৯. উপাহনৱগ্গো

[২৩১] ১. উপাহনজাতকৱণ্ণনা

যথাপি কীতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো আচৰিযং পচ্চক্খায তথাগতস্স পটিপক্খো পটিসত্তু হুত্ৱা মহাৱিনাসং পাপুণী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ আচৰিযং পচ্চক্খায মম পটিপক্খো হুত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তো, পুব্বেপি পত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হত্থাচৰিযকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো হত্থিসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পাপুণি. অথেকো কাসিগামকো মাণৱকো আগন্ত্ৱা তস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হি. বোধিসত্তা নাম সিপ্পং ৱাচেন্তা আচৰিযমুট্ঠিং ন কৰোন্তি, অত্তনো জানননিযামেন নিৰৱসেসং সিক্খাপেন্তি. তস্মা সো মাণৱো বোধিসত্তস্স জাননসিপ্পং নিৰৱসেসমুগ্গণ্হিত্ৱা বোধিসত্তং আহ – ‘‘আচৰিয, অহং ৰাজানং উপট্ঠহিস্সামী’’তি. বোধিসত্তো ‘‘সাধু, তাতা’’তি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি – ‘‘মহাৰাজ, মম অন্তেৱাসিকো তুম্হে উপট্ঠাতুং ইচ্ছতী’’তি. ‘‘সাধু, উপট্ঠাতূ’’তি. ‘‘তেন হিস্স পৰিব্বযং জানাথা’’তি? ‘‘তুম্হাকং অন্তেৱাসিকো তুম্হেহি সমকং ন লচ্ছতি, তুম্হেসু সতং লভন্তেসু পণ্ণাসং লচ্ছতি, দ্ৱে লভন্তেসু একং লচ্ছতী’’তি. সো গেহং গন্ত্ৱা তং পৱত্তিং অন্তেৱাসিকস্স আৰোচেসি. অন্তেৱাসিকো ‘‘অহং, আচৰিয, তুম্হেহি সমং সিপ্পং জানামি. সচে সমকঞ্ঞেৱ পৰিব্বযং লভিস্সামি, উপট্ঠহিস্সামি. নো চে, ন উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. বোধিসত্তো তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘সচে সো তুম্হেহি সমপ্পকাৰো, তুম্হেহি সমকঞ্ঞেৱ সিপ্পং দস্সেতুং সক্কোন্তো সমকং লভিস্সতী’’তি আহ. বোধিসত্তো তং পৱত্তিং তস্স আৰোচেত্ৱা তেন ‘‘সাধু দস্সেস্সামী’’তি ৱুত্তে ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘তেন হি স্ৱে সিপ্পং দস্সেথা’’তি. ‘‘সাধু, দস্সেস্সাম, নগৰে ভেৰিং চৰাপেথা’’তি. ৰাজা ‘‘স্ৱে কিৰ আচৰিযো চ অন্তেৱাসিকো চ উভো হত্থিসিপ্পং দস্সেস্সন্তি, ৰাজঙ্গণে সন্নিপতিত্ৱা দট্ঠুকামা পস্সন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি.

আচৰিযো ‘‘ন মে অন্তেৱাসিকো উপাযকোসল্লং জানাতী’’তি একং হত্থিং গহেত্ৱা একৰত্তেনেৱ ৱিলোমং সিক্খাপেসি. সো তং ‘‘গচ্ছা’’তি ৱুত্তে ওসক্কিতুং, ‘‘ওসক্কা’’তি ৱুত্তে গন্তুং, ‘‘তিট্ঠা’’তি ৱুত্তে নিপজ্জিতুং, ‘‘নিপজ্জা’’তি ৱুত্তে ঠাতুং, ‘‘গণ্হা’’তি ৱুত্তে ঠপেতুং, ‘‘ঠপেহী’’তি ৱুত্তে গণ্হিতুং সিক্খাপেত্ৱা পুনদিৱসে তং হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ৰাজঙ্গণং অগমাসি. অন্তেৱাসিকোপি একং মনাপং হত্থিং অভিৰুহি. মহাজনো সন্নিপতি. উভোপি সমকং সিপ্পং দস্সেসুং. পুন বোধিসত্তো অত্তনো হত্থিং ৱিলোমং কাৰেসি, সো ‘‘গচ্ছা’’তি ৱুত্তে ওসক্কি, ‘‘ওসক্কা’’তি ৱুত্তে পুৰতো ধাৱি, ‘‘তিট্ঠা’’তি ৱুত্তে নিপজ্জি, ‘‘নিপজ্জা’’তি ৱুত্তে অট্ঠাসি, ‘‘গণ্হা’’তি ৱুত্তে নিক্খিপি, ‘‘নিক্খিপা’’তি ৱুত্তে গণ্হি. মহাজনো ‘‘অৰে দুট্ঠঅন্তেৱাসিক, ত্ৱং আচৰিযেন সদ্ধিং সাৰম্ভং কৰোসি, অত্তনো পমাণং ন জানাসি, ‘আচৰিযেন সমকং জানামী’তি এৱংসঞ্ঞী হোসী’’তি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহৰিত্ৱা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপেসি.

বোধিসত্তো হত্থিম্হা ওৰুয্হ ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, সিপ্পং নাম অত্তনো সুখত্থায গণ্হন্তি, একচ্চস্স পন গহিতসিপ্পং দুক্কটউপাহনা ৱিয ৱিনাসমেৱ আৱহতী’’তি ৱত্ৱা ইদং গাথাদ্ৱযমাহ –

১৬১. ‘‘যথাপি কীতা পুৰিসস্সুপাহনা, সুখস্স অত্থায দুখং উদব্বহে;

ঘম্মাভিতত্তা তলসা পপীড়িতা, তস্সেৱ পাদে পুৰিসস্স খাদৰে.

১৬২. ‘‘এৱমেৱ যো দুক্কুলীনো অনৰিযো, তম্মাক ৱিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিয;

তমেৱ সো তত্থ সুতেন খাদতি, অনৰিযো ৱুচ্চতি পানদূপমো’’তি.

তত্থ উদব্বহেতি উদব্বহেয্য. ঘম্মাভিতত্তা তলসা পপীড়িতাতি ঘম্মেন অভিতত্তা পাদতলেন চ পীড়িতা. তস্সেৱাতি যেন তা সুখত্থায কিণিত্ৱা পাদেসু পটিমুক্কা দুক্কটূপাহনা, তস্সেৱ. খাদৰেতি ৱণং কৰোন্তা পাদে খাদন্তি.

দুক্কুলীনোতি দুজ্জাতিকো অকুলপুত্তো. অনৰিযোতি হিৰোত্তপ্পৱজ্জিতো অসপ্পুৰিসো. তম্মাক ৱিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিযাতি এত্থ তং তং মনতীতি ‘‘তম্মো’’তি ৱত্তব্বে তম্মাকো, তং তং সিপ্পং আসেৱতি পৰিৱত্তেতীতি অত্থো, আচৰিযস্সেতং নামং. তস্মা তম্মাকা, গাথাবন্ধসুখত্থং পনস্স ৰস্সভাৱো কতো. ৱিজ্জন্তি অট্ঠাৰসসু ৱিজ্জাট্ঠানেসু যংকিঞ্চি. সুতন্তি যংকিঞ্চি সুতপৰিযত্তি. আদিযাতিআদিযিত্ৱা. তমেৱ সো তত্থ সুতেন খাদতীতি তমেৱাতি অত্তানমেৱ. সোতি যো দুক্কুলীনো অনৰিযো আচৰিযম্হা ৱিজ্জঞ্চ সুতঞ্চ আদিযতি, সো. তত্থ সুতেন খাদতীতি তস্স সন্তিকে সুতেন সো অত্তানমেৱ খাদতীতি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘তেনেৱ সো তত্থ সুতেন খাদতী’’তিপি পাঠো. তস্সাপি সো তেন তত্থ সুতেন অত্তানমেৱ খাদতীতি অযমেৱ অত্থো. অনৰিযো ৱুচ্চতি পানদূপমোতি ইতি অনৰিযো দুপাহনূপমো দুক্কটূপাহনূপমো ৱুচ্চতি. যথা হি দুক্কটূপাহনা পুৰিসং খাদন্তি, এৱমেস সুতেন খাদন্তো অত্তনাৱ অত্তানং খাদতি. অথ ৱা পানায দুতোতি পানদু, উপাহনূপতাপিতস্স উপাহনায খাদিতপাদস্সেতং নামং. তস্মা যো সো অত্তানং সুতেন খাদতি, সো তেন সুতেন খাদিতত্তা ‘‘অনৰিযো’’তি ৱুচ্চতি পানদূপমো, উপাহনূপতাপিতপাদসদিসোতি ৱুচ্চতীতি অযমেত্থ অত্থো. ৰাজা তুট্ঠো বোধিসত্তস্স মহন্তং যসং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অন্তেৱাসিকো দেৱদত্তো অহোসি, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

উপাহনজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[২৩২] ২. ৱীণাথূণজাতকৱণ্ণনা

একচিন্তিতোযমত্থোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং কুমাৰিকং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰেকা সাৱত্থিযং সেট্ঠিধীতা অত্তনো গেহে উসভৰাজস্স সক্কাৰং কযিৰমানং দিস্ৱা ধাতিং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, কো নামেস এৱং সক্কাৰং লভতী’’তি. ‘‘উসভৰাজা নাম, অম্মা’’তি. পুন সা একদিৱসং পাসাদে ঠত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওলোকেন্তী একং খুজ্জং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘গুন্নং অন্তৰে জেট্ঠকস্স পিট্ঠিযং ককুধং হোতি, মনুস্সজেট্ঠকস্সপি তেন ভৱিতব্বং, অযং মনুস্সেসু পুৰিসূসভো ভৱিস্সতি, এতস্স মযা পাদপৰিচাৰিকায ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি. সা দাসিং পেসেত্ৱা ‘‘সেট্ঠিধীতা তযা সদ্ধিং গন্তুকামা, অসুকট্ঠানং কিৰ গন্ত্ৱা তিট্ঠা’’তি তস্স আৰোচেত্ৱা সাৰভণ্ডকং আদায অঞ্ঞাতকৱেসেন পাসাদা ওতৰিত্ৱা তেন সদ্ধিং পলাযি. অপৰভাগে তং কম্মং নগৰে চ ভিক্খুসঙ্ঘে চ পাকটং জাতং. ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকা কিৰ সেট্ঠিধীতা খুজ্জেন সদ্ধিং পলাতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেসা খুজ্জং কামেতি, পুব্বেপি কামেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং নিগমগামে সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ঘৰাৱাসং ৱসন্তো পুত্তধীতাহি ৱড্ঢমানো অত্তনো পুত্তস্স বাৰাণসীসেট্ঠিস্স ধীতৰং ৱাৰেত্ৱা দিৱসং ঠপেসি. সেট্ঠিধীতা অত্তনো গেহে উসভস্স সক্কাৰসম্মানং দিস্ৱা ‘‘কো নামেসো’’তি ধাতিং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘উসভো’’তি সুত্ৱা অন্তৰৱীথিযা গচ্ছন্তং একং খুজ্জং দিস্ৱা ‘‘অযং পুৰিসূসভো ভৱিস্সতী’’তি সাৰভণ্ডকং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং পলাযি. বোধিসত্তোপি খো ‘‘সেট্ঠিধীতৰং গেহং আনেস্সামী’’তি মহন্তেন পৰিৱাৰেন বাৰাণসিং গচ্ছন্তো তমেৱ মগ্গং পটিপজ্জি. তে উভোপি সব্বৰত্তিং মগ্গং অগমংসু. অথ খুজ্জস্স সব্বৰত্তিং সীতাসিহতস্স অৰুণোদযে সৰীৰে ৱাতো কুপ্পি, মহন্তা ৱেদনা ৱত্তন্তি. সো মগ্গা ওক্কম্ম ৱেদনাপ্পত্তো হুত্ৱা ৱীণাদণ্ডকো ৱিয সংকুটিতো নিপজ্জি, সেট্ঠিধীতাপিস্স পাদমূলে নিসীদি. বোধিসত্তো সেট্ঠিধীতৰং খুজ্জস্স পাদমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা সঞ্জানিত্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা সেট্ঠিধীতায সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৬৩. ‘‘একচিন্তিতোযমত্থো, বালো অপৰিণাযকো;

ন হি খুজ্জেন ৱামেন, ভোতি সঙ্গন্তুমৰহসী’’তি.

তত্থ একচিন্তিতোযমত্থোতি অম্ম, যং ত্ৱং অত্থং চিন্তেত্ৱা ইমিনা খুজ্জেন সদ্ধিং পলাতা, অযং তযা একিকায এৱ চিন্তিতো ভৱিস্সতি. বালো অপৰিণাযকোতি অযং খুজ্জো বালো, দুপ্পঞ্ঞভাৱেন মহল্লকোপি বালোৱ, অঞ্ঞস্মিং গহেত্ৱা গচ্ছন্তে অসতি গন্তুং অসমত্থতায অপৰিণাযকো. ন হি খুজ্জেন ৱামেন, ভোতি সঙ্গন্তুমৰহসীতি ইমিনা হি খুজ্জেন ৱামনত্তা ৱামেন ভোতি ত্ৱং মহাকুলে জাতা অভিৰূপা দস্সনীযা সঙ্গন্তুং সহ গন্তুং নাৰহসীতি.

অথস্স তং ৱচনং সুত্ৱা সেট্ঠিধীতা দুতিযং গাথমাহ –

১৬৪. ‘‘পুৰিসূসভং মঞ্ঞমানা, অহং খুজ্জমকামযিং;

সোযং সংকুটিতো সেতি, ছিন্নতন্তি যথা থুণা’’তি.

তস্সত্থো – অহং, অয্য, একং উসভং দিস্ৱা ‘‘গুন্নং জেট্ঠকস্স পিট্ঠিযং ককুধং হোতি, ইমস্সপি তং অত্থি, ইমিনাপি পুৰিসূসভেন ভৱিতব্ব’’ন্তি এৱমহং খুজ্জং পুৰিসূসভং মঞ্ঞমানা অকামযিং. সোযং যথা নাম ছিন্নতন্তি সদোণিকো ৱীণাদণ্ডকো, এৱং সংকুটিতো সেতীতি.

বোধিসত্তো তস্সা অঞ্ঞাতকৱেসেন নিক্খন্তভাৱমেৱ ঞত্ৱা তং ন্হাপেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা ৰথং আৰোপেত্ৱা গেহমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অযমেৱ সেট্ঠিধীতা অহোসি, বাৰাণসীসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱীণাথূণজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[২৩৩] ৩. ৱিকণ্ণকজাতকৱণ্ণনা

কামং যহিং ইচ্ছসি তেন গচ্ছাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো হি ধম্মসভং আনীতো ‘‘সচ্চং কিৰ, ত্ৱং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি সত্থাৰা পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কস্মা উক্কণ্ঠিতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘কামগুণকাৰণা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘কামগুণা নামেতে ভিক্খু ৱিকণ্ণকসল্লসদিসা, সকিং হদযে পতিট্ঠং লভমানা ৱিকণ্ণকং ৱিয ৱিদ্ধং সুংসুমাৰং মৰণমেৱ পাপেন্তী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো একদিৱসং উয্যানং গন্ত্ৱা পোক্খৰণীতীৰং সম্পাপুণি. নচ্চগীতাসু কুসলা নচ্চগীতানি পযোজেসুং, পোক্খৰণিযং মচ্ছকচ্ছপা গীতসদ্দলোলতায সন্নিপতিত্ৱা ৰঞ্ঞাৱ সদ্ধিং গচ্ছন্তি. ৰাজা তালক্খন্ধপ্পমাণং মচ্ছঘটং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ইমে মচ্ছা মযা সদ্ধিংযেৱ চৰন্তী’’তি অমচ্চে পুচ্ছি. অমচ্চা ‘‘এতে, দেৱ, উপট্ঠহন্তী’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘এতে কিৰ মং উপট্ঠহন্তী’’তি তুস্সিত্ৱা তেসং নিচ্চভত্তং পট্ঠপেসি. দেৱসিকং তণ্ডুলম্বণং পাচেসি. মচ্ছা ভত্তৱেলায একচ্চে আগচ্ছন্তি, একচ্চে নাগচ্ছন্তি, ভত্তং নস্সতি. ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘ইতো পট্ঠায সত্তৱেলায ভেৰিং পহৰিত্ৱা ভেৰিসঞ্ঞায মচ্ছেসু সন্নিপতিতেসু ভত্তং দেথা’’তি আহ. ততো পট্ঠায ভত্তকম্মিকো ভেৰিং পহৰাপেত্ৱা সন্নিপতিতানং মচ্ছানং ভত্তং দেতি. তেপি ভেৰিসঞ্ঞায সন্নিপতিত্ৱা ভুঞ্জন্তি.

তেসু এৱং সন্নিপতিত্ৱা ভুঞ্জন্তেসু একো সুংসুমাৰো আগন্ত্ৱা মচ্ছে খাদি. ভত্তকম্মিকো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং সুত্ৱা ‘‘সুংসুমাৰং মচ্ছানং খাদনকালে ৱিকণ্ণকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা গণ্হা’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি গন্ত্ৱা নাৱায ঠত্ৱা মচ্ছে খাদিতুং আগতং সুংসুমাৰং ৱিকণ্ণকেন পহৰি, তং তস্স অন্তোপিট্ঠিং পাৱিসি. সো ৱেদনাপ্পত্তো হুত্ৱা তং গহেত্ৱাৱ পলাযি. ভত্তকম্মিকো তস্স ৱিদ্ধভাৱং ঞত্ৱা তং আলপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৬৫. ‘‘কামং যহিং ইচ্ছসি তেন গচ্ছ, ৱিদ্ধোসি মম্মম্হি ৱিকণ্ণকেন;

হতোসি ভত্তেন সুৱাদিতেন, লোলো চ মচ্ছে অনুবন্ধমানো’’তি.

তত্থ কামন্তি একংসেন. যহিং ইচ্ছসি তেন গচ্ছাতি যস্মিং ইচ্ছসি, তস্মিং গচ্ছ. মম্মম্হীতি মম্মট্ঠানে. ৱিকণ্ণকেনাতি ৱিকণ্ণকসল্লেন. হতোসি ভত্তেন সুৱাদিতেন, লোলো চ মচ্ছে অনুবন্ধমানোতি ত্ৱং ভেৰিৱাদিতসঞ্ঞায ভত্তে দীযমানে লোলো হুত্ৱা খাদনত্থায মচ্ছে অনুবন্ধমানো তেন সৱাদিতেন ভত্তেন হতো, গতট্ঠানেপি তে জীৱিতং নত্থীতি অত্থো. সো অত্তনো ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা জীৱিতক্খযং পত্তো.

সত্থা ইমং কাৰণং দস্সেত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৬৬. ‘‘এৱম্পি লোকামিসং ওপতন্তো, ৱিহঞ্ঞতী চিত্তৱসানুৱত্তী;

সো হঞ্ঞতী ঞাতিসখান মজ্ঝে, মচ্ছানুগো সোৰিৱ সুংসুমাৰো’’তি.

তত্থ লোকামিসন্তি পঞ্চ কামগুণা. তে হি লোকো ইট্ঠতো কন্ততো মনাপতো গণ্হাতি, তস্মা ‘‘লোকামিস’’ন্তি ৱুচ্চতি. ওপতন্তোতি তং লোকামিসং অনুপতন্তো কিলেসৱসেন চিত্তৱসানুৱত্তী পুগ্গলো ৱিহঞ্ঞতি কিলমতি, সো হঞ্ঞতীতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো ঞাতীনঞ্চ সখানঞ্চ মজ্ঝে সো ৱিকণ্ণকেন ৱিদ্ধো মচ্ছানুগো সুংসুমাৰো ৱিয পঞ্চ কামগুণে মনাপাতি গহেত্ৱা হঞ্ঞতি কিলমতি মহাৱিনাসং পাপুণাতিযেৱাতি.

এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা সুংসুমাৰো দেৱদত্তো, মচ্ছা বুদ্ধপৰিসা, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱিকণ্ণকজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[২৩৪] ৪. অসিতাভূজাতকৱণ্ণনা

ত্ৱমেৱ দানিমকৰাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং কুমাৰিকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰেকস্মিং দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং উপট্ঠাককুলে একা কুমাৰিকা অভিৰূপা সোভগ্গপ্পত্তা, সা ৱযপ্পত্তা সমানজাতিকং কুলং অগমাসি. সামিকো তং কিস্মিঞ্চি অমঞ্ঞমানো অঞ্ঞত্থ চিত্তৱসেন চৰতি. সা তস্স তং অত্তনি অনাদৰতং অগণেত্ৱা দ্ৱে অগ্গসাৱকে নিমন্তেত্ৱা দানং দত্ৱা ধম্মং সুণন্তী সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সা ততো পট্ঠায মগ্গফলসুখেন ৱীতিনামযমানা ‘‘সামিকোপি মং ন ইচ্ছতি, ঘৰাৱাসেন মে কম্মং নত্থি, পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মাতাপিতূনং আচিক্খিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তস্সা সা কিৰিযা ভিক্খূসু পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুককুলস্স ধীতা অত্থগৱেসিকা সামিকস্স অনিচ্ছভাৱং ঞত্ৱা অগ্গসাৱকানং ধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পুন মাতাপিতৰো আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা, এৱং অত্থগৱেসিকা, আৱুসো সা কুমাৰিকা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেসা কুলধীতা অত্থগৱেসিকা, পুব্বেপি অত্থগৱেসিকাযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. তদা বাৰাণসিৰাজা অত্তনো পুত্তস্স ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰস্স পৰিৱাৰসম্পত্তিং দিস্ৱা উপ্পন্নাসঙ্কো পুত্তং ৰট্ঠা পব্বাজেসি. সো অসিতাভুং নাম অত্তনো দেৱিং আদায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা মচ্ছমংসফলাফলানি খাদন্তো পণ্ণসালায নিৱাসং কপ্পেসি. সো একং কিন্নৰিং দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তো ‘‘ইমং পজাপতিং কৰিস্সামী’’তি অসিতাভুং অগণেত্ৱা তস্সা অনুপদং অগমাসি. সা তং কিন্নৰিং অনুবন্ধমানং দিস্ৱা ‘‘অযং মং অগণেত্ৱা কিন্নৰিং অনুবন্ধতি, কিং মে ইমিনা’’তি ৱিৰত্তচিত্তা হুত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো কসিণপৰিকম্মং কথাপেত্ৱা কসিণং ওলোকেন্তী অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা আগন্ত্ৱা অত্তনো পণ্ণসালায দ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ব্ৰহ্মদত্তোপি কিন্নৰিং অনুবন্ধন্তো ৱিচৰিত্ৱা তস্সা গতমগ্গম্পি অদিস্ৱা ছিন্নাসো হুত্ৱা পণ্ণসালাভিমুখোৱ আগতো. অসিতাভূ তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা মণিৱণ্ণে গগনতলে ঠিতা ‘‘অয্যপুত্ত, তং নিস্সায মযা ইদং ঝানসুখং লদ্ধ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৬৭. ‘‘ত্ৱমেৱ দানিমকৰ, যং কামো ব্যগমা তযি;

সোযং অপ্পটিসন্ধিকো, খৰছিন্নংৱ ৰেনুক’’ন্তি.

তত্থ ত্ৱমেৱ দানিমকৰাতি, অয্যপুত্ত, মং পহায কিন্নৰিং অনুবন্ধন্তো ত্ৱঞ্ঞেৱ ইদানি ইদং অকৰ. যং কামো ব্যগমা তযীতি যং মম তযি কামো ৱিগতো ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো, যস্স পহীনত্তা অহং ইমং ৱিসেসং পত্তাতি দীপেতি. সোযং অপ্পটিসন্ধিকোতি সো পন কামো ইদানি অপ্পটিসন্ধিকো জাতো, ন সক্কা পটিসন্ধিতুং. খৰছিন্নংৱ ৰেনুকন্তি খৰো ৱুচ্চতি ককচো, ৰেনুকং ৱুচ্চতি হত্থিদন্তো. যথা ককচেন ছিন্নো হত্থিদন্তো অপ্পটিসন্ধিকো হোতি, ন পুন পুৰিমনযেন অল্লীযতি, এৱং পুন ময্হং তযা সদ্ধিং চিত্তস্স ঘটনং নাম নত্থীতি ৱত্ৱা তস্স পস্সন্তস্সেৱ উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগমাসি.

সো তস্সা গতকালে পৰিদেৱমানো দুতিযং গাথমাহ –

১৬৮. ‘‘অত্ৰিচ্ছং অতিলোভেন, অতিলোভমদেন চ;

এৱং হাযতি অত্থম্হা, অহংৱ অসিতাভুযা’’তি.

তত্থ অত্ৰিচ্ছং অতিলোভেনাতি অত্ৰিচ্ছা ৱুচ্চতি অত্ৰ অত্ৰ ইচ্ছাসঙ্খাতা অপৰিযন্ততণ্হা, অতিলোভো ৱুচ্চতি অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তলোভো. অতিলোভমদেন চাতি পুৰিসমদং উপ্পাদনতো অতিলোভমদো নাম জাযতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – অত্ৰিচ্ছাৱসেন অত্ৰিচ্ছমানো পুগ্গলো অতিলোভেন চ অতিলোভমদেন চ যথা অহং অসিতাভুযা ৰাজধীতায পৰিহীনো, এৱং অত্থা হাযতীতি.

ইতি সো ইমায গাথায পৰিদেৱিত্ৱা অৰঞ্ঞে এককোৱ ৱসিত্ৱা পিতু অচ্চযেন গন্ত্ৱা ৰজ্জং গণ্হি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজপুত্তো চ ৰাজধীতা চ ইমে দ্ৱে জনা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অসিতাভূজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[২৩৫] ৫. ৱচ্ছনখজাতকৱণ্ণনা

সুখা ঘৰা ৱচ্ছনখাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰোজমল্লং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰাযস্মতো আনন্দস্স গিহিসহাযো. সো একদিৱসং আগমনত্থায থেৰস্স সাসনং পাহেসি, থেৰো সত্থাৰং আপুচ্ছিত্ৱা অগমাসি. সো থেৰং নানগ্গৰসভোজনং ভোজেত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো থেৰেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা থেৰং গিহিভোগেহি পঞ্চহি কামগুণেহি নিমন্তেন্তো ‘‘ভন্তে আনন্দ, মম গেহে পহূতং সৱিঞ্ঞাণকঅৱিঞ্ঞাণকৰতনং, ইদং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা তুয্হং দম্মি, এহি উভো অগাৰং অজ্ঝাৱসামা’’তি. থেৰো তস্স কামগুণেসু আদীনৱং কথেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘দিট্ঠো তে, আনন্দ, ৰোজো’’তি সত্থাৰা পুচ্ছিতো ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিমস্স কথেসী’’তি ৱুত্তে ‘‘ভন্তে, মং ৰোজো ঘৰাৱাসেন নিমন্তেসি, অথস্সাহং ঘৰাৱাসে চেৱ কামগুণেসু চ আদীনৱং কথেসি’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন খো, আনন্দ, ৰোজো মল্লো ইদানেৱ পব্বজিতে ঘৰাৱাসেন নিমন্তেসি, পুব্বেপি নিমন্তেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতৰস্মিং নিগমগামে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে বাৰাণসিং পাৱিসি. অথস্স বাৰাণসিসেট্ঠি আচাৰৱিহাৰে পসীদিত্ৱা গেহং নেত্ৱা ভোজেত্ৱা উয্যানে ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা তং পটিজগ্গন্তো উয্যানে ৱসাপেসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং উপ্পন্নসিনেহা অহেসুং.

অথেকদিৱসং বাৰাণসিসেট্ঠি বোধিসত্তে পেমৱিস্সাসৱসেন এৱং চিন্তেসি – ‘‘পব্বজ্জা নাম দুক্খা, মম সহাযং ৱচ্ছনখপৰিব্বাজকং উপ্পব্বাজেত্ৱা সব্বং ৱিভৱং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা তস্স দত্ৱা দ্ৱেপি সমগ্গৱাসং ৱসিস্সামা’’তি. সো একদিৱসং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে তেন সদ্ধিং মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘ভন্তে ৱচ্ছনখ, পব্বজ্জা নাম দুক্খা, সুখো ঘৰাৱাসো, এহি উভো সমগ্গা কামে পৰিভুঞ্জন্তা ৱসামা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৬৯. ‘‘সুখা ঘৰা ৱচ্ছনখ, সহিৰঞ্ঞা সভোজনা;

যত্থ ভুত্ৱা পিৱিত্ৱা চ, সযেয্যাথ অনুস্সুকো’’তি.

তত্থ সহিৰঞ্ঞাতি সত্তৰতনসম্পন্না. সভোজনাতি বহুখাদনীযভোজনীযা. যত্থ ভুত্ৱা পিৱিত্ৱা চাতি যেসু সহিৰঞ্ঞভোজনেসু ঘৰেসু নানগ্গৰসানি ভোজনানি পৰিভুঞ্জিত্ৱা নানাপানানি চ পিৱিত্ৱা. সযেয্যাথ অনুস্সুকোতি যেসু অলঙ্কতসিৰিসযনপিট্ঠে অনুস্সুকো হুত্ৱা সযেয্যাসি, তে ঘৰা নাম অতিৱিয সুখাতি.

অথস্স তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘মহাসেট্ঠি, ত্ৱং অঞ্ঞাণতায কামগিদ্ধো হুত্ৱা ঘৰাৱাসস্স গুণং, পব্বজ্জায চ অগুণং কথেসি, ঘৰাৱাসস্স তে অগুণং কথেস্সামি, সুণাহি দানী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৭০. ‘‘ঘৰা নানীহমানস্স, ঘৰা নাভণতো মুসা;

ঘৰা নাদিন্নদণ্ডস্স, পৰেসং অনিকুব্বতো;

এৱং ছিদ্দং দুৰভিসম্ভৱং, কো ঘৰং পটিপজ্জতী’’তি.

তত্থ ঘৰা নানীহমানস্সাতি নিচ্চকালং কসিগোৰক্খাদিকৰণেন অনীহমানস্স অৱাযমন্তস্স ঘৰা নাম নত্থি, ঘৰাৱাসো ন পতিট্ঠাতীতি অত্থো. ঘৰা নাভণতো মুসাতি খেত্তৱত্থুহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনং অত্থায অমুসাভণতোপি ঘৰা নাম নত্থি. ঘৰা নাদিন্নদণ্ডস্স, পৰেসং অনিকুব্বতোতি নাদিন্নদণ্ডস্সাতি অগ্গহিতদণ্ডস্স, নিক্খিত্তদণ্ডস্স পৰেসং অনিকুব্বতো ঘৰা নাম নত্থি. যো পন আদিন্নদণ্ডো হুত্ৱা পৰেসং দাসকম্মকৰাদীনং তস্মিং তস্মিং অপৰাধে অপৰাধানুৰূপং ৱধবন্ধনছেদনতাড়নাদিৱসেন কৰোতি, তস্সেৱ ঘৰাৱাসো সণ্ঠহতীতি অত্থো. এৱং ছিদ্দং দুৰভিসম্ভৱং, কো ঘৰং পটিপজ্জতীতি তং দানি এৱং এতেসং ঈহনাদীনং অকৰণে সতি তায তায পৰিহানিযা ছিদ্দং কৰণেপি সতি নিচ্চমেৱ কাতব্বতো দুৰভিসম্ভৱং দুৰাৰাধনীযং, নিচ্চং কৰোন্তস্সপি ৱা দুৰভিসম্ভৱমেৱ দুপ্পূৰং ঘৰাৱাসং ‘‘অহং নিপ্পৰিতস্সো হুত্ৱা অজ্ঝাৱসিস্সামী’’তি কো পটিপজ্জতীতি.

এৱং মহাসত্তো ঘৰাৱাসস্স দোসং কথেত্ৱা উয্যানমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিসেট্ঠি ৰোজো মল্লো অহোসি, ৱচ্ছনখপৰিব্বাজকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱচ্ছনখজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৩৬] ৬. বকজাতকৱণ্ণনা

ভদ্দকো ৱতযং পক্খীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা আনেত্ৱা দস্সিতং দিস্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস কুহকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে একস্মিং সৰে মচ্ছো হুত্ৱা মহাপৰিৱাৰো ৱসি. অথেকো বকো ‘‘মচ্ছে খাদিস্সামী’’তি সৰস্স আসন্নট্ঠানে সীসং পাতেত্ৱা পক্খে পসাৰেত্ৱা মন্দমন্দো মচ্ছে ওলোকেন্তো অট্ঠাসি তেসং পমাদং আগমযমানো. তস্মিং খণে বোধিসত্তো মচ্ছগণপৰিৱুতো গোচৰং গণ্হন্তো তং ঠানং পাপুণি. মচ্ছগণো তং বকং পস্সিত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৭১. ‘‘ভদ্দকো ৱতযং পক্খী, দিজো কুমুদসন্নিভো;

ৱূপসন্তেহি পক্খেহি, মন্দমন্দোৱ ঝাযতী’’তি.

তত্থ মন্দমন্দোৱ ঝাযতীতি অবলবলো ৱিয হুত্ৱা কিঞ্চি অজানন্তো ৱিয এককোৱ ঝাযতীতি.

অথ নং বোধিসত্তো ওলোকেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৭২. ‘‘নাস্স সীলং ৱিজানাথ, অনঞ্ঞায পসংসথ;

অম্হে দিজো ন পালেতি, তেন পক্খী ন ফন্দতী’’তি.

তত্থ অনঞ্ঞাযাতি অজানিত্ৱা. অম্হে দিজো ন পালেতীতি এস দিজো অম্হে ন ৰক্খতি ন গোপাযতি, ‘‘কতৰং নু খো এতেসু কবড়ং কৰিস্সামী’’তি উপধাৰেতি. তেন পক্খী ন ফন্দতীতি তেনাযং সকুণো ন ফন্দতি ন চলতীতি. এৱং ৱুত্তে মচ্ছগণো উদকং খোভেত্ৱা বকং পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বকো কুহকো ভিক্খু অহোসি, মচ্ছৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

বকজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৩৭] ৭. সাকেতজাতকৱণ্ণনা

কো নু খো ভগৱা হেতূতি ইদং সত্থা সাকেতং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো সাকেতং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পনেত্থ অতীতম্পি পচ্চুপ্পন্নম্পি হেট্ঠা এককনিপাতে (জা. অট্ঠ. ১.১.সাকেতজাতকৱণ্ণনা) কথিতমেৱ. তথাগতস্স পন ৱিহাৰং গতকালে ভিক্খূ ‘‘সিনেহো নামেস, ভন্তে, কথং পতিট্ঠাতী’’তি পুচ্ছন্তা পঠমং গাথমাহংসু –

১৭৩. ‘‘কো নু খো ভগৱা হেতু, একচ্চে ইধ পুগ্গলে;

অতীৱ হদযং নিব্বাতি, চিত্তঞ্চাপি পসীদতী’’তি.

তস্সত্থো – কো নু খো হেতু, যেন ইধেকচ্চে পুগ্গলে দিট্ঠমত্তেযেৱ হদযং অতিৱিয নিব্বাতি, সুৱাসিতস্স সীতস্স উদকস্স ঘটসহস্সেন পৰিসিত্তং ৱিয সীতলং হোতি, একচ্চে ন নিব্বাতি. একচ্চে দিট্ঠমত্তেযেৱ চিত্তং পসীদতি, মুদু হোতি, পেমৱসেন অল্লীযতি, একচ্চে ন অল্লীযতীতি.

অথ নেসং সত্থা পেমকাৰণং দস্সেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৭৪. ‘‘পুব্বেৱ সন্নিৱাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৱা;

এৱং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৱ যথোদকে’’তি.

তস্সত্থো – ভিক্খৱে, পেমং নামেতং দ্ৱীহি কাৰণেহি জাযতি, পুৰিমভৱে মাতা ৱা পিতা ৱা পুত্তো ৱা ধীতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা পতি ৱা ভৰিযা ৱা সহাযো ৱা মিত্তো ৱা হুত্ৱা যো যেন সদ্ধিং একট্ঠানে ৱুত্থপুব্বো, তস্স ইমিনা পুব্বেৱ সন্নিৱাসেন ভৱন্তৰেপি অনুবন্ধন্তো সো সিনেহো ন ৱিজহতি. ইমস্মিং অত্তভাৱে কতেন পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৱা এৱং তং জাযতে পেমং, ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি পেমং নাম জাযতি. যথা কিং? উপ্পলংৱ যথোদকেতি. ৱা-কাৰস্স ৰস্সত্তং কতং. সমুচ্চযত্থে চেস ৱুত্তো, তস্মা উপ্পলঞ্চ সেসং জলজপুপ্ফঞ্চ যথা উদকে জাযমানং দ্ৱে কাৰণানি নিস্সায জাযতি উদকঞ্চেৱ কললঞ্চ, তথা এতেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি পেমং জাযতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো চ ব্ৰাহ্মণী চ ইমে দ্ৱে জনা অহেসুং, পুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সাকেতজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[২৩৮] ৮. একপদজাতকৱণ্ণনা

ইঙ্ঘ একপদং, তাতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিৱাসী কিৰেস কুটুম্বিকো, অথস্স একদিৱসং অঙ্কে নিসিন্নো পুত্তো অত্থস্স দ্ৱাৰং নাম পঞ্হং পুচ্ছি. সো ‘‘বুদ্ধৱিসযো এস পঞ্হো, ন তং অঞ্ঞো কথেতুং সক্খিস্সতী’’তি পুত্তং গহেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অযং মে দাৰকো ঊৰুম্হি নিসিন্নো অত্থস্স দ্ৱাৰং নাম পঞ্হং পুচ্ছি, অহং তং অজানন্তো ইধাগতো, কথেথ, ভন্তে, ইমং পঞ্হ’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন খো, উপাসক, অযং দাৰকো ইদানেৱ অত্থগৱেসকো, পুব্বেপি অত্থগৱেসকোৱ হুত্ৱা ইমং পঞ্হং পণ্ডিতে পুচ্ছি, পোৰাণকপণ্ডিতাপিস্স কথেসুং, ভৱসঙ্খেপগতত্তা পন ন সল্লক্খেসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং লভি. অথস্স পুত্তো দহৰো কুমাৰো ঊৰুম্হি নিসীদিত্ৱা ‘‘তাত, ময্হং একপদং অনেকত্থনিস্সিতং একং কাৰণং কথেথা’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৭৫. ‘‘ইঙ্ঘ একপদং তাত, অনেকত্থপদস্সিতং;

কিঞ্চি সঙ্গাহিকং ব্ৰূসি, যেনত্থে সাধযেমসে’’তি.

তত্থ ইঙ্ঘাতি যাচনত্থে চোদনত্থে ৱা নিপাতো. একপদন্তি একং কাৰণপদং, একং কাৰণূপসঞ্হিতং ৱা ব্যঞ্জনপদং. অনেকত্থপদস্সিতন্তি অনেকানি অত্থপদানি কাৰণপদানি নিস্সিতং. কিঞ্চি সঙ্গাহিকং ব্ৰূসীতি কিঞ্চি একপদং বহূনং পদানং সঙ্গাহিকং ব্ৰূহি, অযমেৱ ৱা পাঠো. যেনত্থে সাধযেমসেতি যেন একেন পদেন অনেকত্থনিস্সিতেন মযং অত্তনো ৱুড্ঢিং সাধেয্যাম, তং মে কথেহীতি পুচ্ছি.

অথস্স পিতা কথেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৭৬. ‘‘দক্খেয্যেকপদং তাত, অনেকত্থপদস্সিতং;

তঞ্চ সীলেন সঞ্ঞুত্তং, খন্তিযা উপপাদিতং;

অলং মিত্তে সুখাপেতুং, অমিত্তানং দুখায চা’’তি.

তত্থ দক্খেয্যেকপদন্তি দক্খেয্যং একপদং. দক্খেয্যং নাম লাভুপ্পাদকস্স ছেকস্স কুসলস্স ঞাণসম্পযুত্তং ৱীৰিযং. অনেকত্থপদস্সিতন্তি এৱং ৱুত্তপ্পকাৰং ৱীৰিযং অনেকেহি অত্থপদেহি নিস্সিতং. কতৰেহীতি? সীলাদীহি. তেনেৱ ‘‘তঞ্চ সীলেন সঞ্ঞুত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – তঞ্চ পনেতং ৱীৰিযং আচাৰসীলসম্পযুত্তং অধিৱাসনখন্তিযা উপেতং মিত্তে সুখাপেতুং অমিত্তানঞ্চ দুক্খায অলং সমত্থং. কো হি নাম লাভুপ্পাদকঞাণসম্পযুত্তকুসলৱীৰিযসমন্নাগতো আচাৰখন্তিসম্পন্নো মিত্তে সুখাপেতুং, অমিত্তে ৱা দুক্খাপেতুং ন সক্কোতীতি.

এৱং বোধিসত্তো পুত্তস্স পঞ্হং কথেসি. সোপি পিতু কথিতনযেনেৱ অত্তনো অত্থং সাধেত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে পিতাপুত্তা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা. ‘‘তদা পুত্তো অযমেৱ পুত্তো অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

একপদজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[২৩৯] ৯. হৰিতমণ্ডূকজাতকৱণ্ণনা

আসীৱিসম্পি মং সন্তন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অজাতসত্তুং আৰব্ভ কথেসি. কোসলৰাজস্স হি পিতা মহাকোসলো বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো ধীতৰং দদমানো ধীতু ন্হানমূলং কাসিগামকং নাম অদাসি. সা অজাতসত্তুনা পিতুঘাতককম্মে কতে ৰঞ্ঞো সিনেহেন নচিৰস্সেৱ কালমকাসি. অজাতসত্তু মাতৰি কালকতাযপি তং গামং ভুঞ্জতেৱ. কোসলৰাজা ‘‘পিতুঘাতকস্স চোৰস্স মম কুলসন্তকং গামং ন দস্সামী’’তি তেন সদ্ধিং যুজ্ঝতি. কদাচি মাতুলস্স জযো হোতি, কদাচি ভাগিনেয্যস্স. যদা পন অজাতসত্তু জিনাতি, তদা সোমনস্সপ্পত্তো ৰথে ধজং উস্সাপেত্ৱা মহন্তেন যসেন নগৰং পৱিসতি. যদা পন পৰাজযতি, তদা দোমনস্সপ্পত্তো কঞ্চি অজানাপেত্ৱাৱ পৱিসতি. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অজাতসত্তু মাতুলং জিনিত্ৱা তুস্সতি, পৰাজিতো দোমনস্সপ্পত্তো হোতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস জিনিত্ৱা তুস্সতি, পৰাজিতো দোমনস্সপ্পত্তো হোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো নীলমণ্ডূকযোনিযং নিব্বত্তি. তদা মনুস্সা নদীকন্দৰাদীসু তত্থ তত্থ মচ্ছে গহণত্থায কুমীনানি ওড্ডেসুং. একস্মিং কুমীনে বহূ মচ্ছা পৱিসিংসু. অথেকো উদকাসীৱিসো মচ্ছে খাদন্তো তং কুমীনং পাৱিসি, বহূ মচ্ছা একতো হুত্ৱা তং খাদন্তা একলোহিতং অকংসু. সো পটিসৰণং অপস্সন্তো মৰণভযতজ্জিতো কুমীনমুখেন নিক্খমিত্ৱা ৱেদনাপ্পত্তো উদকপৰিযন্তে নিপজ্জি. নীলমণ্ডূকোপি তস্মিং খণে উপ্পতিত্ৱা কুমীনসূলমত্থকে নিপন্নো হোতি. আসীৱিসো ৱিনিচ্ছযট্ঠানং অলভন্তো তত্থ নিপন্নং তং দিস্ৱা ‘‘সম্ম নীলমণ্ডূক, ইমেসং মচ্ছানং কিৰিযা ৰুচ্চতি তুয্হ’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৭৭. ‘‘আসীৱিসম্পি মং সন্তং, পৱিট্ঠং কুমিনামুখং;

ৰুচ্চতে হৰিতামাতা, যং মং খাদন্তি মচ্ছকা’’তি.

তত্থ আসীৱিসম্পি মং সন্তন্তি মং আগতৱিসং সমানং. ৰুচ্চতে হৰিতামাতা, যং মং খাদন্তি মচ্ছকাতি এতং তৱ ৰুচ্চতি হৰিতমণ্ডূকপুত্তাতি ৱদতি.

অথ নং হৰিতমণ্ডূকো ‘‘আম, সম্ম, ৰুচ্চতী’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘সচে ত্ৱম্পি তৱ পদেসং আগতে মচ্ছে খাদসি, মচ্ছাপি অত্তনো পদেসং আগতং তং খাদন্তি, অত্তনো ৱিসযে পদেসে গোচৰভূমিযং অবলৱা নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৭৮. ‘‘ৱিলুম্পতেৱ পুৰিসো, যাৱস্স উপকপ্পতি;

যদা চঞ্ঞে ৱিলুম্পন্তি, সো ৱিলুত্তো ৱিলুম্পতী’’তি.

তত্থ ৱিলুম্পতেৱ পুৰিসো, যাৱস্স উপকপ্পতীতি যাৱ অস্স পুৰিসস্স ইস্সৰিযং উপকপ্পতি ইজ্ঝতি পৱত্ততি, তাৱ সো অঞ্ঞং ৱিলুম্পতিযেৱ. ‘‘যাৱ সো উপকপ্পতী’’তিপি পাঠো, যত্তকং কালং সো পুৰিসো সক্কোতি ৱিলুম্পিতুন্তি অত্থো. যদা চঞ্ঞে ৱিলুম্পন্তীতি যদা চ অঞ্ঞে ইস্সৰা হুত্ৱা ৱিলুম্পন্তি. সো ৱিলুত্তো ৱিলুম্পতীতি অথ সো ৱিলুম্পকো অঞ্ঞেহি ৱিলুম্পতি. ‘‘ৱিলুম্পতে’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. ‘‘ৱিলুম্পন’’ন্তিপি পঠন্তি, তস্সত্থো ন সমেতি. এৱং ‘‘ৱিলুম্পকো পুন ৱিলুম্পং পাপুণাতী’’তি বোধিসত্তেন অড্ডে ৱিনিচ্ছিতে উদকাসীৱিসস্স দুব্বলভাৱং ঞত্ৱা ‘‘পচ্চামিত্তং গণ্হিস্সামা’’তি মচ্ছগণা কুমীনমুখা নিক্খমিত্ৱা তত্থেৱ নং জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা পক্কমুং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা উদকাসীৱিসো অজাতসত্তু অহোসি, নীলমণ্ডূকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

হৰিতমণ্ডূকজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[২৪০] ১০. মহাপিঙ্গলজাতকৱণ্ণনা

সব্বো জনোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তে সত্থৰি আঘাতং বন্ধিত্ৱা নৱমাসচ্চযেন জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে পথৱিযং নিমুগ্গে জেতৱনৱাসিনো চ সকলৰট্ঠৱাসিনো চ ‘‘বুদ্ধপটিকণ্টকো দেৱদত্তো পথৱিযা গিলিতো, নিহতপচ্চামিত্তো দানি সম্মাসম্বুদ্ধো জাতো’’তি তুট্ঠহট্ঠা অহেসুং. তেসং কথং সুত্ৱা পৰম্পৰঘোসেন সকলজম্বুদীপৱাসিনো যক্খভূতদেৱগণা চ তুট্ঠহট্ঠা এৱ অহেসুং. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তে পথৱিযং নিমুগ্গে ‘বুদ্ধপটিকণ্টকো দেৱদত্তো পথৱিযা গিলিতো’তি মহাজনো অত্তমনো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তে মতে মহাজনো তুস্সতি চেৱ হসতি চ, পুব্বেপি তুস্সি চেৱ হসি চা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং মহাপিঙ্গলো নাম ৰাজা অধম্মেন ৱিসমেন ৰজ্জং কাৰেসি, ছন্দাদিৱসেন পাপকম্মানি কৰোন্তো দণ্ডবলিজঙ্ঘকহাপণাদিগ্গহণেন উচ্ছুযন্তে উচ্ছুং ৱিয মহাজনং পীড়েসি কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো, পৰেসু অনুদ্দযামত্তম্পি নামস্স নত্থি, গেহে ইত্থীনম্পি পুত্তধীতানম্পি অমচ্চব্ৰাহ্মণগহপতিকাদীনম্পি অপ্পিযো অমনাপো, অক্খিম্হি পতিতৰজং ৱিয, ভত্তপিণ্ডে সক্খৰা ৱিয, পণ্হিং ৱিজ্ঝিত্ৱা পৱিট্ঠকণ্টকো ৱিয চ অহোসি. তদা বোধিসত্তো মহাপিঙ্গলস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. মহাপিঙ্গলো দীঘৰত্তং ৰজ্জং কাৰেত্ৱা কালমকাসি. তস্মিং কালকতে সকলবাৰাণসিৱাসিনো হট্ঠতুট্ঠা মহাহসিতং হসিত্ৱা দাৰূনং সকটসহস্সেন মহাপিঙ্গলং ঝাপেত্ৱা অনেকেহি ঘটসহস্সেহি আড়াহনং নিব্বাপেত্ৱা বোধিসত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিত্ৱা ‘‘ধম্মিকো নো ৰাজা লদ্ধো’’তি হট্ঠতুট্ঠা নগৰে উস্সৱভেৰিং চৰাপেত্ৱা সমুস্সিতধজপটাকং নগৰং অলঙ্কৰিত্ৱা দ্ৱাৰে দ্ৱাৰে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা ৱিপ্পকিণ্ণলাজকুসুমমণ্ডিততলেসু অলঙ্কতমণ্ডপেসু নিসীদিত্ৱা খাদিংসু চেৱ পিৱিংসু চ.

বোধিসত্তোপি অলঙ্কতে মহাতলে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তস্স পল্লঙ্কৱৰস্স মজ্ঝে মহাযসং অনুভৱন্তো নিসীদি. অমচ্চা চ ব্ৰাহ্মণগহপতিৰট্ঠিকদোৱাৰিকাদযো চ ৰাজানং পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. অথেকো দোৱাৰিকো নাতিদূৰে ঠত্ৱা অস্সসন্তো পস্সসন্তো পৰোদি. বোধিসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘সম্ম দোৱাৰিক, মম পিতৰি কালকতে সব্বে তুট্ঠপহট্ঠা উস্সৱং কীড়ন্তা ৱিচৰন্তি, ত্ৱং পন ৰোদমানো ঠিতো, কিং নু খো মম পিতা তৱেৱ পিযো অহোসি মনাপো’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৭৯. ‘‘সব্বো জনো হিংসিতো পিঙ্গলেন, তস্মিং মতে পচ্চযা ৱেদযন্তি;

পিযো নু তে আসি অকণ্হনেত্তো, কস্মা নু ত্ৱং ৰোদসি দ্ৱাৰপালা’’তি.

তত্থ হিংসিতোতি নানপ্পকাৰেহি দণ্ডবলিআদীহি পীড়িতো. পিঙ্গলেনাতি পিঙ্গলক্খেন. তস্স কিৰ দ্ৱেপি অক্খীনি নিব্বিদ্ধপিঙ্গলানি বিড়াৰক্খিৱণ্ণানি অহেসুং, তেনেৱস্স ‘‘পিঙ্গলো’’তি নামং অকংসু. পচ্চযা ৱেদযন্তীতি পীতিযো পৱেদযন্তি. অকণ্হনেত্তোতি পিঙ্গলনেত্তো. কস্মা নু ত্ৱন্তি কেন নু কাৰণেন ত্ৱং ৰোদসি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘কস্মা তুৱ’’ন্তি পাঠো.

সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘নাহং, মহাৰাজ, ‘মহাপিঙ্গলো মতো’তি সোকেন ৰোদামি, সীসস্স মে সুখং জাতং. পিঙ্গলৰাজা হি পাসাদা ওতৰন্তো চ আৰোহন্তো চ কম্মাৰমুট্ঠিকায পহৰন্তো ৱিয ময্হং সীসে অট্ঠট্ঠ খটকে দেতি, সো পৰলোকং গন্ত্ৱাপি মম সীসে দদমানো ৱিয নিৰযপালানম্পি যমস্সপি সীলে খটকে দস্সতি, অথ নং তে ‘অতিৱিয অযং অম্হে বাধতী’তি পুন ইধেৱ আনেত্ৱা ৱিস্সজ্জেয্যুং, অথ মে সো পুনপি সীসে খটকে দদেয্যাতি ভযেনাহং ৰোদামী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৮০. ‘‘ন মে পিযো আসি অকণ্হনেত্তো, ভাযামি পচ্চাগমনায তস্স;

ইতো গতো হিংসেয্য মচ্চুৰাজং, সো হিংসিতো আনেয্য পুন ইধা’’তি.

অথ নং বোধিসত্তো ‘‘সো ৰাজা দাৰূনং ৱাহসহস্সেন দড্ঢো উদকঘটসতেহি সিত্তো, সাপিস্স আড়াহনভূমি সমন্ততো খতা, পকতিযাপি চ পৰলোকং গতা নাম অঞ্ঞত্থ গতিৱসা পুন তেনেৱ সৰীৰেন নাগচ্ছন্তি, মা ত্ৱং ভাযী’’তি তং সমস্সাসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৮১. ‘‘দড্ঢো ৱাহসহস্সেহি, সিত্তো ঘটসতেহি সো;

পৰিক্খতা চ সা ভূমি, মা ভাযি নাগমিস্সতী’’তি.

ততো পট্ঠায দোৱাৰিকো অস্সাসং পটিলভি. বোধিসত্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মহাপিঙ্গলো দেৱদত্তো অহোসি, পুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মহাপিঙ্গলজাতকৱণ্ণনা দসমা.

উপাহনৱগ্গো নৱমো.

তস্সুদ্দানং –

উপাহনং ৱীণাথূণং, ৱিকণ্ণকং অসিতাভু;

ৱচ্ছনখং বকঞ্চেৱ, সাকেতঞ্চ একপদং;

হৰিতমাতু পিঙ্গলং.