৫. চূড়কুণালৱগ্গো
[৩৪১] ১. কণ্ডৰীজাতকৱণ্ণনা
নৰানমাৰামকৰাসূতি ইমস্স জাতকস্স ৱিত্থাৰকথা কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৱি ভৱিস্সতি.
কণ্ডৰীজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৩৪২] ২. ৱানৰজাতকৱণ্ণনা
অসক্খিং ৱত অত্তানন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স ৱধায পৰিসক্কনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু (জা. অট্ঠ. ২.২.সুসুমাৰজাতকৱণ্ণনা) হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ.
অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে কপিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো গঙ্গাতীৰে ৱসি. অথেকা অন্তোগঙ্গাযং সংসুমাৰী বোধিসত্তস্স হদযমংসে দোহড়ং উপ্পাদেত্ৱা সংসুমাৰস্স কথেসি. সো ‘‘তং কপিং উদকে নিমুজ্জাপেত্ৱা মাৰেত্ৱা হদযমংসং গহেত্ৱা সংসুমাৰিযা দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মহাসত্তং আহ – ‘‘এহি, সম্ম, অন্তৰদীপকে ফলাফলে খাদিতুং গচ্ছামা’’তি. ‘‘কথং, সম্ম, অহং গমিস্সামী’’তি. ‘‘অহং তং মম পিট্ঠিযং নিসীদাপেত্ৱা নেস্সামী’’তি. সো তস্স চিত্তং অজানন্তো লঙ্ঘিত্ৱা পিট্ঠিযং নিসীদি. সংসুমাৰো থোকং গন্ত্ৱা নিমুজ্জিতুং আৰভি. অথ নং ৱানৰো ‘‘কিংকাৰণা, ভো, মং উদকে নিমুজ্জাপেসী’’তি আহ. ‘‘অহং তং মাৰেত্ৱা তৱ হদযমংসং মম ভৰিযায দস্সামী’’তি. ‘‘দন্ধ ত্ৱং মম হদযমংসং উৰে অত্থীতি মঞ্ঞসী’’তি? ‘‘অথ কহং তে ঠপিত’’ন্তি? ‘‘এতং উদুম্বৰে ওলম্বন্তং ন পস্সসী’’তি? ‘‘পস্সামি, দস্সসি পন মে’’তি. ‘‘আম, দস্সামী’’তি. সংসুমাৰো দন্ধতায তং গহেত্ৱা নদীতীৰে উদুম্বৰমূলং গতো. বোধিসত্তো তস্স পিট্ঠিতো লঙ্ঘিত্ৱা উদুম্বৰৰুক্খে নিসিন্নো ইমা গাথা অভাসি –
১৬১. ‘‘অসক্খিং ৱত অত্তানং, উদ্ধাতুং উদকা থলং;
ন দানাহং পুন তুয্হং, ৱসং গচ্ছামি ৱাৰিজ.
১৬২. ‘‘অলমেতেহি অম্বেহি, জম্বূহি পনসেহি চ;
যানি পাৰং সমুদ্দস্স, ৱৰং ময্হং উদুম্বৰো.
১৬৩. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, ন খিপ্পমনুবুজ্ঝতি;
অমিত্তৱসমন্ৱেতি, পচ্ছা চ অনুতপ্পতি.
১৬৪. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, খিপ্পমেৱ নিবোধতি;
মুচ্চতে সত্তুসম্বাধা, ন চ পচ্ছানুতপ্পতী’’তি.
তত্থ অসক্খিং ৱতাতি সমত্থো ৱত অহোসিং. উদ্ধাতুন্তি উদ্ধৰিতুং. ৱাৰিজাতি সংসুমাৰং আলপতি. যানি পাৰং সমুদ্দস্সাতি গঙ্গং সমুদ্দনামেনালপন্তো ‘‘যানি সমুদ্দস্স পাৰং গন্ত্ৱা খাদিতব্বানি, অলং তেহী’’তি ৱদতি. পচ্ছা চ অনুতপ্পতীতি উপ্পন্নং অত্থং খিপ্পং অজানন্তো অমিত্তৱসং গচ্ছতি, পচ্ছা চ অনুতপ্পতি.
ইতি সো চতূহি গাথাহি লোকিযকিচ্চানং নিপ্ফত্তিকাৰণং কথেত্ৱা ৱনসণ্ডমেৱ পাৱিসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সংসুমাৰো দেৱদত্তো অহোসি, ৱানৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱানৰজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৩৪৩] ৩. কুন্তিনীজাতকৱণ্ণনা
অৱসিম্হ তৱাগাৰেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো গেহে নিৱুত্থং কুন্তিনীসকুণিকং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰ ৰঞ্ঞো দূতেয্যহাৰিকা অহোসি. দ্ৱে পোতকাপিস্সা অত্থি, ৰাজা তং সকুণিকং একস্স ৰঞ্ঞো পণ্ণং গাহাপেত্ৱা পেসেসি. তস্সা গতকালে ৰাজকুলে দাৰকা তে সকুণপোতকে হত্থেহি পৰিমদ্দন্তা মাৰেসুং. সা আগন্ত্ৱা তে পোতকে মতে পস্সন্তী ‘‘কেন মে পুত্তকা মাৰিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি. তস্মিঞ্চ কালে ৰাজকুলে পোসাৱনিকব্যগ্ঘো অত্থি কক্খড়ো ফৰুসো, বন্ধনবলেন তিট্ঠতি. অথ তে দাৰকা তং ব্যগ্ঘং দস্সনায অগমংসু. সাপি সকুণিকা তেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা ‘‘যথা ইমেহি মম পুত্তকা মাৰিতা, তথেৱ নে কৰিস্সামী’’তি তে দাৰকে গহেত্ৱা ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপি, ব্যগ্ঘো মুৰামুৰাপেত্ৱা খাদি. সা ‘‘ইদানি মে মনোৰথো পৰিপুণ্ণো’’তি উপ্পতিত্ৱা হিমৱন্তমেৱ গতা. তং কাৰণং সুত্ৱা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, ৰাজকুলে কিৰ অসুকা নাম কুন্তিনী সকুণিকা যে হিস্সা পোতকা মাৰিতা, তে দাৰকে ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপিত্ৱা হিমৱন্তমেৱ গতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেসা অত্তনো পোতকঘাতকে দাৰকে গহেত্ৱা ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপিত্ৱা হিমৱন্তমেৱ গতা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং বোধিসত্তো ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স নিৱেসনে একা কুন্তিনী সকুণিকা দূতেয্যহাৰিকাতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. অযং পন ৱিসেসো. অযং কুন্তিনী ব্যগ্ঘেন দাৰকে মাৰাপেত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ইদানি ন সক্কা মযা ইধ ৱসিতুং, গমিস্সামি, গচ্ছন্তী চ পন ৰঞ্ঞো অনাৰোচেত্ৱা ন গমিস্সামি, আৰোচেত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি. সা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা ‘‘সামি, তুম্হাকং পমাদেন মম পুত্তকে দাৰকা মাৰেসুং, অহং কোধৱসিকা হুত্ৱা তে দাৰকে পটিমাৰেসিং, ইদানি মযা ইধ ৱসিতুং ন সক্কা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৬৫. ‘‘অৱসিম্হ তৱাগাৰে, নিচ্চং সক্কতপূজিতা,
ত্ৱমেৱ দানিমকৰি, হন্দ ৰাজ ৱজামহ’’ন্তি.
তত্থ ত্ৱমেৱ দানিমকৰীতি মং পণ্ণং গাহাপেত্ৱা পেসেত্ৱা অত্তনো পমাদেন মম পিযপুত্তকে অৰক্খন্তো ত্ৱঞ্ঞেৱ ইদানি এতং মম দোমনস্সকাৰণং অকৰি. হন্দাতি ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. ৰাজাতি বোধিসত্তং আলপতি. ৱজামহন্তি অহং হিমৱন্তং গচ্ছামীতি.
তং সুত্ৱা ৰাজা দুতিযং গাথমাহ –
১৬৬. ‘‘যো ৱে কতে পটিকতে, কিব্বিসে পটিকিব্বিসে;
এৱং তং সম্মতী ৱেৰং, ৱস কুন্তিনি মাগমা’’তি.
তস্সত্থো – যো পুগ্গলো পৰেন কতে কিব্বিসে অত্তনো পুত্তমাৰণাদিকে দাৰুণে কম্মে কতে পুন অত্তনো তস্স পুগ্গলস্স পটিকতে পটিকিব্বিসে ‘‘পটিকতং মযা তস্সা’’তি জানাতি. এৱং তং সম্মতী ৱেৰন্তি এত্তকেন তং ৱেৰং সম্মতি ৱূপসন্তং হোতি, তস্মা ৱস কুন্তিনি মাগমাতি.
তং সুত্ৱা কুন্তিনী ততিযং গাথমাহ –
১৬৭. ‘‘ন কতস্স চ কত্তা চ, মেত্তি সন্ধীযতে পুন;
হদযং নানুজানাতি, গচ্ছঞ্ঞেৱ ৰথেসভা’’তি.
তত্থ ন কতস্স চ কত্তা চাতি কতস্স চ অভিভূতস্স উপপীড়িতস্স পুগ্গলস্স, ইদানি ৱিভত্তিৱিপৰিণামং কত্ৱা যো কত্তা তস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং পুন মিত্তভাৱো নাম ন সন্ধীযতি ন ঘটীযতীতি অত্থো. হদযং নানুজানাতীতি তেন কাৰণেন মম হদযং ইধ ৱাসং নানুজানাতি. গচ্ছঞ্ঞেৱ ৰথেসভাতি তস্মা অহং মহাৰাজ গমিস্সামিযেৱাতি.
তং সুত্ৱা ৰাজা চতুত্থং গাথমাহ –
১৬৮. ‘‘কতস্স চেৱ কত্তা চ, মেত্তি সন্ধীযতে পুন;
ধীৰানং নো চ বালানং, ৱস কুন্তিনি মাগমা’’তি.
তস্সত্থো – কতস্স চেৱ পুগ্গলস্স, যো চ কত্তা তস্স মেত্তি সন্ধীযতে পুন, সা পন ধীৰানং, নো চ বালানং. ধীৰানঞ্হি মেত্তি ভিন্নাপি পুন ঘটীযতি, বালানং পন সকিং ভিন্না ভিন্নাৱ হোতি, তস্মা ৱস কুন্তিনি মাগমাতি.
সকুণিকা ‘‘এৱং সন্তেপি ন সক্কা মযা ইধ ৱসিতুং সামী’’তি ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা হিমৱন্তমেৱ গতা.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কুন্তিনীযেৱ এতৰহি কুন্তিনী অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কুন্তিনীজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[৩৪৪] ৪. অম্বজাতকৱণ্ণনা
যো নীলিযং মণ্ডযতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অম্বগোপকত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ মহল্লককালে পব্বজিত্ৱা জেতৱনপচ্চন্তে অম্বৱনে পণ্ণসালং কাৰেত্ৱা অম্বে ৰক্খন্তো পতিতানি অম্বপক্কানি খাদন্তো ৱিচৰতি, অত্তনো সম্বন্ধমনুস্সানম্পি দেতি. তস্মিং ভিক্খাচাৰং পৱিট্ঠে অম্বচোৰকা অম্বানি পাতেত্ৱা খাদিত্ৱা চ গহেত্ৱা চ গচ্ছন্তি. তস্মিং খণে চতস্সো সেট্ঠিধীতৰো অচিৰৱতিযং ন্হাযিত্ৱা ৱিচৰন্তিযো তং অম্বৱনং পৱিসিংসু. মহল্লকো আগন্ত্ৱা তা দিস্ৱা ‘‘তুম্হেহি মে অম্বানি খাদিতানী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, মযং ইদানেৱ আগতা, ন তুম্হাকং অম্বানি খাদামা’’তি. ‘‘তেন হি সপথং কৰোথা’’তি? ‘‘কৰোম, ভন্তে’’তি সপথং কৰিংসু. মহল্লকো তা সপথং কাৰেত্ৱা লজ্জাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তস্স তং কিৰিযং সুত্ৱা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ মহল্লকো অত্তনো ৱসনকং অম্বৱনং পৱিট্ঠা সেট্ঠিধীতৰো সপথং কাৰেত্ৱা লজ্জাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস অম্বগোপকো হুত্ৱা চতস্সো সেট্ঠিধীতৰো সপথং কাৰেত্ৱা লজ্জাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কাৰেসি. তদা একো কূটজটিলো বাৰাণসিং উপনিস্সায নদীতীৰে অম্বৱনে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা অম্বে ৰক্খন্তো পতিতানি অম্বপক্কানি খাদন্তো সম্বন্ধমনুস্সানম্পি দেন্তো নানপ্পকাৰেন মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেন্তো ৱিচৰতি. তদা সক্কো দেৱৰাজা ‘‘কে নু খো লোকে মাতাপিতৰো উপট্ঠহন্তি, কুলে জেট্ঠাপচযনকম্মং কৰোন্তি, দানং দেন্তি, সীলং ৰক্খন্তি, উপোসথকম্মং কৰোন্তি, কে পব্বজিতা সমণধম্মে যুত্তপযুত্তা ৱিহৰন্তি, কে অনাচাৰং চৰন্তী’’তি লোকং ৱোলোকেন্তো ইমং অম্বগোপকং অনাচাৰং কূটজটিলং দিস্ৱা ‘‘অযং কূটজটিলো কসিণপৰিকম্মাদিং অত্তনো সমণধম্মং পহায অম্বৱনং ৰক্খন্তো ৱিচৰতি, সংৱেজেস্সামি ন’’ন্তি তস্স গামং ভিক্খায পৱিট্ঠকালে অত্তনো আনুভাৱেন অম্বে পাতেত্ৱা চোৰেহি ৱিলুম্বিতে ৱিয অকাসি.
তদা বাৰাণসিতো চতস্সো সেট্ঠিধীতৰো তং অম্বৱনং পৱিসিংসু. কূটজটিলো তা দিস্ৱা ‘‘তুম্হেহি মে অম্বানি খাদিতানী’’তি পলিবুদ্ধি. ‘‘ভন্তে, মযং ইদানেৱ আগতা, ন তে অম্বানি খাদামা’’তি. ‘‘তেন হি সপথং কৰোথা’’তি? ‘‘কত্ৱা চ পন গন্তুং লভিস্সামা’’তি? ‘‘আম, লভিস্সথা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তাসু জেট্ঠিকা সপথং কৰোন্তী পঠমং গাথমাহ –
১৬৯. ‘‘যো নীলিযং মণ্ডযতি, সণ্ডাসেন ৱিহঞ্ঞতি;
তস্স সা ৱসমন্ৱেতু, যা তে অম্বে অৱাহৰী’’তি.
তস্সত্থো – যো পুৰিসো পলিতানং কাড়ৱণ্ণকৰণত্থায নীলফলাদীনি যোজেত্ৱা কতং নীলিযং মণ্ডযতি, নীলকেসন্তৰে চ উট্ঠিতং পলিতং উদ্ধৰন্তো সণ্ডাসেন ৱিহঞ্ঞতি কিলমতি, তস্স এৱৰূপস্স মহল্লকস্স সা ৱসং অন্ৱেতু, তথাৰূপং পতিং লভতু, যা তে অম্বে অৱাহৰীতি.
তাপসো ‘‘ত্ৱং একমন্তং তিট্ঠাহী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং সেট্ঠিধীতৰং সপথং কাৰেসি. সা সপথং কৰোন্তী দুতিযং গাথমাহ –
১৭০. ‘‘ৱীসং ৱা পঞ্চৱীসং ৱা, ঊনতিংসংৱ জাতিযা;
তাদিসা পতি মা লদ্ধা, যা তে অম্বে অৱাহৰী’’তি.
তস্সত্থো – নাৰিযো নাম পন্নৰসসোড়সৱস্সিককালে পুৰিসানং পিযা হোন্তি. যা পন তৱ অম্বানি অৱাহৰি, সা এৱৰূপে যোব্বনে পতিং অলভিত্ৱা জাতিযা ৱীসং ৱা পঞ্চৱীসং ৱা একেন দ্ৱীহি ঊনতায ঊনতিংসং ৱা ৱস্সানি পত্ৱা তাদিসা পৰিপক্কৱযা হুত্ৱাপি পতিং মা লদ্ধাতি.
তাযপি সপথং কত্ৱা একমন্তং ঠিতায ততিযা ততিযং গাথমাহ –
১৭১. ‘‘দীঘং গচ্ছতু অদ্ধানং, একিকা অভিসাৰিকা;
সঙ্কেতে পতি মা অদ্দ, যা তে অম্বে অৱাহৰী’’তি.
তস্সত্থো – যা তে অম্বে অৱাহৰি, সা পতিং পত্থযমানা তস্স সন্তিকং অভিসৰণতায অভিসাৰিকা নাম হুত্ৱা একিকা অদুতিযা গাৱুতদ্ৱিগাৱুতমত্তং দীঘং অদ্ধানং গচ্ছতু, গন্ত্ৱাপি চ তস্মিং অসুকট্ঠানং নাম আগচ্ছেয্যাসীতি কতে সঙ্কেতে তং পতিং মা অদ্দসাতি.
তাযপি সপথং কত্ৱা একমন্তং ঠিতায চতুত্থা চতুত্থং গাথমাহ –
১৭২. ‘‘অলঙ্কতা সুৱসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা;
একিকা সযনে সেতু, যা তে অম্বে অৱাহৰী’’তি. – সা উত্তানত্থাযেৱ;
তাপসো ‘‘তুম্হেহি অতিভাৰিযা সপথা কতা, অঞ্ঞেহি অম্বানি খাদিতানি ভৱিস্সন্তি, গচ্ছথ দানি তুম্হে’’তি তা উয্যোজেসি. সক্কো ভেৰৱৰূপাৰম্মণং দস্সেত্ৱা কূটতাপসং ততো পলাপেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটজটিলো অযং অম্বগোপকো মহল্লকো অহোসি, চতস্সো সেট্ঠিধীতৰো এতাযেৱ, সক্কো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অম্বজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[৩৪৫] ৫. ৰাজকুম্ভজাতকৱণ্ণনা
ৱনং যদগ্গি দহতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অলসভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিত্ৱাপি অলসো অহোসি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰৱত্তপটিৱত্তাদীহি পৰিবাহিৰো নীৱৰণাভিভূতো. নিসিন্নট্ঠানাদীসু ইৰিযাপথেসু তথা এৱ হোতি. তস্স তং আলসিযভাৱং আৰব্ভ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ভিক্খু এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা আলসিযো কুসীতো নীৱৰণাভিভূতো ৱিহৰতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস আলসিযোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অমচ্চৰতনং অহোসি, বাৰাণসিৰাজা আলসিযজাতিকো অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘ৰাজানং পবোধেস্সামী’’তি একং উপমং উপধাৰেন্তো ৱিচৰতি. অথেকদিৱসং ৰাজা উয্যানং গন্ত্ৱা অমচ্চগণপৰিৱুতো তত্থ ৱিচৰন্তো একং ৰাজকুম্ভং নাম আলসিযং পস্সি. তথাৰূপা কিৰ আলসিযা সকলদিৱসং গচ্ছন্তাপি একদ্ৱঙ্গুলমত্তমেৱ গচ্ছন্তি. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘ৱযস্স কো নাম সো’’তি বোধিসত্তং পুচ্ছি. মহাসত্তো ‘‘ৰাজকুম্ভো নামেস, মহাৰাজ, আলসিযো. এৱৰূপো হি সকলদিৱসং গচ্ছন্তোপি একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তমেৱ গচ্ছতী’’তি ৱত্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ‘‘অম্ভো, ৰাজকুম্ভ, তুম্হাকং দন্ধগমনং ইমস্মিং অৰঞ্ঞে দাৱগ্গিম্হি উট্ঠিতে কিং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৭৩. ‘‘ৱনং যদগ্গি দহতি, পাৱকো কণ্হৱত্তনী;
কথং কৰোসি পচলক, এৱং দন্ধপৰক্কমো’’তি.
তত্থ যদগ্গীতি যদা অগ্গি. পাৱকো কণ্হৱত্তনীতি অগ্গিনো ৱেৱচনং. পচলকাতি তং আলপতি. সো হি চলন্তো চলন্তো গচ্ছতি, নিচ্চং ৱা পচলাযতি, তস্মা ‘‘পচলকো’’তি ৱুচ্চতি. দন্ধপৰক্কমোতি গৰুৱীৰিযো.
তং সুত্ৱা ৰাজকুম্ভো দুতিযং গাথমাহ –
১৭৪. ‘‘বহূনি ৰুক্খছিদ্দানি, পথব্যা ৱিৱৰানি চ;
তানি চে নাভিসম্ভোম, হোতি নো কালপৰিযাযো’’তি.
তস্সত্থো – পণ্ডিত, অম্হাকং ইতো উত্তৰিগমনং নাম নত্থি. ইমস্মিং পন অৰঞ্ঞে ৰুক্খছিদ্দানি পথৱিযং ৱিৱৰানি চ বহূনি. যদি তানি ন পাপুণাম, হোতি নো কালপৰিযাযোতি মৰণমেৱ নো হোতীতি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –
১৭৫. ‘‘যো দন্ধকালে তৰতি, তৰণীযে চ দন্ধতি;
সুক্খপণ্ণংৱ অক্কম্ম, অত্থং ভঞ্জতি অত্তনো.
১৭৬. ‘‘যো দন্ধকালে দন্ধেতি, তৰণীযে চ তাৰযি;
সসীৱ ৰত্তিং ৱিভজং, তস্সত্থো পৰিপূৰতী’’তি.
তত্থ দন্ধকালেতি তেসং তেসং কম্মানং সণিকং কত্তব্বকালে. তৰতীতি তুৰিততুৰিতো ৱেগেন তানি কম্মানি কৰোতি. সুক্খপণ্ণংৱাতি যথা ৱাতাতপসুক্খং তালপণ্ণং বলৱা পুৰিসো অক্কমিত্ৱা ভঞ্জেয্য, তত্থেৱ চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰেয্য, এৱং সো অত্তনো অত্থং ৱুদ্ধিং ভঞ্জতি. দন্ধেতীতি দন্ধযতি দন্ধকাতব্বানি কম্মানি দন্ধমেৱ কৰোতি. তাৰযীতি তুৰিতকাতব্বানি কম্মানি তুৰিতোৱ কৰোতি. সসীৱ ৰত্তিং ৱিভজন্তি যথা চন্দো জুণ্হপক্খং ৰত্তিং জোতযমানো কাড়পক্খৰত্তিতো ৰত্তিং ৱিভজন্তো দিৱসে দিৱসে পৰিপূৰতি, এৱং তস্স পুৰিসস্স অত্থো পৰিপূৰতীতি ৱুত্তং হোতি.
ৰাজা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা ততো পট্ঠায অনলসো জাতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজকুম্ভো আলসিযভিক্খু অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৰাজকুম্ভজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[৩৪৬] ৬. কেসৱজাতকৱণ্ণনা
মনুস্সিন্দং জহিত্ৱানাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱিস্সাসভোজনং আৰব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ গেহে পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিবদ্ধভত্তং হোতি, গেহং নিচ্চকালং ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওপানভূতং কাসাৱপজ্জোতং ইসিৱাতপটিৱাতং. অথেকদিৱসং ৰাজা নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তো সেট্ঠিনো নিৱেসনে ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা ‘‘অহম্পি অৰিযসঙ্ঘস্স নিবদ্ধং ভিক্খং দস্সামী’’তি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিবদ্ধং ভিক্খং পট্ঠপেসি. ততো পট্ঠায ৰাজনিৱেসনে নিবদ্ধং ভিক্খা দিয্যতি, তিৱস্সিকগন্ধসালিভোজনং পণীতং. ৱিস্সাসেনপি সিনেহেনপি সহত্থা দাযকা নত্থি, ৰাজযুত্তে দাপেসি. ভিক্খূ নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন ইচ্ছন্তি, নানগ্গৰসভত্তং গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৱা তং ভত্তং তেসং দত্ৱা তেহি দিন্নং লূখং ৱা পণীতং ৱা ভুঞ্জন্তি.
অথেকদিৱসং ৰঞ্ঞো বহুং ফলাফলং আহৰিংসু. ৰাজা ‘‘সঙ্ঘস্স দেথা’’তি আহ. মনুস্সা ভত্তগ্গং গন্ত্ৱা একভিক্খুম্পি অদিস্ৱা ‘‘একো ভিক্খুপি নত্থী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ‘‘ননু ৱেলাযেৱ তাৱা’’তি? ‘‘আম, ৱেলা, ভিক্খূ পন তুম্হাকং গেহে ভত্তং গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৱিস্সাসিকানং উপট্ঠাকানং গেহং গন্ত্ৱা তেসং দত্ৱা তেহি দিন্নং লূখং ৱা পণীতং ৱা ভুঞ্জন্তী’’তি. ৰাজা ‘‘অম্হাকং ভত্তং পণীতং, কেন নু খো কাৰণেন অভুত্ৱা অঞ্ঞং ভুঞ্জন্তি, সত্থাৰং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পুচ্ছি. সত্থা ‘‘মহাৰাজ, ভোজনং নাম ৱিস্সাসপৰমং, তুম্হাকং গেহে ৱিস্সাসং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা সিনেহেন দাযকানং অভাৱা ভিক্খূ ভত্তং গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৱিস্সাসিকট্ঠানে পৰিভুঞ্জন্তি. মহাৰাজ, ৱিস্সাসসদিসো অঞ্ঞো ৰসো নাম নত্থি, অৱিস্সাসিকেন দিন্নং চতুমধুৰম্পি হি ৱিস্সাসিকেন দিন্নং সামাকভত্তং ন অগ্ঘতি. পোৰাণকপণ্ডিতাপি ৰোগে উপ্পন্নে ৰঞ্ঞা পঞ্চ ৱেজ্জকুলানি গহেত্ৱা ভেসজ্জে কাৰিতেপি ৰোগে অৱূপসন্তে ৱিস্সাসিকানং সন্তিকং গন্ত্ৱা অলোণকং সামাকনীৱাৰযাগুঞ্চেৱ উদকমত্তসিত্তং অলোণকপণ্ণঞ্চ পৰিভুঞ্জিত্ৱা নিৰোগা জাতা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাম্হণকুলে নিব্বত্তি, ‘‘কপ্পকুমাৰো’’তিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তদা কেসৱো নাম তাপসো পঞ্চহি তাপসসতেহি পৰিৱুতো গণসত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তে ৱসতি. বোধিসত্তো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পঞ্চন্নং অন্তেৱাসিকসতানং জেট্ঠন্তেৱাসিকো হুত্ৱা ৱিহাসি, কেসৱতাপসস্স হিতজ্ঝাসযো সসিনেহো অহোসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিৱিয ৱিস্সাসিকা অহেসুং. অপৰভাগে কেসৱো তে তাপসে আদায লোণম্বিলসেৱনত্থায মনুস্সপথং গন্ত্ৱা বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং ভিক্খায পৱিসিত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং অগমাসি. ৰাজা ইসিগণং দিস্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা অন্তোনিৱেসনে ভোজেত্ৱা পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা উয্যানে ৱসাপেসি. অথ ৱস্সাৰত্তে অতিক্কন্তে কেসৱো ৰাজানং আপুচ্ছি. ৰাজা ‘‘ভন্তে, তুম্হে মহল্লকা, অম্হে তাৱ উপনিস্সায ৱসথ, দহৰতাপসে হিমৱন্তং পেসেথা’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি জেট্ঠন্তেৱাসিকেন সদ্ধিং তে হিমৱন্তং পেসেত্ৱা সযং এককোৱ ওহিযি. কপ্পো হিমৱন্তং গন্ত্ৱা তাপসেহি সদ্ধিং ৱসি.
কেসৱো কপ্পেন ৱিনা ৱসন্তো উক্কণ্ঠিত্ৱা তং দট্ঠুকামো হুত্ৱা নিদ্দং ন লভতি, তস্স নিদ্দং অলভন্তস্স সম্মা আহাৰো ন পৰিণামং গচ্ছতি, লোহিতপক্খন্দিকা অহোসি, বাড়্হা ৱেদনা ৱত্তন্তি. ৰাজা পঞ্চ ৱেজ্জকুলানি গহেত্ৱা তাপসং পটিজগ্গি, ৰোগো ন ৱূপসম্মতি. কেসৱো ৰাজানং আহ ‘‘মহাৰাজ, কিং ময্হং মৰণং ইচ্ছথ, উদাহু অৰোগভাৱ’’ন্তি? ‘‘অৰোগভাৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মং হিমৱন্তং পেসেথা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ৰাজা নাৰদং নাম অমচ্চং পক্কাসাপেত্ৱা ‘‘নাৰদ, অম্হাকং ভদন্তং গহেত্ৱা ৱনচৰকেহি সদ্ধিং হিমৱন্তং যাহী’’তি পেসেসি. নাৰদো তং তত্থ নেত্ৱা পচ্চাগমাসি. কেসৱস্সপি কপ্পে দিট্ঠমত্তেযেৱ চেতসিকৰোগো ৱূপসন্তো, উক্কণ্ঠা পটিপ্পস্সম্ভি. অথস্স কপ্পো অলোণকেন অধূপনেন উদকমত্তসিত্তপণ্ণেন সদ্ধিং সামাকনীৱাৰযাগুং অদাসি, তস্স তঙ্খণঞ্ঞেৱ লোহিতপক্খন্দিকা পটিপ্পস্সম্ভি.
পুন ৰাজা নাৰদং পেসেসি ‘‘গচ্ছ কেসৱস্স তাপসস্স পৱত্তিং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৱা তং অৰোগং দিস্ৱা ‘‘ভন্তে, বাৰাণসিৰাজা পঞ্চ ৱেজ্জকুলানি গহেত্ৱা পটিজগ্গন্তো তুম্হে অৰোগে কাতুং নাসক্খি, কথং তে কপ্পো পটিজগ্গী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৭৭. ‘‘মনুস্সিন্দং জহিত্ৱান, সব্বকামসমিদ্ধিনং;
কথং নু ভগৱা কেসী, কপ্পস্স ৰমতি অস্সমে’’তি.
তত্থ মনুস্সিন্দন্তি মনুস্সানং ইন্দং বাৰাণসিৰাজানং. কথং নু ভগৱা কেসীতি কেন নু খো উপাযেন অযং অম্হাকং ভগৱা কেসৱতাপসো কপ্পস্স অস্সমে ৰমতীতি.
এৱং অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো ৱিয কেসৱস্স অভিৰতিকাৰণং পুচ্ছি. তং সুত্ৱা কেসৱো দুতিযং গাথমাহ –
১৭৮. ‘‘সাদূনি ৰমণীযানি, সন্তি ৱক্খা মনোৰমা;
সুভাসিতানি কপ্পস্স, নাৰদ ৰমযন্তি ম’’ন্তি.
তত্থ ৱক্খাতি ৰুক্খা. পাড়িযং পন ‘‘ৰুক্খা’’ত্ৱেৱ লিখিতং. সুভাসিতানীতি কপ্পেন কথিতানি সুভাসিতানি মং ৰমযন্তীতি অত্থো.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ‘‘এৱং মং অভিৰমাপেন্তো কপ্পো অলোণকং অধূপনং উদকসিত্তপণ্ণমিস্সং সামাকনীৱাৰযাগুং পাযেসি, তায মে সৰীৰে ব্যাধি ৱূপসমিতো, অৰোগো জাতোম্হী’’তি আহ. তং সুত্ৱা নাৰদো ততিযং গাথমাহ –
১৭৯. ‘‘সালীনং ওদনং ভুঞ্জে, সুচিং মংসূপসেচনং;
কথং সামাকনীৱাৰং, অলোণং ছাদযন্তি ত’’ন্তি.
তত্থ ভুঞ্জেতি ভুঞ্জসি, অযমেৱ ৱা পাঠো. ছাদযন্তীতি ছাদযতি পীণেতি তোসেতি. গাথাবন্ধসুখত্থং পন অনুনাসিকো কতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো ত্ৱং সুচিং মংসূপসেচনং ৰাজকুলে ৰাজাৰহং সালিভত্তং ভুঞ্জসি, তং কথমিদং সামাকনীৱাৰং অলোণং পীণেতি তোসেতি, কথং তে এতং ৰুচ্চতীতি.
তং সুত্ৱা কেসৱো চতুত্থং গাথমাহ –
১৮০. ‘‘সাদুং ৱা যদি ৱাসাদুং, অপ্পং ৱা যদি ৱা বহুং;
ৱিস্সত্থো যত্থ ভুঞ্জেয্য, ৱিস্সাসপৰমা ৰসা’’তি.
তত্থ যদি ৱাসাদুন্তি যদি ৱা অসাদুং. ৱিস্সত্থোতি নিৰাসঙ্কো ৱিস্সাসপত্তো হুত্ৱা. যত্থ ভুঞ্জেয্যাতি যস্মিং নিৱেসনে এৱং ভুঞ্জেয্য, তত্থ এৱং ভুত্তং যংকিঞ্চি ভোজনং সাদুমেৱ. কস্মা? যস্মা ৱিস্সাসপৰমা ৰসা, ৱিস্সাসো পৰমো উত্তমো এতেসন্তি ৱিস্সাসপৰমা ৰসা. ৱিস্সাসসদিসো হি অঞ্ঞো ৰসো নাম নত্থি. অৱিস্সাসিকেন হি দিন্নং চতুমধুৰম্পি ৱিস্সাসিকেন দিন্নং অম্বিলকঞ্জিযং ন অগ্ঘতীতি.
নাৰদো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কেসৱো ইদং নাম কথেসী’’তি আচিক্খি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, নাৰদো সাৰিপুত্তো, কেসৱো বকব্ৰহ্মা, কপ্পো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কেসৱজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[৩৪৭] ৭. অযকূটজাতকৱণ্ণনা
সব্বাযসন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লোকত্থচৰিযং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু মহাকণ্হজাতকে (জা. ১.১২.৬১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো উগ্গহিতসব্বসিপ্পো পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তদা মনুস্সা দেৱমঙ্গলিকা হুত্ৱা বহূ অজেড়কাদযো মাৰেত্ৱা দেৱতানং বলিকম্মং কৰোন্তি. বোধিসত্তো ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. যক্খা বলিকম্মং অলভমানা বোধিসত্তস্স কুজ্ঝিত্ৱা হিমৱন্তে যক্খসমাগমং গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স মাৰণত্থায একং কক্খড়ং যক্খং পেসেসুং. সো কণ্ণিকমত্তং মহন্তং আদিত্তং অযকূটং গহেত্ৱা ‘‘ইমিনা নং পহৰিত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে বোধিসত্তস্স সযনমত্থকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো আৱজ্জমানো তং কাৰণং ঞত্ৱা ইন্দৱজিৰং আদায গন্ত্ৱা যক্খস্স উপৰি অট্ঠাসি. বোধিসত্তো যক্খং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো এস মং ৰক্খমানো ঠিতো, উদাহু মাৰেতুকামো’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৮১. ‘‘সব্বাযসং কূটমতিপ্পমাণং, পগ্গয্হ যো তিট্ঠসি অন্তলিক্খে;
ৰক্খায মে ত্ৱং ৱিহিতো নুসজ্জ, উদাহু মে চেতযসে ৱধাযা’’তি.
তত্থ ৱিহিতো নুসজ্জাতি ৱিহিতো নু অসি অজ্জ.
বোধিসত্তো পন যক্খমেৱ পস্সতি, ন সক্কং. যক্খো সক্কস্স ভযেন বোধিসত্তং পহৰিতুং ন সক্কোতি. সো বোধিসত্তস্স কথং সুত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, নাহং তৱ ৰক্খণত্থায ঠিতো, ইমিনা পন জলিতেন অযকূটেন পহৰিত্ৱা তং মাৰেস্সামীতি আগতোম্হি, সক্কস্স ভযেন তং পহৰিতুং ন সক্কোমী’’তি এতমত্থং দীপেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
১৮২. ‘‘দূতো অহং ৰাজিধ ৰক্খসানং, ৱধায তুয্হং পহিতোহমস্মি;
ইন্দো চ তং ৰক্খতি দেৱৰাজা, তেনুত্তমঙ্গং ন তে ফালযামী’’তি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –
১৮৩. ‘‘সচে চ মং ৰক্খতি দেৱৰাজা, দেৱানমিন্দো মঘৱা সুজম্পতি;
কামং পিসাচা ৱিনদন্তু সব্বে, ন সন্তসে ৰক্খসিযা পজায.
১৮৪. ‘‘কামং কন্দন্তু কুম্ভণ্ডা, সব্বে পংসুপিসাচকা;
নালং পিসাচা যুদ্ধায, মহতী সা ৱিভিংসিকা’’তি.
তত্থ ৰক্খসিযা পজাযাতি ৰক্খসিসঙ্খাতায পজায, ৰক্খসসত্তানন্তি অত্থো. কুম্ভণ্ডাতি কুম্ভমত্তৰহস্সঙ্গা মহোদৰা যক্খা. পংসুপিসাচকাতি সঙ্কাৰট্ঠানে পিসাচা. নালন্তি পিসাচা নাম মযা সদ্ধিং যুদ্ধায ন সমত্থা. মহতী সা ৱিভিংসিকাতি যং পনেতে যক্খা সন্নিপতিত্ৱা ৱিভিংসিকং দস্সেন্তি, সা মহতী ৱিভিংসিকা ভযকাৰণদস্সনমত্তমেৱ ময্হং, ন পনাহং ভাযামীতি অত্থো.
সক্কো যক্খং পলাপেত্ৱা মহাসত্তং ওৱদিত্ৱা ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, ইতো পট্ঠায তৱ ৰক্খা মমাযত্তা’’তি ৱত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সক্কো অনুৰুদ্ধো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অযকূটজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[৩৪৮] ৮. অৰঞ্ঞজাতকৱণ্ণনা
অৰঞ্ঞা গামমাগম্মাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো থুল্লকুমাৰিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু চূড়নাৰদকস্সপজাতকে (জা. ১.১৩.৪০ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ভৰিযায কালকতায পুত্তং গহেত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো পুত্তং অস্সমপদে ঠপেত্ৱা ফলাফলত্থায গচ্ছতি. তদা চোৰেসু পচ্চন্তগামং পহৰিত্ৱা কৰমৰে গহেত্ৱা গচ্ছন্তেসু একা কুমাৰিকা পলাযিত্ৱা তং অস্সমপদং পত্ৱা তাপসকুমাৰং পলোভেত্ৱা সীলৱিনাসং পাপেত্ৱা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি আহ. ‘‘পিতা তাৱ মে আগচ্ছতু, তং পস্সিত্ৱা গমিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি দিস্ৱা আগচ্ছা’’তি নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে নিসীদি. তাপসকুমাৰো পিতৰি আগতে পঠমং গাথমাহ –
১৮৫. ‘‘অৰঞ্ঞা গামমাগম্ম, কিংসীলং কিংৱতং অহং;
পুৰিসং তাত সেৱেয্যং, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
তত্থ অৰঞ্ঞা গামমাগম্মাতি তাত অহং ইতো অৰঞ্ঞতো মনুস্সপথং ৱসনত্থায গতো ৱসনগামং পত্ৱা কিং কৰোমীতি.
অথস্স পিতা ওৱাদং দদন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
১৮৬. ‘‘যো তং ৱিস্সাসযে তাত, ৱিস্সাসঞ্চ খমেয্য তে;
সুস্সূসী চ তিতিক্খী চ, তং ভজেহি ইতো গতো.
১৮৭. ‘‘যস্স কাযেন ৱাচায, মনসা নত্থি দুক্কটং;
উৰসীৱ পতিট্ঠায, তং ভজেহি ইতো গতো.
১৮৮. ‘‘হলিদ্দিৰাগং কপিচিত্তং, পুৰিসং ৰাগৱিৰাগিনং;
তাদিসং তাত মা সেৱি, নিম্মনুস্সম্পি চে সিযা’’তি.
তত্থ যো তং ৱিস্সাসযেতি যো পুৰিসো তং ৱিস্সাসেয্য ন পৰিসঙ্কেয্য. ৱিস্সাসঞ্চ খমেয্য তেতি যো চ অত্তনি কযিৰমানং তৱ ৱিস্সাসং পত্তো নিৰাসঙ্কো তং খমেয্য. সুস্সূসীতি যো চ তৱ ৱিস্সাসৱচনং সোতুমিচ্ছতি. তিতিক্খীতি যো চ তযা কতং অপৰাধং খমতি. তং ভজেহীতি তং পুৰিসং ভজেয্যাসি পযিৰুপাসেয্যাসি. উৰসীৱ পতিট্ঠাযাতি যথা তস্স উৰসি পতিট্ঠায ৱড্ঢিতো ওৰসপুত্তো ত্ৱম্পি তাদিসো উৰসি পতিট্ঠিতপুত্তো ৱিয হুত্ৱা এৱৰূপং পুৰিসং ভজেয্যাসীতি অত্থো.
হলিদ্দিৰাগন্তি হলিদ্দিৰাগসদিসং অথিৰচিত্তং. কপিচিত্তন্তি লহুপৰিৱত্তিতায মক্কটচিত্তং. ৰাগৱিৰাগিনন্তি মুহুত্তেনেৱ ৰজ্জনৱিৰজ্জনসভাৱং. নিম্মনুস্সম্পি চে সিযাতি সচেপি সকলং জম্বুদীপতলং কাযদুচ্চৰিতাদিৱিৰহিতস্স মনুস্সস্স অভাৱেন নিম্মনুস্সং সিযা, তথাপি, তাত, তাদিসং লহুচিত্তং মা সেৱি, সব্বম্পি মনুস্সপথং ৱিচিনিত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তগুণসম্পন্নমেৱ ভজেয্যাসীতি অত্থো.
তং সুত্ৱা তাপসকুমাৰো ‘‘অহং, তাত, ইমেহি গুণেহি সমন্নাগতং পুৰিসং কত্থ লভিস্সামি, ন গচ্ছামি, তুম্হাকঞ্ঞেৱ সন্তিকে ৱসিস্সামী’’তি ৱত্ৱা নিৱত্তি. অথস্স পিতা কসিণপৰিকম্মং আচিক্খি. উভোপি অপৰিহীনজ্ঝানা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণা অহেসুং.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পুত্তো চ কুমাৰিকা চ এতেযেৱ অহেসুং, পিতা তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অৰঞ্ঞজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[৩৪৯] ৯. সন্ধিভেদজাতকৱণ্ণনা
নেৱ ইত্থীসু সামঞ্ঞন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিং কিৰ সমযে সত্থা ‘‘ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পেসুঞ্ঞং উপসংহৰন্তী’’তি সুত্ৱা তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং পেসুঞ্ঞং উপসংহৰথ, তেন অনুপ্পন্নানি চেৱ ভণ্ডনানি উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্নানি চ ভিয্যোভাৱায সংৱত্তন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে তে ভিক্খূ গৰহিত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, পিসুণা ৱাচা নাম তিখিণসত্তিপহাৰসদিসা, দড়্হো ৱিস্সাসোপি তায খিপ্পং ভিজ্জতি, তঞ্চ পন গহেত্ৱা অত্তনো মেত্তিভিন্দনকজনো সীহউসভসদিসো হোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুত্তো হুত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো পিতু অচ্চযেন ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তদা একো গোপালকো অৰঞ্ঞে গোকুলেসু গাৱো পটিজগ্গিত্ৱা আগচ্ছন্তো একং গব্ভিনিং অসল্লক্খেত্ৱা পহায আগতো. তস্সা একায সীহিযা সদ্ধিং ৱিস্সাসো উপ্পজ্জি. তা উভোপি দড়্হমিত্তা হুত্ৱা একতো ৱিচৰন্তি. অপৰভাগে গাৱী ৱচ্ছকং, সীহী সীহপোতকং ৱিজাযি. তে উভোপি জনা কুলেন আগতমেত্তিযা দড়্হমিত্তা হুত্ৱা একতো ৱিচৰন্তি. অথেকো ৱনচৰকো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তেসং ৱিস্সাসং দিস্ৱা অৰঞ্ঞে উপ্পজ্জনকভণ্ডং আদায বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো দত্ৱা ‘‘অপি তে, সম্ম, কিঞ্চি অৰঞ্ঞে অচ্ছৰিযং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি ৰঞ্ঞা পুট্ঠো ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং কিঞ্চি ন পস্সামি, একং পন সীহঞ্চ উসভঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসিকে একতো ৱিচৰন্তে অদ্দস’’ন্তি আহ. ‘‘এতেসং ততিযে উপ্পন্নে ভযং ভৱিস্সতি, যদা তেসং ততিযং পস্সতি, অথ মে আচিক্খেয্যাসী’’তি. ‘‘সাধু, দেৱা’’তি.
ৱনচৰকে পন বাৰাণসিং গতে একো সিঙ্গালো সীহঞ্চ উসভঞ্চ উপট্ঠহি. ৱনচৰকো অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা তং দিস্ৱা ‘‘ততিযস্স উপ্পন্নভাৱং ৰঞ্ঞো কথেস্সামী’’তি নগৰং গতো. সিঙ্গালো চিন্তেসি ‘‘মযা ঠপেত্ৱা সীহমংসঞ্চ উসভমংসঞ্চ অঞ্ঞং অখাদিতপুব্বং নাম নত্থি, ইমে ভিন্দিত্ৱা ইমেসং মংসং খাদিস্সামী’’তি. সো ‘‘অযং তং এৱং ৱদতি, অযং তং এৱং ৱদতী’’তি উভোপি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ কলহং কাৰেত্ৱা মৰণাকাৰপ্পত্তে অকাসি. ৱনচৰকোপি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো ‘‘তেসং, দেৱ, ততিযো উপ্পন্নো’’তি আহ. ‘‘কো সো’’তি? ‘‘সিঙ্গালো, দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘সো উভো মিত্তে ভিন্দিত্ৱা মাৰাপেস্সতি, মযং তেসং মতকালে সম্পাপুণিস্সামা’’তি ৱত্ৱা ৰথং অভিৰুয্হ ৱনচৰকেন মগ্গদেসকেন গচ্ছন্তো তেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কত্ৱা জীৱিতক্খযং পত্তেসু সম্পাপুণি. সিঙ্গালো পন হট্ঠতুট্ঠো একৱাৰং সীহস্স মংসং খাদতি, একৱাৰং উসভস্স মংসং খাদতি. ৰাজা তে উভোপি জীৱিতক্খযপ্পত্তে দিস্ৱা ৰথে ঠিতোৱ সাৰথিনা সদ্ধিং সল্লপন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৮৯. ‘‘নেৱ ইত্থীসু সামঞ্ঞং, নাপি ভক্খেসু সাৰথি;
অথস্স সন্ধিভেদস্স, পস্স যাৱ সুচিন্তিতং.
১৯০. ‘‘অসি তিক্খোৱ মংসম্হি, পেসুঞ্ঞং পৰিৱত্ততি;
যত্থূসভঞ্চ সীহঞ্চ, ভক্খযন্তি মিগাধমা.
১৯১. ‘‘ইমং সো সযনং সেতি, যমিমং পস্সসি সাৰথি;
যো ৱাচং সন্ধিভেদস্স, পিসুণস্স নিবোধতি.