৪. কোকিলৱগ্গো

[৩৩১] ১. কোকিলজাতকৱণ্ণনা

যো ৱে কালে অসম্পত্তেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু তক্কাৰিযজাতকে ৱিত্থাৰিতমেৱ.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অমচ্চো ওৱাদকো অহোসি, ৰাজা বহুভাণী অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘তস্স বহুভাণিতং নিসেধেস্সামী’’তি একং উপমং উপধাৰেন্তো ৱিচৰতি. অথেকদিৱসং ৰাজা উয্যানং গতো মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদি, তস্সুপৰি অম্বৰুক্খো অত্থি. তত্ৰেকস্মিং কাককুলাৱকে কাড়কোকিলা অত্তনো অণ্ডকং নিক্খিপিত্ৱা অগমাসি. কাকী তং কোকিলঅণ্ডকং পটিজগ্গি, অপৰভাগে ততো কোকিলপোতকো নিক্খমি. কাকী ‘‘পুত্তো মে’’তি সঞ্ঞায মুখতুণ্ডকেন গোচৰং আহৰিত্ৱা তং পটিজগ্গি. সো অৱিৰূড়্হপক্খো অকালেযেৱ কোকিলৰৱং ৰৱি. কাকী ‘‘অযং ইদানেৱ তাৱ অঞ্ঞং ৰৱং ৰৱতি, ৱড্ঢন্তো কিং কৰিস্সতী’’তি তুণ্ডকেন কোট্টেত্ৱা মাৰেত্ৱা কুলাৱকা পাতেসি. সো ৰঞ্ঞো পাদমূলে পতি.

ৰাজা বোধিসত্তং পুচ্ছি ‘‘কিমেতং সহাযা’’তি? বোধিসত্তো ‘‘অহং ৰাজানং নিৱাৰেতুং একং উপমং পৰিযেসামি, লদ্ধা দানি মে সা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অতিমুখৰা অকালে বহুভাণিনো এৱৰূপং লভন্তি. অযং মহাৰাজ, কোকিলপোতকো কাকিযা পুট্ঠো অৱিৰূড়্হপক্খো অকালেযেৱ কোকিলৰৱং ৰৱি. অথ নং কাকী ‘নাযং মম পুত্তকো’তি ঞত্ৱা মুখতুণ্ডকেন কোট্টেত্ৱা মাৰেত্ৱা কুলাৱকা পাতেসি. মনুস্সা ৱা হোন্তু তিৰচ্ছানা ৱা, অকালে বহুভাণিনো এৱৰূপং দুক্খং লভন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

১২১. ‘‘যো ৱে কালে অসম্পত্তে, অতিৱেলং পভাসতি;

এৱং সো নিহতো সেতি, কোকিলাযিৱ অত্ৰজো.

১২২. ‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৱিসং হলাহলামিৱ;

এৱং নিকট্ঠে পাতেতি, ৱাচা দুব্ভাসিতা যথা.

১২৩. ‘‘তস্মা কালে অকালে ৱা, ৱাচং ৰক্খেয্য পণ্ডিতো;

নাতিৱেলং পভাসেয্য, অপি অত্তসমম্হি ৱা.

১২৪. ‘‘যো চ কালে মিতং ভাসে, মতিপুব্বো ৱিচক্খণো;

সব্বে অমিত্তে আদেতি, সুপণ্ণো উৰগামিৱা’’তি.

তত্থ কালে অসম্পত্তেতি অত্তনো ৱচনকালে অসম্পত্তে. অতিৱেলন্তি ৱেলাতিক্কন্তং কত্ৱা অতিৰেকপ্পমাণং ভাসতি. হলাহলামিৱাতি হলাহলং ইৱ. নিকট্ঠেতি তস্মিংযেৱ খণে অপ্পমত্তকে কালে. তস্মাতি যস্মা সুনিসিতসত্থহলাহলৱিসতোপি খিপ্পতৰং দুব্ভাসিতৱচনমেৱ পাতেসি, তস্মা. কালে অকালে ৱাতি ৱত্তুং যুত্তকালে চ অকালে চ ৱাচং ৰক্খেয্য, অতিৱেলং ন ভাসেয্য অপি অত্তনা সমে নিন্নানাকৰণেপি পুগ্গলেতি অত্থো.

মতিপুব্বোতি মতিং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা কথনেন মতিপুব্বো. ৱিচক্খণোতি ঞাণেন ৱিচাৰেত্ৱা অত্থৱিন্দনপুগ্গলো ৱিচক্খণো নাম. উৰগামিৱাতি উৰগং ইৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা সুপণ্ণো সমুদ্দং খোভেত্ৱা মহাভোগং উৰগং আদেতি গণ্হাতি, আদিযিত্ৱা চ তঙ্খণঞ্ঞেৱ নং সিম্বলিং আৰোপেত্ৱা মংসং খাদতি, এৱমেৱ যো মতিপুব্বঙ্গমো ৱিচক্খণো ৱত্তুং যুত্তকালে মিতং ভাসতি, সো সব্বে অমিত্তে আদেতি গণ্হাতি, অত্তনো ৱসে ৱত্তেতীতি.

ৰাজা বোধিসত্তস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা ততো পট্ঠায মিতভাণী অহোসি, যসঞ্চস্স ৱড্ঢেত্ৱা মহন্ততৰং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কোকিলপোতকো কোকালিকো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কোকিলজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৩৩২] ২. ৰথলট্ঠিজাতকৱণ্ণনা

অপি হন্ত্ৱা হতো ব্ৰূতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো পুৰোহিতং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ ৰথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তো সম্বাধে মগ্গে ৰথং পাজেন্তো একং সকটসত্থং দিস্ৱা ‘‘তুম্হাকং সকটং অপনেথা’’তি গচ্ছন্তো সকটে অনপনীযমানে কুজ্ঝিত্ৱা পতোদলট্ঠিযা পুৰিমসকটে সাকটিকস্স ৰথধুৰে পহৰি. সা ৰথধুৰে পটিহতা নিৱত্তিত্ৱা তস্সেৱ নলাটং পহৰি. তাৱদেৱস্স নলাটে গণ্ডো উট্ঠহি. সো নিৱত্তিত্ৱা ‘‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছিনন্তা তস্সেৱ দোসং অদ্দসংসু. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, ৰঞ্ঞো কিৰ পুৰোহিতো ‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’তি অড্ডং কৰোন্তো সযমেৱ পৰজ্জী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস এৱৰূপং অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্সেৱ ৱিনিচ্ছযামচ্চো অহোসি. অথ ৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ৰথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তোতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. ইধ পন তেন ৰঞ্ঞো আৰোচিতে ৰাজা সযং ৱিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৱা সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৱা কম্মং অসোধেত্ৱাৱ ‘‘তুম্হেহি মম পুৰোহিতং কোট্টেত্ৱা নলাটে গণ্ডো উট্ঠাপিতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সব্বস্সহৰণং তেসং কৰোথা’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘তুম্হে, মহাৰাজ, কম্মং অসোধেত্ৱাৱ এতেসং সব্বস্সং হৰাপেথ, একচ্চে পন অত্তনাৱ অত্তানং পহৰিত্ৱাপি ‘পৰেন পহটম্হা’তি ৱদন্তি, তস্মা অৱিচিনিত্ৱা কাতুং ন যুত্তং, ৰজ্জং কাৰেন্তেন নাম নিসামেত্ৱা কম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি.

১২৫. ‘‘অপি হন্ত্ৱা হতো ব্ৰূতি, জেত্ৱা জিতোতি ভাসতি;

পুব্বমক্খাযিনো ৰাজ, অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে.

১২৬. ‘‘তস্মা পণ্ডিতজাতিযো, সুণেয্য ইতৰস্সপি;

উভিন্নং ৱচনং সুত্ৱা, যথা ধম্মো তথা কৰে.

১২৭. ‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;

ৰাজা ন সাধু অনিসম্মকাৰী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.

১২৮. ‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিৰা, নানিসম্ম দিসম্পতি;

নিসম্মকাৰিনো ৰাজ, যসো কিত্তি চ ৱড্ঢতী’’তি.

তত্থ অপি হন্ত্ৱাতি অপি একো অত্তনাৱ অত্তানং হন্ত্ৱা ‘‘পৰেন পহটোম্হী’’তি ব্ৰূতি কথেতি. জেত্ৱা জিতোতি সযং ৱা পন পৰং জিত্ৱা ‘‘অহং জিতোম্হী’’তি ভাসতি. অঞ্ঞদত্থূতি মহাৰাজ, পুব্বমেৱ ৰাজকুলং গন্ত্ৱা অক্খাযন্তস্স পুব্বমক্খাযিনো অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে, একংসেন ৱচনং ন সদ্দহেয্য. তস্মাতি যস্মা পঠমতৰং আগন্ত্ৱা কথেন্তস্স একংসেন ৱচনং ন সদ্দহাতব্বং, তস্মা. যথা ধম্মোতি যথা ৱিনিচ্ছযসভাৱো ঠিতো, তথা কৰেয্য.

অসঞ্ঞতোতি কাযাদীহি অসঞ্ঞতো দুস্সীলো. তং ন সাধূতি যং তস্স পণ্ডিতস্স ঞাণৱতো পুগ্গলস্স আধানগ্গাহিৱসেন দড়্হকোপসঙ্খাতং কোধনং, তং ন সাধু. নানিসম্মাতি ন অনিসামেত্ৱা. দিসম্পতীতি দিসানং পতি, মহাৰাজ. যসো কিত্তি চাতি ইস্সৰিযপৰিৱাৰো চেৱ কিত্তিসদ্দো চ ৱড্ঢতীতি.

ৰাজা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা ধম্মেন ৱিনিচ্ছিনি, ধম্মেন ৱিনিচ্ছিযমানে ব্ৰাহ্মণস্সেৱ দোসো জাতোতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো এতৰহি ব্ৰাহ্মণোৱ অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৰথলট্ঠিজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৩৩৩] ৩. পক্কগোধজাতকৱণ্ণনা

তদেৱ মে ত্ৱন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ. ইধ পন তেসং উদ্ধাৰং সাধেত্ৱা আগচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে লুদ্দকো ‘‘উভোপি খাদথা’’তি একং পক্কগোধং অদাসি. সো পুৰিসো ভৰিযং পানীযত্থায পেসেত্ৱা সব্বং গোধং খাদিত্ৱা তস্সা আগতকালে ‘‘ভদ্দে, গোধা পলাতা’’তি আহ. ‘‘সাধু, সামি, পক্কগোধায পলাযন্তিযা কিং সক্কা কাতু’’ন্তি? সা জেতৱনে পানীযং পিৱিত্ৱা সত্থু সন্তিকে নিসিন্না সত্থাৰা ‘‘কিং উপাসিকে, অযং তে হিতকামো সসিনেহো উপকাৰকো’’তি পুচ্ছিতা ‘‘ভন্তে, অহং এতস্স হিতকামা সসিনেহা, অযং পন মযি নিস্সিনেহো’’তি আহ. সত্থা ‘‘হোতু মা চিন্তযি, এৱং নামেস কৰোতি. যদা পন তে গুণং সৰতি, তদা তুয্হমেৱ সব্বিস্সৰিযং দেতী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতম্পি হেট্ঠা ৱুত্তসদিসমেৱ. ইধ পন তেসং নিৱত্তন্তানং অন্তৰামগ্গে লুদ্দকো কিলন্তভাৱং দিস্ৱা ‘‘দ্ৱেপি জনা খাদথা’’তি একং পক্কগোধং অদাসি. ৰাজধীতা তং ৱল্লিযা বন্ধিত্ৱা আদায মগ্গং পটিপজ্জি. তে একং সৰং দিস্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম অস্সত্থমূলে নিসীদিংসু. ৰাজপুত্তো ‘‘গচ্ছ ভদ্দে, সৰতো পদুমিনিপত্তেন উদকং আহৰ, মংসং খাদিস্সামা’’তি আহ. সা গোধং সাখায লগ্গেত্ৱা পানীযত্থায গতা. ইতৰো সব্বং গোধং খাদিত্ৱা অগ্গনঙ্গুট্ঠং গহেত্ৱা পৰম্মুখো নিসীদি. সো তায পানীযং গহেত্ৱা আগতায ‘‘ভদ্দে, গোধা সাখায ওতৰিত্ৱা ৱম্মিকং পাৱিসি, অহং ধাৱিত্ৱা অগ্গনঙ্গুট্ঠং অগ্গহেসিং, গহিতট্ঠানং হত্থেযেৱ কত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা বিলং পৱিট্ঠা’’তি আহ. ‘‘হোতু, দেৱ, পক্কগোধায পলাযন্তিযা কিং কৰিস্সাম, এহি গচ্ছামা’’তি. তে পানীযং পিৱিত্ৱা বাৰাণসিং অগমংসু.

ৰাজপুত্তো ৰজ্জং পত্ৱা তং অগ্গমহেসিট্ঠানমত্তে ঠপেসি, সক্কাৰসম্মানো পনস্সা নত্থি. বোধিসত্তো তস্সা সক্কাৰং কাৰেতুকামো ৰঞ্ঞো সন্তিকে ঠত্ৱা ‘‘ননু মযং অয্যে তুম্হাকং সন্তিকা কিঞ্চি ন লভাম, কিং নো ন ওলোকেথা’’তি আহ. ‘‘তাত, অহমেৱ ৰঞ্ঞো সন্তিকা কিঞ্চি ন লভামি, তুয্হং কিং দস্সামি, ৰাজাপি ময্হং ইদানি কিং দস্সতি, সো অৰঞ্ঞতো আগমনকালে পক্কগোধং এককোৱ খাদী’’তি. ‘‘অয্যে, ন দেৱো এৱৰূপং কৰিস্সতি, মা এৱং অৱচুত্থা’’তি. অথ নং দেৱী ‘‘তুয্হং তং, তাত, ন পাকটং, ৰঞ্ঞোযেৱ ময্হঞ্চ পাকট’’ন্তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘তদেৱ মে ত্ৱং ৱিদিতো, ৱনমজ্ঝে ৰথেসভ;

যস্স তে খগ্গবদ্ধস্স, সন্নদ্ধস্স তিৰীটিনো;

অস্সত্থদুমসাখায, পক্কগোধা পলাযথা’’তি.

তত্থ তদেৱাতি তস্মিংযেৱ কালে ‘‘অযং ময্হং অদাযকো’’তি এৱং ত্ৱং ৱিদিতো. অঞ্ঞে পন তৱ সভাৱং ন জানন্তীতি অত্থো. খগ্গবদ্ধস্সাতি বদ্ধখগ্গস্স. তিৰীটিনোতি তিৰীটৱত্থনিৱত্থস্স মগ্গাগমনকালে. পক্কগোধাতি অঙ্গাৰপক্কা গোধা পলাযথাতি.

এৱং ৰঞ্ঞা কতদোসং পৰিসমজ্ঝে পাকটং কত্ৱা কথেসি. তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘অয্যে, দেৱস্স অপ্পিযকালতো পভুতি উভিন্নম্পি অফাসুকং কত্ৱা কস্মা ইধ ৱসথা’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৩০. ‘‘নমে নমন্তস্স ভজে ভজন্তং, কিচ্চানুকুব্বস্স কৰেয্য কিচ্চং;

নানত্থকামস্স কৰেয্য অত্থং, অসম্ভজন্তম্পি ন সম্ভজেয্য.

১৩১. ‘‘চজে চজন্তং ৱনথং ন কযিৰা, অপেতচিত্তেন ন সম্ভজেয্য;

দিজো দুমং খীণফলন্তি ঞত্ৱা, অঞ্ঞং সমেক্খেয্য মহা হি লোকো’’তি.

তত্থ নমে নমন্তস্সাতি যো অত্তনি মুদুচিত্তেন নমতি, তস্সেৱ পটিনমেয্য. কিচ্চানুকুব্বস্সাতি অত্তনো উপ্পন্নং কিচ্চং অনুকুব্বন্তস্সেৱ. অনত্থকামস্সাতি অৱড্ঢিকামস্স. ৱনথং ন কযিৰাতি তস্মিং চজন্তে তণ্হাস্নেহং ন কৰেয্য. অপেতচিত্তেনাতি অপগতচিত্তেন ৱিৰত্তচিত্তেন. ন সম্ভজেয্যাতি ন সমাগচ্ছেয্য. অঞ্ঞং সমেক্খেয্যাতি অঞ্ঞং ওলোকেয্য, যথা দিজো খীণফলং দুমং ৰুক্খং ঞত্ৱা অঞ্ঞং ফলভৰিতং ৰুক্খং গচ্ছতি, তথা খীণৰাগং পুৰিসং ঞত্ৱা অঞ্ঞং সসিনেহং উপগচ্ছেয্যাতি অধিপ্পাযো.

ৰাজা বোধিসত্তে কথেন্তে এৱ তস্সা গুণং সৰিত্ৱা ‘‘ভদ্দে, এত্তকং কালং তৱ গুণং ন সল্লক্খেসিং, পণ্ডিতস্সযেৱ কথায সল্লক্খেসিং, মম অপৰাধং সহন্তিযা ইদং সকলৰজ্জং তুয্হমেৱ দম্মী’’তি ৱত্ৱা চতুত্থং গাথমাহ –

১৩২. ‘‘সো তে কৰিস্সামি যথানুভাৱং, কতঞ্ঞুতং খত্তিযে পেক্খমানো;

সব্বঞ্চ তে ইস্সৰিযং দদামি, যস্সিচ্ছসী তস্স তুৱং দদামী’’তি.

তত্থ সোতি সো অহং. যথানুভাৱন্তি যথাসত্তি যথাবলং. যস্সিচ্ছসীতি যস্স ইচ্ছসি, তস্স ইদং ৰজ্জং আদিং কত্ৱা যং ত্ৱং ইচ্ছসি, তং দদামীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ৰাজা দেৱিযা সব্বিস্সৰিযং অদাসি, ‘‘ইমিনাহং এতিস্সা গুণং সৰাপিতো’’তি পণ্ডিতস্সপি মহন্তং ইস্সৰিযং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উভো জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.

তদা জযম্পতিকা এতৰহি জযম্পতিকাৱ অহেসুং, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

পক্কগোধজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৩৩৪] ৪. ৰাজোৱাদজাতকৱণ্ণনা

গৱং চে তৰমানানন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰাজোৱাদং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু তেসকুণজাতকে (জা. ২.১৭.১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. ইধ পন সত্থা ‘‘মহাৰাজ, পোৰাণকৰাজানোপি পণ্ডিতানং কথং সুত্ৱা ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেন্তা সগ্গপুৰং পূৰযমানা গমিংসূ’’তি ৱত্ৱা ৰঞ্ঞা যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সিক্খিতসব্বসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ৰমণীযে হিমৱন্তপদেসে ৱনমূলফলাহাৰো ৱিহাসি. অথ ৰাজা অগুণপৰিযেসকো হুত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো মে কোচি অগুণং কথেন্তো’’তি পৰিযেসন্তো অন্তোজনে চ বহিজনে চ অন্তোনগৰে চ বহিনগৰে চ কঞ্চি অত্তনো অৱণ্ণৱাদিং অদিস্ৱা ‘‘জনপদে নু খো কথ’’ন্তি অঞ্ঞাতকৱেসেন জনপদং চৰি. তত্ৰাপি অৱণ্ণৱাদিং অপস্সন্তো অত্তনো গুণকথমেৱ সুত্ৱা ‘‘হিমৱন্তপদেসে নু খো কথ’’ন্তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিচৰন্তো বোধিসত্তস্স অস্সমং পত্ৱা তং অভিৱাদেত্ৱা কতপটিসন্থাৰো একমন্তং নিসীদি.

তদা বোধিসত্তো অৰঞ্ঞতো পৰিপক্কানি নিগ্ৰোধফলানি আহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জি, তানি হোন্তি মধুৰানি ওজৱন্তানি সক্খৰচুণ্ণসমৰসানি. সো ৰাজানম্পি আমন্তেত্ৱা ‘‘ইমং মহাপুঞ্ঞ, নিগ্ৰোধপক্কফলং খাদিত্ৱা পানীযং পিৱা’’তি আহ. ৰাজা তথা কত্ৱা বোধিসত্তং পুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, ইমং নিগ্ৰোধপক্কং অতি ৱিয মধুৰ’’ন্তি? ‘‘মহাপুঞ্ঞ, নূন ৰাজা ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেতি, তেনেতং মধুৰন্তি. ৰঞ্ঞো অধম্মিককালে অমধুৰং নু খো, ভন্তে, হোতী’’তি. ‘‘আম, মহাপুঞ্ঞ, ৰাজূসু অধম্মিকেসু তেলমধুফাণিতাদীনিপি ৱনমূলফলানিপি অমধুৰানি হোন্তি নিৰোজানি, ন কেৱলং এতানি, সকলম্পি ৰট্ঠং নিৰোজং কসটং হোতি. তেসু পন ধম্মিকেসু সব্বানি তানি মধুৰানি হোন্তি ওজৱন্তানি, সকলম্পি ৰট্ঠং ওজৱন্তমেৱ হোতী’’তি. ৰাজা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, ভন্তে’’তি অত্তনো ৰাজভাৱং অজানাপেত্ৱাৱ বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ‘‘তাপসস্স ৱচনং ৱীমংসিস্সামী’’তি অধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা ‘‘ইদানি জানিস্সামী’’তি কিঞ্চি কালং ৱীতিনামেত্ৱা পুন তত্থ গন্ত্ৱা তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

বোধিসত্তোপিস্স তথেৱ ৱত্ৱা নিগ্ৰোধপক্কং অদাসি, তং তস্স তিত্তকৰসং অহোসি. ৰাজা ‘‘অমধুৰং নিৰস’’ন্তি সহ খেড়েন ছড্ডেত্ৱা ‘‘তিত্তকং, ভন্তে’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞ, নূন ৰাজা অধম্মিকো ভৱিস্সতি. ৰাজূনঞ্হি অধম্মিককালে অৰঞ্ঞে ফলাফলং আদিং কত্ৱা সব্বং অমধুৰং নিৰোজং জাত’’ন্তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

১৩৩. ‘‘গৱে চে তৰমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি.

১৩৪. ‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো চে অধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;

সব্বং ৰট্ঠং দুখং সেতি, ৰাজা চে হোতি অধম্মিকো.

১৩৫. ‘‘গৱং চে তৰমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;

সব্বা গাৱী উজুং যন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি.

১৩৬. ‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো সচে ধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;

সব্বং ৰট্ঠং সুখং সেতি, ৰাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি.

তত্থ গৱন্তি গুন্নং. তৰমানানন্তি নদিং ওতৰন্তানং. জিম্হন্তি কুটিলং ৱঙ্কং. নেত্তেতি নাযকে গহেত্ৱা গচ্ছন্তে গৱজেট্ঠকে উসভে পুঙ্গৱে. পগেৱ ইতৰা পজাতি ইতৰে সত্তা পুৰেতৰমেৱ অধম্মং চৰন্তীতি অত্থো. দুখং সেতীতি ন কেৱলং সেতি, চতূসুপি ইৰিযাপথেসু দুক্খমেৱ ৱিন্দতি. অধম্মিকোতি যদি ৰাজা ছন্দাদিঅগতিগমনৱসেন অধম্মিকো হোতি. সুখং সেতীতি সচে ৰাজা অগতিগমনং পহায ধম্মিকো হোতি, সব্বং ৰট্ঠং চতূসু ইৰিযাপথেসু সুখপ্পত্তমেৱ হোতীতি.

ৰাজা বোধিসত্তস্স ধম্মং সুত্ৱা অত্তনো ৰাজভাৱং জানাপেত্ৱা ‘‘ভন্তে, পুব্বে নিগ্ৰোধপক্কং অহমেৱ মধুৰং কত্ৱা তিত্তকং অকাসিং, ইদানি পুন মধুৰং কৰিস্সামী’’তি বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা নগৰং গন্ত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো সব্বং পটিপাকতিকং অকাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৰাজোৱাদজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৩৫] ৫. জম্বুকজাতকৱণ্ণনা

ব্ৰহা পৱড্ঢকাযো সোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স সুগতালযকৰণং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ, অযং পনেত্থ সঙ্খেপো. সত্থাৰা ‘‘সাৰিপুত্ত, দেৱদত্তো তুম্হে দিস্ৱা কিং অকাসী’’তি ৱুত্তো থেৰো আহ ‘‘ভন্তে, সো তুম্হাকং অনুকৰোন্তো মম হত্থে বীজনিং দত্ৱা নিপজ্জি. অথ নং কোকালিকো উৰে জণ্ণুনা পহৰি, ইতি সো তুম্হাকং অনুকৰোন্তো দুক্খং অনুভৱী’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন খো, সাৰিপুত্ত, দেৱদত্তো ইদানেৱ মম অনুকৰোন্তো দুক্খং অনুভোতি, পুব্বেপেস অনুভোসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সীহযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা হিমৱন্তে গুহাযং ৱসন্তো একদিৱসং মহিংসং ৱধিত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা গুহং আগচ্ছতি. একো সিঙ্গালো তং দিস্ৱা পলাযিতুং অসক্কোন্তো উৰেন নিপজ্জি, ‘‘কিং জম্বুকা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘উপট্ঠহিস্সামি তং, ভদ্দন্তে’’তি আহ. সীহো ‘‘তেন হি এহী’’তি তং অত্তনো ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা দিৱসে দিৱসে মংসং আহৰিত্ৱা পোসেসি. তস্স সীহৱিঘাসেন থূলসৰীৰতং পত্তস্স একদিৱসং মানো উপ্পজ্জি. সো সীহং উপসঙ্কমিত্ৱা আহ ‘‘অহং, সামি, নিচ্চকালং তুম্হাকং পলিবোধো, তুম্হে নিচ্চং মংসং আহৰিত্ৱা মং পোসেথ, অজ্জ তুম্হে ইধেৱ হোথ, অহং একং ৱাৰণং ৱধিত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা তুম্হাকম্পি আহৰিস্সামী’’তি. সীহো ‘‘মা তে, জম্বুক, এতং ৰুচ্চি, ন ত্ৱং ৱাৰণং ৱধিত্ৱা মংসখাদকযোনিযং নিব্বত্তো, অহং তে ৱাৰণং ৱধিত্ৱা দস্সামি, ৱাৰণো নাম মহাকাযো পৱড্ঢকাযো, মা ৱাৰণং গণ্হি, মম ৱচনং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ.

১৩৭. ‘‘ব্ৰহা পৱড্ঢকাযো সো, দীঘদাঠো চ জম্বুক;

ন ত্ৱং তত্থ কুলে জাতো, যত্থ গণ্হন্তি কুঞ্জৰ’’ন্তি.

তত্থ ব্ৰহাতি মহন্তো. পৱড্ঢকাযোতি উদ্ধং উগ্গতকাযো. দীঘদাঠোতি দীঘদন্তো তেহি দন্তেহি তুম্হাদিসে পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযে পাপেতি. যত্থাতি যস্মিং সীহকুলে জাতা মত্তৱাৰণং গণ্হন্তি, ত্ৱং ন তত্থ জাতো, সিঙ্গালকুলে পন জাতোসীতি অত্থো.

সিঙ্গালো সীহেন ৱাৰিতোযেৱ গুহা নিক্খমিত্ৱা তিক্খত্তুং ‘‘বুক্ক বুক্কা’’তি সিঙ্গালিকং নদং নদিত্ৱা পব্বতকূটে ঠিতো পব্বতপাদং ওলোকেন্তো একং কাড়ৱাৰণং পব্বতপাদেন আগচ্ছন্তং দিস্ৱা উল্লঙ্ঘিত্ৱা ‘‘তস্স কুম্ভে পতিস্সামী’’তি পৰিৱত্তিত্ৱা পাদমূলে পতি. ৱাৰণো পুৰিমপাদং উক্খিপিত্ৱা তস্স মত্থকে পতিট্ঠাপেসি, সীসং ভিজ্জিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং জাতং. সো তত্থেৱ অনুত্থুনন্তো সযি, ৱাৰণো কোঞ্চনাদং কৰোন্তো পক্কামি. বোধিসত্তো গন্ত্ৱা পব্বতমত্থকে ঠিতো তং ৱিনাসপ্পত্তং দিস্ৱা ‘‘অত্তনো মানং নিস্সায নট্ঠো সিঙ্গালো’’তি তিস্সো গাথা অভাসি –

১৩৮. ‘‘অসীহো সীহমানেন, যো অত্তানং ৱিকুব্বতি;

কোত্থূৱ গজমাসজ্জ, সেতি ভূম্যা অনুত্থুনং.

১৩৯. ‘‘যসস্সিনো উত্তমপুগ্গলস্স, সঞ্জাতখন্ধস্স মহব্বলস্স;

অসমেক্খিয থামবলূপপত্তিং, স সেতি নাগেন হতোযং জম্বুকো.

১৪০. ‘‘যো চীধ কম্মং কুৰুতে পমায, থামব্বলং অত্তনি সংৱিদিত্ৱা;

জপ্পেন মন্তেন সুভাসিতেন, পৰিক্খৱা সো ৱিপুলং জিনাতী’’তি.

তত্থ ৱিকুব্বতীতি পৰিৱত্তেতি. কোত্থূৱাতি সিঙ্গালো ৱিয. অনুত্থুনন্তি অনুত্থুনন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অযং কোত্থু মহন্তং গজং পত্ৱা অনুত্থুনন্তো ভূমিযং সেতি, এৱং যো অঞ্ঞো দুব্বলো বলৱতা ৱিগ্গহং কৰোতি, সোপি এৱৰূপোৱ হোতীতি.

যসস্সিনোতি ইস্সৰিযৱতো. উত্তমপুগ্গলস্সাতি কাযবলেন চ ঞাণবলেন চ উত্তমপুগ্গলস্স. সঞ্জাতখন্ধস্সাতি সুসণ্ঠিতমহাখন্ধস্স. মহব্বলস্সাতি মহাথামস্স. থামবলূপপত্তিন্তি এৱৰূপস্স সীহস্স থামসঙ্খাতং বলঞ্চেৱ সীহজাতিসঙ্খাতং উপপত্তিঞ্চ অজানিত্ৱা, কাযথামঞ্চ ঞাণবলঞ্চ সীহউপপত্তিঞ্চ অজানিত্ৱাতি অত্থো. স সেতীতি অত্তানম্পি সীহেন সদিসং মঞ্ঞমানো, সো অযং জম্বুকো নাগেন হতো মতসযনং সেতি.

পমাযাতি পমিনিত্ৱা উপপৰিক্খিত্ৱা. ‘‘পমাণা’’তিপি পাঠো, অত্তনো পমাণং গহেত্ৱা যো অত্তনো পমাণেন কম্মং কুৰুতেতি অত্থো. থামব্বলন্তি থামসঙ্খাতং বলং, কাযথামঞ্চ ঞাণবলঞ্চাতিপি অত্থো. জপ্পেনাতি জপেন, অজ্ঝেনেনাতি অত্থো. মন্তেনাতি অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা কৰণেন. সুভাসিতেনাতি সচ্চাদিগুণযুত্তেন অনৱজ্জৱচনেন. পৰিক্খৱাতি পৰিক্খাসম্পন্নো. সো ৱিপুলং জিনাতীতি যো এৱৰূপো হোতি, যং কিঞ্চি কম্মং কুৰুমানো অত্তনো থামঞ্চ বলঞ্চ ঞত্ৱা জপ্পমন্তৱসেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সুভাসিতং ভাসন্তো কৰোতি, সো ৱিপুলং মহন্তং অত্থং জিনাতি ন পৰিহাযতীতি.

এৱং বোধিসত্তো ইমাহি তীহি গাথাহি ইমস্মিং লোকে কত্তব্বযুত্তকং কম্মং কথেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, সীহো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

জম্বুকজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩৩৬] ৬. ব্ৰহাছত্তজাতকৱণ্ণনা

তিণং তিণন্তি লপসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু কথিতমেৱ.

অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. বাৰাণসিৰাজা মহতিযা সেনায কোসলৰাজানং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা সাৱত্থিং পত্ৱা যুদ্ধেন নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰাজানং গণ্হি. কোসলৰঞ্ঞো পন পুত্তো ছত্তো নাম কুমাৰো অত্থি. সো অঞ্ঞাতকৱেসেন নিক্খমিত্ৱা তক্কসিলং গন্ত্ৱা তযো ৱেদে চ অট্ঠাৰস সিপ্পানি চ উগ্গণ্হিত্ৱা তক্কসিলতো নিক্খম্ম সব্বসমযসিপ্পানি সিক্খন্তো একং পচ্চন্তগামং পাপুণি. তং নিস্সায পঞ্চসততাপসা অৰঞ্ঞে পণ্ণসালাসু ৱসন্তি. কুমাৰো তে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইমেসম্পি সন্তিকে কিঞ্চি সিক্খিস্সামী’’তি পব্বজিত্ৱা যং তে জানন্তি, তং সব্বং উগ্গণ্হি. সো অপৰভাগে গণসত্থা জাতো.

অথেকদিৱসং ইসিগণং আমন্তেত্ৱা ‘‘মাৰিসা, কস্মা মজ্ঝিমদেসং ন গচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘মাৰিস, মজ্ঝিমদেসে মনুস্সা নাম পণ্ডিতা, তে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অনুমোদনং কাৰাপেন্তি, মঙ্গলং ভণাপেন্তি, অসক্কোন্তে গৰহন্তি, মযং তেন ভযেন ন গচ্ছামা’’তি. ‘‘মা তুম্হে ভাযথ, অহমেতং সব্বং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছামা’’তি সব্বে অত্তনো অত্তনো খাৰিৱিৱিধমাদায অনুপুব্বেন বাৰাণসিং পত্তা. বাৰাণসিৰাজাপি কোসলৰজ্জং অত্তনো হত্থগতং কত্ৱা তত্থ ৰাজযুত্তে ঠপেত্ৱা সযং তত্থ ৱিজ্জমানং ধনং গহেত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা উয্যানে লোহচাটিযো পূৰাপেত্ৱা নিদহিত্ৱা তস্মিং সমযে বাৰাণসিযমেৱ ৱসতি. অথ তে ইসযো ৰাজুয্যানে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং ভিক্খায পৱিসিত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং অগমংসু. ৰাজা তেসং ইৰিযাপথেস্সু পসীদিত্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা মহাতলে নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা যাৱ ভত্তকালা তং তং পঞ্হং পুচ্ছি. ছত্তো ৰঞ্ঞো চিত্তং আৰাধেন্তো সব্বপঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে ৱিচিত্ৰং অনুমোদনং অকাসি. ৰাজা সুট্ঠুতৰং পসন্নো পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা সব্বেপি তে উয্যানে ৱাসাপেসি.

ছত্তো নিধিউদ্ধৰণমন্তং জানাতি. সো তত্থ ৱসন্তো ‘‘কহং নু খো ইমিনা মম পিতু সন্তকং ধনং নিদহিত’’ন্তি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ওলোকেন্তো উয্যানে নিদহিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইদং ধনং গহেত্ৱা মম ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তাপসে আমন্তেত্ৱা ‘‘মাৰিসা, অহং কোসলৰঞ্ঞো পুত্তো, বাৰাণসিৰঞ্ঞা অম্হাকং ৰজ্জে গহিতে অঞ্ঞাতকৱেসেন নিক্খমিত্ৱা এত্তকং কালং অত্তনো জীৱিতং অনুৰক্খিং, ইদানি কুলসন্তকং ধনং লদ্ধং, অহং এতং আদায গন্ত্ৱা অত্তনো ৰজ্জং গণ্হিস্সামি, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি আহ. ‘‘মযম্পি তযাৱ সদ্ধিং গমিস্সামা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি মহন্তে মহন্তে চম্মপসিব্বকে কাৰেত্ৱা ৰত্তিভাগে ভূমিং খণিত্ৱা ধনচাটিযো উদ্ধৰিত্ৱা পসিব্বকেসু ধনং পক্খিপিত্ৱা চাটিযো তিণস্স পূৰাপেত্ৱা পঞ্চ চ ইসিসতানি অঞ্ঞে চ মনুস্সে ধনং গাহাপেত্ৱা পলাযিত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সব্বে ৰাজযুত্তে গাহাপেত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা পাকাৰঅট্টালকাদিপটিসঙ্খৰণং কাৰাপেত্ৱা পুন সপত্তৰঞ্ঞা যুদ্ধেন অগ্গহেতব্বং কত্ৱা নগৰং অজ্ঝাৱসতি. বাৰাণসিৰঞ্ঞোপি ‘‘তাপসা উয্যানতো ধনং গহেত্ৱা পলাতা’’তি আৰোচযিংসু. সো উয্যানং গন্ত্ৱা চাটিযো ৱিৱৰাপেত্ৱা তিণমেৱ পস্সি, তস্স ধনং নিস্সায মহন্তো সোকো উপ্পজ্জি. সো নগৰং গন্ত্ৱা ‘‘তিণং তিণ’’ন্তি ৱিপ্পলপন্তো চৰতি, নাস্স কোচি সোকং নিব্বাপেতুং সক্কোতি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘ৰঞ্ঞো মহন্তো সোকো, ৱিপ্পলপন্তো চৰতি, ঠপেত্ৱা খো পন মং নাস্স অঞ্ঞো কোচি সোকং ৱিনোদেতুং সমত্থো, নিস্সোকং নং কৰিস্সামী’’তি. সো একদিৱসং তেন সদ্ধিং সুখনিসিন্নো তস্স ৱিপ্পলপনকালে পঠমং গাথমাহ –

১৪১. ‘‘তিণং তিণন্তি লপসি, কো নু তে তিণমাহৰি;

কিং নু তে তিণকিচ্চত্থি, তিণমেৱ পভাসসী’’তি.

তত্থ কিং নু তে তিণকিচ্চত্থীতি কিং নু তৱ তিণেন কিচ্চং কাতব্বং অত্থি. তিণমেৱ পভাসসীতি ত্ৱঞ্হি কেৱলং ‘‘তিণং তিণ’’ন্তি তিণমেৱ পভাসসি, ‘‘অসুকতিণং নামা’’তি ন কথেসি, তিণনামং তাৱস্স কথেহি ‘‘অসুকতিণং নামা’’তি, মযং তে আহৰিস্সাম, অথ পন তে তিণেনত্থো নত্থি, নিক্কাৰণা মা ৱিপ্পলপীতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৪২. ‘‘ইধাগমা ব্ৰহ্মচাৰী, ব্ৰহা ছত্তো বহুস্সুতো;

সো মে সব্বং সমাদায, তিণং নিক্খিপ্প গচ্ছতী’’তি.

তত্থ ব্ৰহাতি দীঘো. ছত্তোতি তস্স নামং. সব্বং সমাদাযাতি সব্বং ধনং গহেত্ৱা. তিণং নিক্খিপ্প গচ্ছতীতি চাটীসু তিণং নিক্খিপিত্ৱা গতোতি দস্সেন্তো এৱমাহ.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –

১৪৩. ‘‘এৱেতং হোতি কত্তব্বং, অপ্পেন বহুমিচ্ছতা;

সব্বং সকস্স আদানং, অনাদানং তিণস্স চা’’তি.

তস্সত্থো – অপ্পেন তিণেন বহুধনং ইচ্ছতা এৱং এতং কত্তব্বং হোতি, যদিদং পিতু সন্তকত্তা সকস্স ধনস্স সব্বং আদানং অগয্হূপগস্স তিণস্স চ অনাদানং. ইতি, মহাৰাজ, সো ব্ৰহা ছত্তো গহেতব্বযুত্তকং অত্তনো পিতু সন্তকং ধনং গহেত্ৱা অগ্গহেতব্বযুত্তকং তিণং চাটীসু পক্খিপিত্ৱা গতো, তত্থ কা পৰিদেৱনাতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা চতুত্থং গাথমাহ –

১৪৪. ‘‘সীলৱন্তো ন কুব্বন্তি, বালো সীলানি কুব্বতি;

অনিচ্চসীলং দুস্সীল্যং, কিং পণ্ডিচ্চং কৰিস্সতী’’তি.

তত্থ সীলৱন্তোতি যে সীলসম্পন্না ব্ৰহ্মচাৰযো, তে এৱৰূপং ন কুব্বন্তি. বালো সীলানি কুব্বতীতি বালো পন দুৰাচাৰো এৱৰূপানি অত্তনো অনাচাৰসঙ্খাতানি সীলানি কৰোতি. অনিচ্চসীলন্তি অদ্ধুৱেন দীঘৰত্তং অপ্পৱত্তেন সীলেন সমন্নাগতং. দুস্সীল্যন্তি দুস্সীলং. কিং পণ্ডিচ্চং কৰিস্সতীতি এৱৰূপং পুগ্গলং বাহুসচ্চপৰিভাৱিতং পণ্ডিচ্চং কিং কৰিস্সতি কিং সম্পাদেস্সতি, ৱিপত্তিমেৱস্স কৰিস্সতীতি. তং গৰহন্তো ৱত্ৱা সো তায বোধিসত্তস্স কথায নিস্সোকো হুত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰহাছত্তো কুহকভিক্খু অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ব্ৰহাছত্তজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[৩৩৭] ৭. পীঠজাতকৱণ্ণনা

ন তে পীঠমদাযিম্হাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ জনপদতো জেতৱনং গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সামণেৰদহৰে পুচ্ছি ‘‘আৱুসো, সাৱত্থিযং আগন্তুকভিক্খূনং কে উপকাৰকা’’তি. ‘‘আৱুসো, অনাথপিণ্ডিকো নাম মহাসেট্ঠি, ৱিসাখা নাম মহাউপাসিকা এতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপকাৰকা মাতাপিতুট্ঠানিযা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পুনদিৱসে পাতোৱ একভিক্খুস্সপি অপৱিট্ঠকালে অনাথপিণ্ডিকস্স ঘৰদ্ৱাৰং অগমাসি. তং অৱেলায গতত্তা কোচি ন ওলোকেসি. সো ততো কিঞ্চি অলভিত্ৱা ৱিসাখায ঘৰদ্ৱাৰং গতো. তত্ৰাপি অতিপাতোৱ গতত্তা কিঞ্চি ন লভি. সো তত্থ তত্থ ৱিচৰিত্ৱা পুনাগচ্ছন্তো যাগুযা নিট্ঠিতায গতো, পুনপি তত্থ তত্থ ৱিচৰিত্ৱা ভত্তে নিট্ঠিতে গতো. সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘দ্ৱেপি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি এৱ, ইমে ভিক্খূ পন ‘সদ্ধানি পসন্নানী’তি কথেন্তী’’তি তানি কুলানি পৰিভৱন্তো চৰতি.

অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ জানপদো ভিক্খু অতিকালস্সেৱ কুলদ্ৱাৰং গতো ভিক্খং অলভিত্ৱা কুলানি পৰিভৱন্তো চৰতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ভিক্খূ’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৱং ভিক্খু কুজ্ঝসি, পুব্বে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে তাপসাপি তাৱ কুলদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খং অলভিত্ৱা ন কুজ্ঝিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায বাৰাণসিং পত্ৱা উয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং ভিক্খায পাৱিসি. তদা বাৰাণসিসেট্ঠি সদ্ধো হোতি পসন্নো. বোধিসত্তো ‘‘কতৰং কুলঘৰং সদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সেট্ঠিঘৰ’’ন্তি সুত্ৱা সেট্ঠিনো ঘৰদ্ৱাৰং অগমাসি. তস্মিং খণে সেট্ঠি ৰাজুপট্ঠানং গতো, মনুস্সাপি নং ন পস্সিংসু, সো নিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি. অথ নং সেট্ঠি ৰাজকুলতো নিৱত্তন্তো দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খাভাজনং গহেত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা পাদধোৱনতেলমক্খনযাগুখজ্জকাদীহি সন্তপ্পেত্ৱা অন্তৰাভত্তে কিঞ্চি কাৰণং অপুচ্ছিত্ৱা কতভত্তকিচ্চং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ঘৰদ্ৱাৰং আগতা নাম যাচকা ৱা ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণা ৱা সক্কাৰসম্মানং অলভিত্ৱা গতপুব্বা নাম নত্থি, তুম্হে পন অজ্জ অম্হাকং দাৰকেহি অদিট্ঠত্তা আসনং ৱা পানীযং ৱা পাদধোৱনং ৱা যাগুভত্তং ৱা অলভিত্ৱাৱ গতা, অযং অম্হাকং দোসো, তং নো খমিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৪৫. ‘‘ন তে পীঠমদাযিম্হা, ন পানং নপি ভোজনং;

ব্ৰহ্মচাৰি খমস্সু মে, এতং পস্সামি অচ্চয’’ন্তি.

তত্থ ন তে পীঠমদাযিম্হাতি পীঠম্পি তে ন দাপযিম্হ.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৪৬. ‘‘নেৱাভিসজ্জামি ন চাপি কুপ্পে, ন চাপি মে অপ্পিযমাসি কিঞ্চি;

অথোপি মে আসি মনোৱিতক্কো, এতাদিসো নূন কুলস্স ধম্মো’’তি.

তত্থ নেৱাভিসজ্জামীতি নেৱ লগ্গামি. এতাদিসোতি ‘‘ইমস্স কুলস্স এতাদিসো নূন সভাৱো, অদাযকৱংসো এস ভৱিস্সতী’’তি এৱং মে মনোৱিতক্কো উপ্পন্নো.

তং সুত্ৱা সেট্ঠি ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৪৭. ‘‘এসস্মাকং কুলে ধম্মো, পিতুপিতামহো সদা;

আসনং উদকং পজ্জং, সব্বেতং নিপদামসে.

১৪৮. ‘‘এসস্মাকং কুলে ধম্মো, পিতুপিতামহো সদা;

সক্কচ্চং উপতিট্ঠাম, উত্তমং ৱিয ঞাতক’’ন্তি.

তত্থ ধম্মোতি সভাৱো. পিতুপিতামহোতি পিতূনঞ্চ পিতামহানঞ্চ সন্তকো. উদকন্তি পাদধোৱনউদকং. পজ্জন্তি পাদমক্খনতেলং. সব্বেতন্তি সব্বং এতং. নিপদামসেতি নিকাৰপকাৰা উপসগ্গা, দামসেতি অত্থো, দদামাতি ৱুত্তং হোতি. ইমিনা যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা দাযকৱংসো অম্হাকং ৱংসোতি দস্সেতি. উত্তমং ৱিয ঞাতকন্তি মাতৰং ৱিয পিতৰং ৱিয চ মযং ধম্মিকং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা দিস্ৱা সক্কচ্চং সহত্থেন উপট্ঠহামাতি অত্থো.

বোধিসত্তো পন কতিপাহং বাৰাণসিসেট্ঠিনো ধম্মং দেসেন্তো তত্থ ৱসিত্ৱা পুন হিমৱন্তমেৱ গন্ত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা বাৰাণসিসেট্ঠি আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

পীঠজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[৩৩৮] ৮. থুসজাতকৱণ্ণনা

ৱিদিতং থুসন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অজাতসত্তুং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ মাতুকুচ্ছিগতে তস্স মাতু কোসলৰাজধীতায বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো দক্খিণজাণুলোহিতপিৱনদোহড়ো উপ্পজ্জিত্ৱা পণ্ডু অহোসি. সা পৰিচাৰিকাহি পুচ্ছিতা তাসং তমত্থং আৰোচেসি. ৰাজাপি সুত্ৱা নেমিত্তকে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘দেৱিযা কিৰ এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পন্নো, তস্স কা নিপ্ফত্তী’’তি পুচ্ছি. নেমিত্তকা ‘‘দেৱিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকসত্তো তুম্হে মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিস্সতী’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘সচে মম পুত্তো মং মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিস্সতি, কো এত্থ দোসো’’তি দক্খিণজাণুং সত্থেন ফালাপেত্ৱা লোহিতং সুৱণ্ণতট্টকেন গাহাপেত্ৱা দেৱিযা পাযেসি. সা চিন্তেসি ‘‘সচে মম কুচ্ছিযং নিব্বত্তো পুত্তো পিতৰং মাৰেস্সতি, কিং মে তেনা’’তি. সা গব্ভপাতনত্থং কুচ্ছিং মদ্দাপেসি.

ৰাজা ঞত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে ময্হং কিৰ পুত্তো মং মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিস্সতি, ন খো পনাহং অজৰো অমৰো, পুত্তমুখং পস্সিতুং মে দেহি, মা ইতো পভুতি এৱৰূপং কম্মং অকাসী’’তি আহ. সা ততো পট্ঠায উয্যানং গন্ত্ৱা কুচ্ছিং মদ্দাপেসি. ৰাজা ঞত্ৱা ততো পট্ঠায উয্যানগমনং নিৱাৰেসি. সা পৰিপুণ্ণগব্ভা পুত্তং ৱিজাযি. নামগ্গহণদিৱসে চস্স অজাতস্সেৱ পিতু সত্তুভাৱতো ‘‘অজাতসত্তু’’ত্ৱেৱ নামমকংসু. তস্মিং কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢন্তে সত্থা একদিৱসং পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱুতো ৰঞ্ঞো নিৱেসনং গন্ত্ৱা নিসীদি. ৰাজা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযভোজনীযেন পৰিৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ধম্মং সুণন্তো নিসীদি. তস্মিং খণে কুমাৰং মণ্ডেত্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসু. ৰাজা বলৱসিনেহেন পুত্তং গহেত্ৱা ঊৰুম্হি নিসীদাপেত্ৱা পুত্তগতেন পেমেন পুত্তমেৱ মমাযন্তো ন ধম্মং সুণাতি. সত্থা তস্স পমাদভাৱং ঞত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, পুব্বে ৰাজানো পুত্তে আসঙ্কমানা পটিচ্ছন্নে কাৰেত্ৱা ‘অম্হাকং অচ্চযেন নীহৰিত্ৱা ৰজ্জে পতিট্ঠাপেয্যাথা’তি আণাপেসু’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খআচৰিযো হুত্ৱা বহূ ৰাজকুমাৰে চ ব্ৰাহ্মণকুমাৰে চ সিপ্পং ৱাচেসি. বাৰাণসিৰঞ্ঞোপি পুত্তো সোড়সৱস্সকালে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তযো ৱেদে চ সব্বসিপ্পানি চ উগ্গণ্হিত্ৱা পৰিপুণ্ণসিপ্পো আচৰিযং আপুচ্ছি. আচৰিযো অঙ্গৱিজ্জাৱসেন তং ওলোকেন্তো ‘‘ইমস্স পুত্তং নিস্সায অন্তৰাযো পঞ্ঞাযতি, তমহং অত্তনো আনুভাৱেন হৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা চতস্সো গাথা বন্ধিত্ৱা ৰাজকুমাৰস্স অদাসি, এৱঞ্চ পন তং ৱদেসি ‘‘তাত, পঠমং গাথং ৰজ্জে পতিট্ঠায তৱ পুত্তস্স সোড়সৱস্সকালে ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৱদেয্যাসি, দুতিযং মহাউপট্ঠানকালে, ততিযং পাসাদং অভিৰুহমানো সোপানসীসে ঠত্ৱা, চতুত্থং সযনসিৰিগব্ভং পৱিসন্তো উম্মাৰে ঠত্ৱা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা গতো ওপৰজ্জে পতিট্ঠায পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠাসি. তস্স পুত্তো সোড়সৱস্সকালে ৰঞ্ঞো উয্যানকীড়াদীনং অত্থায নিক্খমন্তস্স সিৰিৱিভৱং দিস্ৱা পিতৰং মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গহেতুকামো হুত্ৱা অত্তনো উপট্ঠাকানং কথেসি. তে ‘‘সাধু দেৱ, মহল্লককালে লদ্ধেন ইস্সৰিযেন কো অত্থো, যেন কেনচি উপাযেন ৰাজানং মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদিংসু. কুমাৰো ‘‘ৱিসং খাদাপেত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি পিতৰা সদ্ধিং সাযমাসং ভুঞ্জন্তো ৱিসং গহেত্ৱা নিসীদি. ৰাজা ভত্তপাতিযং ভত্তে অচ্ছুপন্তেযেৱ পঠমং গাথমাহ –

১৪৯. ‘‘ৱিদিতং থুসং উন্দুৰানং, ৱিদিতং পন তণ্ডুলং;

থুসং থুসং ৱিৱজ্জেত্ৱা, তণ্ডুলং পন খাদৰে’’তি.

তত্থ ৱিদিতন্তি কাড়ৱদ্দলেপি অন্ধকাৰে উন্দুৰানং থুসো থুসভাৱেন তণ্ডুলো চ তণ্ডুলভাৱেন ৱিদিতো পাকটোযেৱ. ইধ পন লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন ‘‘থুসং তণ্ডুল’’ন্তি ৱুত্তং. খাদৰেতি থুসং থুসং ৱজ্জেত্ৱা তণ্ডুলমেৱ খাদন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – তাত কুমাৰ, যথা উন্দুৰানং অন্ধকাৰেপি থুসো থুসভাৱেন তণ্ডুলো চ তণ্ডুলভাৱেন পাকটো, তে থুসং ৱজ্জেত্ৱা তণ্ডুলমেৱ খাদন্তি, এৱমেৱ মমপি তৱ ৱিসং গহেত্ৱা নিসিন্নভাৱো পাকটোতি.

কুমাৰো ‘‘ঞাতোম্হী’’তি ভীতো ভত্তপাতিযং ৱিসং পাতেতুং অৱিসহিত্ৱা উট্ঠায ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা গতো. সো তমত্থং অত্তনো উপট্ঠাকানং আৰোচেত্ৱা ‘‘অজ্জ তাৱম্হি ঞাতো, ইদানি কথং মাৰেস্সামী’’তি পুচ্ছি. তে ততো পট্ঠায উয্যানে পটিচ্ছন্না হুত্ৱা নিকণ্ণিকৱসেন মন্তযমানা ‘‘অত্থেকো উপাযো, খগ্গং সন্নয্হিত্ৱা মহাউপট্ঠানং গতকালে অমচ্চানং অন্তৰে ঠত্ৱা ৰঞ্ঞো পমত্তভাৱং ঞত্ৱা খগ্গেন পহৰিত্ৱা মাৰেতুং ৱট্টতী’’তি ৱৱত্থপেসুং. কুমাৰো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা মহাউপট্ঠানকালে সন্নদ্ধখগ্গো হুত্ৱা গন্ত্ৱা ইতো চিতো চ ৰঞ্ঞো পহৰণোকাসং উপধাৰেতি. তস্মিং খণে ৰাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৫০. ‘‘যা মন্তনা অৰঞ্ঞস্মিং, যা চ গামে নিকণ্ণিকা;

যঞ্চেতং ইতি চীতি চ, এতম্পি ৱিদিতং মযা’’তি.

তত্থ অৰঞ্ঞস্মিন্তি উয্যানে. নিকণ্ণিকাতি কণ্ণমূলে মন্তনা. যঞ্চেতং ইতি চীতি চাতি যঞ্চ এতং ইদানি মম পহৰণোকাসপৰিযেসনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – তাত কুমাৰ, যা এসা তৱ অত্তনো উপট্ঠাকেহি সদ্ধিং উয্যানে চ গামে চ নিকণ্ণিকা মন্তনা, যঞ্চেতং ইদানি মম মাৰণত্থায ইতি চীতি চ কৰণং, এতম্পি সব্বং মযা ঞাতন্তি.

কুমাৰো ‘‘জানাতি মে ৱেৰিভাৱং পিতা’’তি ততো পলাযিত্ৱা উপট্ঠাকানং আৰোচেসি. তে সত্তট্ঠ দিৱসে অতিক্কমিত্ৱা ‘‘কুমাৰ, ন তে পিতা, ৱেৰিভাৱং জানাতি, তক্কমত্তেন ত্ৱং এৱংসঞ্ঞী অহোসি, মাৰেহি ন’’ন্তি ৱদিংসু. সো একদিৱসং খগ্গং গহেত্ৱা সোপানমত্থকে গব্ভদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ৰাজা সোপানমত্থকে ঠিতো ততিযং গাথমাহ –

১৫১. ‘‘ধম্মেন কিৰ জাতস্স, পিতা পুত্তস্স মক্কটো;