১. কালিঙ্গৱগ্গো

[৩০১] ১. চূড়কালিঙ্গজাতকৱণ্ণনা

ৱিৱৰথিমাসং দ্ৱাৰন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চতুন্নং পৰিব্বাজিকানং পব্বজ্জং আৰব্ভ কথেসি. ৱেসালিযং কিৰ লিচ্ছৱিৰাজূনং সত্ত সহস্সানি সত্ত সতানি সত্ত চ লিচ্ছৱী ৱসিংসু. তে সব্বেপি পুচ্ছাপটিপুচ্ছাচিত্তকা অহেসুং. অথেকো পঞ্চসু ৱাদসতেসু ব্যত্তো নিগণ্ঠো ৱেসালিযং সম্পাপুণি, তে তস্স সঙ্গহং অকংসু. অপৰাপি এৱৰূপা নিগণ্ঠী সম্পাপুণি. ৰাজানো দ্ৱেপি জনে ৱাদং কাৰেসুং, উভোপি সদিসাৱ অহেসুং. ততো লিচ্ছৱীনং এতদহোসি ‘‘ইমে দ্ৱেপি পটিচ্চ উপ্পন্নো পুত্তো ব্যত্তো ভৱিস্সতী’’তি. তেসং ৱিৱাহং কাৰেত্ৱা দ্ৱেপি একতো ৱাসেসুং. অথ নেসং সংৱাসমন্ৱায পটিপাটিযা চতস্সো দাৰিকাযো একো চ দাৰকো জাযি. দাৰিকানং ‘‘সচ্চা, লোলা, অৱধাৰিকা, পটিচ্ছাদা’’তি নামং অকংসু, দাৰকস্স ‘‘সচ্চকো’’তি. তে পঞ্চপি জনা ৱিঞ্ঞুতং পত্তা মাতিতো পঞ্চ ৱাদসতানি, পিতিতো পঞ্চ ৱাদসতানীতি ৱাদসহস্সং উগ্গণ্হিংসু. মাতাপিতৰো দাৰিকানং এৱং ওৱদিংসু ‘‘সচে কোচি গিহী তুম্হাকং ৱাদং ভিন্দিস্সতি, তস্স পাদপৰিচাৰিকা ভৱেয্যাথ. সচে পব্বজিতো ভিন্দিস্সতি, তস্স সন্তিকে পব্বজেয্যাথা’’তি.

অপৰভাগে মাতাপিতৰো কালমকংসু. তেসু কালকতেসু সচ্চকনিগণ্ঠো তত্থেৱ ৱেসালিযং লিচ্ছৱীনং সিপ্পং সিক্খাপেন্তো ৱসি. ভগিনিযো জম্বুসাখং গহেত্ৱা ৱাদত্থায নগৰা নগৰং চৰমানা সাৱত্থিং পত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে সাখং নিখণিত্ৱা ‘‘যো অম্হাকং ৱাদং আৰোপেতুং সক্কোতি গিহী ৱা পব্বজিতো ৱা, সো এতং পংসুপুঞ্জং পাদেহি ৱিকিৰিত্ৱা পাদেহেৱ সাখং মদ্দতূ’’তি দাৰকানং ৱত্ৱা ভিক্খায নগৰং পৱিসিংসু. অথাযস্মা সাৰিপুত্তো অসম্মট্ঠট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা ৰিত্তঘটেসু পানীযং উপট্ঠপেত্ৱা গিলানে চ পটিজগ্গিত্ৱা দিৱাতৰং সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসন্তো তং সাখং দিস্ৱা দাৰকে পুচ্ছি, দাৰকা তং পৱত্তিং আচিক্খিংসু. থেৰো দাৰকেহেৱ পাতাপেত্ৱা মদ্দাপেত্ৱা ‘‘যেহি অযং সাখা ঠপিতা, তে কতভত্তকিচ্চাৱ আগন্ত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে মং পস্সন্তূ’’তি দাৰকানং ৱত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো ৱিহাৰদ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসি. তাপি পৰিব্বাজিকা ভিক্খায চৰিত্ৱা আগতা সাখং মদ্দিতং দিস্ৱা ‘‘কেনাযং মদ্দিতা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰেন, সচে তুম্হে ৱাদত্থিকা, জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকং গচ্ছথা’’তি দাৰকেহি ৱুত্তা পুন নগৰং পৱিসিত্ৱা মহাজনং সন্নিপাতেত্ৱা ৱিহাৰদ্ৱাৰকোট্ঠকং গন্ত্ৱা থেৰং ৱাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. থেৰো তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞং কিঞ্চি জানাথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন জানাম, সামী’’তি. ‘‘অহং পন ৱো কিঞ্চি পুচ্ছামী’’তি. ‘‘পুচ্ছ, সামি, জানন্তিযো কথেস্সামা’’তি.

থেৰো ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পুচ্ছি. তা ন জানিংসু. থেৰো ৱিস্সজ্জেসি. তা ‘‘অম্হাকং, সামি, পৰাজযো, তুম্হাকং জযো’’তি আহংসু. ‘‘ইদানি কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অম্হাকং মাতাপিতূহি অযং ওৱাদো দিন্নো ‘সচে ৱো গিহী ৱাদং ভিন্দিস্সতি, তস্স পজাপতিযো ভৱেয্যাথ. সচে পব্বজিতো, তস্স সন্তিকে পব্বজেয্যাথা’তি, পব্বজ্জং নো দেথা’’তি. থেৰো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তা উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা সন্তিকে পব্বাজেসি. তা সব্বাপি ন চিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, সাৰিপুত্তত্থেৰো চতুন্নং পৰিব্বাজিকানং অৱস্সযো হুত্ৱা সব্বা অৰহত্তং পাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস এতাসং অৱস্সযো অহোসি, ইদানি পন পব্বজ্জাভিসেকং দাপেসি, পুব্বে ৰাজমহেসিট্ঠানে ঠপেসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে কালিঙ্গৰট্ঠে দন্তপুৰনগৰে কালিঙ্গৰাজে ৰজ্জং কাৰেন্তে অস্সকৰট্ঠে পাটলিনগৰে অস্সকো নাম ৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. কালিঙ্গো সম্পন্নবলৱাহনো সযম্পি নাগবলো পটিযোধং ন পস্সতি. সো যুজ্ঝিতুকামো হুত্ৱা অমচ্চানং আৰোচেসি ‘‘অহং যুদ্ধত্থিকো, পটিযোধং পন ন পস্সামি, কিং কৰোমা’’তি. অমচ্চা ‘‘অত্থেকো, মহাৰাজ, উপাযো, ধীতৰো তে চতস্সো উত্তমৰূপধৰা, তা পসাধেত্ৱা পটিচ্ছন্নযানে নিসীদাপেত্ৱা বলপৰিৱুতা গামনিগমৰাজধানিযো চৰাপেথ. যো ৰাজা তা অত্তনো গেহে কাতুকামো ভৱিস্সতি, তেন সদ্ধিং যুদ্ধং কৰিস্সামা’’তি ৱদিংসু. ৰাজা তথা কাৰেসি. তাহি গতগতট্ঠানে ৰাজানো ভযেন তাসং নগৰং পৱিসিতুং ন দেন্তি, পণ্ণাকাৰং পেসেত্ৱা বহিনগৰেযেৱ ৱসাপেন্তি. এৱং সকলজম্বুদীপং ৱিচৰিত্ৱা অস্সকৰট্ঠে পাটলিনগৰং পাপুণিংসু. অস্সকোপি নগৰদ্ৱাৰানি পিদহাপেত্ৱা পণ্ণাকাৰং পেসেসি. তস্স নন্দিসেনো নাম অমচ্চো পণ্ডিতো ব্যত্তো উপাযকুসলো. সো চিন্তেসি ‘‘ইমা কিৰ ৰাজধীতৰো সকলজম্বুদীপং ৱিচৰিত্ৱা পটিযোধং ন লভিংসু, এৱং সন্তে জম্বুদীপো তুচ্ছো নাম অহোসি, অহং কালিঙ্গেন সদ্ধিং যুজ্ঝিস্সামী’’তি. সো নগৰদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা দোৱাৰিকে আমন্তেত্ৱা তাসং দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেতুং পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘ৱিৱৰথিমাসং দ্ৱাৰং, নগৰং পৱিসন্তু অৰুণৰাজস্স;

সীহেন সুসিট্ঠেন, সুৰক্খিতং নন্দিসেনেনা’’তি.

তত্থ অৰুণৰাজস্সাতি সো হি ৰজ্জে পতিট্ঠিতকালে ৰট্ঠনামৱসেন অস্সকো নাম জাতো, কুলদত্তিযং পনস্স নামং অৰুণোতি. তেনাহ ‘‘অৰুণৰাজস্সা’’তি. সীহেনাতি পুৰিসসীহেন. সুসিট্ঠেনাতি আচৰিযেহি সুট্ঠু অনুসাসিতেন. নন্দিসেনেনাতি মযা নন্দিসেনেন নাম.

সো এৱং ৱত্ৱা দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা তা গহেত্ৱা অস্সকৰঞ্ঞো দত্ৱা ‘‘তুম্হে মা ভাযিত্থ, যুদ্ধে সতি অহং জিনিস্সামি, ইমা উত্তমৰূপধৰা ৰাজধীতৰো মহেসিযো কৰোথা’’তি তাসং অভিসেকং দাপেত্ৱা তাহি সদ্ধিং আগতে পুৰিসে ‘‘গচ্ছথ, তুম্হে ৰাজধীতূনং অস্সকৰাজেন মহেসিট্ঠানে ঠপিতভাৱং তুম্হাকং ৰঞ্ঞো আচিক্খথা’’তি উয্যোজেসি. তে গন্ত্ৱা আৰোচেসুং. কালিঙ্গো ‘‘ন হি নূন সো ময্হং বলং জানাতী’’তি ৱত্ৱা তাৱদেৱ মহতিযা সেনায নিক্খমি. নন্দিসেনো তস্স আগমনং ঞত্ৱা ‘‘অত্তনো কিৰ ৰজ্জসীমাযমেৱ হোতু, মা অম্হাকং ৰঞ্ঞো ৰজ্জসীমং ওক্কমতু, উভিন্নং ৰজ্জানং অন্তৰে যুদ্ধং ভৱিস্সতী’’তি সাসনং পেসেসি. সো সাসনং সুত্ৱা অত্তনো ৰজ্জপৰিযন্তেযেৱ অট্ঠাসি. অস্সকোপি অত্তনো ৰজ্জপৰিযন্তে অট্ঠাসি. তদা বোধিসত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তেসং দ্ৱিন্নং ৰজ্জানং অন্তৰে পণ্ণসালাযং ৱসতি. কালিঙ্গো চিন্তেসি ‘‘সমণা নাম কিঞ্চি জানিস্সন্তি, কো জানাতি, কিং ভৱিস্সতি, কস্স জযো ৱা পৰাজযো ৱা ভৱিস্সতি, তাপসং পুচ্ছিস্সামী’’তি অঞ্ঞাতকৱেসেন বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘ভন্তে, কালিঙ্গো চ অস্সকো চ যুজ্ঝিতুকামা অত্তনো অত্তনো ৰজ্জসীমাযমেৱ ঠিতা, এতেসু কস্স জযো ভৱিস্সতি, কস্স পৰাজযো’’তি পুচ্ছি. মহাপুঞ্ঞ, অহং ‘‘অসুকস্স জযো, অসুকস্স পৰাজযো’’তি ন জানামি, সক্কো পন দেৱৰাজা ইধাগচ্ছতি, তমহং পুচ্ছিত্ৱা কথেস্সামি, স্ৱে আগচ্ছেয্যাসীতি. সক্কো বোধিসত্তস্স উপট্ঠানং আগন্ত্ৱা নিসীদি, অথ নং বোধিসত্তো তমত্থং পুচ্ছি. ভন্তে, কালিঙ্গো জিনিস্সতি, অস্সকো পৰাজিস্সতি, ইদঞ্চিদঞ্চ পুব্বনিমিত্তং পঞ্ঞাযিস্সতীতি.

কালিঙ্গো পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা পুচ্ছি, বোধিসত্তোপিস্স আচিক্খি. সো ‘‘কিং নাম পুব্বনিমিত্তং ভৱিস্সতী’’তি অপুচ্ছিত্ৱাৱ ‘‘অহং কিৰ জিনিস্সামী’’তি উট্ঠায তুট্ঠিযা পক্কামি. সা কথা ৱিত্থাৰিকা অহোসি. তং সুত্ৱা অস্সকো নন্দিসেনং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কালিঙ্গো কিৰ জিনিস্সতিং, মযং পৰাজিস্সাম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি আহ. সো ‘‘কো এতং জানাতি মহাৰাজ, কস্স জযো ৱা পৰাজযো ৱা, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’’তি ৰাজানং অস্সাসেত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, কো জিনিস্সতি, কো পৰাজিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কালিঙ্গো জিনিস্সতি, অস্সকো পৰাজিস্সতী’’তি? ‘‘ভন্তে, জিনন্তস্স পুব্বনিমিত্তং কিং ভৱিস্সতি, কিং পৰাজিনন্তস্সা’’তি? ‘‘মহাপুঞ্ঞ, জিনন্তস্স আৰক্খদেৱতা সব্বসেতো উসভো ভৱিস্সতি, ইতৰস্স সব্বকাড়কো, উভিন্নম্পি আৰক্খদেৱতা যুজ্ঝিত্ৱা জযপৰাজযং কৰিস্সন্তী’’তি. নন্দিসেনো তং সুত্ৱা উট্ঠায গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সহাযে সহস্সমত্তে মহাযোধে গহেত্ৱা অৱিদূৰে পব্বতং অভিৰুয্হ ‘‘অম্ভো, অম্হাকং ৰঞ্ঞো জীৱিতং দাতুং সক্খিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সক্খিস্সামা’’তি. ‘‘তেন হি ইমস্মিং পপাতে পতথা’’তি. তে পতিতুং আৰভিংসু. অথ নে ৱাৰেত্ৱা ‘‘অলং এত্থ পতনেন, অম্হাকং ৰঞ্ঞো জীৱিতং দাতুং সুহদযা অনিৱত্তিনো হুত্ৱা যুজ্ঝথা’’তি আহ. তে সম্পটিচ্ছিংসুং.

অথ সঙ্গামে উপট্ঠিতে কালিঙ্গো ‘‘অহং কিৰ জিনিস্সামী’’তি ৱোসানং আপজ্জি, বলকাযাপিস্স ‘‘অম্হাকং কিৰ জযো’’তি ৱোসানং আপজ্জিত্ৱা সন্নাহং অকত্ৱা ৱগ্গৱগ্গা হুত্ৱা যথাৰুচি পক্কমিংসু, ৱীৰিযকৰণকালে ৱীৰিযং ন কৰিংসু. উভোপি ৰাজানো অস্সং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং উপসঙ্কমন্তি. উভিন্নং আৰক্খদেৱতা পুৰতো গন্ত্ৱা কালিঙ্গৰঞ্ঞো আৰক্খদেৱতা সব্বসেতো উসভো অহোসি, ইতৰস্স সব্বকাড়কো. তা দেৱতাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝনাকাৰং দস্সেন্তা উপসঙ্কমিংসু. তে পন উসভা উভিন্নং ৰাজূনংযেৱ পঞ্ঞাযন্তি, ন অঞ্ঞেসং. নন্দিসেনো অস্সকং পুচ্ছি ‘‘পঞ্ঞাযতি তে, মহাৰাজ, আৰক্খদেৱতা’’তি. ‘‘আম, পঞ্ঞাযতী’’তি. ‘‘কেনাকাৰেনা’’তি. ‘‘কালিঙ্গৰঞ্ঞো আৰক্খদেৱতা সব্বসেতো উসভো হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, অম্হাকং আৰক্খদেৱতা সব্বকাড়কো কিলমন্তো হুত্ৱা তিট্ঠতী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, তুম্হে মা ভাযথ, মযং জিনিস্সাম, কালিঙ্গো পৰাজিস্সতি, তুম্হে অস্সপিট্ঠিতো ওতৰিত্ৱা ইমং সত্তিং গহেত্ৱা সুসিক্খিতসিন্ধৱং উদৰপস্সে ৱামহত্থেন উপ্পীড়েত্ৱা ইমিনা পুৰিসসহস্সেন সদ্ধিং ৱেগেন গন্ত্ৱা কালিঙ্গৰঞ্ঞো আৰক্খদেৱতং সত্তিপ্পহাৰেন পাতেথ, ততো মযং সহস্সমত্তা সত্তিসহস্সেন পহৰিস্সাম, এৱং কালিঙ্গস্স আৰক্খদেৱতা নস্সিস্সতি, ততো কালিঙ্গো পৰাজিস্সতি, মযং জিনিস্সামা’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি নন্দিসেনেন দিন্নসঞ্ঞায গন্ত্ৱা সত্তিযা পহৰি, সূৰযোধসহস্সাপি অমচ্চা সত্তিসহস্সেন পহৰিংসু. আৰক্খদেৱতা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি, তাৱদেৱ কালিঙ্গো পৰাজিত্ৱা পলাযি. তং পলাযমানং দিস্ৱা সহস্সমত্তা অমচ্চা ‘‘কালিঙ্গো পলাযতী’’তি উন্নদিংসু. কালিঙ্গো মৰণভযভীতো পলাযমানো তং তাপসং অক্কোসন্তো দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘জযো কলিঙ্গানমসয্হসাহিনং, পৰাজযো অনযো অস্সকানং;

ইচ্চেৱ তে ভাসিতং ব্ৰহ্মচাৰি, ন উজ্জুভূতা ৱিতথং ভণন্তী’’তি.

তত্থ অসয্হসাহিনন্তি অসয্হং দুস্সহং সহিতুং সমত্থানং. ইচ্চেৱ তে ভাসিতন্তি এৱং তযা কূটতাপস লঞ্জং গহেত্ৱা পৰাজিনকৰাজানং জিনিস্সতি, জিননৰাজানঞ্চ পৰাজিস্সতীতি ভাসিতং. ন উজ্জুভূতাতি যে কাযেন ৱাচায মনসা চ উজুভূতা, ন তে মুসা ভণন্তীতি.

এৱং সো তাপসং অক্কোসন্তো পলাযন্তো অত্তনো নগৰমেৱ গতো, নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেতুম্পি নাসক্খি. ততো কতিপাহচ্চযেন সক্কো তাপসস্স উপট্ঠানং অগমাসি. তাপসো তেন সদ্ধিং কথেন্তো ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘দেৱা মুসাৱাদমুপাতিৱত্তা, সচ্চং ধনং পৰমং তেসু সক্ক;

তং তে মুসা ভাসিতং দেৱৰাজ, কিং ৱা পটিচ্চ মঘৱা মহিন্দা’’তি.

তত্থ তং তে মুসা ভাসিতন্তি যং তযা ময্হং ভাসিতং, তং অত্থভঞ্জনকমুসাৱাদং কথেন্তেন তযা মুসা ভাসিতং, তযা কিং কাৰণং পটিচ্চ এৱং ভাসিতন্তি?

তং সুত্ৱা সক্কো চতুত্থং গাথমাহ –

৪. ‘‘ননু তে সুতং ব্ৰাহ্মণ ভঞ্ঞমানে, দেৱা ন ইস্সন্তি পুৰিসপৰক্কমস্স;

দমো সমাধি মনসো অভেজ্জো, অব্যগ্গতা নিক্কমনঞ্চ কালে;

দড়্হঞ্চ ৱিৰিযং পুৰিসপৰক্কমো চ, তেনেৱ আসি ৱিজযো অস্সকান’’ন্তি.

তস্সত্থো – কিং তযা, ব্ৰাহ্মণ, তত্থ তত্থ ৱচনে ভঞ্ঞমানে ইদং ন সুতপুব্বং, যং দেৱা পুৰিসপৰক্কমস্স ন ইস্সন্তি ন উসূযন্তি, অস্সকৰঞ্ঞো ৱীৰিযকৰণৱসেন অত্তদমনসঙ্খাতো দমো, সমগ্গভাৱেন মনসো অভেজ্জো, অভেজ্জসমাধি, অস্সকৰঞ্ঞো সহাযানং ৱীৰিযকৰণকালে অব্যগ্গতা যথা কালিঙ্গস্স মনুস্সা ৱগ্গৱগ্গা হুত্ৱা ওসক্কিংসু, এৱং অনোসক্কনং সমগ্গভাৱেন অভেজ্জচিত্তানং ৱীৰিযঞ্চ পুৰিসপৰক্কমো চ থিৰো অহোসি, তেনেৱ কাৰণেন অস্সকানং জযো অহোসীতি.

পলাতে চ পন কালিঙ্গে অস্সকৰাজা ৱিলোপং গাহাপেত্ৱা অত্তনো নগৰং গতো. নন্দিসেনো কালিঙ্গস্স সাসনং পেসেসি ‘‘ইমাসং চতুন্নং ৰাজকঞ্ঞানং দাযজ্জকোট্ঠাসং পেসেতু, সচে ন পেসেতি, কাতব্বমেত্থ জানিস্সামী’’তি. সো তং সাসনং সুত্ৱা ভীততসিতো তাহি লদ্ধব্বদাযজ্জং পেসেসি, ততো পট্ঠায সমগ্গৱাসং ৱসিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা কালিঙ্গৰঞ্ঞো ধীতৰো ইমা দহৰভিক্খুনিযো অহেসুং, নন্দিসেনো সাৰিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

চূড়কালিঙ্গজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৩০২] ২. মহাঅস্সাৰোহজাতকৱণ্ণনা

অদেয্যেসুং দদং দানন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আনন্দত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু হেট্ঠা কথিতমেৱ. সত্থা ‘‘পোৰাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো উপকাৰৱসেনেৱ কিৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা ইধাপি অতীতং আহৰি.

অতীতে বোধিসত্তো বাৰাণসিৰাজা হুত্ৱা ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেতি, দানং দেতি, সীলং ৰক্খতি. সো ‘‘পচ্চন্তং কুপিতং ৱূপসমেস্সামী’’তি বলৱাহনপৰিৱুতো গন্ত্ৱা পৰাজিতো অস্সং অভিৰুহিত্ৱা পলাযমানো একং পচ্চন্তগামং পাপুণি. তত্থ তিংস জনা ৰাজসেৱকা ৱসন্তি. তে পাতোৱ গামমজ্ঝে সন্নিপতিত্ৱা গামকিচ্চং কৰোন্তি. তস্মিং খণে ৰাজা ৱম্মিতং অস্সং অভিৰুহিত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো গামদ্ৱাৰেন অন্তোগামং পাৱিসি. তে ‘‘কিং নু খো ইদ’’ন্তি ভীতা পলাযিত্ৱা সকসকগেহানি পৱিসিংসু. একো পনেত্থ অত্তনো গেহং অগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ‘‘ৰাজা কিৰ পচ্চন্তং গতো’’তি সুয্যতি, কোসি ত্ৱং ৰাজপুৰিসো চোৰপুৰিসোতি? ‘‘ৰাজপুৰিসো, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি এথা’’তি ৰাজানং গেহং নেত্ৱা অত্তনো পীঠকে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘এহি, ভদ্দে, সহাযকস্স পাদে ধোৱা’’তি ভৰিযং তস্স পাদে ধোৱাপেত্ৱা অত্তনো বলানুৰূপেন আহাৰং দত্ৱা ‘‘মুহুত্তং ৱিস্সমথা’’তি সযনং পঞ্ঞাপেসি, ৰাজা নিপজ্জি. ইতৰো অস্সস্স সন্নাহং মোচেত্ৱা চঙ্কমাপেত্ৱা উদকং পাযেত্ৱা পিট্ঠিং তেলেন মক্খেত্ৱা তিণং অদাসি. এৱং তযো চত্তাৰো দিৱসে ৰাজানং পটিজগ্গিত্ৱা ‘‘গচ্ছামহং, সম্মা’’তি ৱুত্তে পুন ৰঞ্ঞো চ অস্সস্স চ কত্তব্বযুত্তকং সব্বমকাসি. ৰাজা তুস্সিত্ৱা গচ্ছন্তো ‘‘অহং, সম্ম, মহাঅস্সাৰোহো নাম, নগৰমজ্ঝে অম্হাকং গেহং, সচে কেনচি কিচ্চেন নগৰং আগচ্ছসি, দক্খিণদ্ৱাৰে ঠত্ৱা দোৱাৰিকং ‘মহাঅস্সাৰোহো কতৰগেহে ৱসতী’তি পুচ্ছিত্ৱা দোৱাৰিকং গহেত্ৱা অম্হাকং গেহং আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.

বলকাযোপি ৰাজানং অদিস্ৱা বহিনগৰে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা ঠিতো ৰাজানং দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পৰিৱাৰেসি. ৰাজা নগৰং পৱিসন্তো দ্ৱাৰন্তৰে ঠত্ৱা দোৱাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা মহাজনং পটিক্কমাপেত্ৱা ‘‘তাত, একো পচ্চন্তগামৱাসী মং দট্ঠুকামো আগন্ত্ৱা ‘মহাঅস্সাৰোহস্স গেহং কহ’ন্তি তং পুচ্ছিস্সতি, তং ত্ৱং হত্থে গহেত্ৱা আনেত্ৱা মং দস্সেয্যাসি, তদা ত্ৱং সহস্সং লভিস্সসী’’তি আহ. সো নাগচ্ছতি, তস্মিং অনাগচ্ছন্তে ৰাজা তস্স ৱসনগামে বলিং ৱড্ঢাপেসি, বলিম্হি ৱড্ঢিতে নাগচ্ছতি. এৱং দুতিযম্পি ততিযম্পি বলিং ৱড্ঢাপেসি, নেৱ আগচ্ছতি. অথ নং গামৱাসিনো সন্নিপতিত্ৱা আহংসু ‘‘অয্য, তৱ সহাযস্স মহাঅস্সাৰোহস্স আগতকালতো পট্ঠায মযং বলিনা পীড়িযমানা সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কোম, গচ্ছ তৱ সহাযস্স মহাঅস্সাৰোহস্স ৱত্ৱা অম্হাকং বলিং ৱিস্সজ্জাপেহী’’তি. সাধু গচ্ছিস্সামি, ন পন সক্কা তুচ্ছহত্থেন গন্তুং, ময্হং সহাযস্স দ্ৱে দাৰকা অত্থি, তেসঞ্চ ভৰিযায চস্স সহাযকস্স চ মে নিৱাসনপাৰুপনপিড়ন্ধনাদীনি সজ্জেথাতি. ‘‘সাধু সজ্জিস্সামা’’তি তে সব্বং পণ্ণাকাৰং সজ্জযিংসু.

সো তঞ্চ অত্তনো ঘৰে পক্কপূৱঞ্চ আদায গন্ত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰং পত্ৱা দোৱাৰিকং পুচ্ছি ‘‘কহং, সম্ম, মহাঅস্সাৰোহস্স গেহ’’ন্তি. সো ‘‘এহি দস্সেমি তে’’তি তং হত্থে গহেত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘দোৱাৰিকো একং পচ্চন্তগামৱাসিং গহেত্ৱা আগতো’’তি পটিৱেদেসি. ৰাজা তং সুত্ৱা আসনা উট্ঠায ‘‘ময্হং সহাযো চ তেন সদ্ধিং আগতা চ পৱিসন্তূ’’তি পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা দিস্ৱাৱ নং পৰিস্সজিত্ৱা ‘‘ময্হং সহাযিকা চ দাৰকা চ অৰোগা’’তি পুচ্ছিত্ৱা হত্থে গহেত্ৱা মহাতলং অভিৰুহিত্ৱা সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা ৰাজাসনে নিসীদাপেত্ৱা অগ্গমহেসিং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, সহাযস্স মে পাদে ধোৱা’’তি আহ. সা তস্স পাদে ধোৱি, ৰাজা সুৱণ্ণভিঙ্কাৰেন উদকং আসিঞ্চি. দেৱীপি পাদে ধোৱিত্ৱা গন্ধতেলেন মক্খেসি. ৰাজা ‘‘কিং, সম্ম, অত্থি, কিঞ্চি অম্হাকং খাদনীয’’ন্তি পুচ্ছি. সো ‘‘অত্থী’’তি পসিব্বকতো পূৱে নীহৰাপেসি. ৰাজা সুৱণ্ণতট্টকেন গহেত্ৱা তস্স সঙ্গহং কৰোন্তো ‘‘মম সহাযেন আনীতং খাদথা’’তি দেৱিযা চ অমচ্চানঞ্চ খাদাপেত্ৱা সযম্পি খাদি. ইতৰো ইতৰম্পি পণ্ণাকাৰং দস্সেসি. ৰাজা তস্স সঙ্গহত্থং কাসিকৱত্থানি অপনেত্ৱা তেন আভতৱত্থযুগং নিৱাসেসিং. দেৱীপি কাসিকৱত্থঞ্চেৱ আভৰণানি চ অপনেত্ৱা তেন আভতৱত্থং নিৱাসেত্ৱা আভৰণানি পিড়ন্ধি.

অথ নং ৰাজা ৰাজাৰহং ভোজনং ভোজাপেত্ৱা একং অমচ্চং আণাপেসি ‘‘গচ্ছ ইমস্স মম কৰণনিযামেনেৱ মস্সুকম্মং কাৰেত্ৱা গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনিকং কাসিকৱত্থং নিৱাসাপেত্ৱা ৰাজালঙ্কাৰেন অলঙ্কাৰাপেত্ৱা আনেহী’’তি. সো তথা অকাসি. ৰাজা নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা অমচ্চে সন্নিপাতাপেত্ৱা সেতচ্ছত্তস্স মজ্ঝে জাতিহিঙ্গুলকসুত্তং পাতেত্ৱা উপড্ঢৰজ্জং অদাসি. তে ততো পট্ঠায একতো ভুঞ্জন্তি পিৱন্তি সযন্তি, ৱিস্সাসো থিৰো অহোসি কেনচি অভেজ্জো. অথস্স ৰাজা পুত্তদাৰেপি পক্কোসাপেত্ৱা অন্তোনগৰে নিৱেসনং মাপেত্ৱা অদাসি. তে সমগ্গা সম্মোদমানা ৰজ্জং কাৰেন্তি.

অথ অমচ্চা কুজ্ঝিত্ৱা ৰাজপুত্তং আহংসু ‘‘কুমাৰ, ৰাজা একস্স গহপতিকস্স উপড্ঢৰজ্জং দত্ৱা তেন সদ্ধিং একতো ভুঞ্জতি পিৱতি সযতি, দাৰকে চ ৱন্দাপেতি, ইমিনা ৰঞ্ঞা কতকম্মং ন জানাম, কিং কৰোতি ৰাজা, মযং লজ্জাম, ত্ৱং ৰঞ্ঞো কথেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সব্বং তং কথং ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ‘‘মা এৱং কৰোহি, মহাৰাজা’’তি আহ. ‘‘তাত, অহং যুদ্ধপৰাজিতো কহং ৱসিং, অপি নু জানাথা’’তি. ‘‘ন জানাম, দেৱা’’তি. ‘‘অহং এতস্স ঘৰে ৱসন্তো অৰোগো হুত্ৱা আগন্ত্ৱা ৰজ্জং কাৰেসিং, এৱং মম উপকাৰিনো কস্মা সম্পত্তিং ন দস্সামী’’তি এৱং ৱত্ৱা চ পন বোধিসত্তো ‘‘তাত, যো হি অদাতব্বযুত্তকস্স দেতি, দাতব্বযুত্তকস্স ন দেতি, সো আপদং পত্ৱা কিঞ্চি উপকাৰং ন লভতী’’তি দস্সেন্তো ইমা গাথা আহ –

৫. ‘‘অদেয্যেসু দদং দানং, দেয্যেসু নপ্পৱেচ্ছতি;

আপাসু ব্যসনং পত্তো, সহাযং নাধিগচ্ছতি.

৬. ‘‘নাদেয্যেসু দদং দানং, দেয্যেসু যো পৱেচ্ছতি;

আপাসু ব্যসনং পত্তো, সহাযমধিগচ্ছতি.

৭. ‘‘সঞ্ঞোগসম্ভোগৱিসেসদস্সনং, অনৰিযধম্মেসু সঠেসু নস্সতি;

কতঞ্চ অৰিযেসু চ অজ্জৱেসু, মহপ্ফলং হোতি অণুম্পি তাদিসু.

৮. ‘‘যো পুব্বে কতকল্যাণো, অকা লোকে সুদুক্কৰং;

পচ্ছা কযিৰা ন ৱা কযিৰা, অচ্চন্তং পূজনাৰহো’’তি.

তত্থ অদেয্যেসূতি পুব্বে অকতূপকাৰেসু. দেয্যেসূতি পুব্বে কতূপকাৰেসু. নপ্পৱেচ্ছতীতি ন পৱেসেতি ন দেতি. আপাসূতি আপদাসু. ব্যসনন্তি দুক্খং. সঞ্ঞোগসম্ভোগৱিসেসদস্সনন্তি যো মিত্তেন কতো সঞ্ঞোগো চেৱ সম্ভোগো চ, তস্স ৱিসেসদস্সনং গুণদস্সনং সুকতং ময্হং ইমিনাতি এতং সব্বং অসুদ্ধধম্মত্তা অনৰিযধম্মেসু কেৰাটিকত্তা সঠেসু নস্সতি. অৰিযেসূতি অত্তনো কতগুণজাননেন অৰিযেসু পৰিসুদ্ধেসু. অজ্জৱেসূতি তেনেৱ কাৰণেন উজুকেসু অকুটিলেসু. অণুম্পীতি অপ্পমত্তকম্পি. তাদিসূতি যে তাদিসা পুগ্গলা হোন্তি অৰিযা উজুভূতা, তেসু অপ্পম্পি কতং মহপ্ফলং হোতি মহাজুতিকং মহাৱিপ্ফাৰং, সুখেত্তে ৱুত্তবীজমিৱ ন নস্সতি, ইতৰস্মিং পন পাপে বহুম্পি কতং অগ্গিম্হি খিত্তবীজমিৱ নস্সতীতি অত্থো. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘যথাপি বীজমগ্গিম্হি, ডয্হতি ন ৱিৰূহতি;

এৱং কতং অসপ্পুৰিসে, নস্সতি ন ৱিৰূহতি.

‘‘কতঞ্ঞুম্হি চ পোসম্হি, সীলৱন্তে অৰিযৱুত্তিনে;

সুখেত্তে ৱিয বীজানি, কতং তম্হি ন নস্সতী’’তি. (জা. ১.১০.৭৭-৭৮);

পুব্বে কতকল্যাণোতি পঠমতৰং উপকাৰং কত্ৱা ঠিতো. অকাতি অকৰি, অযং লোকে সুদুক্কৰং নাম অকাসীতি অত্থো. পচ্ছা কযিৰাতি সো পচ্ছা অঞ্ঞং কিঞ্চি গুণং কৰোতু ৱা মা ৱা, তেনেৱ পঠমকতেন গুণেন অচ্চন্তং পূজনাৰহো হোতি, সব্বং সক্কাৰসম্মানং অৰহতীতি.

ইদং পন সুত্ৱা নেৱ অমচ্চা, ন ৰাজপুত্তো পুন কিঞ্চি কথেসীতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চন্তগামৱাসী আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মহাঅস্সাৰোহজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৩০৩] ৩. একৰাজজাতকৱণ্ণনা

অনুত্তৰে কামগুণে সমিদ্ধেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং কোসলৰাজসেৱকং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু হেট্ঠা সেয্যজাতকে (জা. ১.৩.৯৪ আদযো) কথিতমেৱ. ইধ পন সত্থা ‘‘ন ত্ৱঞ্ঞেৱ অনত্থেন অত্থং আহৰি, পোৰাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো অনত্থেন অত্থং আহৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিৰঞ্ঞো উপট্ঠাকো অমচ্চো ৰাজন্তেপুৰে দুব্ভি. ৰাজা পচ্চক্খতোৱ তস্স দোসং দিস্ৱা তং ৰট্ঠা পব্বাজেসি. সো দুব্ভিসেনং নাম কোসলৰাজানং উপট্ঠহন্তোতি সব্বং মহাসীলৱজাতকে (জা. ১.১.৫১) কথিতমেৱ. ইধ পন দুব্ভিসেনো মহাতলে অমচ্চমজ্ঝে নিসিন্নং বাৰাণসিৰাজানং গণ্হাপেত্ৱা সিক্কায পক্খিপাপেত্ৱা উত্তৰুম্মাৰে হেট্ঠাসীসকং ওলম্বাপেসি. ৰাজা চোৰৰাজানং আৰব্ভ মেত্তং ভাৱেত্ৱা কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেসি, বন্ধনং ছিজ্জি, ততো ৰাজা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি. চোৰৰাজস্স সৰীৰে দাহো উপ্পজ্জি, ‘‘ডয্হামি ডয্হামী’’তি ভূমিযং অপৰাপৰং পৰিৱত্ততি. ‘‘কিমেত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘মহাৰাজ, তুম্হে এৱৰূপং ধম্মিকৰাজানং নিৰপৰাধং দ্ৱাৰস্স উত্তৰুম্মাৰে হেট্ঠাসীসকং ওলম্বাপেথা’’তি ৱদিংসু. তেন হি ৱেগেন গন্ত্ৱা মোচেথ নন্তি. পুৰিসা গন্ত্ৱা ৰাজানং আকাসে পল্লঙ্কেন নিসিন্নং দিস্ৱা আগন্ত্ৱা দুব্ভিসেনস্স আৰোচেসুং. সো ৱেগেন গন্ত্ৱা তং ৱন্দিত্ৱা খমাপেতুং পঠমং গাথমাহ –

৯. ‘‘অনুত্তৰে কামগুণে সমিদ্ধে, ভুত্ৱান পুব্বে ৱসি একৰাজ;

সোদানি দুগ্গে নৰকম্হি খিত্তো, নপ্পজ্জহে ৱণ্ণবলং পুৰাণ’’ন্তি.

তত্থ ৱসীতি ৱুত্থো. একৰাজাতি বোধিসত্তং নামেনালপতি. সোদানীতি সো ত্ৱং ইদানি. দুগ্গেতি ৱিসমে. নৰকম্হীতি আৱাটে. ওলম্বিতট্ঠানং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নপ্পজ্জহে ৱণ্ণবলং পুৰাণন্তি এৱৰূপে ৱিসমট্ঠানে খিত্তোপি পোৰাণকৱণ্ণঞ্চ বলঞ্চ নপ্পজহসীতি পুচ্ছতি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো সেসগাথা অৱোচ –

১০. ‘‘পুব্বেৱ খন্তী চ তপো চ ময্হং, সম্পত্থিতা দুব্ভিসেন অহোসি;

তংদানি লদ্ধান কথং নু ৰাজ, জহে অহং ৱণ্ণবলং পুৰাণং.

১১. ‘‘সব্বা কিৰেৱং পৰিনিট্ঠিতানি, যসস্সিনং পঞ্ঞৱন্তং ৱিসয্হ;

যসো চ লদ্ধা পুৰিমং উড়াৰং, নপ্পজ্জহে ৱণ্ণবলং পুৰাণং.

১২. ‘‘পনুজ্জ দুক্খেন সুখং জনিন্দ, সুখেন ৱা দুক্খমসয্হসাহি;

উভযত্থ সন্তো অভিনিব্বুতত্তা, সুখে চ দুক্খে চ ভৱন্তি তুল্যা’’তি.

তত্থ খন্তীতি অধিৱাসনখন্তি. তপোতি তপচৰণং. সম্পত্থিতাতি ইচ্ছিতা অভিকঙ্খিতা. দুব্ভিসেনাতি তং নামেনালপতি. তংদানি লদ্ধানাতি তং পত্থনং ইদানাহং লভিত্ৱা. জহেতি কেন কাৰণেন অহং জহেয্যং. যস্স হি দুক্খং ৱা দোমনস্সং ৱা হোতি, সো তং জহেয্যাতি দীপেতি.

‘‘সব্বা কিৰেৱং পৰিনিট্ঠিতানী’’তি অনুস্সৱৱসেন অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেন্তো আহ. ইদং ৱুত্তং হোতি – সব্বানেৱ মম কত্তব্বকিচ্চানি দানসীলভাৱনাউপোসথকম্মানি পুব্বেৱ নিট্ঠিতানীতি. যসস্সিনং পঞ্ঞৱন্তং ৱিসয্হাতি পৰিৱাৰসম্পত্তিযা যসস্সি, পঞ্ঞাসম্পদায পঞ্ঞৱন্ত, অসয্হসাহিতায ৱিসয্হ. এৱং তীণিপেতানি আলপনানেৱ. নন্তি পনেত্থ নিপাতো. ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাৱসেনন্তকাৰস্স সানুনাসিকতা কতাতি পচ্চেতব্বা. যসো চাতি যসঞ্চ, অযমেৱ ৱা পাঠো. লদ্ধা পুৰিমন্তি লভিত্ৱা পুৰিমং পুব্বে অলদ্ধপুব্বং. উড়াৰন্তি মহন্তং. কিলেসৱিক্খম্ভনমেত্তাভাৱনাঝানুপ্পত্তিযো সন্ধাযেৱমাহ. নপ্পজ্জহেতি এৱৰূপং যসং লদ্ধা কিংকাৰণা পুৰাণৱণ্ণবলং জহিস্সামীতি অত্থো.

দুক্খেনাতি তযা উপ্পাদিতেন নৰকম্হি খিপনদুক্খেন মম ৰজ্জসুখং পনুদিত্ৱা. সুখেন ৱা দুক্খন্তি ঝানসুখেন ৱা তং দুক্খং পনুদিত্ৱা. উভযত্থ সন্তোতি যে সন্তো হোন্তি মাদিসা, তে দ্ৱীসুপি এতেসু কোট্ঠাসেসু অভিনিব্বুতসভাৱা মজ্ঝত্তা সুখে চ দুক্খে চ ভৱন্তি তুল্যা, একসদিসা নিব্বিকাৰাৱ হোন্তীতি.

ইদং সুত্ৱা দুব্ভিসেনো বোধিসত্তং খমাপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৰজ্জং তুম্হেৱ কাৰেথ, অহং ৱো চোৰে পটিবাহিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তস্স দুট্ঠামচ্চস্স ৰাজাণং কাৰেত্ৱা পক্কামি. বোধিসত্তোপি ৰজ্জং অমচ্চানং নিয্যাদেত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুব্ভিসেনো আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

একৰাজজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৩০৪] ৪. দদ্দৰজাতকৱণ্ণনা

ইমানি মন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কোধনং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা কথিতমেৱ. তদা হি ধম্মসভাযং তস্স কোধনভাৱকথায সমুট্ঠিতায সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু কোধনোসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস কোধনোযেৱ, কোধনভাৱেনেৱস্স পোৰাণকপণ্ডিতা পৰিসুদ্ধা নাগৰাজভাৱে ঠিতাপি তীণি ৱস্সানি গূথপূৰিতায উক্কাৰভূমিযং ৱসিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে দদ্দৰপব্বতপাদে দদ্দৰনাগভৱনং নাম অত্থি, তত্থ ৰজ্জং কাৰেন্তস্স দদ্দৰৰঞ্ঞো পুত্তো মহাদদ্দৰো নাম অহোসি, কনিট্ঠভাতা পনস্স চূড়দদ্দৰো নাম. সো কোধনো ফৰুসো নাগমাণৱকে অক্কোসন্তো পৰিভাসন্তো পহৰন্তো ৱিচৰতি. নাগৰাজা তস্স ফৰুসভাৱং ঞত্ৱা নাগভৱনতো তং নীহৰাপেতুং আণাপেসি. মহাদদ্দৰো পন পিতৰং খমাপেত্ৱা নিৱাৰেসি. দুতিযম্পি ৰাজা তস্স কুজ্ঝি, দুতিযম্পি খমাপেসি. ততিযৱাৰে পন ‘‘ত্ৱং মং ইমং অনাচাৰং নীহৰাপেন্তং নিৱাৰেসি, গচ্ছথ দ্ৱেপি জনা ইমম্হা নাগভৱনা নিক্খমিত্ৱা বাৰাণসিযং উক্কাৰভূমিযং তীণি ৱস্সানি ৱসথা’’তি নাগভৱনা নিক্কড্ঢাপেসি. তে তত্থ গন্ত্ৱা ৱসিংসু. অথ নে উক্কাৰভূমিযং উদকপৰিযন্তে গোচৰং পৰিযেসমানে গামদাৰকা দিস্ৱা পহৰন্তা লেড্ডুদণ্ডাদযো খিপন্তা ‘‘কে ইমে পুথুলসীসা সূচিনঙ্গুট্ঠা উদকদেড্ডুভা মণ্ডূকভক্খা’’তিআদীনি ৱত্ৱা অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি.

চূড়দদ্দৰো চণ্ডফৰুসতায তেসং তং অৱমানং অসহন্তো ‘‘ভাতিক, ইমে দাৰকা অম্হে পৰিভৱন্তি, আসীৱিসভাৱং নো ন জানন্তি, অহং তেসং অৱমানং সহিতুং ন সক্কোমি, নাসাৱাতেন তে নাসেস্সামী’’তি ভাতৰা সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৩. ‘‘ইমানি মং দদ্দৰ তাপযন্তি, ৱাচাদুৰুত্তানি মনুস্সলোকে;

মণ্ডূকভক্খা উদকন্তসেৱী, আসীৱিসং মং অৱিসা সপন্তী’’তি.

তত্থ তাপযন্তীতি দুক্খাপেন্তি. মণ্ডূকভক্খা উদকন্তসেৱীতি ‘‘মণ্ডূকভক্খা’’তি চ ‘‘উদকন্তসেৱী’’তি চ ৱদন্তা এতে অৱিসা গামদাৰকা মং আসীৱিসং সমানং সপন্তি অক্কোসন্তীতি.

তস্স ৱচনং সুত্ৱা মহাদদ্দৰো সেসগাথা অভাসি –

১৪. ‘‘সকা ৰট্ঠা পব্বাজিতো, অঞ্ঞং জনপদং গতো;

মহন্তং কোট্ঠং কযিৰাথ, দুৰুত্তানং নিধেতৱে.

১৫. ‘‘যত্থ পোসং ন জানন্তি, জাতিযা ৱিনযেন ৱা;

ন তত্থ মানং কযিৰাথ, ৱসমঞ্ঞাতকে জনে.

১৬. ‘‘ৱিদেসৱাসং ৱসতো, জাতৱেদসমেনপি;

খমিতব্বং সপঞ্ঞেন, অপি দাসস্স তজ্জিত’’ন্তি.

তত্থ দুৰুত্তানং নিধেতৱেতি যথা ধঞ্ঞনিধানত্থায মহন্তং কোট্ঠং কত্ৱা পূৰেত্ৱা কিচ্চে উপ্পন্নে ধঞ্ঞং ৱড়ঞ্জেন্তি, এৱমেৱং ৱিদেসং গতো অন্তোহদযে পণ্ডিতো পোসো দুৰুত্তানং নিধানত্থায মহন্তং কোট্ঠং কযিৰাথ. তত্থ তানি দুৰুত্তানি নিদহিত্ৱা পুন অত্তনো পহোনককালে কাতব্বং কৰিস্সতি. জাতিযা ৱিনযেন ৱাতি ‘‘অযং খত্তিযো ব্ৰাহ্মণো’’তি ৱা ‘‘সীলৱা বহুস্সুতো গুণসম্পন্নো’’তি ৱা এৱং যত্থ জাতিযা ৱিনযেন ৱা ন জানন্তীতি অত্থো. মানন্তি এৱৰূপং মং লামকৱোহাৰেন ৱোহৰন্তি, ন সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তীতি মানং ন কৰেয্য. ৱসমঞ্ঞাতকে জনেতি অত্তনো জাতিগোত্তাদীনি অজানন্তস্স জনস্স সন্তিকে ৱসন্তো. ৱসতোতি ৱসতা, অযমেৱ ৱা পাঠো.

এৱং তে তত্থ তীণি ৱস্সানি ৱসিংসু. অথ নে পিতা পক্কোসাপেসি. তে ততো পট্ঠায নিহতমানা জাতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কোধনো ভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা চূড়দদ্দৰো কোধনো ভিক্খু অহোসি, মহাদদ্দৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

দদ্দৰজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৩০৫] ৫. সীলৱীমংসনজাতকৱণ্ণনা

নত্থি লোকে ৰহো নামাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কিলেসনিগ্গহং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু একাদসকনিপাতে পানীযজাতকে (জা. ১.১১.৫৯ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – পঞ্চসতা ভিক্খূ অন্তোজেতৱনে ৱসন্তা মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে কামৱিতক্কং ৱিতক্কযিংসু. সত্থা ছসুপি ৰত্তিদিৱাকোট্ঠাসেসু যথা একচক্খুকো চক্খুং, একপুত্তো পুত্তং, চামৰী ৱালং অপ্পমাদেন ৰক্খতি, এৱং নিচ্চকালং ভিক্খূ ওলোকেতি. সো ৰত্তিভাগে দিব্বচক্খুনা জেতৱনং ওলোকেন্তো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো অত্তনো নিৱেসনে উপ্পন্নচোৰে ৱিয তে ভিক্খূ দিস্ৱা গন্ধকুটিং ৱিৱৰিত্ৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘আনন্দ, অন্তোজেতৱনে কোটিসন্থাৰে ৱসনকভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৱা গন্ধকুটিদ্ৱাৰে আসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা সত্থু পটিৱেদেসি. সত্থা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা সব্বসঙ্গাহিকৱসেন আমন্তেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, পোৰাণকপণ্ডিতা ‘পাপকৰণে ৰহো নাম নত্থী’তি পাপং ন কৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তত্থেৱ বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে পঞ্চন্নং মাণৱকসতানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সিপ্পং উগ্গণ্হাতি. আচৰিযস্স পন ৱযপ্পত্তা ধীতা অত্থি. সো চিন্তেসি ‘‘ইমেসং মাণৱকানং সীলং ৱীমংসিত্ৱা সীলসম্পন্নস্সেৱ ধীতৰং দস্সামী’’তি. সো একদিৱসং মাণৱকে আমন্তেত্ৱা ‘‘তাতা, ময্হং ধীতা ৱযপ্পত্তা, ৱিৱাহমস্সা কাৰেস্সামি, ৱত্থালঙ্কাৰং লদ্ধুং ৱট্টতি, গচ্ছথ তুম্হে অত্তনো অত্তনো ঞাতকানং অপস্সন্তানঞ্ঞেৱ থেনেত্ৱা ৱত্থালঙ্কাৰে আহৰথ, কেনচি অদিট্ঠমেৱ গণ্হামি, দস্সেত্ৱা আভতং ন গণ্হামী’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ততো পট্ঠায ঞাতকানং অপস্সন্তানং থেনেত্ৱা ৱত্থপিড়ন্ধনাদীনি আহৰন্তি. আচৰিযো আভতাভতং ৱিসুং ৱিসুং ঠপেসি. বোধিসত্তো পন ন কিঞ্চি আহৰি. অথ নং আচৰিযো আহ ‘‘ত্ৱং পন, তাত, ন কিঞ্চি আহৰসী’’তি. ‘‘আম, আচৰিযা’’তি. ‘‘কস্মা, তাতা’’তি. ‘‘তুম্হে ন কস্সচি পস্স্সন্তস্স আভতং গণ্হথ, অহং পন পাপকৰণে ৰহো নাম ন পস্সামী’’তি দীপেন্তো ইমা দ্ৱে গাথা আহ –

১৭. ‘‘নত্থি লোকে ৰহো নাম, পাপকম্মং পকুব্বতো;

পস্সন্তি ৱনভূতানি, তং বালো মঞ্ঞতী ৰহো.

১৮. ‘‘অহং ৰহো ন পস্সামি, সুঞ্ঞং ৱাপি ন ৱিজ্জতি;

যত্থ অঞ্ঞং ন পস্সামি, অসুঞ্ঞং হোতি তং মযা’’তি.

তত্থ ৰহোতি পটিচ্ছন্নট্ঠানং. ৱনভূতানীতি ৱনে নিব্বত্তভূতানি. তং বালোতি তং পাপকম্মং ৰহো মযা কতন্তি বালো মঞ্ঞতি. সুঞ্ঞং ৱাপীতি যং ৱা ঠানং সত্তেহি সুঞ্ঞং তুচ্ছং ভৱেয্য, তম্পি নত্থীতি আহ.

আচৰিযো তস্স পসীদিত্ৱা ‘‘তাত, ন ময্হং গেহে ধনং নত্থি, অহং পন সীলসম্পন্নস্স ধীতৰং দাতুকামো ইমে মাণৱকে ৱীমংসন্তো এৱমকাসিং, মম ধীতা তুয্হমেৱ অনুচ্ছৱিকা’’তি ধীতৰং অলঙ্কৰিত্ৱা বোধিসত্তস্স অদাসি. সেসমাণৱকে ‘‘তুম্হেহি আভতাভতং তুম্হাকং গেহমেৱ নেথা’’তি আহ.

সত্থা ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, তে দুস্সীলমাণৱকা অত্তনো দুস্সীলতায তং ইত্থিং ন লভিংসু, ইতৰো পণ্ডিতমাণৱো সীলসম্পন্নতায লভী’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৯. ‘‘দুজ্জচ্চো চ সুজচ্চো চ, নন্দো চ সুখৱড্ঢিতো;

ৱজ্জো চ অদ্ধুৱসীলো চ, তে ধম্মং জহুমত্থিকা.

২০. ‘‘ব্ৰাহ্মণো চ কথং জহে, সব্বধম্মান পাৰগূ;

যো ধম্মমনুপালেতি, ধিতিমা সচ্চনিক্কমো’’তি.

তত্থ দুজ্জচ্চোতিআদযো ছ জেট্ঠকমাণৱা, তেসং নামং গণ্হি, অৱসেসানং নামং অগ্গহেত্ৱা সব্বসঙ্গাহিকৱসেনেৱ ‘‘তে ধম্মং জহুমত্থিকা’’তি আহ. তত্থ তেতি সব্বেপি তে মাণৱা. ধম্মন্তি ইত্থিপটিলাভসভাৱং. জহুমত্থিকাতি জহুং অত্থিকা, অযমেৱ ৱা পাঠো. মকাৰো পদব্যঞ্জনসন্ধিৱসেন ৱুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সব্বেপি তে মাণৱা তায ইত্থিযা অত্থিকাৱ হুত্ৱা অত্তনো দুস্সীলতায তং ইত্থিপটিলাভসভাৱং জহিংসু.

ব্ৰাহ্মণো চাতি ইতৰো পন সীলসম্পন্নো ব্ৰাহ্মণো. কথং জহেতি কেন কাৰণেন তং ইত্থিপটিলাভসভাৱং জহিস্সতি. সব্বধম্মানন্তি ইমস্মিং ঠানে লোকিযানি পঞ্চ সীলানি, দস সীলানি, তীণি সুচৰিতানি চ, সব্বধম্মা নাম, তেসং সো পাৰং গতোতি পাৰগূ. ধম্মন্তি ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ ধম্মং যো অনুপালেতি ৰক্খতি. ধিতিমাতি সীলৰক্খনধিতিযা সমন্নাগতো. সচ্চনিক্কমোতি সচ্চে সভাৱভূতে যথাৱুত্তে সীলধম্মে নিক্কমেন সমন্নাগতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে তানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু.

তদা আচৰিযো সাৰিপুত্তো অহোসি, পণ্ডিতমাণৱো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

সীলৱীমংসনজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩০৬] ৬. সুজাতাজাতকৱণ্ণনা

কিমণ্ডকাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মল্লিকং দেৱিং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসং কিৰ ৰঞ্ঞো তায সদ্ধিং সিৰিৱিৱাদো অহোসি, ‘‘সযনকলহো’’তিপি ৱদন্তিযেৱ. ৰাজা কুজ্ঝিত্ৱা তস্সা অত্থিভাৱম্পি ন জানাতি. মল্লিকা দেৱীপি ‘‘সত্থা ৰঞ্ঞো মযি কুদ্ধভাৱং ন জানাতি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. সত্থাপি ঞত্ৱা ‘‘ইমেসং সমগ্গভাৱং কৰিস্সামী’’তি পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং অগমাসি. ৰাজা তথাগতস্স পত্তং গহেত্ৱা নিৱেসনং পৱেসেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং দত্ৱা যাগুখজ্জকং আহৰি. সত্থা পত্তং হত্থেন পিদহিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, কহং দেৱী’’তি আহ. ‘‘কিং, ভন্তে, তায অত্তনো যসেন মত্তাযা’’তি? ‘‘মহাৰাজ, সযমেৱ যসং দত্ৱা মাতুগামং উক্খিপিত্ৱা তায কতস্স অপৰাধস্স অসহনং নাম ন যুত্ত’’ন্তি. ৰাজা সত্থু ৱচনং সুত্ৱা তং পক্কোসাপেসি, সা সত্থাৰং পৰিৱিসি. সত্থা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গেহি ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি সামগ্গিৰসৱণ্ণং কথেত্ৱা পক্কামি. ততো পট্ঠায উভো সমগ্গৱাসং ৱসিংসু. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, সত্থা একৱচনেনেৱ উভো সমগ্গে অকাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাহং এতে একৱাদেনেৱ সমগ্গে অকাসি’’ন্তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. অথেকদিৱসং ৰাজা ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ৰাজঙ্গণং ওলোকযমানো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে একা পণ্ণিকধীতা অভিৰূপা পঠমৱযে ঠিতা সুজাতা নাম বদৰপচ্ছিং সীসে কত্ৱা ‘‘বদৰানি গণ্হথ, বদৰানি গণ্হথা’’তি ৱদমানা ৰাজঙ্গণেন গচ্ছতি. ৰাজা তস্সা সদ্দং সুত্ৱা তায পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা অসামিকভাৱং ঞত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেত্ৱা মহন্তং যসং অদাসি. সা ৰঞ্ঞো পিযা অহোসি মনাপা. অথেকদিৱসং ৰাজা সুৱণ্ণতট্টকে বদৰানি খাদন্তো নিসীদি. তদা সুজাতা দেৱী ৰাজানং বদৰানি খাদন্তং দিস্ৱা ‘‘মহাৰাজ, কিং নাম তুম্হে খাদথা’’তি পুচ্ছন্তী পঠমং গাথমাহ –

২১. ‘‘কিমণ্ডকা ইমে দেৱ, নিক্খিত্তা কংসমল্লকে;

উপলোহিতকা ৱগ্গূ, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

তত্থ কিমণ্ডকাতি কিংফলানি নামেতানি, পৰিমণ্ডলৱসেন পন অণ্ডকাতি আহ. কংসমল্লকেতি সুৱণ্ণতট্টকে. উপলোহিতকাতি ৰত্তৱণ্ণা. ৱগ্গূতি চোক্খা নিম্মলা.

ৰাজা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘বদৰৱাণিজকে পণ্ণিকগহপতিকস্স ধীতে অত্তনো কুলসন্তকানি বদৰানিপি ন জানাসী’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

২২. ‘‘যানি পুৰে তুৱং দেৱি, ভণ্ডু নন্তকৱাসিনী;

উচ্ছঙ্গহত্থা পচিনাসি, তস্সা তে কোলিযং ফলং.

২৩. ‘‘উড্ডয্হতে ন ৰমতি, ভোগা ৱিপ্পজহন্তি তং;

তত্থেৱিমং পটিনেথ, যত্থ কোলং পচিস্সতী’’তি.

তত্থ ভণ্ডূতি মুণ্ডসীসা হুত্ৱা. নন্তকৱাসিনীতি জিণ্ণপিলোতিকনিৱত্থা. উচ্ছঙ্গহত্থা পচিনাসীতি অটৱিং পৱিসিত্ৱা অঙ্কুসকেন সাখং ওনামেত্ৱা ওচিতোচিতং হত্থেন গহেত্ৱা উচ্ছঙ্গে পক্খিপনৱসেন উচ্ছঙ্গহত্থা হুত্ৱা পচিনাসি ওচিনাসি. তস্সা তে কোলিযং ফলন্তি তস্সা তৱ এৱং পচিনন্তিযা ওচিনন্তিযা যমহং ইদানি খাদামি, ইদং কোলিযং কুলদত্তিযং ফলন্তি অত্থো.

উড্ডয্হতে ন ৰমতীতি অযং জম্মী ইমস্মিং ৰাজকুলে ৱসমানা লোহকুম্ভিযং পক্খিত্তা ৱিয ডয্হতি নাভিৰমতি. ভোগাতি ৰাজভোগা ইমং অলক্খিকং ৱিপ্পজহন্তি. যত্থ কোলং পচিস্সতীতি যত্থ গন্ত্ৱা পুন বদৰমেৱ পচিনিত্ৱা ৱিক্কিণন্তী জীৱিকং কপ্পেস্সতি, তত্থেৱ নং নেথাতি ৱদতি.

বোধিসত্তো ‘‘ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো ইমে সমগ্গে কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি ৰাজানং সঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘ইমিস্সা অনিক্কড্ঢনং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা চতুত্থং গাথমাহ –

২৪. ‘‘হোন্তি হেতে মহাৰাজ, ইদ্ধিপ্পত্তায নাৰিযা;

খম দেৱ সুজাতায, মাস্সা কুজ্ঝ ৰথেসভা’’তি.

তস্সত্থো – মহাৰাজ, এতে এৱৰূপা পমাদদোসা যসং পত্তায নাৰিযা হোন্তিযেৱ, এতং এৱৰূপে উচ্চে ঠানে ঠপেত্ৱা ইদানি ‘‘এত্তকস্স অপৰাধস্স অসহনং নাম ন যুত্তং তুম্হাকং, তস্মা খম, দেৱ, সুজাতায, এতিস্সা মা কুজ্ঝ ৰথেসভ ৰথজেট্ঠকাতি.

ৰাজা তস্স ৱচনেন দেৱিযা তং অপৰাধং সহিত্ৱা যথাঠানেযেৱ নং ঠপেসি. ততো পট্ঠায উভো সমগ্গৱাসং ৱসিংসূতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিৰাজা কোসলৰাজা অহোসি, সুজাতা মল্লিকা, অমচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুজাতাজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[৩০৭] ৭. পলাসজাতকৱণ্ণনা

অচেতনং ব্ৰাহ্মণ অস্সুণন্তন্তি ইদং সত্থা পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো আনন্দত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সোহাযস্মা ‘‘অজ্জ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযে সত্থা পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘অহঞ্চম্হি সেক্খো সকৰণীযো, সত্থু চ মে পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতি, পঞ্চৱীসতি ৱস্সানি সত্থু কতং উপট্ঠানং নিপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি সোকাভিভূতো উয্যানওৱৰকে কপিসীসং আলম্বিত্ৱা পৰোদি. সত্থা তং অপস্সন্তো ‘‘কহং, ভিক্খৱে, আনন্দো’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কতপুঞ্ঞোসি ত্ৱং, আনন্দ, পধানমনুযুঞ্জ, খিপ্পং হোহিসি অনাসৱো, মা চিন্তযি, ইদানি তযা মম কতং উপট্ঠানং কিংকাৰণা নিপ্ফলং ভৱিস্সতি, যস্স তে পুব্বে সৰাগাদিকালেপি মম কতং উপট্ঠানং নিপ্ফলং নাহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে পলাসৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা বাৰাণসিৱাসিনো মনুস্সা দেৱতামঙ্গলিকা অহেসুং নিচ্চং বলিকৰণাদীসু পযুত্তা. অথেকো দুগ্গতব্ৰাহ্মণো ‘‘অহম্পি একং দেৱতং পটিজগ্গিস্সামী’’তি একস্মিং উন্নতপ্পদেসে ঠিতস্স মহতো পলাসৰুক্খস্স মূলং সমং নিত্তিণং কত্ৱা পৰিক্খিপিত্ৱা ৱালুকং ওকিৰিত্ৱাৱ সম্মজ্জিত্ৱা ৰুক্খে গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকানি দত্ৱা মালাগন্ধধূমেহি পূজেত্ৱা দীপং জালেত্ৱা ‘‘সুখং সযা’’তি ৱত্ৱা ৰুক্খং পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমতি. দুতিযদিৱসে পাতোৱ গন্ত্ৱা সুখসেয্যং পুচ্ছতি. অথেকদিৱসং ৰুক্খদেৱতা চিন্তেসি ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো অতিৱিয মং পটিজগ্গতি, ইমং ব্ৰাহ্মণং ৱীমংসিত্ৱা যেন কাৰণেন মং পটিজগ্গতি, তং দস্সামী’’তি. সা তস্মিং খণে ব্ৰাহ্মণে আগন্ত্ৱা ৰুক্খমূলে সম্মজ্জন্তে মহল্লকব্ৰাহ্মণৱেসেন সমীপে ঠত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

২৫. ‘‘অচেতনং ব্ৰাহ্মণ অস্সুণন্তং, জানো অজানন্তমিমং পলাসং;

আৰদ্ধৱিৰিযো ধুৱং অপ্পমত্তো, সুখসেয্যং পুচ্ছসি কিস্স হেতূ’’তি.

তত্থ অস্সুণন্তন্তি অচেতনত্তাৱ অসুণন্তং. জানোতি তুৱং জানমানো হুত্ৱা ধুৱং অপ্পমত্তোতি নিচ্চং অপ্পমত্তো.

তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো দুতিযং গাথমাহ –

২৬. ‘‘দূৰে সুতো চেৱ ব্ৰহা চ ৰুক্খো, দেসে ঠিতো ভূতনিৱাসৰূপো;

তস্মা নমস্সামি ইমং পলাসং, যে চেত্থ ভূতা তে ধনস্স হেতূ’’তি.

তত্থ দূৰে সুতোতি ব্ৰাহ্মণ অযং ৰুক্খো দূৰে সুতো ৱিস্সুতো, ন আসন্নট্ঠানেযেৱ পাকটো. ব্ৰহা চাতি মহন্তো চ. দেসে ঠিতোতি উন্নতে সমে ভূমিপ্পদেসে ঠিতো. ভূতনিৱাসৰূপোতি দেৱতানিৱাসসভাৱো, অদ্ধা এত্থ মহেসক্খা দেৱতা নিৱুত্থা ভৱিস্সতি. তে ধনস্স হেতূতি ইমঞ্চ ৰুক্খং যে চেত্থ নিৱুত্থা ভূতা, তে ধনস্স হেতু নমস্সামি, ন নিক্কাৰণাতি.

তং সুত্ৱা ৰুক্খদেৱতা ব্ৰাহ্মণস্স পসন্না ‘‘অহং, ব্ৰাহ্মণ, ইমস্মিং ৰুক্খে নিব্বত্তদেৱতা, মা ভাযি, ধনং তে দস্সামী’’তি তং অস্সাসেত্ৱা অত্তনো ৱিমানদ্ৱাৰে মহন্তেন দেৱতানুভাৱেন আকাসে ঠত্ৱা ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –

২৭. ‘‘সো তে কৰিস্সামি যথানুভাৱং, কতঞ্ঞুতং ব্ৰাহ্মণ পেক্খমানো;

কথঞ্হি আগম্ম সতং সকাসে, মোঘানি তে অস্সু পৰিফন্দিতানি.

২৮. ‘‘যো তিন্দুকৰুক্খস্স পৰো পিলক্খো, পৰিৱাৰিতো পুব্বযঞ্ঞো উড়াৰো;

তস্সেস মূলস্মিং নিধি নিখাতো, অদাযাদো গচ্ছ তং উদ্ধৰাহী’’তি.

তত্থ যথানুভাৱন্তি যথাসত্তি যথাবলং. কতঞ্ঞুতন্তি তযা ময্হং কতগুণং জানন্তো তং অত্তনি ৱিজ্জমানং কতঞ্ঞুতং পেক্খমানো. আগম্মাতি আগন্ত্ৱা. সতং সকাসেতি সপ্পুৰিসানং সন্তিকে. মোঘানি তে অস্সু পৰিফন্দিতানীতি সুখসেয্যপুচ্ছনৱসেন ৱাচাফন্দিতানি সম্মজ্জনাদিকৰণেন কাযফন্দিতানি চ তৱ কথং অফলানি ভৱিস্সন্তি.

যো তিন্দুকৰুক্খস্স পৰো পিলক্খোতি যো এস তিন্দুকৰুক্খস্স পৰতো পিলক্খৰুক্খো ঠিতোতি ৱিমানদ্ৱাৰে ঠিতাৱ হত্থং পসাৰেত্ৱা দস্সেতি. পৰিৱাৰিতোতিআদীসু তস্স পিলক্খৰুক্খস্স মূলে এস তং ৰুক্খমূলং পৰিক্খিপিত্ৱা নিহিততায পৰিৱাৰিতো, পুব্বে যিট্ঠযঞ্ঞৱসেন পুৰিমসামিকানং উপ্পন্নতায পুব্বযঞ্ঞো, অনেকনিধিকুম্ভি ভাৱেন মহন্তত্তা উড়াৰো, ভূমিং খণিত্ৱা ঠপিতত্তা নিখাতো, ইদানি দাযাদানং অভাৱতো অদাযাদো. ইদং ৱুত্তং হোতি – এস তং ৰুক্খমূলং পৰিক্খিপিত্ৱা গীৱায গীৱং পহৰন্তীনং নিধিকুম্ভীনং ৱসেন মহানিধি নিখাতো অসামিকো, গচ্ছ তং উদ্ধৰিত্ৱা গণ্হাতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সা দেৱতা ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ত্ৱং এতং উদ্ধৰিত্ৱা গণ্হন্তো কিলমিস্সসি, গচ্ছ ত্ৱং, অহমেৱ তং তৱ ঘৰং নেত্ৱা অসুকস্মিং অসুকস্মিঞ্চ ঠানে নিদহিস্সামি, ত্ৱং এতং ধনং যাৱজীৱং পৰিভুঞ্জন্তো দানং দেহি, সীলং ৰক্খাহী’’তি ব্ৰাহ্মণস্স ওৱাদং দত্ৱা তং ধনং অত্তনো আনুভাৱেন তস্স ঘৰে পতিট্ঠাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো আনন্দো অহোসি, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পলাসজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[৩০৮] ৮. সকুণজাতকৱণ্ণনা

অকৰম্হস তে কিচ্চন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স অকতঞ্ঞুতং আৰব্ভ কথেসি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো অকতঞ্ঞূযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে ৰুক্খকোট্টকসকুণো হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথেকস্স সীহস্স মংসং খাদন্তস্স অট্ঠি গলে লগ্গি, গলো উদ্ধুমাযি, গোচৰং গণ্হিতুং ন সক্কোতি, খৰা ৱেদনা পৱত্ততি. অথ নং সো সকুণো গোচৰপ্পসুতো দিস্ৱা সাখায নিলীনো ‘‘কিং তে, সম্ম, দুক্খ’’ন্তি পুচ্ছি. সো তমত্থং আচিক্খি. ‘‘অহং তে, সম্ম, এতং অট্ঠিং অপনেয্যং, ভযেন পন তে মুখং পৱিসিতুং ন ৱিসহামি, খাদেয্যাসিপি ম’’ন্তি. ‘‘মা ভাযি, সম্ম, নাহং তং খাদামি, জীৱিতং মে দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি তং ৱামপস্সেন নিপজ্জাপেত্ৱা ‘‘কো জানাতি, কিম্পেস কৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা যথা মুখং পিদহিতুং ন সক্কোতি, তথা তস্স অধৰোট্ঠে চ উত্তৰোট্ঠে চ দণ্ডকং ঠপেত্ৱা মুখং পৱিসিত্ৱা অট্ঠিকোটিং তুণ্ডেন পহৰি, অট্ঠি পতিত্ৱা গতং. সো অট্ঠিং পাতেত্ৱা সীহস্স মুখতো নিক্খমন্তো দণ্ডকং তুণ্ডেন পহৰিত্ৱা পাতেন্তোৱ নিক্খমিত্ৱা সাখগ্গে নিলীযি. সীহো নিৰোগো হুত্ৱা একদিৱসং একং ৱনমহিংসং ৱধিত্ৱা খাদতি. সকুণো ‘‘ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি তস্স উপৰিভাগে সাখায নিলীযিত্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –