযা কোসলেসু চাৰিকং পক্কমিস্সতীতিআদি সব্বং মজ্ঝিমদেসৱসেনেৱ ৱুত্তং. কস্মা? নিযতাচিণ্ণত্তা. ভগৱতো হি চাৰিকচৰণং মজ্ঝিমদেসেযেৱ. সচেপি পচ্চন্তদেসে গচ্ছতি, মজ্ঝিমদেসেযেৱ অৰুণং উট্ঠাপেতীতি নিযতাচিণ্ণং, তস্মা মজ্ঝিমদেসৱসেনেৱ ৱুত্তং. কাসীসূতি কাসিৰট্ঠতো. তথা মগধেসূতি মগধৰট্ঠতো. আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতীতি এত্থ ন কেৱলং আসন্নত্তা এৱ তেসং সোমনস্সং হোতি, অথ খো ‘‘ইদানি দানং দাতুং গন্ধমালাদিপূজং কাতুং ধম্মং সোতুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং লভিস্সামা’’তি নেসং সোমনস্সং হোতি.
তস্মাতিহ থপতযো সম্বাধো ঘৰাৱাসোতি থপতযো যস্মা তুম্হাকং মযি দূৰীভূতে অনপ্পকং দোমনস্সং আসন্নে অনপ্পকং সোমনস্সং হোতি, তস্মাপি ৱেদিতব্বমেতং ‘‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো’’তি. ঘৰাৱাসস্স হি দোসেন তুম্হাকং এৱং হোতি. সচে পন ঘৰাৱাসং পহায পব্বজিতা অস্সথ, এৱং ৱো মযা সদ্ধিংযেৱ গচ্ছন্তানঞ্চ আগচ্ছন্তানঞ্চ তং ন ভৱেয্যাতি ইমমত্থং দীপেন্তো এৱমাহ. তত্থ সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন সম্বাধতা ৱেদিতব্বা. মহাঘৰে ৱসন্তস্সাপি হি সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘৰাৱাসো সম্বাধোৱ. ৰজোপথোতি ৰাগাদিৰজানং আগমনপথো, আগমনট্ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জাতি পব্বজ্জা পন অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন অব্ভোকাসো. চতুৰতনিকেপি হি গব্ভে দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং পল্লঙ্কেন পল্লঙ্কং ঘট্টেত্ৱা নিসিন্নানম্পি অকিঞ্চনাপলিবোধট্ঠেন পব্বজ্জা অব্ভোকাসো নাম হোতি. অলঞ্চ পন ৱো থপতযো অপ্পমাদাযাতি এৱং সম্বাধঘৰাৱাসে ৱসন্তানং তুম্হাকং অপ্পমাদমেৱ কাতুং যুত্তন্তি অত্থো.
নাগাতি হত্থিনো. ওপৱয্হাতি ৰঞ্ঞো আৰোহনযোগ্গা. একং পুৰতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেমাতি তে কিৰ দ্ৱেপি জনা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা দ্ৱীসু নাগেসু তা ইত্থিযো এৱং নিসীদাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো নাগং মজ্ঝে কত্ৱা উভোসু পস্সেসু গচ্ছন্তি, তস্মা এৱমাহংসু. নাগোপি ৰক্খিতব্বোতি যথা কিঞ্চি ৱিসেসিতং ন কৰোতি, এৱং ৰক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযোতি যথা পমাদং নাপজ্জন্তি, এৱং ৰক্খিতব্বা হোন্তি. অত্তাপীতি সিতকথিতৱিক্খেপিতাদীনি অকৰোন্তেহি অত্তাপি ৰক্খিতব্বো হোতি. এৱং কৰোন্তো হি ‘‘সামিদুব্ভকো এসো’’তি নিগ্গহেতব্বো হোতি.
তস্মাতিহ থপতযোতি যস্মা তুম্হে ৰাজা নিচ্চং ৰাজভণ্ডং পটিচ্ছাপেতি, তস্মাপি সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজোপথো. যস্মা পন পংসুকূলিকং ভিক্খুং এৱং পটিচ্ছাপেন্তো নত্থি, তস্মা অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, এৱং সব্বত্থাপি. অলঞ্চ খো থপতযো অপ্পমাদায, অপ্পমাদমেৱ কৰোথাতি দস্সেতি.
মুত্তচাগোতি ৱিস্সট্ঠচাগো. পযতপাণীতি আগতাগতানং দানত্থায ধোতহত্থো. ৱোসগ্গৰতোতি ৱোসগ্গসঙ্খাতে চাগে ৰতো. যাচযোগোতি যাচিতব্বযুত্তো. ‘‘যাজযোগো’’তিপি পাঠো, দানযুত্তোতি অত্থো. দানসংৱিভাগৰতোতি এতেন অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি লভিত্ৱা ততোপি সংৱিভাগে ৰতো. অপ্পটিৱিভত্তন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতি, ইদং অয্যান’’ন্তি এৱং অকতৱিভাগং, সব্বং দাতব্বমেৱ হুত্ৱা ঠিতন্তি অত্থো. ইমেহি খো থপতযো চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতীতি সোতাপন্নো ইমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতীতি অত্থো. এতেন সোতাপন্নেন ইমেসং চতুন্নং ধম্মানং একন্ততো লব্ভমানতং দস্সেতি.
এৱং তেসং থপতীনং ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পৰিযাযেন দস্সেত্ৱা ইদানি নিপ্পৰিযাযেন তং দস্সেতুং ‘‘তুম্হে খো থপতযো’’তিআদি ৱুত্তং.
৯৫. সহস্সং কপ্পকোটিযোতি সহস্সং অত্তভাৱা অহেসুন্তি অত্থো. ‘‘অসীতি কপ্পকোটিযো’’তিপি পাঠো, অসীতিআযুকপ্পকোটিযো অহেসুন্তি অত্থো. কত্থ পন তে অহেসুন্তি? আহ ‘‘দেৱে চেৱ মনুস্সে চা’’তি, দেৱেসু চেৱ মনুস্সেসু চাতি অত্থো. সংৱিৰুড়্হম্হীতি সমন্ততো পল্লৱগ্গহণেন ৱিৰুড়্হে. অলভিংহন্তি অলভিং অহং. অজ্জ তিংসং ততো কপ্পাতি ততো কপ্পতো অজ্জ সম্পতি অযং কপ্পো তিংসতিমো. তস্সা সঞ্ঞায ৱাসনাতি তস্স বুদ্ধগতায সঞ্ঞায ৱাসনতো.
তণ্হানিঘাতকোতি তণ্হায সমুচ্ছেদকো. ৱটংসকোতি পুপ্ফমযকণ্ণিকো. সব্বপুপ্ফেহিলঙ্কতোতি নানাপুপ্ফেহি অলঙ্কতো. লপনন্তৰাতি উত্তৰাধৰোট্ঠানং অন্তৰতো. ওক্কাতি পভা. মুদ্ধনন্তৰধাযথাতি মুদ্ধনি অন্তৰধাযথ. কঙ্খং ৱিতৰাতি ৱিমতিং ৱিনোদেহি. যস্স তং সব্বধম্মেসু, সদা ঞাণং পৱত্ততীতি তন্তি নিপাতমত্তং. যস্স সব্বধম্মেসু আকঙ্খপ্পটিবদ্ধত্তা সদা ঞাণং পৱত্ততি. সো সব্বঞ্ঞূ ভগৱা থেৰং আনন্দং এতদব্ৰৱীতি সম্বন্ধো. ৰাজা ৰট্ঠে ভৱিস্সতীতি সব্বস্মিং ৰট্ঠে ৰাজা ভৱিস্সতি. চৰিমন্তি চৰিমভৱং. সচ্ছিকত্ৱাতি পচ্চক্খং কত্ৱা. ধম্মতন্তি চতুসচ্চধম্মং, পচ্চেকবোধিং ৱা.
৯৬. সুৱণ্ণচ্ছদনং নাৱন্তি উভোসু পস্সেসু সুৱণ্ণালঙ্কাৰেহি পটিমণ্ডিতৱসেন ছাদিতং সুৱণ্ণনাৱং. পঞ্হং পুট্ঠা ৱিযাকাসি, সক্কস্স ইতি মে সুতন্তি যথা সা দেৱতা পঞ্হং পুট্ঠা সক্কস্স ব্যাকাসি, এৱং মযাপি সুতন্তি আযস্মা মহামোগ্গল্লানো অত্তনা যথাসুতং তং ভগৱতো ৱদতি.
পংসুথূপেসূতি সৰীৰধাতুং অব্ভন্তৰে ঠপেত্ৱা পংসূহি কতথূপেসু. এৱঞ্হি তে ভগৱন্তং উদ্দিস্সকতা নাম হোন্তি, তেনেৱাহ – ‘‘উদ্দিস্সকতেসু দসবলধৰান’’ন্তি.
৯৭. দেৱপুত্তসৰীৰৱণ্ণাতি দেৱপুত্তসৰীৰসদিসৱণ্ণা. সুভগসণ্ঠিতীতি সোভগ্গযুত্তসণ্ঠানা. উড়াৰং ৱত তং আসীতি তং মযা কতং পুঞ্ঞং উড়াৰং ৱত অহোসি. যাহন্তি যা অহং. সতসহস্সং কপ্পে, মুদিতো থূপং অপূজেসীতি থূপং পূজেত্ৱা সতসহস্সং আযুকপ্পে অহং মুদিতোতি অত্থো. অনাগন্তুন ৱিনিপাতন্তি অপাযুপপত্তিং অনুপগন্ত্ৱা. যং চক্খুন্তি যং পঞ্ঞাচক্খুং. পণিহিতন্তি ঠপিতং. ৱিমুত্তচিত্তম্হীতি ৱিমুত্তচিত্তো অম্হি. ৱিধূতলতোতি ৱিধূততণ্হালতো, সমুচ্ছিন্নতণ্হোতি অত্থো.
৯৮. সামাকপত্থোদনমত্তন্তি সামাকতিণানং নাড়িকোদনমত্তং. অখিলেতি পঞ্চন্নং চেতোখিলানং অভাৱেন অখিলে. তস্মিঞ্চ ওকপ্পযি ধম্মমুত্তমন্তি তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধে উত্তমধম্মং পচ্চেকবোধিং ‘‘উত্তমধম্মেন নাম ইমস্মিং ভৱিতব্ব’’ন্তি সদ্দহিং. ‘‘তস্মিঞ্চ ধম্মে পণিধেসিং মানস’’ন্তি ইমিনা পটিলদ্ধধম্মং অহম্পি সচ্ছিকৰেয্যন্তি চিত্তং পণিদহিং. ভৱে কুদাসুপি চ মা অপেক্খৱাতি কত্থচি ভৱে অপেক্খৱা মা ভৱেয্যন্তি চ পণিধেসিং মানসন্তি সম্বন্ধো.
কুৰূসূতি উত্তৰকুৰূসু. দীঘাযুকেসূতি তেসং ৱস্সসহস্সাযুকতায ৱুত্তং. অমমেসূতি অপৰিগ্গহেসু. পাণীসূতি সত্তেসু. অহীনগামীসূতি যথালদ্ধসম্পত্তীহি যাৱতাযুকং অপৰিহীনসভাৱেসু. তিদসোপপজ্জথাতি তাৱতিংসো হুত্ৱা উপপজ্জিং, তিদসে ৱা তাৱতিংসভৱনে উপপজ্জিং. ৱিসিট্ঠকাযূপগতোতি ৱিসিট্ঠকাযেসু নানাৱণ্ণকাযেসু উপগতো. যসস্সিসূতি পৰিৱাৰৱন্তেসু. হিতাহিতাসিহীতি কুসলাকুসলে ৱীতিৱত্তীহি. পচ্চক্খং খ্ৱিমন্তি পচ্চক্খং খো ইমং ৱচনন্তি অধিপ্পাযো.
সকাসীতি সো অকাসি. বলিমাভিহাৰীতি পূজাবলিং অভিহৰি. পতিতস্স একন্তি তস্স হত্থতো একপুপ্ফং পতিতং.
উপৰিট্ঠন্তি উপৰি ৱেহাসে ঠিতং. অৰিট্ঠন্তি অৰিট্ঠং নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধং. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি অজ্ঝত্তৱিসযা চ বহিদ্ধৱিসযা চ. যে মে ৱিজ্জিংসূতি যে মে পুব্বে ৱিজ্জমানা অহেসুং. জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি দানি পুনব্ভৱোতি পুনপ্পুনং জাযনমীযনভূতো সংসাৰো পুনব্ভৱোতি চ ৱুচ্চতি, সো চ দানি নত্থীতি অত্থো.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তন্তি ইদং ৱাসনাভাগপুঞ্ঞৱিভাৱনানং নানাসুত্তপদানং উদাহৰণৱসেন দস্সিতং ৱাসনাভাগিযং সুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
৯৯. ‘‘উদ্ধং অধো…পে… অপুনব্ভৱাযা’’তি ইদং নিব্বেধভাগিযং সুত্তন্তি ৱুত্তং ওঘতৰণস্স অৰিযমগ্গকিচ্চত্তা. ন চেতনা কৰণীযাতি ন চিত্তং উপ্পাদেতব্বং. ধম্মতাতি ধম্মসভাৱো.
১০০. যদা হৱেতি যস্মিং হৱে কালে. পাতুভৱন্তীতি উপ্পজ্জন্তি. ধম্মাতি অনুলোমপচ্চযাকাৰপটিৱেধসাধকা বোধিপক্খিযধম্মা. পাতুভৱন্তীতি ৱা পকাসেন্তি, অভিসমযৱসেন পাকটা হোন্তি. ধম্মাতি চতুঅৰিযসচ্চধম্মা. আতাপো ৱুচ্চতি কিলেসসন্তাপনট্ঠেন ৱীৰিযং. আতাপিনোতি সম্মপ্পধানৱীৰিযৱতো. ঝাযতোতি আৰম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণেন লক্খণূপনিজ্ঝানলক্খণেন চ ঝানেন ঝাযন্তস্স. ব্ৰাহ্মণস্সাতি বাহিতপাপস্স খীণাসৱস্স. অথস্স কঙ্খা ৱপযন্তি সব্বাতি অথস্স এৱং পাতুভূতধম্মস্স যা তা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতীতি? নো কল্লো পঞ্হোতি ভগৱা অৱোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.১২) নযেন ‘‘কতমং নু খো, ভন্তে, জৰামৰণং, কস্স পনিদং জৰামৰণন্তি? নো কল্লো পঞ্হোতি ভগৱা অৱোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৩৫) চ নযেন পচ্চযাকাৰকঙ্খা ৱুত্তা. যা চ পচ্চযাকাৰস্সেৱ অপ্পটিৱিদ্ধত্তা ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিকা (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সোড়সকঙ্খা ‘‘বুদ্ধে কঙ্খতি ধম্মে কঙ্খতী’’তিআদিকা (ধ. স. ১০০৮) অট্ঠ চ কঙ্খা আগতা, তা সব্বা ৱপযন্তি অপগচ্ছন্তি নিৰুজ্ঝন্তি, কস্মা? যতো পজানাতি সহেতুধম্মং, যস্মা অৱিজ্জাদিকেন হেতুনা সহেতুকং ইমং সঙ্খাৰাদিং কেৱলং দুক্খক্খন্ধধম্মং পজানাতি অঞ্ঞাসি পটিৱিজ্ঝতি.
যতো খযং পচ্চযানং অৱেদীহি যস্মা পচ্চযানং খযসঙ্খাতং নিব্বানং অৱেদি অঞ্ঞাসি পটিৱিজ্ঝি, তস্মা যদাস্স আতাপিনো ঝাযতো ব্ৰাহ্মণস্স ৱুত্তপ্পকাৰা ধম্মা পাতুভৱন্তি. অথস্স যা নিব্বানস্স অৱিদিতত্তা কঙ্খা উপ্পজ্জেয্যুং, সব্বাপি তা কঙ্খা ৱপযন্তীতি.
আৰঞ্ঞন্তি আৰঞ্ঞকং. অঞ্ঞাতুঞ্ছেন যাপেন্তন্তি কুলেসু অঞ্ঞাতো নিচ্চনৱোযেৱ হুত্ৱা উঞ্ছেন পিণ্ডচৰিযায যাপেন্তং. অথ ৱা অভিলক্খিতেসু ইস্সৰজনগেহেসু কটুকভণ্ডসম্ভাৰং সুগন্ধভোজনং পৰিযেসন্তস্স উঞ্ছনং ঞাতুঞ্ছনং নাম, ঘৰপটিপাটিযা পন দ্ৱাৰে ঠিতেন লদ্ধমিস্সকভোজনং অঞ্ঞাতুঞ্ছনং নাম. ইদং ইধ অধিপ্পেতং. তেন যাপেন্তং. কামেসু অনপেক্খিনন্তি ৱত্থুকামকিলেসকামেসু নিৰপেক্খং.
ছেত্ৱাতি ৱধিত্ৱা. সুখং সেতীতি কোধপৰিড়াহেন অপৰিদয্হমানত্তা সুখং সযতি. ন সোচতীতি কোধৱিনাসেন ৱিনট্ঠদোমনস্সত্তা ন সোচতি. ৱিসমূলস্সাতি দুক্খৱিপাকস্স. মধুৰগ্গস্সাতি যং অক্কুট্ঠস্স পচ্চক্কোসিত্ৱা পহটস্স পটিপ্পহৰিত্ৱা সুখং উপ্পজ্জতি, তং সন্ধায সো ‘‘মধুৰগ্গো’’তি ৱুত্তো. ইমস্মিঞ্হি ঠানে পৰিযোসানং ‘‘অগ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. অৰিযাতি বুদ্ধাদযো.
হনেতি হনেয্য. উপ্পতিতন্তি অসমুগ্ঘাটিতং অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নৱসেন সমুদাচাৰুপ্পন্নৱসেন সমুদাচৰন্তং. ৱিনোদযেতি অত্তনো সন্তানতো নীহৰেয্য.
১০১. সত্তিযাতি দেসনাসীসমেতং, একতোধাৰাদিনা সত্থেনাতি অত্থো. ওমট্ঠোতি পহটো. চত্তাৰো হি পহাৰা ওমট্ঠো উম্মট্ঠো মট্ঠো ৱিমট্ঠোতি. তত্থ উপৰি ঠত্ৱা অধোমুখং দিন্নপ্পহাৰো ওমট্ঠো নাম, অধো ঠত্ৱা উদ্ধং মুখং দিন্নপ্পহাৰো উম্মট্ঠো নাম, অগ্গড়সূচি ৱিয ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা কতো মট্ঠো নাম, সেসো সব্বোপি ৱিমট্ঠো নাম. ইমস্মিং পন ঠানে ওমট্ঠো গহিতো. সো হি সব্বদাৰুণো দুৰুদ্ধৰণসল্লো দুত্তিকিচ্ছো অন্তোদোসো অন্তোপুব্বলোহিতো চ হোতি. পুব্বলোহিতং অনিক্খমিত্ৱা ৱণমুখং পৰিযোনন্ধিত্ৱা তিট্ঠতি. পুব্বলোহিতং নীহৰিতুকামেহি মঞ্চেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৱা অধোসিৰো কাতব্বো হোতি, মৰণং ৱা মৰণমত্তং ৱা দুক্খং পাপুণাতি. পৰিব্বজেতি ৱিহৰেয্য.
ইমায গাথায কিং কথিতং? যথা সত্তিযা ওমট্ঠপুৰিসো সল্লুব্বাহনৱণতিকিচ্ছনানং অত্থায ৱীৰিযং আৰভতি পযোগং কৰোতি পৰক্কমতি. যথা চ দয্হমানে মত্থকে আদিত্তসিৰো তস্স নিব্বাপনত্থায ৱীৰিযং আৰভতি পযোগং কৰোতি পৰক্কমতি, এৱমেৱং ভিক্খু কামৰাগপ্পহানায সতো অপ্পমত্তো হুত্ৱা ৱিহৰেয্য ভগৱাতি কথেসি.
এৱং দেৱতায কথিতে অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমায দেৱতায উপমা দড়্হং কত্ৱা আনীতা, অত্থং পন পৰিত্তকং গহেত্ৱা ঠিতা. পুনপ্পুনং কথেন্তীপি হি এসা কামৰাগস্স ৱিক্খম্ভনপ্পহানমেৱ কথেয্য, যাৱ চ কামৰাগো মগ্গেন ন সমুগ্ঘাটিয্যতি, তাৱ অনুবন্ধোৱ হোতী’’তি তমেৱ উপমং গহেত্ৱা পঠমমগ্গৱসেন দেৱতায ৱিনিৱট্টেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সত্তিযা ৱিয ওমট্ঠো’’তি দুতিযগাথমাহ. তস্সত্থো পুৰিমনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বো.
লোকামিসন্তি কামগুণো. সন্তিপেক্খোতি সব্বসঙ্খাৰূপসমং নিব্বানং অপেক্খমানো. পঞ্ঞৱাতি পঞ্ঞৱন্তো. পহিতত্তোতি নিব্বানং পতিপেসিতচিত্তো. ৱিৰতো কামসঞ্ঞাযাতি যায কাযচি সব্বতো কামসঞ্ঞায চতুত্থমগ্গসম্পযুত্তায সমুচ্ছেদৱিৰতিযা ৱিৰতো. ‘‘ৱিৰত্তো’’তিপি পাঠো. কামসঞ্ঞাযাতি পন ভুম্মৱচনং হোতি. সগাথাৱগ্গে (সং. নি. ১.৯৬) ‘‘কামসঞ্ঞাসূ’’তি পাঠো. চতূহি মগ্গেহি দসন্নম্পি সংযোজনানং অতীতত্তা সব্বসংযোজনাতীতো. চতুত্থমগ্গেনেৱ ৱা উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনাতীতো তত্ৰ তত্ৰাভিনন্দনতো নন্দিসঙ্খাতায তণ্হায তিণ্ণঞ্চ ভৱানং পৰিক্খীণত্তা নন্দিভৱপৰিক্খীণো. সো তাদিসো খীণাসৱো ভিক্খু গম্ভীৰে সংসাৰণ্ণৱে ন সীদতি.
সদ্দহানোতি যেন পুব্বভাগে কাযসুচৰিতাদিভেদেন, অপৰভাগে চ সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযভেদেন ধম্মেন অৰহন্তো বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকা নিব্বানং পত্তা. তং সদ্দহানো অৰহতং ধম্মং নিব্বানপ্পত্তিযা লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞং লভতি, তঞ্চ খো ন সদ্ধামত্তকেনেৱ. যস্মা পন সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওদহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, তস্মা উপসঙ্কমনতো পট্ঠায যাৱ ধম্মস্সৱনেন সুস্সূসং লভতে পঞ্ঞং.
কিং ৱুত্তং হোতি? তং ধম্মং সদ্দহিত্ৱাপি আচৰিযুপজ্ঝাযে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱাপি ৱত্তকৰণেন পযিৰুপাসিত্ৱা যদা পযিৰুপাসনায আৰাধিতচিত্তা কিঞ্চি ৱত্তুকামা হোন্তি. অথ অধিগতায সোতুকামতায সোতং ওদহিত্ৱা সুণন্তো লভতীতি এৱং সুস্সূসম্পি চ সতিঅৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তো সুভাসিতদুব্ভাসিতঞ্ঞুতায ৱিচক্খণো এৱ লভতি, ন ইতৰো. তেনাহ – ‘‘অপ্পমত্তো ৱিচক্খণো’’তি.
পতিৰূপকাৰীতি দেসকালাদীনি অহাপেত্ৱা লোকিযস্স লোকুত্তৰস্স ধম্মস্স পতিৰূপং অধিগমূপাযং কৰোতীতি পতিৰূপকাৰী. ধুৰৱাতি চেতসিকৱীৰিযৱসেন অনিক্খিত্তধুৰো. উট্ঠাতাতি কাযিকৱীৰিযৱসেন উট্ঠানসম্পন্নো অসিথিলপৰক্কমো. ৱিন্দতে ধনন্তি লোকিযলোকুত্তৰধনং অধিগচ্ছতি. সচ্চেনাতি ৱচীসচ্চেন পৰমত্থসচ্চেন চ. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅৰিযসাৱকা নিব্বুতিং পাপুণন্তা কিত্তিম্পি পাপুণন্তিযেৱ. দদন্তি পৰেসং যং কিঞ্চি ইচ্ছিতং পত্থিতং দেন্তো মিত্তানি গন্থতি সম্পাদেতি কৰোতীতি অত্থো. দুদ্দদং ৱা দদন্তো গন্থতি, দানমুখেন চত্তাৰিপি সঙ্গহৱত্থূনি গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি. তেহি মিত্তানি কৰোন্তি. অস্মা লোকা পৰং লোকং, স ৱে পেচ্চ ন সোচতীতি যস্স পুগ্গলস্স ইমে সদ্ধাদযো ধম্মা ৱিজ্জন্তি, সো ইমস্মা লোকা পৰং লোকং গন্ত্ৱা ন সোচতি, সোককাৰণং তস্স নত্থীতি অত্থো.
‘‘যস্সেতে চতুৰো ধম্মা, সদ্ধস্স ঘৰমেসিনো;
সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, স ৱে পেচ্চ ন সোচতী’’তি. (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯০) –
গাথং অৱসেসং কত্ৱা উদাহটং. আড়ৱকসুত্তে হি ইমা গাথা আড়ৱকেন ‘‘কথং সু লভতে পঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৭) পুট্ঠেন ভগৱতা ভাসিতাতি.
যেন কেনচি ৱণ্ণেনাতি যেন কেনচি কাৰণেন, পকাৰেন ৱা. সংৱাসোতি একস্মিং ঠানে সহৱাসো সমাগমো. তন্তি তথা সমাগতং অনুকম্পিতব্বং পুৰিসং. মনসা চে পসন্নেনাতি কৰুণাসমুস্সাহিতেন পসাদেন পসন্নেন মনসা. ন তেন হোতি সংযুত্তোতি তেন যথাৱুত্তেন অনুসাসনেন কামচ্ছন্দাদীনং সংযোজনৱসেন সংযুত্তো নাম ন হোতি. যানুকম্পা অনুদ্দযাতি যা অৰিযমগ্গসম্পাপনৱসেন কৰুণাযনা, মেত্তাযনা চাতি অত্থো.
১০২. ৰাগো চ দোসো চাতি ৰাগদোসা হেট্ঠা ৱুত্তনযাৱ. কুতোনিদানাতি কিংনিদানা কিংহেতুকা. পচ্চত্তৱচনস্স হি অযং তো-আদেসো, সমাসে চস্স লোপাভাৱো ৱেদিতব্বো. অৰতী ৰতী লোমহংসো কুতোজাতি যাযং পন্তেসু সেনাসনেসু, অধিকুসলেসু চ ধম্মেসু অৰতি উক্কণ্ঠিতা, যা চ পঞ্চসু কামগুণেসু ৰতি অভিৰতি আসত্তি কীড়নাদি, যো চ লোমহংসসমুট্ঠানতো লোমহংসসঙ্খাতো চিত্তুত্ৰাসো, ইমে তযো ধম্মা কুতো জাতা কুতো নিব্বত্তাতি পুচ্ছা. কুতো সমুট্ঠাযাতি কুতো উপ্পজ্জিত্ৱা. মনোতি কুসলচিত্তং. ৱিতক্কাতি কামৱিতক্কাদযো. কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোসজন্তীতি যথা কুমাৰকা কীড়ন্তা কাকং সুত্তেন পাদে বন্ধিত্ৱা ওসজন্তি খিপন্তি, এৱং কুসলমনং অকুসলৱিতক্কা কুতো সমুট্ঠায ওসজন্তীতি পুচ্ছা.
ৰাগো চাতি দুতিযগাথা তস্সা ৱিস্সজ্জনং. তত্থ ইতোতি অত্তভাৱং সন্ধাযাহ. অত্তভাৱনিদানা হি ৰাগদোসা, অৰতি ৰতি লোমহংসা চ অত্তভাৱতো জাতা. কামৱিতক্কাদযো অত্তভাৱতো এৱ সমুট্ঠায কুসলমনং ওসজন্তি. তেন তদঞ্ঞং পকতিআদিকাৰণং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘ইতোনিদানা ইতো সমুট্ঠাযা’’তি. পুৰিমগাথায ৱুত্তনযেনেত্থ সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.
ইদানি য্ৱাযং ‘‘ইতোনিদানা’’তিআদীসু অত্তভাৱনিদানা অত্তভাৱতো জাতা অত্তভাৱতো সমুট্ঠাযাতি অত্থো ৱুত্তো, তং সাধেন্তো আহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. এতে হি ৰাগাদযো ৱিতক্কপৰিযোসানা তণ্হাস্নেহেন জাতা. তথা জাযন্তা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধভেদে অত্তভাৱসঙ্খাতে অত্তনি সম্ভূতা. তেনাহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. ইদানি তদত্থজোতিকং উপমং দস্সেতি ‘‘নিগ্ৰোধস্সেৱ খন্ধজা’’তি. তত্থ খন্ধজাতি খন্ধেসু জাতা পাৰোহা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নিগ্ৰোধস্স খন্ধজসঙ্খাতা পাৰোহা আপোৰসসঙ্খাতে স্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৱ নিগ্ৰোধে তেসু তেসু সাখপ্পদেসেসু সম্ভৱন্তি, এৱং এতে ৰাগাদযো অজ্ঝত্তং তণ্হাস্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে তেসু তেসু চক্খাদিপ্পদেসেসু ইট্ঠাৰম্মণেসু সম্ভৱন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. পুথু ৱিসত্তা কামেসূতি যস্মা ৰাগোপি পঞ্চকামগুণিকাদিৱসেন, দোসোপি আঘাতৱত্থুআদিৱসেন অৰতিআদযোপি তস্স তস্স ভেদস্স ৱসেনাতি সব্বথা সব্বেপিমে কিলেসা পুথু অনেকপ্পকাৰা হুত্ৱা ৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণাদিৱসেন তেসু তেসু কামেসু তথা তথা ৱিসত্তা লগ্গা সংসিব্বিত্ৱা ঠিতা. কিমিৱ? মালুৱাৱ ৱিততা ৱনে যথা ৱনে ৱিততা মালুৱা তেসু তেসু ৰুক্খসাখপ্পসাখাদিভেদেসু ৱিসত্তা হোতি লগ্গা সংসিব্বিত্ৱা ঠিতা, এৱং এতে কিলেসা ধম্মা, তস্মা এত্থ পুথুপভেদেসু ৱত্থুকামেসু ৱিসত্তং কিলেসগহনং.
যে নং পজানন্তি যতোনিদানং, তে নং ৱিনোদেন্তি সুণোহি যক্খ. তস্সত্থো – যে সত্তা নং কিলেসগহনং ‘‘ইতোনিদানং এস উপ্পজ্জতী’’তি জানন্তি, তে নং তণ্হাসিনেহসিনেহিতে অত্তভাৱে উপ্পজ্জতীতি ঞত্ৱা তং তণ্হাসিনেহং আদীনৱানুপস্সনাদিভাৱনাঞাণগ্গিনা ৱিসোসেন্তা ৱিনোদেন্তি পজহন্তি, এৱং অম্হাকং ভাসিতং সুণোহি যক্খাতি. তে দুত্তৰং ওঘমিমং তৰন্তি, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযাতি যে হি সংকিলেসগহনং ৱিনোদেন্তি, তে একন্তেন মগ্গং ভাৱেন্তি. ন হি মগ্গভাৱনং ৱিনা কিলেসৱিনোদনং অত্থি. এৱং মগ্গং ভাৱেন্তা তে পকতিঞাণেন দুত্তৰং কামোঘাদিং চতুব্বিধং ওঘং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সুপিনন্তেনপি অতিণ্ণপুব্বং অনতিক্কন্তপুব্বং অপুনব্ভৱায নিব্বানায তৰন্তি.
দুক্কৰং ভগৱাতি একো কিৰ দেৱপুত্তো পুব্বযোগাৱচৰো বহলকিলেসতায সপ্পযোগেন কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো সমণধম্মং কত্ৱা পুব্বহেতুমন্দতায অৰিযভূমিং অপ্পত্ৱাৱ কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তো, সো তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা দুক্কৰভাৱং আৰোচেন্তো এৱমাহ. তত্থ দুক্কৰন্তি দসপি ৱস্সানি…পে… সট্ঠিপি ৱস্সানি একন্তপৰিসুদ্ধস্স সমণধম্মস্স কৰণং নামেতং দুক্কৰং. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. সীলসমাহিতাতি সীলেন সমাহিতা সমুপেতা. ঠিতত্তাতি পতিট্ঠিতসভাৱা. এৱং পুচ্ছিতপঞ্হং ৱিস্সজ্জিত্ৱা উপৰিপঞ্হং সমুট্ঠাপনত্থং ‘‘অনগাৰিযুপেতস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ অনগাৰিযুপেতস্সাতি অনগাৰিযং নিগ্গেহভাৱং উপগতস্স, পব্বজিতস্সাতি অত্থো. তুট্ঠীতি চতুপচ্চযসন্তোসো.
ভাৱনাযাতি চিত্তৱূপসমভাৱনায. তে ছেত্ৱা মচ্চুনো জালন্তি যে ৰত্তিন্দিৱং ইন্দ্ৰিযূপসমে ৰতা, তে দুস্সমাদহং চিত্তং সমাদহন্তি. যে সমাহিতচিত্তা, তে চতুপচ্চযসন্তোসং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সন্তুট্ঠা, তে সীলং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সীলে পতিট্ঠিতা সত্ত সেক্খা, তে অৰিযা মচ্চুনো জালসঙ্খাতং কিলেসজালং ছিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি.
দুগ্গমোতি সচ্চমেতং, ভন্তে, যে ইন্দ্ৰিযূপসমে ৰতা, তে দুস্সমাদহং চিত্তং সমাদহন্তি. যে সমাহিতচিত্তা, তে চতুপচ্চযসন্তোসং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সন্তুট্ঠা, তে সীলং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সীলে পৰমগ্গাহিনো সত্ত সেক্খা, তে অৰিযা মচ্চুনো জালসঙ্খাতং কিলেসজালং ছিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি. কিং ন গমিস্সন্তি, অযং পন দুগ্গমো ‘‘ভগৱা ৱিসমো মগ্গো’’তি আহ. তত্থ কিঞ্চাপি অৰিযমগ্গো নেৱ দুগ্গমো ন ৱিসমো, পুব্বভাগপটিপদায পনস্স বহূ পৰিস্সযা হোন্তি, তস্মা এৱং ৱুত্তো. অৱংসিৰাতি ঞাণসিৰেন অধোসিৰা হুত্ৱা পপতন্তি. অৰিযমগ্গং আৰোহিতুং অসমত্থতায এৱ তে মগ্গে পপতন্তীতি ৱুচ্চন্তি. অৰিযানং সমো মগ্গোতি স্ৱেৱ মগ্গো অৰিযানং সমো হোতি. ৱিসমে সমাতি ৱিসমেপি সত্তকাযে সমা এৱ.
১০৩. ইদঞ্হি তং জেতৱনন্তি অনাথপিণ্ডিকো দেৱপুত্তো জেতৱনস্স চেৱ বুদ্ধাদীনঞ্চ ৱণ্ণভণনত্থং আগন্ত্ৱা এৱমাহ. ইসিসঙ্ঘনিসেৱিতন্তি ভিক্খুসঙ্ঘনিৱেসিতং. এৱং পঠমগাথায জেতৱনস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা ইদানি অৰিযমগ্গস্স ৱণ্ণং কথেন্তো ‘‘কম্মং ৱিজ্জা’’তিআদিমাহ. তত্থ কম্মন্তি মগ্গচেতনা. ৱিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা. ধম্মোতি সমাধি, সমাধিপক্খিকা ৱা ধম্মা. সীলং জীৱিতমুত্তমন্তি সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৱিতঞ্চ উত্তমন্তি দস্সেতি. অথ ৱা ৱিজ্জাতি দিট্ঠিসঙ্কপ্পা. ধম্মোতি ৱাযামসতিসমাধযো. সীলন্তি ৱাচাকম্মন্তাজীৱা. জীৱিতমুত্তমন্তি এতস্মিং সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৱিতং নাম উত্তমন্তি. ‘‘এতেন মচ্চা সুজ্ঝন্তী’’তি এতেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি.
তস্মাতি যস্মা মগ্গেন সুজ্ঝন্তি, ন গোত্তধনেহি, তস্মা. যোনিসো ৱিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন বোধিপক্খিযধম্মং ৱিচিনেয্য. এৱং তত্থ ৱিসুজ্ঝতীতি এৱং তস্মিং অৰিযমগ্গে ৱিসুজ্ঝতি. অথ ৱা যোনিসো ৱিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন অৰিযসচ্চধম্মং ৱিচিনেয্য. এৱং তত্থ ৱিসুজ্ঝতীতি এৱং তেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু ৱিসুজ্ঝতি. ইদানি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ৱণ্ণং কথেন্তো ‘‘সাৰিপুত্তোৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ সাৰিপুত্তোৱাতি অৱধাৰণৱচনং, এতেহি পঞ্ঞাদীহি সাৰিপুত্তোৱ সেয্যোতি ৱদতি. উপসমেনাতি কিলেসৱূপসমেন. পাৰঙ্গতোতি নিব্বানং গতো, যো কোচি নিব্বানপত্তো ভিক্খু, ন তাদিসো. এতাৱপৰমো সিযা, ন থেৰা উত্তৰিতৰো নাম সাৱকো অত্থীতি ৱদতি.
অতীতন্তি অতীতে পঞ্চক্খন্ধে. নান্ৱাগমেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠীহি নানুগচ্ছেয্য. নপ্পটিকঙ্খেতি তণ্হাদিট্ঠীহি ন পত্থেয্য. যদতীতন্তি ইদমেত্থ কাৰণৱচনং. যস্মা যং অতীতং, তং পহীনং নিৰুদ্ধং অত্থঙ্গতং, তস্মা তং নানুগচ্ছেয্য. যস্মা চ যং তত্থ অনাগতং, তং অপ্পত্তং অজাতং অনিব্বত্তং, তস্মা তম্পি ন পত্থেয্য. তত্থ তত্থাতি পচ্চুপ্পন্নম্পি ধম্মং যত্থ যত্থেৱ সো উপ্পন্নো, তত্থ তত্থেৱ নং অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সত্তহি অনুপস্সনাহি ৱিপস্সতি, অৰঞ্ঞাদীসু ৱা তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি. অসংহীৰং অসংকুপ্পন্তি ইদং ৱিপস্সনাপটিৱিপস্সনাদস্সনত্থং ৱুত্তং. ৱিপস্সনা হি ৰাগাদীহি ন সংহিৰতি ন কুপ্পতীতি অসংহীৰা অসংকুপ্পা, তং অনুব্ৰূহযে ৱড্ঢেয্য পটিৱিপস্সেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা নিব্বানং ৰাগাদীহি ন সংহিৰতি ন কুপ্পতীতি অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা পণ্ডিতো ভিক্খু অনুব্ৰূহযে, পুনপ্পুনং তদাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেন্তো ৱড্ঢেয্যাতি অত্থো.
তস্স পন অনুব্ৰূহনস্স অত্থায অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পন্তি কিলেসানং আতাপনপৰিতাপনেন ‘‘আতপ্প’’ন্তি লদ্ধনামং ৱীৰিযং অজ্জেৱ কাতব্বং. কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱেতি স্ৱে জীৱিতং ৱা মৰণং ৱা কো জানাতি. অজ্জেৱ দানং দস্সামি, সীলং ৱা ৰক্খিস্সামি, অঞ্ঞতৰং ৱা পন কুসলং কৰিস্সামি, ‘‘অজ্জ তাৱ পপঞ্চো অত্থি, স্ৱে ৱা পুনদিৱসে ৱা জানিস্সামী’’তি চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ কৰিস্সামী’’তি এৱং ৱীৰিযং কাতব্বন্তি দস্সেতি. মহাসেনেনাতি অহিৱিচ্ছিকৱিসসত্থাদীনি হি অনেকানি মৰণকাৰণানি তস্স সেনাতি তায মহতিযা সেনায ৱসেন মহাসেনেন এৱৰূপেন মচ্চুনা সদ্ধিং ‘‘কতিপাহং তাৱ আগমেহি, যাৱাহং বুদ্ধপূজাদিং অত্তনো অৱস্সযং কম্মং কৰোমী’’তি এৱং মিত্তসন্থৱাকাৰসঙ্খাতো ৱা ‘‘ইদং সতং ৱা সহস্সং ৱা গহেত্ৱা কতিপাহং আগমেহী’’তি এৱং লঞ্জানুপ্পদানসঙ্খাতো ৱা ‘‘ইমিনা বলৰাসিনা পটিবাহিস্সামী’’তি এৱং বলৰাসিসঙ্খাতো ৱা সঙ্গৰো নত্থি. সঙ্গৰোতি হি মিত্তকৰণলঞ্জদানবলৰাসিসঙ্কড্ঢনানং নামং, তস্মা অযমত্থো ৱুত্তো. অতন্দিতন্তি অনলসং উট্ঠাহকং. এৱং পটিপন্নত্তা ভদ্দো একৰত্তো অস্সাতি ভদ্দেকৰত্তো. ইতীতি এৱং পটিপন্নং পুগ্গলং ‘‘ভদ্দেকৰত্তো অয’’ন্তি ৰাগাদিসন্ততায সন্তো বুদ্ধমুনি আচিক্খতি.
চক্খুনা পঞ্ঞায চাতি চক্খুনা চ পঞ্ঞায চ. চক্খুভূতায ৱা পঞ্ঞায. সতিযা পঞ্ঞায চাতি সতিযা চ পঞ্ঞায চ, সতিৱিসিট্ঠায ৱা পঞ্ঞায. কাযেনাতি নামকাযেন.
দিব্বচক্খু সুৱিসুদ্ধন্তি দিব্বং চক্খু সুৱিসুদ্ধং, যং সচ্ছিকৰোতীতি অধিপ্পাযো. পুব্বেনিৱাসাতি পুৰিমাসু জাতীসু নিৱুত্থক্খন্ধা. ইদ্ধিৱিধাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসা. নিৰোধোতি নিব্বানং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
১০৪. যস্স সেলূপমং চিত্তন্তি একঘনং সেলং ৱিয পকতিৱাতেহি লোকধম্মৱাতেহি অকম্পনীযতো যস্স চিত্তং সেলূপমং. তেনাহ – ‘‘ঠিতং নানুপকম্পতী’’তি. ৰজনীযেসূতি লাভাদীসু. কোপনেয্যেতি অলাভাদিকে. কুতো নং দুক্খমেস্সতীতি তং এৱং ভাৱিতচিত্তং ৱীতিক্কন্তলোকধম্মং উত্তমপুৰিসং লোকধম্মহেতুকং দুক্খং নানুগমিস্সতি.
যো ব্ৰাহ্মণোতি বাহিতপাপধম্মতায ব্ৰাহ্মণো, ন দিট্ঠমঙ্গলিকতায হুংহুঙ্কাৰকসাৱাদিপাপধম্মযুত্তো হুত্ৱা কেৱলং জাতিমত্তেন ব্ৰাহ্মণোতি পটিজানাতি. সো ব্ৰাহ্মণো বাহিতপাপধম্মত্তা হুংহুঙ্কাৰপ্পহানেন নিহুংহুঙ্কো. ৰাগাদিকসাৱাভাৱেন নিক্কভাৱো. সীলসংৱৰেন সংযতচিত্ততায যতত্তো. চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতেহি ৱেদেহি অন্তং নিব্বানং, ৱেদানং ৱা অন্তং গতত্তা ৱেদন্তগূ. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱুসিতত্তা ৱূসিতব্ৰহ্মচৰিযো. ধম্মেন সো ব্ৰহ্মৱাদং ৱদেয্যাতি সো ‘‘ব্ৰাহ্মণো অহ’’ন্তি এতং ৱাদং ৱদেয্য. যস্স সকললোকসন্নিৱাসে কুহিঞ্চি একাৰম্মণেপি ৰাগুস্সদো দোসুস্সদো মোহুস্সদো মানুস্সদো দিট্ঠুস্সদোতি ইমে উস্সদা নত্থীতি অত্থো.
ন গাধতীতি ন পতিট্ঠহতি. সুক্কাতি সুক্কসঙ্খাতা গহা. যদি চন্দিমসূৰিযাদীনং পভা তত্থ নত্থি, তমো এৱ চ সিযাতি আসঙ্কমানে সন্ধাযাহ ‘‘তমো তত্থ ন ৱিজ্জতী’’তি. যদা চ অত্তনাৱেদীতিআদীসু এৱংৱিধং নিব্বানং অত্তপচ্চক্খেন ঞাণেন যদা ৱিন্দতি, অথ ৰূপাৰূপধম্মতো সুখদুক্খতো চ ৱিপ্পমুত্তো হোতীতি.
সকেসু ধম্মেসূতি সকঅত্তভাৱসঙ্খাতেসু উপাদানক্খন্ধেসু. যেভুয্যেন হি অজ্ঝত্তং ৱিপস্সনাভিনিৱেসো হোতীতি. এতং পিসাচন্তি অজকলাপক, এতং তযা ৱুত্তং পিসাচং কিলেসপিসাচঞ্চ. পক্কুলন্তি তযা কতং অক্কুলং পক্কুলকৰণঞ্চ. অতিৱত্ততীতি অতিক্কমতি.
নাভিনন্দতি আযন্তিন্তি পুৰাণদুতিযিকং আগচ্ছন্তিং অঞ্ঞং ৱা ন অভিনন্দতি চিত্তেন ন সম্পটিচ্ছতি. তমেৱ পক্কমন্তিং ন সোচতি. সঙ্গা সঙ্গামজিং মুত্তন্তি পঞ্চৱিধাপি সঙ্গতো মুত্তং সঙ্গামজিং ভিক্খুং.
বহ্ৱেত্থাতি বহু এত্থ ন্হাযতি জনো, ন তেন সো সুদ্ধো নাম হোতীতি অধিপ্পাযো.
জাতিবলং নিসেধন্তি জাতিবলস্স নিসেধকং. সহাযা ৱতাতি সমথৱিপস্সনাভাৱনায সহ অযনৱসেন সহাযা ৱত. কালেন কালং সপ্পাযধম্মস্স সৱনৱসেন চিৰৰত্তং সমেতি সমাগমো এতেসন্তি চিৰৰত্তসমেতিকা. সিথিলমাৰব্ভাতি সিথিলং ৱীৰিযং কত্ৱা.
১০৫. তত্ৰ খো, ভিক্খৱে, কো ৱিসেসোতি সত্থু সাৱকস্স চ পঞ্চস্ৱেৱ উপাদানক্খন্ধেসু নিব্বিদাদযোতি পুব্বভাগপটিপত্তিযং অনুপাদাৱিমুত্তিযঞ্চ হেট্ঠা উপৰি চ ৱিসেসাভাৱং দস্সেতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘নত্থি ৱিমুত্তিযা নানত্ত’’ন্তি (অ. নি. ৫.৩১; কথা. ৩৫৫ অত্থতো সমানং). তত্থ ৱিসেসাভাৱং পচ্চামসতি ‘‘তত্ৰ কো ৱিসেসো’’তি. অধিপ্পযাসোতি অধিকপযোগো. নানাকৰণন্তি চ ৱিসেসোযেৱ ৱুত্তো.
অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসোতি ভিক্খৱে, যদিপি সাৱকস্স সত্থু চ ৱিমুত্তিযং ৱিসেসো নত্থি, সযম্ভুঞাণেন পন সৱাসনসব্বকিলেসে খেপেত্ৱা সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা অনুপ্পন্নস্স অৰিযমগ্গস্স পৰসন্তানে উপ্পাদনাদিসকলসব্বঞ্ঞুগুণসমাযোগো. অযং সম্মাসম্বুদ্ধস্স পঞ্ঞাৱিমুত্ততো ৱিসেসোতি. তত্থ অনুপ্পন্নস্সাতি অৱত্তমানস্স. অৰিযমগ্গঞ্হি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পাদেসি. অন্তৰা অঞ্ঞো সত্থা উপ্পাদেতা নাম নাহোসি, তস্মা অযং ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা নাম. অসঞ্জাতস্সাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অনক্খাতস্সাতি অকথিতস্স. মগ্গং জানাতীতি মগ্গঞ্ঞূ. মগ্গং ৱিদিতং পাকটং অকাসীতি মগ্গৱিদূ. মগ্গে চ অমগ্গে চ কোৱিদোতি মগ্গকোৱিদো. মগ্গানুগাতি মগ্গং অনুগচ্ছন্তা. পচ্ছাসমন্নাগতাতি অহং পঠমং সমন্নাগতো, সাৱকা পচ্ছা সমন্নাগতা.
১০৬. ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিনা (অ. নি. ৪.৮৫; পু. প. ১৬৮) তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চৰিতাদীহি পুন নিৰযতমুপগমনতো তমপৰাযণো. ইতি উভযেনপি খন্ধতমোৱ কথিতো হোতি. ‘‘অড্ঢে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিনা (অ. নি. ৪.৮৫; পু. প. ১৬৮) জোতিনা যুত্তোতি জোতি, আলোকভূতোতি ৱুত্তং হোতি. কাযসুচৰিতাদীহি পুন সগ্গূপপত্তিভৱূপগমনতো জোতিপৰাযণো. ইমিনা নযেন ইতৰেপি দ্ৱে ৱেদিতব্বা.
ন তং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰাতি এত্থ ধীৰাতি বুদ্ধাদযো পণ্ডিতপুৰিসা. যং সঙ্খলিকসঙ্খাতং অযেন নিব্বত্তং আযসং অদ্দুবন্ধনসঙ্খাতং দাৰুমযঞ্চ পব্বজতিণেহি ৰজ্জুং কত্ৱা কতৰজ্জুবন্ধনঞ্চ, তং অসিআদীহি ছিন্দিতুং সক্কুণেয্যতায ‘‘থিৰ’’ন্তি ন ৱদন্তীতি অত্থো. সাৰত্তৰত্তাতি ৰত্তা হুত্ৱা ৰত্তা. বলৱৰাগৰত্তাতি অত্থো. মণিকুণ্ডলেসূতি মণীসু চ কুণ্ডলেসু চ, মণিচিত্তেসু ৱা কুণ্ডলেসু. এতং দড়্হন্তি যে মণিকুণ্ডলেসু সাৰত্তৰত্তা, তেসু যো ৰাগো, যা চ পুত্তদাৰেসু অপেক্খা তণ্হা, এতং কিলেসমযং বন্ধনং পণ্ডিতপুৰিসা ‘‘দড়্হ’’ন্তি ৱদন্তি.
ওহাৰিনন্তি আকড্ঢিত্ৱা চতূসু অপাযেসু পাতনতো অৱহৰতি হেট্ঠা হৰতীতি ওহাৰিনং. সিথিলন্তি বন্ধনট্ঠানে ছৱিআদীনি অকোপেত্ৱা বন্ধনভাৱম্পি অজানাপেত্ৱা জলপথথলপথাদীসু কম্মং কাতুং দেতীতি সিথিলং. দুপ্পমুঞ্চন্তি লোভৱসেন হি একৱাৰম্পি উপ্পন্নং কিলেসবন্ধনং দট্ঠট্ঠানতো কচ্ছপো ৱিয দুম্মোচযং হোতীতি দুপ্পমুঞ্চং. এতম্পি ছেত্ৱানাতি এতং দড়্হম্পি কিলেসবন্ধনং ঞাণখগ্গেন ছিন্দিত্ৱা অনপেক্খিনো হুত্ৱা কামসুখং পহায পৰিব্বজন্তি পক্কমন্তি পব্বজন্তি চাতি অত্থো.
১০৭. চেতেতীতি অকুসলচেতনাৱসেন চেতেতি. পকপ্পেতীতি তমেৱ অকুসলচেতনং কাযৱচীকম্মভাৱং পাপনৱসেন কপ্পেতি. অনুসেতীতি ৰাগাদিঅনুসযোৱ সন্তানে অপ্পহীনভাৱেন অনুসেতি. আৰম্মণমেতং হোতি ৱিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযাতি যদেতং চেতনং পকপ্পনং অনুসযনঞ্চ, এতং অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযা পৱত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. আৰম্মণে সতি পতিট্ঠা ৱিঞ্ঞাণস্স হোতীতি যথাৱুত্তপচ্চযে সতি অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স কম্মং জৱাপেত্ৱা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতাসম্পাদনতো পতিট্ঠা হোতি. আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি হোতীতি আযতিং পুনব্ভৱসঙ্খাতা ৱিঞ্ঞাণাদীনং অভিনিব্বত্তি হোতি.
‘‘নো চে, ভিক্খৱে, চেতেতী’’তিআদিনা অকুসলকম্মমেৱ পটিক্খিপতি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো, যদিপি কদাচি যোনিসোমনসিকাৰা অকুসলচেতনা নপ্পৱত্ততি, অনুসযা পন অপ্পহীনাতি, তে কুসলস্স অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স পতিট্ঠা হোন্তি যেৱাতি. সতি চ অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণে আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি হোতীতি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ. ততিযৱাৰো ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো.
১০৮. ‘‘নেসো, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে সমুদ্দো’’তিআদি যদি দুপ্পূৰণট্ঠেন সংসীদনট্ঠেন দুৰতিক্কমনট্ঠেন সাগৰো ‘‘সমুদ্দো’’তি ৱুচ্চেয্য, ততো সতভাগেনপি সহস্সভাগেনপি চক্খুআদীস্ৱেৱ অযং নযো লব্ভতীতি দস্সেতুং ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘চক্খু, ভিক্খৱে, পুৰিসস্স সমুদ্দো, তস্স ৰূপমযো ৱেগো’’তি, ৰূপেসু সত্তানং আৱিঞ্ছনতো ৰূপাযতনমেৱ ৱেগো চক্খুস্স ৱেগোতি অত্থো.
যো তং ৰূপমযং ৱেগং সহতীতি যো ভিক্খু সহ ৱিসযেন চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো সম্মসন্তো তত্থ চ নিব্বিন্দন্তো ৱিৰজ্জন্তো তপ্পটিবদ্ধতো কিলেসজালতো ৱিমুচ্চন্তো অভিভৱতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অতৰি চক্খুসমুদ্দন্তি অযং ভিক্খু চক্খুসঙ্খাতং সমুদ্দং তিণ্ণোতি ৱুচ্চতি.
অপৰো নযো – চক্খু, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে সমুদ্দোতি যদিপি দুপ্পূৰণট্ঠেন যদি ৱা সমুদনট্ঠেন সমুদ্দো, চক্খুমেৱ সমুদ্দো. তস্স হি পথৱিতো যাৱ অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা নীলাদিআৰম্মণং সমোসৰন্তং পৰিপুণ্ণভাৱং কাতুং ন সক্কোতি. এৱং দুপ্পূৰণট্ঠেনপি সমুদ্দো. চক্খু চ তেসু তেসু নীলাদিআৰম্মণেসু সমুদেতি অসংৱুতং হুত্ৱা ওসৰমানং কিলেসুপ্পত্তিযা কাৰণভাৱেন সদোসভাৱেন গচ্ছতীতি সমুদনট্ঠেনপি সমুদ্দো. তথা চক্খুং তণ্হাসোতাদীনং উপ্পত্তিদ্ৱাৰতায তেহি সন্তানস্স সমুদনট্ঠেন তেমনট্ঠেন সমুদ্দো. তস্স ৰূপমযো ৱেগোতি সমুদ্দস্স অপ্পমাণো ঊমিমযো ৱেগো ৱিয তস্সাপি চক্খুসমুদ্দস্স সমোসৰন্তস্স নীলাদিভেদস্স আৰম্মণস্স ৱসেন অপ্পমেয্যো ৰূপমযো ৱেগো ৱেদিতব্বো. যো তং ৰূপমযং ৱেগং সহতীতি যো তং চক্খুসমুদ্দে সমোসৰন্তং ৰূপমযং ৱেগং মনাপে ৰূপে ৰাগং, অমনাপে দোসং, অসমপেক্খনে মোহন্তি এৱং ৰাগাদিকিলেসে অনুপ্পাদেন্তো উপেক্খকভাৱেন সহতি.
সঊমিন্তিআদীসু কিলেসঊমীহি সঊমিং. কিলেসৱট্টেহি সাৱট্টং. কিলেসগহেহি সগহং. কিলেসৰক্খসেহি সৰক্খসং. কোধুপাযাসস্স ৱা ৱসেন সঊমিং. কামগুণৱসেন সাৱট্টং. মাতুগামৱসেন সগহং সৰক্খসং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ঊমিভযন্তি খো, ভিক্খৱে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৱচনং (ইতিৱু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬২; অ. নি. ৪.১২২). তথা আৱট্টন্তি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং (ইতিৱু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬৪; অ. নি. ৪.১২২). গহৰক্খসোতি খো, ভিক্খৱে, মাতুগামস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ইতিৱু. ১০৯). সেসদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো.
সঊমিভযং দুত্তৰং অচ্চতৰীতি অনিচ্চতাদিঊমিভযেন সভযং দুৰতিক্কমং অতিক্কমি. লোকন্তগূতি সংসাৰলোকস্স অন্তং গতো. পাৰগতোতি ৱুচ্চতীতি নিব্বানং গতোতি কথীযতি.
বড়িসাতি সত্তানং অনত্থহেতুতায বড়িসা ৱিয বড়িসা. অনযাযাতি অনত্থায. ব্যাবাধাযাতি দুক্খায. ইট্ঠাতি পৰিযিট্ঠা ৱা অপৰিযিট্ঠা ৱা সুখাৰম্মণতায ইট্ঠা. কামনীযট্ঠেন কন্তা. মনস্স ৱড্ঢনট্ঠেন মনাপা. পিযসভাৱতায পিযৰূপা. কিলেসকামসহিতত্তা কামূপসংহিতা. ৰাগজননট্ঠেন চিত্তস্স ৰঞ্জনতো ৰজনীযা. তঞ্চেতি তং ৰূপাৰম্মণং, নীলাদিৱসেন অনেকভেদভিন্নম্পি হি ৰূপাযতনং ৰূপাৰম্মণভাৱেন চক্খুৱিঞ্ঞেয্যভাৱেন চ একৱিধতং নাতিৱত্ততীতি তংসভাৱসামঞ্ঞং গহেত্ৱা ‘‘তঞ্চে’’তি ৱুত্তং. অভিনন্দতীতি অভিনন্দনভূতায সপ্পীতিকতণ্হায অভিমুখো নন্দতি. অভিৱদতীতি ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ৱদাপেন্তিযা তণ্হাযনৱসেন অভিৱদতি. অজ্ঝোসায তিট্ঠতীতি গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা তিট্ঠতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু গিলিতবড়িসো মাৰস্সাতি অযং, ভিক্খু, কিলেসমাৰস্স বড়িসভূতং ৰূপতণ্হং গিলিত্ৱা ঠিতোতি ৱুচ্চতি. সেসৱাৰেসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অভেদীতি ভিন্দি. পৰিভেদীতি সব্বভাগেন ভিন্দি. সেসং উত্তানমেৱ.
১০৯. অযং লোকো সন্তাপজাতোতি অযং সত্তলোকো জাতসন্তাপো ঞাতিব্যসনাদিৱসেন উপ্পন্নসোকসন্তাপো চ ৰাগাদিৱসেন উপ্পন্নপৰিড়াহসন্তাপো চাতি অত্থো. ফস্সপৰেতোতি অনেকেহি দুক্খফস্সেহি অভিভূতো. ৰোদং ৱদতি অত্ততোতি তং তং অত্তনা ফুট্ঠং দুক্খং অভাৱিতকাযতায অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অহো দুক্খং, ঈদিসং দুক্খং ময্হং সত্তুনোপি মা হোতূ’’তিআদিনা ৱিলপন্তো ৱদতি. কস্মা? যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা, যস্মা এতে সত্তা যেন যেন পকাৰেন অত্তনো দুক্খস্স পটিকাৰং মঞ্ঞন্তি আসীসন্তি, তং দুক্খং ততো অঞ্ঞেন পকাৰেন তিকিচ্ছিতব্বং হোতি. যেন ৱা পকাৰেন অত্তনো ৱড্ঢিং মঞ্ঞন্তি, ততো অঞ্ঞথা অৱড্ঢি এৱ পন হোতি. এৱং অঞ্ঞথাভাৱিতং ইচ্ছাৱিঘাতং এৱ পাপুণাতি. অযং ভৱসত্তো কামাদিভৱেসু সত্তো সত্তলোকো, তথাপি ভৱমেৱাভিনন্দতি, ন তত্থ নিব্বিন্দতি. যদভিনন্দতি তং ভযন্তি যং কামাদিভৱং অভিনন্দতি, তং জৰামৰণাদিঅনেকব্যসনানুবন্ধত্তা অতিৱিয ভযানকট্ঠেন ভযং. যস্স ভাযতীতি যতো জৰামৰণাদিতো ভাযতি, তং দুক্খস্স অধিট্ঠানভাৱতো দুক্খদুক্খতায চ দুক্খন্তি.
ভৱৱিপ্পহানাযাতি ভৱস্স পজহনত্থায. খোতি অৱধাৰণত্থে নিপাতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একন্তেনেৱ কামাদিভৱস্স সমুদযপ্পহানেন পহানত্থং ইদং মযা অধিগতং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতীতি.
এৱং অৰিযস্স মগ্গস্স একংসেনেৱ নিয্যানিকভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞমগ্গস্স নিয্যানিকভাৱং পটিক্খিপন্তো ‘‘যে হি কেচী’’তিআদিমাহ. তত্থ ভৱেনাতি ৰূপভৱেন ৱা অৰূপভৱেন ৱা. ভৱস্সাতি সংসাৰস্স. ৱিপ্পমোক্খন্তি ভৱতো ৱিমুত্তিং, সংসাৰসুদ্ধিন্তি অত্থো. কিঞ্চাপি তে সমণব্ৰাহ্মণা তত্থ নিব্বানসঞ্ঞিনো, ভৱগামিকম্মেন পন ৰূপাৰূপজ্ঝানেন, তংনিব্বত্তেন চ উপপত্তিভৱেন ভৱৱিসুদ্ধিং ৱদন্তা ভৱেন ভৱৱিপ্পমোক্খং ৱদন্তি নাম. তেনাহ – ‘‘সব্বে তে অৱিপ্পমুত্তা ভৱস্মাতি ৱদামী’’তি. অথ ৱা ভৱেনাতি ভৱদিট্ঠিযা, ভৱতি তিট্ঠতি সস্সতন্তি হি পৱত্তনতো সস্সতদিট্ঠি ‘‘ভৱদিট্ঠী’’তি ৱুচ্চতি. ভৱদিট্ঠি এৱ উত্তৰপদলোপেন ‘‘ভৱো’’তি ৱুত্তা ভৱতণ্হাতিআদীসু ৱিয. ভৱদিট্ঠিৱসেন হি ইধেকচ্চে ভৱৱিসেসংযেৱ ভৱৱিপ্পমোক্খং মঞ্ঞন্তি. যথা তং বকো ব্ৰহ্মা আহ – ‘‘ইদং নিচ্চং, ইদং ধুৱং, ইদং সস্সতং, ইদং অৱিপৰিণামধম্ম’’ন্তি (ম. নি. ১.৫০১; সং. নি. ১.১৭৫). ৱিভৱেনাতি উচ্ছেদদিট্ঠিযা. ৱিভৱতি ৱিনস্সতি উচ্ছিজ্জতীতি হি পৱত্তনতো উচ্ছেদদিট্ঠি ৱুত্তনযেন ‘‘ৱিভৱো’’তি ৱুচ্চতি. ভৱস্স নিস্সৰণমাহংসূতি সংসাৰসুদ্ধিং ৱদিংসু. উচ্ছেদদিট্ঠিৱসেন হি ইধেকচ্চে সংসাৰসুদ্ধিং ৱদন্তি. তথা হি ৱুত্তং –
‘‘যতো খো, ভো, অযং অত্তা ৰূপী চাতুমহাভূতিকো…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা সম্মা সমুচ্ছিন্নো হোতী’’তি (দী. নি. ১.৯১).
অনিস্সটাতি অনিক্খন্তা. তত্থ কাৰণমাহ – ‘‘উপধিঞ্হি পটিচ্চ দুক্খমিদং সম্ভোতী’’তি. তত্থ উপধিন্তি খন্ধাদিউপধিং. কিং ৱুত্তং হোতি? যত্থ ইমে দিট্ঠিগতিকা নিব্বানসঞ্ঞিনো, তত্থ খন্ধূপধিকিলেসূপধিঅভিসঙ্খাৰূপধযো অধিগতা ঞাতা. কুতো তস্স দুক্খনিস্সৰণতাতি. যং পন পৰমত্থতো দুক্খনিস্সৰণং, তং দস্সেতুং ‘‘সব্বুপাদানক্খযা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো’’তি ৱুত্তং.
লোকমিমং পস্সাতি ভগৱা অত্তনো চিত্তং আলপতি. পুথূতি ৱিসুং ৱিসুং. অৱিজ্জায পৰেতন্তি মোহেন অভিভূতং. ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকং. ভূতৰতন্তি ইত্থী পুৰিসে, পুৰিসো ইত্থিযাতি এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং সত্তেসু ৰতং, ততো এৱ ভৱা অপৰিমুত্তা. যে হি কেচি ভৱাতি ইত্তৰখণা ৱা দীঘাযুকা ৱা সাতৱন্তো ৱা অসাতৱন্তো ৱা ভৱা. সব্বধীতি উদ্ধং অধো তিৰিযন্তি সব্বত্থ. সব্বত্থতাযাতি সব্বভাৱেন. সব্বে তে ভৱাতিআদীসু ‘‘সব্বেপি ভৱা অনিচ্চা’’তিআদিনা ৱিপস্সনাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায অৱিপৰীতং পস্সতো ভৱতণ্হাপি পহীযতি নিৰুজ্ঝতি, ৱিভৱং উচ্ছেদম্পি নাভিনন্দতি ন পত্থেতি, তস্স সব্ব তণ্হানং অনৱসেসতো মগ্গেন নিৰুজ্ঝনতো নিব্বানং নিব্বুতি হোতি. তস্স এৱং নিব্বুতস্স ভিক্খুনো অনুপাদা কিলেসাভিসঙ্খাৰানং অনুপাদানতো অগ্গহণতো পুনব্ভৱো ন হোতি. এৱংভূতেন চ অভিভূতো পঞ্চৱিধোপি মাৰো ৱিজিতো অস্স অনেন মাৰেন সঙ্গামো, সব্বেপি ভৱে সমতিক্কন্তো ইট্ঠানিট্ঠাদীসু তাদিলক্খণপ্পত্তোতি.
অনুসোতগামী অন্ধপুথুজ্জনো পটিসোতগামী কল্যাণপুথুজ্জনো. ঠিতত্তো সেক্খো. ইতৰো অসেক্খো.
১১০. অভিজাতিকোতি জাতিযো. কণ্হাভিজাতিকোতি কণ্হে নীচে কুলে জাতো. কণ্হং ধম্মং অভিজাযতীতি কাড়কং দসৱিধং দুস্সীলধম্মং পসৱতি কৰোতি, সো তং অভিজাযিত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি. সুক্কং ধম্মন্তি ‘‘অহং পুব্বেপি পুঞ্ঞানং অকতত্তা নীচে কুলে নিব্বত্তো, ইদানি পুঞ্ঞং কৰিস্সামী’’তি পুঞ্ঞসঙ্খাতং সুক্কং পণ্ডৰং ধম্মং অভিজাযতি, সো তেন সগ্গে নিব্বত্ততি. অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানন্তি নিব্বানঞ্হি সচে কণ্হং ভৱেয্য, কণ্হৱিপাকং দদেয্য. সুক্কং, সুক্কৱিপাকং দদেয্য. দ্ৱিন্নম্পি অপ্পদানতো পন ‘‘অকণ্হং অসুক্ক’’ন্তি ৱুত্তং. নিব্বানন্তি চেত্থ অৰহত্তং অধিপ্পেতং. তঞ্হি কিলেসনিব্বানন্তে জাতত্তা নিব্বানং নাম. তং এস অভিজাযতি পসৱতি কৰোতি. সুক্কাভিজাতিকোতি সুক্কে উচ্চে কুলে জাতো. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ‘‘কণ্হং কণ্হৱিপাক’’ন্তিআদিকস্স কম্মচতুক্কস্স অত্থো হেট্ঠা হাৰসম্পাতৱাৰে ৱিভত্তো এৱ.
১১১. মানুসত্তন্তি মনুস্সভাৱং, মনুস্সযোনিন্তি অত্থো. দ্ৱেতি কিচ্চং অকিচ্চমেৱ চাতি দ্ৱে. কিচ্চানি ত্ৱেৱ কত্তব্বানি, ন চাকিচ্চং কিঞ্চি কত্তব্বন্তি দস্সেতি. সুকিচ্চন্তিআদি ‘‘কিচ্চ’’ন্তি ৱুত্তানং তেসং সৰূপদস্সনং.
পধানানীতি উত্তমানি ৱিসিট্ঠানি. পুৰিমস্মিং পব্বজিতেসূতি ৱিসযে ভুম্মং. দুতিযে অধিকৰণে. তত্থ নিব্বানন্তি অৰহত্তং অধিপ্পেতং. কস্মা পনেত্থ আমিসপৰিচ্চাগো অৰহত্তেন সমধুৰো নিদ্দিট্ঠোতি? দক্খিণেয্যেসু দক্খিণায মহপ্ফলভাৱদস্সনত্থং. যেন যেন ৱা পন ৱত্থুনাতি উচ্ছেদাদিৱত্থুনা. অজ্ঝোসিতাতি ভৱতণ্হাদিৱসেন অজ্ঝোসিতা. দুতিযে যেন যেন ৱা পন ৱত্থুনাতি অমৰাৱিক্খেপৱত্থুআদিনা.
ইমিনা অসুভেন কম্মৱিপাকেনাতি অসুভস্স কাযদুচ্চৰিতাদিকম্মস্স ৱিপাকত্তা অসুভেন অসিৱেন কম্মৱিপাকেন. ইদং বাললক্খণং নিব্বত্ততীতি পুৰিমস্মিং ভৱে দুচ্চৰিতসমঙ্গিতায বালো অযং ভৱতীতি উপলক্খণং জাযতি. ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি ইদং এৱং পৱত্তং সংকিলেসভাগিযং নাম সুত্তং.
ইমিনা সুভেনাতি এত্থ ৱুত্তনযানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো. তত্থ মহাপুৰিসলক্খণন্তি পণ্ডিতলক্খণং. কিলেসভূমীহীতি কিলেসট্ঠানেহি কিলেসাৱত্থাহি ৱা. সানুসযস্স পৰিযুট্ঠানং জাযতীতি অপ্পহীনানুসযস্স পচ্চযসমাযোগে ৰাগাদযো পৰিযুট্ঠানৱসেন পৱত্তন্তি. পৰিযুট্ঠিতো সংযুজ্জতীতি যো ৰাগাদীহি পৰিযুট্ঠিতচিত্তো, সো কামৰাগাদীহি সংযুজ্জতি নাম. সংযুজ্জন্তো উপাদিযতীতি যো কামৰাগসংযোজনাদীহি সংযুত্তো, সো কামুপাদানাদীনি অকুসলকম্মানি চ উপাদিযতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ.
১১২. এৱং সোড়সৱিধেন সাসনপট্ঠানং নানাসুত্তেহি উদাহৰণৱসেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি অট্ঠৱীসতিৱিধেন সাসনপট্ঠানং দস্সেন্তেন যস্মা অযম্পি পট্ঠানৱিভাগো মূলপদেহি সঙ্গহিতো, ন ইমস্সাপি তেহি অসঙ্গহিতো পদেসো অত্থি, তস্মা মূলপদং ৱিভজিতব্বতঞ্চ দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমে অট্ঠাৰস মূলপদা’’তি পুচ্ছায ৱসেন মূলপদানি উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘লোকিযং লোকুত্তৰ’’ন্তিআদিনা নৱতিকা, থৱো চাতি অট্ঠৱীসতিৱিধং সাসনপট্ঠানং উদ্দিট্ঠং. তত্থ লোকিযন্তি লোকে নিযুত্তো, লোকে ৱা ৱিদিতো লোকিযো. ইধ পন লোকিযো অত্থো যস্মিং সুত্তে ৱুত্তো, তং সুত্তং লোকিযং. তথা লোকুত্তৰং. যস্মিং পন সুত্তে পদেসেন লোকিযো, পদেসেন লোকুত্তৰো ৱুত্তো, তং লোকিযঞ্চ লোকুত্তৰঞ্চ. যঞ্চ সত্তে অধিট্ঠায সত্তপঞ্ঞত্তিমুখেন দেসিতং, তং সত্তাধিট্ঠানং. ধম্মৱসেনেৱ দেসিতং ধম্মাধিট্ঠানং. উভযৱসেন দেসিতং সত্তাধিট্ঠানঞ্চ ধম্মাধিট্ঠানঞ্চ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. বুদ্ধাদীনং পন গুণাভিত্থৱনৱসেন পৱত্তং সুত্তং থৱো নাম.
তত্থ সজ্জুখীৰন্তি তঙ্খণংযেৱ ধেনুযা থনেহি নিক্খন্তং অব্ভুণ্হখীৰং. মুচ্চতীতি পৰিণমতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ধেনুযা থনতো নিক্খন্তং খীৰং তঙ্খণংযেৱ ন মুচ্চতি ন পৰিণমতি ন দধিভাৱং গচ্ছতি, তক্কাদিঅম্বিলসমাযোগতো পন পৰতো কালন্তৰেন পকতিং জহতি দধিভাৱং পাপুণাতি, এৱমেৱং পাপকম্মম্পি কিৰিযক্খণেযেৱ ন ৱিপচ্চতি. যদি ৱিপচ্চেয্য, নানাগতীনং সভাৱট্ঠানং সিযা, ন কোচি পাপকম্মং কাতুং ৱিসহেয্য. যাৱ পন কুসলাভিনিব্বত্তক্খন্ধা চৰন্তি, তাৱ তং তে ৰক্খন্তি, তেসং ভেদা অপাযেসু নিব্বত্তাপনৱসেন ৱিপচ্চতি. ৱিপচ্চমানঞ্চ ডহন্তং বালমন্ৱেতি, কিং ৱিয? ভস্মচ্ছন্নোৱ পাৱকো. যথা হি ছাৰিকায পটিচ্ছন্নো ৱীতচ্চিতঙ্গাৰো অক্কন্তোপি ছাৰিকায পটিচ্ছন্নত্তা ন তাৱ ডহতি, ছাৰিকং পন তাপেত্ৱা চম্মাদীনি ডহনৱসেন যাৱ মত্থলুঙ্গা ডহন্তো গচ্ছতি, এৱমেৱং পাপকম্মম্পি যেন কতং, তং বালং দুতিযে ৱা ততিযে ৱা অত্তভাৱে নিৰযাদীসু নিব্বত্তং ডহন্তং অনুগচ্ছতীতি.
যস্সিন্দ্ৰিযানীতি তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – যস্স ভিক্খুনো ছেকেন সাৰথিনা সুদন্তা অস্সা ৱিয ছ ইন্দ্ৰিযানি সমথং দন্তভাৱং নিব্বিসেৱনভাৱং গতানি, তস্স নৱৱিধং মানং পহায ঠিতত্তা পহীনমানস্স চতুন্নং আসৱানং অভাৱেন অনাসৱস্স তাদিভাৱে ঠিতস্স তথাৰূপস্স দেৱাপি পিহযন্তি, মনুস্সাপি দস্সনঞ্চ আগমনঞ্চ পত্থেন্তিযেৱাতি. আহাৰে সতীতি আহাৰপটিবদ্ধে ছন্দৰাগে অপ্পহীনে সতি.
১১৩. সব্বা দিসা অনুপৰিগম্ম চেতসাতি পৰিতো দসপি দিসা চিত্তেন অনুগন্ত্ৱা. নেৱজ্ঝগাতি নেৱ অধিগচ্ছেয্য. পিযতৰন্তি অতিসযেন পিযং. অত্তনাতি অত্ততো. এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসন্তি এৱং কস্সচিপি অত্তনা পিযতৰস্স অনুপলব্ভনৱসেন ৱিসুং ৱিসুং পৰেসং সত্তানং অত্তা পিযো. যস্মা চ এতদেৱ, তস্মা ন হিংসে পৰং অত্তকামো অত্তনো সুখকামোতি.
ভূতাতি জাতা নিব্বত্তা. ভৱিস্সন্তীতি নিব্বত্তিস্সন্তি. ভূতাতি ৱা খীণাসৱা. তে হি পহীনভৱত্তা ভূতা এৱ. গমিস্সন্তীতি পৰলোকং গমিস্সন্তি. খীণাসৱা পন অনুপাদিসেসং নিব্বানং.
পিযো চ হোতীতি সুপৰিসুদ্ধায সীলসম্পত্তিযা, সুপৰিসুদ্ধায চ দিট্ঠিসম্পত্তিযা সমন্নাগতো পিযো পিযাযিতব্বো হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘সীলদস্সনসম্পন্নং, ধম্মট্ঠং সচ্চৱাদিনং;
অত্তনো কম্মকুব্বানং, তং জনো কুৰুতে পিয’’ন্তি. (ধ. প. ২১৭);
পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকাতব্বতায গৰু. উত্তৰিমনুস্সধম্মৱসেন সম্ভাৱেতব্বতায ভাৱনীযো. সীলগুণেন ৱা পিযগৰুআদিভাৱা ৱেদিতব্বা. তথা হি ৱুত্তং – ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ অস্সং মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’তি, সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি (ম. নি. ১.৬৫).
ৱত্তাতি ‘‘কালেন ৱক্খামী’’তিআদিপঞ্চধম্মে অত্তনি উপট্ঠাপেত্ৱা সব্ৰহ্মচাৰীনং উল্লুম্পনভাৱে ঠত্ৱা ৱত্তা. ৱচনক্খমোতি সব্ৰহ্মচাৰীহি যেন কেনচি ৱুচ্চমানো সুব্বচো হুত্ৱা পদক্খিণগ্গাহিতায তেসং ৱচনং খমতীতি ৱচনক্খমো. ৱত্তাতি ৱা ধম্মকথাৱসেন ৱচনসীলো. ৱচনক্খমোতি ধম্মং সংৱণ্ণেন্তো পৰেহি অসংহীৰো হুত্ৱা তেসং পুচ্ছাৱচনক্খমতায ৱচনক্খমো. গম্ভীৰঞ্চ কথং কত্তাতি সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিং, অঞ্ঞং ৱা গম্ভীৰকথং কত্তা. ন চট্ঠানে নিযোজকোতি ধম্মৱিনযাদিং অধম্মাৱিনযাদিৱসেন অৱত্ৱা ধম্মৱিনযাদিৱসেনেৱ দীপনতো ন চ অট্ঠানে নিযোজকো.
মাতৰং পিতৰং হন্ত্ৱাতি এত্থ ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিস’’ন্তি (সং. নি. ১.৫৫-৫৭) ৱচনতো তীসু ভৱেসু সত্তানং জননতো তণ্হা মাতা নাম. ‘‘অহং অসুকস্স নাম ৰঞ্ঞো, ৰাজমহামত্তস্স ৱা পুত্তো’’তি পিতৰং নিস্সায অস্মিমানস্স উপ্পজ্জনতো অস্মিমানো পিতা নাম. লোকো ৱিয ৰাজানং যস্মা সব্বদিট্ঠিগতানি দ্ৱে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো ভজন্তি, তস্মা সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৱে খত্তিযা ৰাজানো নাম. দ্ৱাদসাযতনানি ৱিত্থতট্ঠেন ৰট্ঠসদিসত্তা ৰট্ঠং নাম. আযসাধকো আযুত্তকপুৰিসো ৱিয তংনিস্সিতো নন্দিৰাগো অনুচৰো নাম.
অনীঘোতি নিদ্দুক্খো. ব্ৰাহ্মণোতি খীণাসৱো. এতেন হি তণ্হাদযো অৰহত্তমগ্গঞাণাসিনা হতা বাহিতা. যাতীতি সো ব্ৰাহ্মণো নিদ্দুক্খো হুত্ৱা যাতীতি.
কাযেতি কৰজকাযে. চিত্তন্তি পাদকজ্ঝানচিত্তং. সমোদহতীতি পক্খিপতি. যদা দিস্সমানেন কাযেন গন্তুকামো হোতি, তদা কাযগতিকং পাদকজ্ঝানচিত্তং অধিট্ঠহতীতি অত্থো. চিত্তেপি কাযং সমোদহতীতি যদা সীঘং গন্তুকামো হোতি, তদা পাদকজ্ঝানচিত্তে কাযং পক্খিপতি, চিত্তগতিকং কাযং অধিট্ঠহতীতি অত্থো. কাযে সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱাতি ‘‘সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্যা’’তি ৱুত্তনযেন (মহাৱ. ৮, ১৩৭; দী. নি. ২.৬৬; ম. নি. ১.২৮২; ২.৩৩৮; সং. নি. ১.১৭২) ইদ্ধিমা কাযে সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱা পৰেসং দিস্সমানেন কাযেন আৰামৰামণেয্যকাদীনি পেক্খমানো চিত্তক্খণেনেৱ ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতি.
১১৪. যং তং লোকুত্তৰং ঞাণন্তি সব্বং লোকং উত্তৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা ঠিতত্তা ৱুত্তং, ন পন লোকুত্তৰভূমিকত্তা. সব্বকালে পৱত্ততীতি আৱজ্জনপটিবদ্ধৱুত্তিত্তা ৱুত্তং, ন সততং সমিতং পৱত্ততীতি. ন হি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ভগৱতো সব্বস্মিংযেৱ কালে উপ্পজ্জতীতি সক্কা ৱত্তুন্তি.
কিত্তযিস্সামি তে সন্তিন্তি সব্বকিলেসৱূপসমহেতুতায সন্তিং নিব্বানং দস্সেস্সামি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠে দুক্খাদিধম্মে, ইমস্মিং এৱ ৱা অত্তভাৱে. অনীতিহন্তি ইতিহাসাতি এৱং ন ইতিকিৰায পৱত্তং, অত্তপচ্চক্খন্তি অত্থো. যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰন্তি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ. প. ২৭৭; থেৰগা. ৬৭৬; নেত্তি. ৫) নযেন সতো হুত্ৱা চৰন্তো অৰিযমগ্গেন যং সন্তিং ৱিদিত্ৱা. তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি সঙ্খাৰলোকে ৱিসপ্পনতো ৱিসত্তিকসঙ্খাতং তণ্হং তৰে তৰেয্য সমতিক্কমেয্যাতি অত্থো.
তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি তং ৱুত্তপ্পকাৰং সন্তিজোতকং তুম্হাকং ৱচনং অহং পত্থযামি, তং এৱ ৱা সন্তিং উত্তমং অভিনন্দামীতি ধোতকো ৱদতি. উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি এত্থ উদ্ধন্তি অনাগতং উপৰি চ. অধোতি অতীতং হেট্ঠা চ. তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নং পৰিতো চ. এতং ৱিদিত্ৱা সঙ্গোতীতি এতং অনাগতাদিং সঙ্গজননট্ঠানন্তি ঞত্ৱা. ভৱাভৱাযাতি খুদ্দকানঞ্চেৱ মহন্তানঞ্চ ভৱানং অত্থায, সস্সতুচ্ছেদায ৱা.
অৰিযসচ্চানন্তি অৰিযভাৱকৰানং সচ্চানং. অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন. সন্ধাৱিতন্তি ভৱতো ভৱস্স গমনেন সন্ধাৱিতং. সংসৰিতন্তি পুনপ্পুনং গমনৱসেন সংসৰিতং. মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চেৱ তুম্হেহি চ. অথ ৱা সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি সন্ধাৱনং সংসৰণং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি অত্থো. ভৱনেত্তীতি ভৱাভৱং নযনসমত্থা তণ্হাৰজ্জু. সংসিতন্তি সংসৰিতং. সমূহতাতি সুট্ঠু হতা ছিন্না অপ্পৱত্তিকতা.
সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চাতি পচ্চযেহি সঙ্খৰীযন্তীতি ‘‘সঙ্খাৰা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চক্খন্ধা. আদিঅন্তৱন্ততো অনিচ্চন্তিকতো তাৱকালিকতো খণপৰিত্ততো চ ন নিচ্চাতি অনিচ্চা. যদা পঞ্ঞায পস্সতীতি যদা ৱিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি. অথ ইমস্মিং ৱট্টদুক্খে নিব্বিন্দতি, নিব্বিন্দন্তো দুক্খপৰিজাননাদিৱসেন সচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি. এস মগ্গো ৱিসুদ্ধিযাতি য্ৱাযং ৱুত্তনযেন সচ্চপ্পটিৱেধো, এস ৱিসুদ্ধত্থায মগ্গো. সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খাতি সব্বে সঙ্খাৰা অভিণ্হসম্পটিপীড়নট্ঠেন খযট্ঠেন চ দুক্খাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. সব্বে ধম্মা অনত্তাতি সব্বেপি তেভূমকধম্মা পৰতো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অসাৰতো অৱসৱত্তনতো চ অনত্তাতি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.
সেয্যোতি ৱিসিট্ঠো উত্তমো. সদিসোতি সমানো. হীনোতি লামকো. ওমানোপি হি অত্তনো অৱঙ্কৰণমুখেনপি সংপগ্গণ্হনৱসেনেৱ পৱত্ততি. তেন ৱুত্তং ‘‘হীনোহমস্মী’’তি. কিমঞ্ঞত্ৰ যথাভূতস্স অদস্সনাতি সৰসপভঙ্গুতায একন্তেনেৱ অনৱট্ঠিতসভাৱেহি ৰূপধম্মেহি সেয্যাদিৱসেন অত্তনো উক্খিপনস্স তেসং যথাভূতং অদস্সনং অঞ্ঞাণং ৱিনা কিং অঞ্ঞং কাৰণং সিযা, অঞ্ঞং কিঞ্চি কাৰণং তস্স নত্থীতি অত্থো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন সুক্কপক্খো ৱেদিতব্বো.
১১৫. যে অৰিযসচ্চানি ৱিভাৱযন্তীতি দুক্খাদীনি অৰিযসচ্চানি পঞ্ঞাওভাসেন সচ্চপ্পটিচ্ছাদককিলেসন্ধকাৰং ৱিধমেত্ৱা অত্তনো পকাসানি পাকটানি কৰোন্তি. গম্ভীৰপঞ্ঞেনাতি অপ্পমেয্যপঞ্ঞতায সদেৱকস্সপি লোকস্স ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠপঞ্ঞেন সব্বঞ্ঞুনাতি ৱুত্তং হোতি. সুদেসিতানীতি সঙ্খেপৱিত্থাৰাদীহি তেহি তেহি নযেহি সুট্ঠু দেসিতানি. কিঞ্চাপি তে হোন্তি ভুসং পমত্তাতি তে ৱিভাৱিতঅৰিযসচ্চা পুগ্গলা কামং দেৱৰজ্জচক্কৱত্তিৰজ্জাদিপমাদট্ঠানং আগম্ম ভুসং পমত্তা হোন্তি, তথাপি সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন ঠপেত্ৱা সত্ত ভৱে অনমতগ্গে সংসাৰে যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, তেসং নিৰুদ্ধত্তা ন অট্ঠমং ভৱং আদিযন্তি, সত্তমভৱেযেৱ পন ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণন্তীতি অত্থো.
যথিন্দখীলোতি এত্থ যথাতি উপমাৱচনং. ইন্দখীলোতি নগৰদ্ৱাৰথিৰকৰণত্থং উম্মাৰব্ভন্তৰে অট্ঠ ৱা দস ৱা হত্থে পথৱিং খণিত্ৱা আকোটিতস্স সাৰদাৰুমযস্স থম্ভস্সেতং অধিৱচনং. পথৱিস্সিতো সিযাতি গম্ভীৰনেমিতায অন্তো পৱিসিত্ৱা ভূমিনিস্সিতো সিযা ভৱেয্য. চতুব্ভি ৱাতেহীতি চতূহি দিসাহি আগতৱাতেহি. অসম্পকম্পিযোতি কম্পেতুং ৱা চালেতুং ৱা অসক্কুণেয্যো. তথূপমং…পে… পস্সতীতি যো চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি পঞ্ঞায অজ্ঝোগাহেত্ৱা পস্সতি, তং সপ্পুৰিসং উত্তমপুৰিসং তথা দস্সনতো সব্বতিত্থিযৱাদৱাতেহি অসম্পকম্পিযতায তথূপমং যথাৱুত্তইন্দখীলূপমং ৱদামীতি অত্থো.
সোতাপত্তিযঙ্গেহীতি অৰিযসোতাপজ্জনস্স অঙ্গভূতেহি. অৰিযসাৱকোতি অৰিযস্স বুদ্ধস্স ভগৱতো সদ্ধম্মস্সৱনন্তে জাতত্তা অৰিযসাৱকো. খীণনিৰযোম্হীতি খীণনিৰযো অম্হি. খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতোতি ইদং নিৰযাদীনংযেৱ ৱেৱচনৱসেন ৱুত্তং. নিৰযাদযো হি ৱড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযা. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতিযো. দুক্কটকাৰিনো ৱিৱসা এত্থ নিপতন্তীতি ৱিনিপাতা. সোতং অৰিযমগ্গং আদিতো পত্তো অধিগতোতি সোতাপন্নো. অকুপ্পধম্মতায মগ্গফলানং পুথুজ্জনভাৱসঙ্খাতে ৱিৰূপে ন নিপতনসভাৱোতি অৱিনিপাতধম্মো. ততো এৱ ধম্মনিযামেন নিযততায নিযতো. উপৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি অৱস্সং পত্তব্বতায অস্স পৰং অযনং গতি পটিসৰণন্তি সম্বোধিপৰাযণো.
নিৱিট্ঠাতিআদীনি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. সহধম্মিযাতি সব্ৰহ্মচাৰিনো. অৰিযকন্তেহীতি অৰিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ সীলানি হি অৰিযসাৱকানং কন্তানি হোন্তি, ভৱন্তৰেপি অৱিজহনতো. তানি সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সব্বোপি পনেত্থ সংৱৰো লব্ভতিযেৱ. সোতাপন্নোহমস্মীতি ইদং দেসনাসীসমেৱ. সকদাগামিআদযোপি ‘‘সকদাগামীহমস্মী’’তিআদিনা নযেন ব্যাকৰোন্তিযেৱ. যতো সব্বেসম্পি সিক্খাপদাৱিৰোধেন যুত্তট্ঠানে ব্যাকৰণং অনুঞ্ঞাতমেৱাতি.
যস্সিন্দ্ৰিযানীতি যস্স অৰিযপুগ্গলস্স সদ্ধাদীনি ইন্দ্ৰিযানি. সুভাৱিতানীতি অৰিযমগ্গভাৱনাৱসেন সুট্ঠু ভাৱিতানি. অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চাতি ওৰম্ভাগিযানং উদ্ধম্ভাগিযানঞ্চ সংযোজনানং পজহনৱসেন. তেনাহ ‘‘সব্বলোকে’’তি. নিব্বিজ্ঝাতি নিব্বিজ্ঝিত্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা.
ধম্মপদানীতি ধম্মকোট্ঠাসানি. অনভিজ্ঝা ধম্মপদং নাম অলোভো ৱা অলোভসীসেন অধিগতঝানৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি ৱা দসঅসুভৱসেন ৱা অধিগতঝানাদীনি অনভিজ্ঝা ধম্মপদং. চতুব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন অধিগতানি অব্যাপাদো ধম্মপদং. দসানুস্সতিআহাৰেপটিক্কূলসঞ্ঞাৱসেন অধিগতানি সম্মাসতি ধম্মপদং. দসকসিণআনাপানৱসেন অধিগতানি সম্মাসমাধি ধম্মপদং.
পঞ্চ ছিন্দেতি হেট্ঠা অপাযুপপত্তিসংৱত্তনিকানি পঞ্চ ওৰম্ভাগিযসংযোজনানি পাদে বদ্ধৰজ্জুং ৱিয পুৰিসো সত্থেন হেট্ঠা মগ্গত্তযেন ছিন্দেয্য. পঞ্চ জহেতি উপৰিদেৱলোকসম্পাপকানি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি পুৰিসো গীৱায বদ্ধৰজ্জুং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন জহেয্য ছিন্দেয্যেৱাতি অত্থো. পঞ্চ চুত্তৰি ভাৱযেতি উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং পহানত্থায সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি উত্তৰি ভাৱেয্য. পঞ্চ সঙ্গাতিগোতি এৱং সন্তে পঞ্চন্নং ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিসঙ্গানং অতিক্কমনেন পঞ্চসঙ্গাতিগো হুত্ৱা ভিক্খু ‘‘ওঘতিণ্ণো’’তি ৱুচ্চতি, নিত্তিণ্ণচতুৰোঘোতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.
অনঞ্ঞাতং অপ্পটিৱিদ্ধং চতুসচ্চধম্মং, অমতপদংযেৱ ৱা ঞস্সামি জানিস্সামীতি পটিপন্নস্স পঠমমগ্গট্ঠস্স ইন্দ্ৰিযন্তি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং. পঠমমগ্গঞাণঞ্হি তংপুব্বভাগৱসেন এৱং ৱুত্তং. আজানাতি পঠমমগ্গেন ঞাতমৰিযাদং অনতিক্কমিত্ৱা জানাতীতি অঞ্ঞো, তস্স ইন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, হেট্ঠা তীসু ফলেসু, উপৰি তীসু মগ্গেসু চ ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞাতাৱিনো চতূসু সচ্চেসু নিট্ঠিতকিচ্চস্স অৰহতো ইন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং, অগ্গফলঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অনভিসমেতস্সাতি অপ্পটিৱিদ্ধস্স. অভিসমযাযাতি পটিৱেধায.
১১৬. বাললক্খণানীতি বালস্স উপলক্খণকাৰণানি. বালনিমিত্তানীতি ‘‘বালো অয’’ন্তি গহেতুং নিমিত্তানি কাৰণানি. বালাপদানানীতি বালস্স পোৰাণানি ৱিৰুড়্হানি কম্মানি. ‘‘দুচ্চিন্তিতচিন্তী’’তিআদীসু দুচ্চিন্তিতং অভিজ্ঝং ব্যাপাদং মিচ্ছাদস্সনঞ্চ চিন্তেতীতি দুচ্চিন্তিতচিন্তী. দুব্ভাসিতং মুসাৱাদাদিং ভাসতীতি দুব্ভাসিতভাসী. দুক্কটং পাণাতিপাতাদিকম্মং কৰোতীতি দুক্কটকম্মকাৰী. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন সুক্কপক্খো ৱেদিতব্বো.
ভিয্যোতি উপৰূপৰি. পকুজ্ঝেয্যুন্তি ৱিৰুজ্ঝেয্যুং. ‘‘পকুপ্পেয্যু’’ন্তিপি পাঠো. ভুসেনাতি দড়্হেন. দণ্ডেনাতি দণ্ডদানেন. ধীৰোতি পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞজাতিকো. নিসেধযেতি পটিবাহেয্য. পুন কিঞ্চি কাতুং ৱত্তুং ৱা অসমত্থং কৰেয্যাতি অত্থো.
পৰন্তি পচ্চত্থিকং. যো সতো উপসম্মতীতি যো সতিমা হুত্ৱা উপসম্মতি, তস্স উপসমংযেৱাহং বালস্স পটিসেধনং মঞ্ঞামীতি অত্থো.
ৱজ্জন্তি দোসং. যদা নং মঞ্ঞতীতি যস্মা নং মঞ্ঞতি. অজ্ঝাৰুহতীতি অজ্ঝোত্থৰতি. গোৱ ভিয্যো পলাযিনন্তি যথা গোযূথে তাৱদেৱ দ্ৱে গাৱো যুজ্ঝন্তে গোগণো ওলোকেন্তো তিট্ঠতি যাৱ ন একো পলাযতি, যদা পন পলাযতি, অথ তং পলাযীনং সব্বো গোগণো ভিয্যো অজ্ঝোত্থৰতি, এৱং দুম্মেধো খমন্তং ভিয্যো অজ্ঝোত্থৰতীতি অত্থো.
সদত্থপৰমাতি সকত্থপৰমা. খন্ত্যা ভিয্যো ন ৱিজ্জতীতি তেসু সকত্থপৰমেসু অত্থেসু খন্তিতো উত্তৰিতৰো অঞ্ঞো অত্থো ন ৱিজ্জতি. তমাহু পৰমং খন্তিন্তি যো বলৱা তিতিক্খতি, তস্স তং খন্তিং পৰমং আহু. বালবলং নাম অঞ্ঞাণবলং. তং যস্স বলং, অবলমেৱ তং, ন তং বলন্তি আহু কথেন্তি দীপেন্তি. ধম্মগুত্তস্সাতি ধম্মেন ৰক্খিতস্স ধম্মং ৱা ৰক্খন্তস্স. পটিৱত্তাতি পটিপ্ফৰিত্ৱা ৱত্তা, পটিপ্পৰিত্ৱা ৱা যং ৱা তং ৱা ৱদেয্যাসি. ধম্মট্ঠং পন চালেতুং সমত্থো নাম নত্থি. তস্সেৱ তেন পাপিযোতি তেন কোধেন তস্সেৱ পুগ্গলস্স পাপং হোতি. কতৰস্সাতি? যো কুদ্ধং পটিকুজ্ঝতি, তস্স. তত্থ কুদ্ধন্তি সম্পদানে উপযোগৱচনং, কুদ্ধস্সাতি অত্থো. তিকিচ্ছন্তানন্তি একৱচনে বহুৱচনং, তিকিচ্ছন্তন্তি অত্থো. জনা মঞ্ঞন্তীতি এৱৰূপং অত্তনো চ পৰস্স চাতি উভিন্নং অত্থং তিকিচ্ছন্তং নিপ্ফাদেন্তং পুগ্গলং ‘‘বালো অয’’ন্তি অন্ধবালপুথুজ্জনা এৱং মঞ্ঞন্তি. যে ধম্মস্স অকোৱিদাতি যে চতুসচ্চধম্মে অকোৱিদা অচ্ছেকা, তে এৱং মঞ্ঞন্তীতি অত্থো.
১১৭. পত্তন্তি অধিগতং এতৰহি অনুভুয্যমানং কামূপকৰণং পত্তব্বন্তি তদেৱ অনাগতে অধিগন্তব্বং অনুভৱিতব্বং, উভযমেতং ৰজানুকিণ্ণন্তি তদুভযম্পি ৰাগৰজাদীহি অৱকিণ্ণং. আতুৰস্সাতি ৰাগাদিকিলেসাতুৰস্স. অনুসিক্খতোতি কিলেসবহুলপুগ্গলে অনুসিক্খতো. যে চ সিক্খাসাৰাতি যে যথাসমাদিন্নং সীলৱতাদিসঙ্খাতং সিক্খং সাৰতো গহেত্ৱা ঠিতা. তেনাহ – ‘‘সীলং ৱতং জীৱিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. তত্থ যং ‘‘ন কৰোমী’’তি ওৰমতি, তং সীলং. যং ৱেসভোজনকিচ্চচৰণাদি, তং ৱতং. জীৱিতন্তি আজীৱো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতি. উপট্ঠানসাৰাতি এতেসং সীলাদীনং অনুট্ঠানসাৰা. এতেহি এৱ সংসাৰসুদ্ধীতি তানি সাৰতো গহেত্ৱা ঠিতাতি অত্থো.
ইচ্চেতে উভো অন্তাতি ইতি সীলব্বতপৰামাসমুখেন অত্তকিলমথানুযোগো, কামেসু অনৱজ্জসঞ্ঞিতামুখেন কামসুখল্লিকানুযোগো চাতি এতে উভো অন্তা. তে চ খো যথাক্কমং আযতিং পত্তব্বে, এতৰহি পত্তে চ ৰাগৰজাদিওকিণ্ণে কামগুণে অল্লীনেহি কিলেসাতুৰানং অনুসিক্খন্তেহি, সযঞ্চ কিলেসাতুৰেহেৱ পটিপজ্জিতব্বা, ততো এৱ চ তে কটসিৱড্ঢনা অপৰাপৰং জৰামৰণেহি সিৱথিকায ৱড্ঢনসীলা একন্তেনেৱ কটসিং ৱড্ঢেন্তি, সযং ৱড্ঢন্তা পৰে চ অন্তদ্ৱযে সমাদপেন্তা ৱড্ঢাপেন্তি চাতি অত্থো.
উভো অন্তে অনভিঞ্ঞাযাতি যথাৱুত্তে উভো অন্তে অজানিত্ৱা. ওলীযন্তি একেতি ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ওলীযনতণ্হাভিনিৱেসৱসেন অৱলীযন্তি একচ্চে. অতিধাৱন্তি একেতি একচ্চে – ‘‘উচ্ছিজ্জতি ৱিনস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি অতিধাৱনাভিনিৱেসৱসেন অতিক্কমন্তি.
ন অমঞ্ঞিংসু তেসঞ্চ তণ্হাদিমঞ্ঞনানং পহীনত্তা. ততো এৱ অনুপাদাপৰিনিব্বানতো তিৱিধম্পি ৱট্টং তেসং পঞ্ঞাপনায নত্থীতি.