৪. মেত্তগূমাণৱসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৮. চতুত্থে মেত্তগূসুত্তে – মঞ্ঞামি তং ৱেদগূ ভাৱিতত্তন্তি ‘‘অযং ৱেদগূ’’তি চ ‘‘ভাৱিতত্তো’’তি চ এৱং তং মঞ্ঞামি.
অপৰিত্তোতি ন অপ্পো. মহন্তোতি ন খুদ্দকো. গম্ভীৰোতি ন উত্তানো. অপ্পমেয্যোতি মিনিতুং ন সক্কুণেয্যো. দুপ্পৰিযোগাড়্হোতি অৱগাহিতুং ওতৰিতুং দুক্খো. বহুৰতনো সাগৰূপমোতি বহূনং ধম্মৰতনানং আকৰত্তা অনেকৱিধৰতনসম্পন্নো মহাসমুদ্দো ৱিয বহুৰতনো সাগৰসদিসো.
ন মঙ্কু হোতীতি ন ৱিকুণিতমুখো হোতি. অপ্পতিট্ঠিতচিত্তোতি দোসৱসেন ন ঘনীভূতচিত্তো. অলীনমনসোতি ন সঙ্কুচিতচিত্তো. অব্যাপন্নচেতসোতি ন পূতিচিত্তো.
দিট্ঠে দিট্ঠমত্তোতি চক্খুৱিসযে ৰূপাৰম্মণে দিট্ঠমত্তোযেৱ তং আৰম্মণং ভৱিস্সতি, কত্তা ৱা কাৰেতা ৱা নত্থি. যং চক্খুনা দিট্ঠং ৱণ্ণাযতনমেৱ. সুতাদীসুপি এসেৱ নযো. অপি চ দিট্ঠেতি দস্সনযোগেন ৱণ্ণাযতনং, সৱনযোগেন সদ্দাযতনং, মুতযোগেন ঘানজিৱ্হাকাযাযতনানি দস্সেতি. ঘানস্স গন্ধাযতনং, জিৱ্হায ৰসাযতনং, কাযস্স পথৱী তেজো ৱাযূতি ফোট্ঠব্বাযতনং, ৱিঞ্ঞাতযোগেন ধম্মাযতনং দস্সেতি. দিট্ঠে অনূপযোতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে ৰাগূপযৱিৰহিতো. অনপাযোতি কোধৱিৰহিতো অপ্পটিঘো. অনিস্সিতোতি তণ্হায অনল্লীনো. অপ্পটিবদ্ধোতি মানেন ন বদ্ধো. ৱিপ্পমুত্তোতি সব্বাৰম্মণতো মুত্তো. ৱিসঞ্ঞুত্তোতি কিলেসেহি ৱিযুত্তো হুত্ৱা ঠিতো.
সংৱিজ্জতি ভগৱতো চক্খূতি বুদ্ধস্স ভগৱতো পকতিমংসচক্খু উপলব্ভতি. পস্সতীতি দক্খতি ওলোকেতি. চক্খুনা ৰূপন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপাৰম্মণং. ছন্দৰাগোতি তণ্হাছন্দো.
দন্তং নযন্তি সমিতিন্তি উয্যানকীড়ামণ্ডলাদীসু হি মহাজনমজ্ঝং গচ্ছন্তা দন্তমেৱ গোণং ৱা দন্তং অস্সাজানীযং ৱা যানে যোজেত্ৱা নযন্তি. ৰাজাতি তথাৰূপানেৱ ঠানানি গচ্ছন্তো ৰাজাপি দন্তমেৱ অভিৰুহতি. মনুস্সেসূতি মনুস্সেসুপি চতূহি অৰিযমগ্গেহি দন্তো নিব্বিসেৱনোৱ সেট্ঠো. যোতিৱাক্যন্তি এৱৰূপং অতিক্কম্মৱচনং পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানম্পি তিতিক্খতি নপ্পতিপ্ফৰতি ন ৱিহঞ্ঞতি, এৱৰূপো দন্তো সেট্ঠোতি অত্থো.
অস্সতৰাতি ৱড়ৱায গদ্ৰভেন জাতা. আজানীযাতি যং অস্সদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেতি, তস্স খিপ্পং জাননসমত্থা. সিন্ধৱাতি সিন্ধৱৰট্ঠে জাতা অস্সা. মহানাগাতি কুঞ্জৰসঙ্খাতা মহাহত্থিনো. অত্তদন্তোতি এতে অস্সতৰা ৱা সিন্ধৱা ৱা কুঞ্জৰা ৱা দন্তাৱ, ন অদন্তা. যো পন চতুমগ্গসঙ্খাতেন অত্তনো দন্ততায অত্তদন্তো নিব্বিসেৱনো, অযং ততোপি ৱৰং, সব্বেহিপি এতেহি উত্তৰিতৰোতি অত্থো.
ন হি এতেহি যানেহীতি যানি এতানি হত্থিযানাদীনি উত্তমযানানি, এতেহি যানেহি কোচি পুগ্গলো সুপিনন্তেনপি অগতপুব্বত্তা ‘‘অগত’’ন্তি সঙ্খাতং নিব্বানদিসং তথা ন গচ্ছেয্য. যথা পুব্বভাগে ইন্দ্ৰিযদমেন দন্তেন, অপৰভাগে অৰিযমগ্গভাৱনায সুদন্তেন দন্তো নিব্বিসেৱনো সপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো তং অগতপুব্বং দিসং গচ্ছতি, দন্তভূমিং পাপুণাতি, তস্মা অত্তদমনমেৱ ৱৰতৰন্তি অত্থো (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩২২; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
ৱিধাসু ন ৱিকম্পন্তীতি নৱৱিধমানকোট্ঠাসেসু ন চলন্তি ন ৱেধেন্তি. ৱিপ্পমুত্তা পুনব্ভৱাতি কম্মকিলেসতো সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা সুট্ঠু মুত্তা. দন্তভূমিং অনুপ্পত্তাতি অৰহত্তফলং পাপুণিত্ৱা ঠিতা. তে লোকে ৱিজিতাৱিনোতি তে ৱুত্তপ্পকাৰা খীণাসৱা সত্তলোকে ৱিজিতৱিজযা নাম (সং. নি. অট্ঠ. ২.৩.৭৬; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
যস্সিন্দ্ৰিযানি ভাৱিতানীতি যস্স খীণাসৱস্স সদ্ধাদিপঞ্চিন্দ্ৰিযানি অৰহত্তফলং পাপেত্ৱা ৱড্ঢিতানি. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি চক্খাদিঅজ্ঝত্তাযতনানি চ ৰূপাদিবহিদ্ধাযতনানি চ নিব্বিসেৱনানি কতানি. সব্বলোকেতি সকলতেধাতুকে লোকে চ. নিব্বিজ্ঝ ইমং পৰঞ্চ লোকন্তি ইমঞ্চ অত্তভাৱং পৰলোকে চ অত্তভাৱং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো খীণাসৱো. কালং কঙ্খতি ভাৱিতো স দন্তোতি সো খীণাসৱো চক্খাদিতো দন্তো ৱড্ঢিতচিত্তো মৰণকালং পত্থেতি (সু. নি. অট্ঠ. ২.৫২২; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতীতি যেসং খন্ধাদিধম্মানং উপ্পত্তি পঞ্ঞাযতি. অত্থঙ্গমতো নিৰোধোতি অত্থঙ্গমনৱসেন তেসংযেৱ অভাৱো পঞ্ঞাযতি. কম্মসন্নিস্সিতো ৱিপাকোতি কুসলাকুসলকম্মনিস্সিতো ৱিপাকো কম্মং অমুঞ্চিত্ৱা পৱত্তনতো ৱিপাকোপি কম্মসন্নিস্সিতোৱ নাম. নামসন্নিস্সিতং ৰূপন্তি সব্বৰূপং নামং গহেত্ৱা পৱত্তনতো নামসন্নিস্সিতং নাম জাতং. জাতিযা অনুগতন্তি সব্বং কম্মাদিকং জাতিযা অনুপৱিট্ঠং. জৰায অনুসটন্তি জৰায পত্থটং. ব্যাধিনা অভিভূতন্তি ব্যাধিদুক্খেন অভিমদ্দিতং. মৰণেন অব্ভাহতন্তি মচ্চুনা অভিহটং পহটং. অতাণন্তি পুত্তাদীহিপি তাযনস্স অভাৱতো অতাযনং অনাৰক্খং অলব্ভণেয্যং খেমং ৱা. অলেণন্তি অল্লীযিতুং নিস্সযিতুং অনৰহং, অল্লীনানম্পি ন লেণকিচ্চকৰণং. অসৰণন্তি নিস্সিতানং ন ভযহাৰকং, ন ভযৱিনাসকং. অসৰণীভূতন্তি পুৰে উপ্পত্তিযা অত্তনো অভাৱেনেৱ অসৰণং, উপ্পত্তিসমকালমেৱ অসৰণভূতন্তি অত্থো.
১৯. অপুচ্ছসীতি এত্থ অ-ইতি পদপূৰণমত্তে নিপাতো, পুচ্ছসিত্ৱেৱ অত্থো. পৱক্খামি যথা পজানন্তি যথা পজানন্তো আচিক্খতি, এৱং আচিক্খিস্সামি. উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খাতি তণ্হাদিউপধিনিদানা জাতিআদিদুক্খৱিসেসা পভৱন্তি.
তণ্হূপধীতি তণ্হা এৱ তণ্হূপধি. সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠি এৱ দিট্ঠূপধি. ৰাগাদিকিলেসা এৱ কিলেসূপধি. পুঞ্ঞাদিকম্মানি এৱ কম্মূপধি. তিৱিধদুচ্চৰিতানিযেৱ দুচ্চৰিতূপধি. কবড়ীকাৰাদযো আহাৰা এৱ আহাৰূপধি. দোসপটিঘো এৱ পটিঘূপধি. কম্মসমুট্ঠানা কম্মেনেৱ গহিতা পথৱাদযো চতস্সো ধাতুযোৱ চতস্সো উপাদিন্নধাতুযো উপধী. চক্খাদিছঅজ্ঝত্তিকানি আযতনানি এৱ ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি উপধী. চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিছৱিঞ্ঞাণকাযাৱ ছ ৱিঞ্ঞাণকাযা উপধী. সব্বম্পি দুক্খং দুক্খমনট্ঠেনাতি সব্বতেভূমকং দুক্খং দুস্সহনট্ঠেন উপধি.
২০. এৱং উপধিনিদানতো পভৱন্তেসু দুক্খেসু – যো ৱে অৱিদ্ৱাতি গাথা. তত্থ পজানন্তি সঙ্খাৰে অনিচ্চাদিৱসেন জানন্তো. দুক্খস্স জাতিপ্পভৱানুপস্সীতি ৱট্টদুক্খস্স জাতিকাৰণং ‘‘উপধী’’তি অনুপস্সন্তো. ইমিস্সা গাথায নিদ্দেসে ৱত্তব্বং নত্থি.
২১. সোকপৰিদ্দৱঞ্চাতি সোকঞ্চ পৰিদেৱঞ্চ. তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি যথা যথা সত্তা জানন্তি, তথা তথা ঞাপনৱসেন ৱিদিতো এস তযা ধম্মোতি.
তত্থ তৰন্তীতি পঠমমগ্গেন দিট্ঠোঘং তৰন্তি. উত্তৰন্তীতি দুতিযমগ্গেন কামোঘং তনুকৰণৱসেন উগ্গন্ত্ৱা তৰন্তি. পতৰন্তীতি তমেৱ নিৰৱসেসপ্পহানৱসেন ততিযমগ্গেন ৱিসেসেন তৰন্তি. সমতিক্কমন্তীতি ভৱোঘঅৱিজ্জোঘপ্পহানৱসেন চতুত্থমগ্গেন সম্মা অতিক্কমন্তি. ৱীতিৱত্তন্তীতি ফলং পাপুণিত্ৱা তিট্ঠন্তি.
২২. কিত্তযিস্সামি তে ধম্মন্তি নিব্বানধম্মং নিব্বানগামিনিপটিপদাধম্মঞ্চ তে দেসযিস্সামি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠেৱ দুক্খাদিধম্মে, ইমস্মিংযেৱ ৱা অত্তভাৱে. অনীতিহন্তি অত্তপচ্চক্খং. যং ৱিদিত্ৱাতি যং ধম্মং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ. প. ২৭৭; থেৰগা. ৬৭৬; কথা. ৭৫৩) নযেন সম্মসন্তো ৱিদিত্ৱা.
তত্থ আদিকল্যাণন্তি হিত্ৱাপি অনুত্তৰং ৱিৱেকসুখং ধম্মং তৱ কিত্তযিস্সামি, তঞ্চ খো অপ্পং ৱা বহুং ৱা কিত্তযন্তো আদিকল্যাণাদিপ্পকাৰমেৱ কিত্তযিস্সামি. আদিম্হি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা কিত্তযিস্সামি. মজ্ঝেপি. পৰিযোসানেপি ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা কিত্তযিস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. যস্মিঞ্হি ভগৱা একগাথম্পি দেসেসি, সা সমন্তভদ্দকত্তা ধম্মস্স পঠমপাদেন আদিকল্যাণা, দুতিযততিযপাদেহি মজ্ঝেকল্যাণা, পচ্ছিমপাদেন পৰিযোসানকল্যাণা. একানুসন্ধিকং সুত্তং নিদানেন আদিকল্যাণং, নিগমনেন পৰিযোসানকল্যাণং, সেসেন মজ্ঝেকল্যাণং. নানানুসন্ধিকং সুত্তং পঠমানুসন্ধিনা আদিকল্যাণং, পচ্ছিমেন পৰিযোসানকল্যাণং, সেসেহি মজ্ঝেকল্যাণং.
অপি চ সনিদানউপ্পত্তিত্তা আদিকল্যাণং, ৱেনেয্যানং অনুৰূপতো অত্থস্স অৱিপৰীততায চ হেতুদাহৰণযুত্ততো চ মজ্ঝেকল্যাণং, সোতূনং সদ্ধাপটিলাভজননেন নিগমনেন চ পৰিযোসানকল্যাণং.
সকলো হি সাসনধম্মো অত্তনো অত্থভূতেন সীলেন আদিকল্যাণো, সমথৱিপস্সনামগ্গফলেহি মজ্ঝেকল্যাণো, নিব্বানেন পৰিযোসানকল্যাণো. সীলসমাধীহি ৱা আদিকল্যাণো, ৱিপস্সনামগ্গেহি মজ্ঝেকল্যাণো, ফলনিব্বানেহি পৰিযোসানকল্যাণো. বুদ্ধসুবোধিতায ৱা আদিকল্যাণো, ধম্মসুধম্মতায মজ্ঝেকল্যাণো, সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিযা পৰিযোসানকল্যাণো. তং সুত্ৱা তথত্তায পটিপন্নেন অধিগন্তব্বায অভিসম্বোধিযা ৱা আদিকল্যাণো, পচ্চেকবোধিযা মজ্ঝেকল্যাণো, সাৱকবোধিযা পৰিযোসানকল্যাণো.
সুয্যমানো চেস নীৱৰণৱিক্খম্ভনতো ভৱনেনপি কল্যাণমেৱ আৱহতীতি আদিকল্যাণো, পটিপজ্জিযমানো সমথৱিপস্সনাসুখাৱহনতো পটিপত্তিযাপি কল্যাণমেৱ আৱহতীতি মজ্ঝেকল্যাণো, তথাপটিপন্নো (পাৰা. অট্ঠ. ১.১) চ পটিপত্তিফলে নিট্ঠিতে তাদিভাৱাৱহনতো পটিপত্তিফলেনপি কল্যাণমেৱ আৱহতীতি পৰিযোসানকল্যাণোতি.
যং পনেস ভগৱা ধম্মং দেসেন্তো সাসনব্ৰহ্মচৰিযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ পকাসেতি, নানানযেহি দীপেতি. তং যথানুৰূপং অত্থসম্পত্তিযা সাত্থং. ব্যঞ্জনসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. সঙ্কাসনপকাসনৱিৱৰণৱিভজনউত্তানীকৰণপঞ্ঞত্তিঅত্থপদসমাযোগতো সাত্থং. অক্খৰপদব্যঞ্জনাকাৰনিৰুত্তিনিদ্দেসসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. অত্থগম্ভীৰতাপটিৱেধগম্ভীৰতাহি সাত্থং. ধম্মগম্ভীৰতাদেসনাগম্ভীৰতাহি সব্যঞ্জনং. অত্থপটিভানপটিসম্ভিদাৱিসযতো সাত্থং. ধম্মনিৰুত্তিপটিসম্ভিদাৱিসযতো সব্যঞ্জনং. পণ্ডিতৱেদনীযতো সৰিক্খকজনপ্পসাদকন্তি সাত্থং. সদ্ধেয্যতো লোকিযজনপ্পসাদকন্তি সব্যঞ্জনং. গম্ভীৰাধিপ্পাযতো সাত্থং. উত্তানপদতো সব্যঞ্জনং. উপনেতব্বস্স অভাৱতো সকলপৰিপুণ্ণভাৱেন কেৱলপৰিপুণ্ণং. অপনেতব্বস্স অভাৱতো নিদ্দোসভাৱেন পৰিসুদ্ধং.
অপি চ – পটিপত্তিযা অধিগমব্যত্তিতো সাত্থং. পৰিযত্তিযা আগমব্যত্তিতো সব্যঞ্জনং. সীলাদিপঞ্চধম্মক্খন্ধযুত্ততো কেৱলপৰিপুণ্ণং. নিৰুপক্কিলেসতো নিত্থৰণত্থায পৱত্তিতো লোকামিসনিৰপেক্খতো চ পৰিসুদ্ধং. সিক্খত্তযপৰিগ্গহিতত্তা ব্ৰহ্মভূতেহি সেট্ঠেহি চৰিতব্বতো, তেসঞ্চ চৰিযভাৱতো ব্ৰহ্মচৰিযং (পাৰা. অট্ঠ. ১.১).
এৱং পৰিযত্তিধম্মং দস্সেত্ৱা ইদানি লোকুত্তৰধম্মং দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানে’’তি আহ. সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মে দস্সেত্ৱা নিব্বত্তিতলোকুত্তৰং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানঞ্চা’’তি আহ. নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদন্তি পুব্বভাগসীলসমাধিৱিপস্সনাধম্মঞ্চ কিত্তযিস্সামি.
দুক্খে দিট্ঠেতি দুক্খসচ্চে সৰসলক্খণেন দিট্ঠে দুক্খসচ্চং পকাসেস্সামি. সমুদযাদীসুপি এসেৱ নযো.
২৩. তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি তং ৱুত্তপ্পকাৰধম্মজোতকং তৱ ৱচনং অহং পত্থযামি. ধম্মমুত্তমন্তি তঞ্চ ধম্মমুত্তমং অভিনন্দামি.
তত্থ মহতো তমোকাযস্স পদালনন্তি মহতো অৱিজ্জাৰাসিস্স ছেদনং. অনিচ্চলক্খণৱসেন এসী. দুক্খলক্খণৱসেন গৱেসী. অনত্তলক্খণৱসেন সমন্ততো পৰিযেসী. মহতো ৱিপল্লাসস্স পভেদনন্তি মহন্তস্স অসুভে সুভন্তিআদিদ্ৱাদসৱিধস্স ৱিপল্লাসস্স ভেদনং. মহতো তণ্হাসল্লস্স অব্বহনন্তি মহন্তস্স অন্তোতুদনট্ঠেন তণ্হাকণ্টকস্স লুঞ্চনং. দিট্ঠিসঙ্ঘাটস্স ৱিনিৱেঠনন্তি দিট্ঠিযেৱ অব্বোচ্ছিন্নপ্পৱত্তিতো সঙ্ঘটিতট্ঠেন সঙ্ঘাটো, তস্স দিট্ঠিসঙ্ঘাটস্স নিৱত্তনং. মানধজস্স পাতনন্তি উস্সিতট্ঠেন উন্নতিলক্খণস্স মানদ্ধজস্স পাতনং. অভিসঙ্খাৰস্স ৱূপসমন্তি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খাৰস্স উপসমনং. ওঘস্স নিত্থৰণন্তি ৱট্টে ওসীদাপনস্স কামোঘাদিওঘস্স নিত্থৰণং নিক্খমনং. ভাৰস্স নিক্খেপনন্তি ৰূপাদিপঞ্চক্খন্ধভাৰস্স খিপনং ছড্ডনং. সংসাৰৱট্টস্স উপচ্ছেদন্তি খন্ধাদিপটিপাটিসংসাৰৱট্টস্স হেতুনস্সনেন উচ্ছিজ্জনং. সন্তাপস্স নিব্বাপনন্তি কিলেসসন্তাপস্স নিব্বুতিং. পৰিড়াহস্স পটিপস্সদ্ধন্তি কিলেসপৰিড়াহস্স ৱূপসমং পটিপস্সম্ভনং. ধম্মধজস্স উস্সাপনন্তি নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মস্স উস্সাপেত্ৱা ঠপনং. পৰমত্থং অমতং নিব্বানন্তি উত্তমট্ঠেন পৰমত্থং. নত্থি এতস্স মৰণসঙ্খাতং মতন্তি অমতং. কিলেসৱিসপটিপক্খত্তা অগদন্তিপি অমতং. সংসাৰদুক্খপটিপক্খভূতত্তা নিব্বুতন্তি নিব্বানং. নত্থেত্থ তণ্হাসঙ্খাতং ৱানন্তিপি নিব্বানং.
মহেসক্খেহি সত্তেহীতি মহানুভাৱেহি সক্কাদীহি সত্তেহি. পৰিযেসিতোতি পৰিযিট্ঠো. কহং দেৱদেৱোতি দেৱানং অতিদেৱো কুহিং. কহং নৰাসভোতি উত্তমপুৰিসো.
২৪. উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি এত্থ উদ্ধন্তি অনাগতদ্ধা ৱুচ্চতি. অধোতি অতীতদ্ধা. তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নদ্ধা. এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণন্তি এতেসু উদ্ধাদীসু তণ্হঞ্চ দিট্ঠিনিৱেসনঞ্চ অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণঞ্চ পনুদেহি. পনুদিত্ৱা চ ভৱে ন তিট্ঠেতি এৱং সন্তে দুৱিধেপি ভৱে ন তিট্ঠেয্য. এৱং তাৱ পনুজ্জসদ্দস্স পনুদেহীতি ইমস্মিং অত্থৱিকপ্পে সম্বন্ধো. পনুদিত্ৱাতি এতস্মিং পন অত্থৱিকপ্পে ভৱে ন তিট্ঠেতি অযমেৱ সম্বন্ধো. এতানি নন্দীনিৱেসনৱিঞ্ঞাণানি পনুদিত্ৱা দুৱিধেপি ভৱে ন তিট্ঠেয্যাতি.
সহোকাসৱসেন দেৱলোকো উদ্ধং. অপাযলোকো অধো. মনুস্সলোকো মজ্ঝে. তত্থ কুসলা ধম্মাতি অপাযং মুঞ্চিত্ৱা উপৰি পটিসন্ধিদানতো কুসলা ধম্মা উদ্ধন্তি ৱুচ্চন্তি. অকুসলা ধম্মা অপাযেসু পটিসন্ধিদানতো অধোতি. তদুভযৱিমুত্তত্তা অব্যাকতা ধম্মা তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি ৱুচ্চন্তি. সব্বোপৰিৱসেন অৰূপধাতু উদ্ধং. সব্বঅধোৱসেন কামধাতু অধো. তদুভযন্তৰৱসেন ৰূপধাতু মজ্ঝে. কাযচিত্তাবাধখননৱসেন সুখা ৱেদনা উদ্ধং. দুক্খমনৱসেন দুক্খা ৱেদনা অধো. অদুক্খমসুখা ৱেদনা মজ্ঝে. অত্তভাৱৱসেন পৰিচ্ছেদং দস্সেন্তো ‘‘উদ্ধন্তি উদ্ধং পাদতলা’’তিআদিমাহ. তত্থ উদ্ধং পাদতলাতি পাদতলতো উপৰি. অধো কেসমত্থকাতি কেসমত্থকতো অধো. মজ্ঝেতি দ্ৱিন্নং অন্তৰং.
পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণন্তি তেৰসৱিধপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসম্পযুত্তং কম্মৱিঞ্ঞাণং. অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণন্তি দ্ৱাদসৱিধঅপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসম্পযুত্তং কম্মৱিঞ্ঞাণং. আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণন্তি চতুব্বিধং আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰসহগতং কম্মৱিঞ্ঞাণং. নুজ্জাতি খিপ. পনুজ্জাতি অতীৱ খিপ. নুদাতি লুঞ্চ. পনুদাতি অতীৱ লুঞ্চ. পজহাতি ছড্ডেহি. ৱিনোদেহীতি দূৰং কৰোহি.
কম্মভৱঞ্চাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰচেতনাৱ. পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৱন্তি পটিসন্ধিযা ৰূপাদিপুনব্ভৱঞ্চ. পজহন্তো পঠমমগ্গেন, ৱিনোদেন্তো দুতিযমগ্গেন, ব্যন্তী কৰোন্তো ততিযমগ্গেন, অনভাৱং গমেন্তো চতুত্থমগ্গেন. কম্মভৱে ন তিট্ঠেয্যাতি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খাৰে ন তিট্ঠেয্য.
২৫. এতানি ৱিনোদেত্ৱা ভৱে অতিট্ঠন্তো এসো – এৱং ৱিহাৰীতি গাথা. তত্থ ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে, ইমস্মিংযেৱ ৱা অত্তভাৱে. ইমিস্সা গাথায নিদ্দেসো উত্তানত্থোৱ.
২৬. সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি এত্থ অনূপধীকন্তি নিব্বানং, তং সন্ধায ভগৱন্তং আলপন্তো আহ – ‘‘সুকিত্তিতং গোতমনূপধীক’’ন্তি.
নিদ্দেসে কিলেসা চাতি উপতাপনট্ঠেন ৰাগাদযো কিলেসা চ ৰাসট্ঠেন ৱিপাকভূতা পঞ্চক্খন্ধা চ কুসলাদিঅভিসঙ্খাৰা চেতনা চ ‘‘উপধী’’তি ৱুচ্চন্তি কথীযন্তি. উপধিপ্পহানং তদঙ্গপ্পহানেন, উপধিৱূপসমং ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন, উপধিপটিনিস্সগ্গং সমুচ্ছেদপ্পহানেন উপধিপটিপস্সদ্ধং ফলেনাতি.
২৭. ন কেৱলং দুক্খমেৱ পহাসি – তে চাপীতি গাথা. তত্থ অট্ঠিতন্তি সক্কচ্চং, সদা ৱা. তং তং নমস্সামীতি তস্মা তং নমস্সামি. সমেচ্চাতি উপগন্ত্ৱা. নাগাতি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ.
নিদ্দেসে সমেচ্চাতি জানিত্ৱা, একতো হুত্ৱা ৱা. অভিসমেচ্চাতি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. সমাগন্ত্ৱাতি সম্মুখা হুত্ৱা. অভিসমাগন্ত্ৱাতি সমীপং গন্ত্ৱা. সম্মুখাতি সম্মুখে. আগুং ন কৰোতীতি পাপং ন কৰোতি.
২৮. ইদানি নং ভগৱা ‘‘অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খ’’ন্তি এৱং তেন ব্ৰাহ্মণেন ৱিদিতোপি অত্তানং অনুপনেত্ৱাৱ পহীনদুক্খেন পুগ্গলেন ওৱদন্তো ‘‘যং ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যং তং অভিজানন্তো ‘‘অযং বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো, ৱেদেহি গতত্তা ৱেদগূ, কিঞ্চনাভাৱা অকিঞ্চনো, কামেসু চ ভৱেসু চ অসত্তত্তা কামভৱে অসত্তো’’তি জঞ্ঞা জানেয্যাসি. অদ্ধা হি সো ওঘমিমং অতাৰি, তিণ্ণো চ পাৰং অখিলো অকঙ্খো.
নিদ্দেসে ৰাগকিঞ্চনন্তি ৰাগপলিবোধং. দোসকিঞ্চনন্তিআদিপি এসেৱ নযো. কামোঘং তিণ্ণো অনাগামিমগ্গেন. ভৱোঘং তিণ্ণো অৰহত্তমগ্গেন. দিট্ঠোঘং তিণ্ণো সোতাপত্তিমগ্গেন. অৱিজ্জোঘং তিণ্ণো অৰহত্তমগ্গেন. সংসাৰপথং তিণ্ণো কুসলাকুসলকম্মপ্পভেদেনাতি. উত্তিণ্ণো পঠমমগ্গেন. নিত্তিণ্ণো দুতিযমগ্গেন. অতিক্কন্তো ততিযমগ্গেন. সমতিক্কন্তো চতুত্থমগ্গেন.ৱীতিৱত্তো ফলেন.
২৯. কিঞ্চ ভিয্যো – ৱিদ্ৱা চ যোতি গাথা. তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, অত্তভাৱে ৱা. ৱিসজ্জাতি ৱোসজ্জিত্ৱা.
নিদ্দেসে সজ্জন্তি মুঞ্চনং. ৱিসজ্জন্তি ৱোসজ্জনং. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ. এৱং ভগৱা ইদম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ ৱুত্তসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূড়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
মেত্তগূমাণৱসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.