১০. সিঙ্গালৱগ্গো
[২৪১] ১. সব্বদাঠজাতকৱণ্ণনা
সিঙ্গালো মানত্থদ্ধোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তো অজাতসত্তুং পসাদেত্ৱা উপ্পাদিতং লাভসক্কাৰং চিৰট্ঠিতিকং কাতুং নাসক্খি, নাড়াগিৰিপযোজনে পাটিহাৰিযস্স দিট্ঠকালতো পট্ঠায তস্স সো লাভসক্কাৰো অন্তৰধাযি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো লাভসক্কাৰং উপ্পাদেত্ৱা চিৰট্ঠিতিকং কাতুং নাসক্খী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ অত্তনো উপ্পন্নং লাভসক্কাৰং অন্তৰধাপেতি, পুব্বেপি অন্তৰধাপেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুৰোহিতো অহোসি তিণ্ণং ৱেদানং অট্ঠাৰসন্নঞ্চ সিপ্পানং পাৰং গতো. সো পথৱীজযমন্তং নাম জানাতি. পথৱীজযমন্তোতি আৱট্টনমন্তো ৱুচ্চতি. অথেকদিৱসং বোধিসত্তো ‘‘তং মন্তং সজ্ঝাযিস্সামী’’তি একস্মিং অঙ্গণট্ঠানে পিট্ঠিপাসাণে নিসীদিত্ৱা সজ্ঝাযমকাসি. তং কিৰ মন্তং অঞ্ঞৱিহিতং ধিতিৱিৰহিতং সাৱেতুং ন সক্কা, তস্মা নং সো তথাৰূপে ঠানে সজ্ঝাযতি. অথস্স সজ্ঝাযনকালে একো সিঙ্গালো একস্মিং বিলে নিপন্নো তং মন্তং সুত্ৱাৱ পগুণমকাসি. সো কিৰ অনন্তৰাতীতে অত্তভাৱে পগুণপথৱীজযমন্তো একো ব্ৰাহ্মণো অহোসি. বোধিসত্তো সজ্ঝাযং কত্ৱা উট্ঠায ‘‘পগুণো ৱত মে অযং মন্তো’’তি আহ. সিঙ্গালো বিলা নিক্খমিত্ৱা ‘‘অম্ভো ব্ৰাহ্মণ, অযং মন্তো তযাপি মমেৱ পগুণতৰো’’তি ৱত্ৱা পলাযি. বোধিসত্তো ‘‘অযং সিঙ্গালো মহন্তং অকুসলং কৰিস্সতী’’তি ‘‘গণ্হথ গণ্হথা’’তি থোকং অনুবন্ধি. সিঙ্গালো পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পাৱিসি.
সো গন্ত্ৱা একং সিঙ্গালিং থোকং সৰীৰে ডংসি, ‘‘কিং, সামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘ময্হং জানাসি ন জানাসী’’তি আহ. সা ‘‘আম, জানামী’’তি সম্পটিচ্ছি. সো পথৱীজযমন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা অনেকানি সিঙ্গালসতানি আণাপেত্ৱা সব্বেপি হত্থিঅস্সসীহব্যগ্ঘসূকৰমিগাদযো চতুপ্পদে অত্তনো সন্তিকে অকাসি. কত্ৱা চ পন সব্বদাঠো নাম ৰাজা হুত্ৱা একং সিঙ্গালিং অগ্গমহেসিং অকাসি. দ্ৱিন্নং হত্থীনং পিট্ঠে সীহো তিট্ঠতি, সীহপিট্ঠে সব্বদাঠো সিঙ্গালো ৰাজা সিঙ্গালিযা অগ্গমহেসিযা সদ্ধিং নিসীদতি, মহন্তো যসো অহোসি. সো যসমহন্তেন পমজ্জিত্ৱা মানং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি সব্বচতুপ্পদপৰিৱুতো বাৰাণসিযা অৱিদূৰট্ঠানং সম্পাপুণি, পৰিসা দ্ৱাদসযোজনা অহোসি. সো অৱিদূৰে ঠিতোযেৱ ‘‘ৰজ্জং ৱা দেতু, যুদ্ধং ৱা’’তি ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. বাৰাণসিৱাসিনো ভীততসিতা নগৰদ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা অট্ঠংসু.
বোধিসত্তো ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, সব্বদাঠসিঙ্গালেন সদ্ধিং যুদ্ধং মম ভাৰো, ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো তেন সদ্ধিং যুজ্ঝিতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি ৰাজানঞ্চ নাগৰে চ সমস্সাসেত্ৱা ‘‘কিন্তি কত্ৱা নু খো সব্বদাঠো ৰজ্জং গহেস্সতি, পুচ্ছিস্সামি তাৱ ন’’ন্তি দ্ৱাৰট্টালকং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘সম্ম সব্বদাঠ, কিন্তি কত্ৱা ইমং ৰজ্জং গণ্হিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সীহনাদং নদাপেত্ৱা মহাজনং সদ্দেন সন্তাসেত্ৱা গণ্হিস্সামী’’তি. বোধিসত্তো ‘‘অত্থেত’’ন্তি ঞত্ৱা অট্টালকা ওৰুয্হ ‘‘সকলদ্ৱাদসযোজনিকবাৰাণসিনগৰৱাসিনো কণ্ণচ্ছিদ্দানি মাসপিট্ঠেন লঞ্জন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. মহাজনো ভেৰিযা আণং সুত্ৱা অন্তমসো বিড়ালে উপাদায সব্বচতুপ্পদানঞ্চেৱ অত্তনো চ কণ্ণচ্ছিদ্দানি যথা পৰস্স সদ্দং সোতুং ন সক্কা, এৱং মাসপিট্ঠেন লঞ্জি.
অথ বোধিসত্তো পুন অট্টালকং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘সব্বদাঠা’’তি আহ. ‘‘কিং, ব্ৰাহ্মণা’’তি? ‘‘ইমং ৰজ্জং কিন্তি কত্ৱা গণ্হিস্সসী’’তি? ‘‘সীহনাদং নদাপেত্ৱা মনুস্সে তাসেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা গণ্হিস্সামী’’তি. ‘‘সীহনাদং নদাপেতুং ন সক্খিস্সসি. জাতিসম্পন্না হি সুৰত্তহত্থপাদা কেসৰসীহৰাজানো তাদিসস্স জৰসিঙ্গালস্স আণং ন কৰিস্সন্তী’’তি. সিঙ্গালো মানত্থদ্ধো হুত্ৱা ‘‘অঞ্ঞে তাৱ সীহা তিট্ঠন্তু, যস্সাহং পিট্ঠে নিসিন্নো, তঞ্ঞেৱ নদাপেস্সামী’’তি আহ. ‘‘তেন হি নদাপেহি, যদি সক্কোসী’’তি. সো যস্মিং সীহে নিসিন্নো, তস্স ‘‘নদাহী’’তি পাদেন সঞ্ঞং অদাসি. সীহো হত্থিকুম্ভে মুখং উপ্পীড়েত্ৱা তিক্খত্তুং অপ্পটিৱত্তিযং সীহনাদং নদি. হত্থী সন্তাসপ্পত্তা হুত্ৱা সিঙ্গালং পাদমূলে পাতেত্ৱা পাদেনস্স সীসং অক্কমিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং অকংসু, সব্বদাঠো তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্তো. তেপি হত্থী সীহনাদং সুত্ৱা মৰণভযতজ্জিতা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণিংসু, ঠপেত্ৱা সীহে সেসাপি মিগসূকৰাদযো সসবিড়াৰপৰিযোসানা সব্বে চতুপ্পাদা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণিংসু. সীহা পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিংসু, দ্ৱাদসযোজনিকো মংসৰাসি অহোসি. বোধিসত্তো অট্টালকা ওতৰিত্ৱা নগৰদ্ৱাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘সব্বে অত্তনো কণ্ণেসু মাসপিট্ঠং অপনেত্ৱা মংসত্থিকা মংসং আহৰন্তূ’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি. মনুস্সা অল্লমংসং খাদিত্ৱা সেসং সুক্খাপেত্ৱা ৱল্লূৰমকংসু. তস্মিং কিৰ কালে ৱল্লূৰকৰণং উদপাদীতি ৱদন্তি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ইমা অভিসম্বুদ্ধগাথা ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি –
১৮২. ‘‘সিঙ্গালো মানত্থদ্ধো চ, পৰিৱাৰেন অত্থিকো;
পাপুণি মহতিং ভূমিং, ৰাজাসি সব্বদাঠিনং.
১৮৩. ‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি পৰিৱাৰৱা;
সো হি তত্থ মহা হোতি, সিঙ্গালো ৱিয দাঠিন’’ন্তি.
তত্থ মানত্থদ্ধোতি পৰিৱাৰং নিস্সায উপ্পন্নেন মানেন থদ্ধো. পৰিৱাৰেন অত্থিকোতি উত্তৰিম্পি পৰিৱাৰেন অত্থিকো হুত্ৱা. মহতিং ভূমিন্তি মহন্তং সম্পত্তিং. ৰাজাসি সব্বদাঠিনন্তি সব্বেসং দাঠীনং ৰাজা আসি. সো হি তত্থ মহা হোতীতি সো পৰিৱাৰসম্পন্নো পুৰিসো তেসু পৰিৱাৰেসু মহা নাম হোতি. সিঙ্গালো ৱিয দাঠিনন্তি যথা সিঙ্গালো দাঠীনং মহা অহোসি, এৱং মহা হোতি, অথ সো সিঙ্গালো ৱিয পমাদং আপজ্জিত্ৱা তং পৰিৱাৰং নিস্সায ৱিনাসং পাপুণাতীতি.
‘‘তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, ৰাজা সাৰিপুত্তো, পুৰোহিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সব্বদাঠজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[২৪২] ২. সুনখজাতকৱণ্ণনা
বালো ৱতাযং সুনখোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অম্বণকোট্ঠকে আসনসালায ভত্তভুঞ্জনসুনখং আৰব্ভ কথেসি. তং কিৰ জাতকালতো পট্ঠায পানীযহাৰকা গহেত্ৱা তত্থ পোসেসুং. সো অপৰভাগে তত্থ ভত্তং ভুঞ্জন্তো থূলসৰীৰো অহোসি. অথেকদিৱসং একো গামৱাসী পুৰিসো তং ঠানং পত্তো সুনখং দিস্ৱা পানীযহাৰকানং উত্তৰিসাটকঞ্চ কহাপণঞ্চ দত্ৱা গদ্দূলেন বন্ধিত্ৱা তং আদায পক্কামি. সো গহেত্ৱা নীযমানো ন ৱস্সি, দিন্নং দিন্নং খাদন্তো পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. অথ সো পুৰিসো ‘‘অযং ইদানি মং পিযাযতী’’তি গদ্দূলং মোচেসি, সো ৱিস্সট্ঠমত্তো একৱেগেন আসনসালমেৱ গতো. ভিক্খূ তং দিস্ৱা তেন গতকাৰণং জানিত্ৱা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, আসনসালায সুনখো বন্ধনমোক্খকুসলো ৱিস্সট্ঠমত্তোৱ পুন আগতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সো সুনখো ইদানেৱ বন্ধনমোক্খকুসলো, পুব্বেপি কুসলোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে একস্মিং মহাভোগকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ঘৰাৱাসং অগ্গহেসি. তদা বাৰাণসিযং একস্স মনুস্সস্স সুনখো অহোসি, সো পিণ্ডিভত্তং লভন্তো থূলসৰীৰো জাতো. অথেকো গামৱাসী বাৰাণসিং আগতো তং সুনখং দিস্ৱা তস্স মনুস্সস্স উত্তৰিসাটকঞ্চ কহাপণঞ্চ দত্ৱা সুনখং গহেত্ৱা চম্মযোত্তেন বন্ধিত্ৱা যোত্তকোটিযং গহেত্ৱা গচ্ছন্তো অটৱিমুখে একং সালং পৱিসিত্ৱা সুনখং বন্ধিত্ৱা ফলকে নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি. তস্মিং কালে বোধিসত্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন অটৱিং পটিপন্নো তং সুনখং যোত্তেন বন্ধিত্ৱা ঠপিতং দিস্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৮৪. ‘‘বালো ৱতাযং সুনখো, যো ৱৰত্তং ন খাদতি;
বন্ধনা চ পমুঞ্চেয্য, অসিতো চ ঘৰং ৱজে’’তি.
তত্থ পমুঞ্চেয্যাতি পমোচেয্য, অযমেৱ ৱা পাঠো. অসিতো চ ঘৰং ৱজেতি অসিতো সুহিতো হুত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং গচ্ছেয্য.
তং সুত্ৱা সুনখো দুতিযং গাথমাহ –
১৮৫. ‘‘অট্ঠিতং মে মনস্মিং মে, অথো মে হদযে কতং;
কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, যাৱ পস্সুপতূ জনো’’তি.
তত্থ অট্ঠিতং মে মনস্মিং মেতি যং তুম্হে কথেথ, তং মযা অধিট্ঠিতমেৱ, মনস্মিংযেৱ মে এতং. অথো মে হদযে কতন্তি অথ চ পন মে তুম্হাকং ৱচনং হদযে কতমেৱ. কালঞ্চ পটিকঙ্খামীতি কালং পটিমানেমি. যাৱ পস্সুপতূ জনোতি যাৱাযং মহাজনো পসুপতু নিদ্দং ওক্কমতু, তাৱাহং কালং পটিমানেমি. ইতৰথা হি ‘‘অযং সুনখো পলাযতী’’তি ৰৱো উপ্পজ্জেয্য, তস্মা ৰত্তিভাগে সব্বেসং সুত্তকালে চম্মযোত্তং খাদিত্ৱা পলাযিস্সামীতি. সো এৱং ৱত্ৱা মহাজনে নিদ্দং ওক্কন্তে যোত্তং খাদিত্ৱা সুহিতো হুত্ৱা পলাযিত্ৱা অত্তনো সামিকানং ঘৰমেৱ গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সুনখোৱ এতৰহি সুনখো, পণ্ডিতপুৰিসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সুনখজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[২৪৩] ৩. গুত্তিলজাতকৱণ্ণনা
সত্ততন্তিং সুমধুৰন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে ভিক্খূ দেৱদত্তং আহংসু – ‘‘আৱুসো দেৱদত্ত, সম্মাসম্বুদ্ধো তুয্হং আচৰিযো, ত্ৱং সম্মাসম্বুদ্ধং নিস্সায তীণি পিটকানি উগ্গণ্হি, চত্তাৰি ঝানানি উপ্পাদেসি, আচৰিযস্স নাম পটিসত্তুনা ভৱিতুং ন যুত্ত’’ন্তি. দেৱদত্তো ‘‘কিং পন মে, আৱুসো, সমণো গোতমো আচৰিযো, ননু মযা অত্তনো বলেনেৱ তীণি পিটকানি উগ্গহিতানি, চত্তাৰি ঝানানি উপ্পাদিতানী’’তি আচৰিযং পচ্চক্খাসি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো আচৰিযং পচ্চক্খায সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিসত্তু হুত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ আচৰিযং পচ্চক্খায মম পটিসত্তু হুত্ৱা ৱিনাসং পাপুণাতি, পুব্বেপি পত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো গন্ধব্বকুলে নিব্বত্তি, ‘‘গুত্তিলকুমাৰো’’তিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো গন্ধব্বসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্ৱা গুত্তিলগন্ধব্বো নাম সকলজম্বুদীপে অগ্গগন্ধব্বো অহোসি. সো দাৰাভৰণং অকত্ৱা অন্ধে মাতাপিতৰো পোসেসি. তদা বাৰাণসিৱাসিনো ৱাণিজা ৱণিজ্জায উজ্জেনিনগৰং গন্ত্ৱা উস্সৱে ঘুট্ঠে ছন্দকং সংহৰিত্ৱা বহুং মালাগন্ধৱিলেপনঞ্চ খজ্জভোজ্জাদীনি চ আদায কীড়নট্ঠানে সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ৱেতনং দত্ৱা একং গন্ধব্বং আনেথা’’তি আহংসু. তেন চ সমযেন উজ্জেনিযং মূসিলো নাম জেট্ঠগন্ধব্বো হোতি, তে তং পক্কোসাপেত্ৱা অত্তনো গন্ধব্বং কাৰেসুং.
মূসিলো ৱীণং ৱাদন্তো ৱীণং উত্তমমুচ্ছনায মুচ্ছিত্ৱা ৱাদেসি. তেসং গুত্তিলগন্ধব্বস্স গন্ধব্বে জাতপৰিচযানং তস্স গন্ধব্বং কিলঞ্জকণ্ডূৱনং ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠাসি, একোপি পহট্ঠাকাৰং ন দস্সেসি. মূসিলো তেসু তুট্ঠাকাৰং অদস্সেন্তেসু ‘‘অতিখৰং কত্ৱা ৱাদেমি মঞ্ঞে’’তি মজ্ঝিমমুচ্ছনায মুচ্ছিত্ৱা মজ্ঝিমসৰেন ৱাদেসি, তে তত্থপি মজ্ঝত্তাৱ অহেসুং. অথ সো ‘‘ইমে ন কিঞ্চি জানন্তি মঞ্ঞে’’তি সযম্পি অজাননকো ৱিয হুত্ৱা তন্তিযো সিথিলে ৱাদেসি, তে তত্থপি ন কিঞ্চি আহংসু. অথ নে মূসিলো ‘‘অম্ভো ৱাণিজা, কিং নু খো মযি ৱীণং ৱাদেন্তে তুম্হে ন তুস্সথা’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং ৱীণং ৱাদেসি, মযঞ্হি ‘অযং ৱীণং মুচ্ছেতী’তি সঞ্ঞং অকৰিম্হা’’তি. ‘‘কিং পন তুম্হে মযা উত্তৰিতৰং আচৰিযং জানাথ, উদাহু অত্তনো অজাননভাৱেন ন তুস্সথা’’তি. ৱাণিজা ‘‘বাৰাণসিযং গুত্তিলগন্ধব্বস্স ৱীণাসদ্দং সুতপুব্বানং তৱ ৱীণাসদ্দো ইত্থীনং দাৰকে তোসাপনসদ্দো ৱিয হোতী’’তি আহংসু. ‘‘তেন হি, হন্দ, তুম্হেহি দিন্নপৰিব্বযং পটিগ্গণ্হথ, ন ময্হং এতেনত্থো, অপিচ খো পন বাৰাণসিং গচ্ছন্তা মং গণ্হিত্ৱা গচ্ছেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা গমনকালে তং আদায বাৰাণসিং গন্ত্ৱা তস্স ‘‘এতং গুত্তিলস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি আচিক্খিত্ৱা সকসকনিৱেসনং অগমিংসু.
মূসিলো বোধিসত্তস্স গেহং পৱিসিত্ৱা লগ্গেত্ৱা ঠপিতং বোধিসত্তস্স জাতিৱীণং দিস্ৱা গহেত্ৱা ৱাদেসি, অথ বোধিসত্তস্স মাতাপিতৰো অন্ধভাৱেন তং অপস্সন্তা ‘‘মূসিকা মঞ্ঞে ৱীণং খাদন্তী’’তি সঞ্ঞায ‘‘সুসূ’’তি আহংসু. তস্মিং কালে মূসিলো ৱীণং ঠপেত্ৱা বোধিসত্তস্স মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘আচৰিযস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হিতুং উজ্জেনিতো আগতোম্হী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি ৱুত্তে ‘‘কহং আচৰিযো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱিপ্পৱুত্থো, তাত, অজ্জ আগমিস্সতী’’তি সুত্ৱা তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা বোধিসত্তং আগতং দিস্ৱা তেন কতপটিসন্থাৰো অত্তনো আগতকাৰণং আৰোচেসি. বোধিসত্তো অঙ্গৱিজ্জাপাঠকো, সো তস্স অসপ্পুৰিসভাৱং ঞত্ৱা ‘‘গচ্ছ তাত, নত্থি তৱ সিপ্প’’ন্তি পটিক্খিপি. সো বোধিসত্তস্স মাতাপিতূনং পাদে গহেত্ৱা উপকাৰং কৰোন্তো তে আৰাধেত্ৱা ‘‘সিপ্পং মে দাপেথা’’তি যাচি. বোধিসত্তো মাতাপিতূহি পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানো তে অতিক্কমিতুং অসক্কোন্তো সিপ্পং অদাসি. সো বোধিসত্তেনেৱ সদ্ধিং ৰাজনিৱেসনং গচ্ছতি. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘কো এস, আচৰিযা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ময্হং অন্তেৱাসিকো, মহাৰাজা’’তি. সো অনুক্কমেন ৰঞ্ঞো ৱিস্সাসিকো অহোসি. বোধিসত্তো আচৰিযমুট্ঠিং অকত্ৱা অত্তনো জানননিযামেন সব্বং সিপ্পং সিক্খাপেত্ৱা ‘‘নিট্ঠিতং তে, তাত, সিপ্প’’ন্তি আহ.
সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং সিপ্পং পগুণং, ইদঞ্চ বাৰাণসিনগৰং সকলজম্বুদীপে অগ্গনগৰং, আচৰিযোপি মহল্লকো, ইধেৱ মযা ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি. সো আচৰিযং আহ – ‘‘আচৰিয অহং ৰাজানং উপট্ঠহিস্সামী’’তি. আচৰিযো ‘‘সাধু, তাত, ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ‘‘অম্হাকং অন্তেৱাসিকো দেৱং উপট্ঠাতুং ইচ্ছতি, দেয্যধম্মমস্স জানাথা’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ৰঞ্ঞা ‘‘তুম্হাকং দেয্যধম্মতো উপড্ঢং লভিস্সতী’’তি ৱুত্তে তং পৱত্তিং মূসিলস্স আৰোচেসি. মূসিলো ‘‘অহং তুম্হেহি সমকঞ্ঞেৱ লভন্তো উপট্ঠহিস্সামি, ন অলভন্তো’’তি আহ. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘ননু অহং তুম্হাকং জাননসিপ্পং সব্বং জানামী’’তি? ‘‘আম, জানাসী’’তি. ‘‘এৱং সন্তে কস্মা ময্হং উপড্ঢং দেতী’’তি? বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘যদি এৱং তুম্হেহি সমকং সিপ্পং দস্সেতুং সক্কোন্তো সমকং লভিস্সতী’’তি আহ. বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো ৱচনং তস্স আৰোচেত্ৱা তেন ‘‘সাধু দস্সেস্সামী’’তি ৱুত্তে ৰঞ্ঞো তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘সাধু দস্সেতু, কতৰদিৱসং সাকচ্ছা হোতূ’’তি ৱুত্তে ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে হোতু, মহাৰাজা’’তি আহ.
ৰাজা মূসিলং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং আচৰিযেন সদ্ধিং সাকচ্ছং কৰিস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, দেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘আচৰিযেন সদ্ধিং ৱিগ্গহো নাম ন ৱট্টতি, মা কৰী’’তি ৱাৰিযমানোপি ‘‘অলং, মহাৰাজ, হোতুযেৱ মে আচৰিযেন সদ্ধিং সত্তমে দিৱসে সাকচ্ছা, কতৰস্স জানিভাৱং জানিস্সামা’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘ইতো কিৰ সত্তমে দিৱসে আচৰিযগুত্তিলো চ অন্তেৱাসিকমূসিলো চ ৰাজদ্ৱাৰে অঞ্ঞমঞ্ঞং সাকচ্ছং কত্ৱা সিপ্পং দস্সেস্সন্তি, নাগৰা সন্নিপতিত্ৱা সিপ্পং পস্সন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি.
বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং মূসিলো দহৰো তৰুণো, অহং মহল্লকো পৰিহীনথামো, মহল্লকস্স কিৰিযা নাম ন সম্পজ্জতি. অন্তেৱাসিকে নাম পৰাজিতেপি ৱিসেসো নত্থি, অন্তেৱাসিকস্স পন জযে সতি পত্তব্বলজ্জতো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা মৰণং ৱৰতৰ’’ন্তি. সো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা মৰণভযেন নিৱত্ততি, লজ্জাভযেন গচ্ছতি. এৱমস্স গমনাগমনং কৰোন্তস্সেৱ ছ দিৱসা অতিক্কন্তা, তিণানি মতানি, জঙ্ঘমগ্গো নিব্বত্তি. তস্মিং খণে সক্কস্স ভৱনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো আৱজ্জমানো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘গুত্তিলগন্ধব্বো অন্তেৱাসিকস্স ভযেন অৰঞ্ঞে মহাদুক্খং অনুভোতি, এতস্স মযা অৱস্সযেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱেগেন গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স পুৰতো ঠত্ৱা ‘‘আচৰিয, কস্মা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘সক্কোহমস্মী’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘অহং খো, দেৱৰাজ, অন্তেৱাসিকতো পৰাজযভযেন অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৮৬. ‘‘সত্ততন্তিং সুমধুৰং, ৰামণেয্যং অৱাচযিং;
সো মং ৰঙ্গম্হি অৱ্হেতি, সৰণং মে হোতি কোসিযা’’তি.
তস্সত্থো – অহং, দেৱৰাজ, মূসিলং নাম অন্তেৱাসিকং সত্ততন্তিং সুমধুৰং ৰামণেয্যং ৱীণং অত্তনো জানননিযামেন সিক্খাপেসিং, সো মং ইদানি ৰঙ্গমণ্ডলে পক্কোসতি, তস্স মে ত্ৱং, কোসিযগোত্ত, সৰণং হোহীতি.
সক্কো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘মা ভাযি, অহং তে তাণঞ্চ লেণঞ্চা’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
১৮৭. ‘‘অহং তং সৰণং সম্ম, অহমাচৰিযপূজকো;
ন তং জযিস্সতি সিস্সো, সিস্সমাচৰিয জেস্সসী’’তি.
তত্থ অহং তং সৰণন্তি অহং সৰণং অৱস্সযো পতিট্ঠা হুত্ৱা তং তাযিস্সামি. সম্মাতি পিযৱচনমেতং. সিস্সমাচৰিয, জেস্সসীতি, আচৰিয, ত্ৱং ৱীণং ৱাদযমানো সিস্সং জিনিস্সসি. অপিচ ত্ৱং ৱীণং ৱাদেন্তো একং তন্তিং ছিন্দিত্ৱা ছ ৱাদেয্যাসি, ৱীণায তে পকতিসদ্দো ভৱিস্সতি. মূসিলোপি তন্তিং ছিন্দিস্সতি, অথস্স ৱীণায সদ্দো ন ভৱিস্সতি. তস্মিং খণে সো পৰাজযং পাপুণিস্সতি. অথস্স পৰাজযভাৱং ঞত্ৱা দুতিযম্পি ততিযম্পি চতুত্থম্পি পঞ্চমম্পি সত্তমম্পি তন্তিং ছিন্দিত্ৱা সুদ্ধদণ্ডকমেৱ ৱাদেয্যাসি, ছিন্নতন্তিকোটীহি সৰো নিক্খমিত্ৱা সকলং দ্ৱাদসযোজনিকং বাৰাণসিনগৰং ছাদেত্ৱা ঠস্সতীতি.
এৱং ৱত্ৱা সক্কো বোধিসত্তস্স তিস্সো পাসকঘটিকা দত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ৱীণাসদ্দেনেৱ পন সকলনগৰে ছাদিতে ইতো একং পাসকঘটিকং আকাসে খিপেয্যাসি, অথ তে পুৰতো ওতৰিত্ৱা তীণি অচ্ছৰাসতানি নচ্চিস্সন্তি. তাসং নচ্চনকালে চ দুতিযং খিপেয্যাসি, অথাপৰানিপি তীণি সতানি ওতৰিত্ৱা তৱ ৱীণাধুৰে নচ্চিস্সন্তি. ততো ততিযং খিপেয্যাসি, অথাপৰানি তীণি সতানি ওতৰিত্ৱা ৰঙ্গমণ্ডলে নচ্চিস্সন্তি. অহম্পি তে সন্তিকং আগমিস্সামি, গচ্ছ মা ভাযী’’তি বোধিসত্তং অস্সাসেসি. বোধিসত্তো পুব্বণ্হসমযে গেহং অগমাসি. নাগৰা ৰাজদ্ৱাৰসমীপে মণ্ডপং কত্ৱা ৰঞ্ঞো আসনং পঞ্ঞপেসুং. ৰাজা পাসাদা ওতৰিত্ৱা অলঙ্কতমণ্ডপে পল্লঙ্কমজ্ঝে নিসীদি, দ্ৱাদসসহস্সা অলঙ্কতিত্থিযো অমচ্চব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযো চ ৰাজানং পৰিৱাৰযিংসু, সব্বে নাগৰা সন্নিপতিংসু, ৰাজঙ্গণে চক্কাতিচক্কে মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধিংসু.
বোধিসত্তোপি ন্হাতানুলিত্তো নানগ্গৰসভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীণং গাহাপেত্ৱা অত্তনো পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সক্কো অদিস্সমানকাযেন আগন্ত্ৱা আকাসে অট্ঠাসি, বোধিসত্তোযেৱ নং পস্সতি. মূসিলোপি আগন্ত্ৱা অত্তনো আসনে নিসীদি. মহাজনো পৰিৱাৰেসি, আদিতোৱ দ্ৱেপি সমসমং ৱাদযিংসু. মহাজনো দ্ৱিন্নম্পি ৱাদিতেন তুট্ঠো উক্কুট্ঠিসহস্সানি পৱত্তেসি. সক্কো আকাসে ঠত্ৱা বোধিসত্তঞ্ঞেৱ সাৱেন্তো ‘‘একং তন্তিং ছিন্দা’’তি আহ. বোধিসত্তো তন্তিং ছিন্দি, সা ছিন্নাপি ছিন্নকোটিযা সৰং মুঞ্চতেৱ, দেৱগন্ধব্বং ৱিয ৱত্ততি. মূসিলোপি তন্তিং ছিন্দি, ততো সদ্দো ন নিক্খমি. আচৰিযো দুতিযম্পি ছিন্দি …পে… সত্তমম্পি ছিন্দি. সুদ্ধদণ্ডকং ৱাদেন্তস্স সদ্দো নগৰং ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি. চেলুক্খেপসহস্সানি চেৱ উক্কুট্ঠিসহস্সানি চ পৱত্তযিংসু. বোধিসত্তো একং পাসকং আকাসে খিপি, তীণি অচ্ছৰাসতানি ওতৰিত্ৱা নচ্চিংসু. এৱং দুতিযে চ ততিযে চ খিত্তে তীণি তীণি অচ্ছৰাসতানি ওতৰিত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ নচ্চিংসু.
তস্মিং খণে ৰাজা মহাজনস্স ইঙ্গিতসঞ্ঞং অদাসি, মহাজনো উট্ঠায ‘‘ত্ৱং আচৰিযেন সদ্ধিং ৱিৰুজ্ঝিত্ৱা ‘সমকাৰং কৰোমী’তি ৱাযমসি, অত্তনো পমাণং ন জানাসী’’তি মূসিলং তজ্জেত্ৱা গহিতগহিতেহেৱ পাসাণদণ্ডাদীহি সংচুণ্ণেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা পাদে গহেত্ৱা সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডেসি. ৰাজা তুট্ঠচিত্তো ঘনৱস্সং ৱস্সাপেন্তো ৱিয বোধিসত্তস্স বহুং ধনং অদাসি, তথা নাগৰা. সক্কো বোধিসত্তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘অহং তে, পণ্ডিত, সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং গাহাপেত্ৱা পচ্ছা মাতলিং পেসেস্সামি, ত্ৱং সহস্সযুত্তং ৱেজযন্তৰথৱৰং অভিৰুয্হ দেৱলোকং আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
অথ নং গন্ত্ৱা পণ্ডুকম্বলসিলাযং নিসিন্নং ‘‘কহং গতাত্থ, মহাৰাজা’’তি দেৱধীতৰো পুচ্ছিংসু. সক্কো তাসং তং কাৰণং ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা বোধিসত্তস্স সীলঞ্চ গুণঞ্চ ৱণ্ণেসি. দেৱধীতৰো ‘‘মহাৰাজ, মযম্পি আচৰিযং দট্ঠুকামা, ইধ নং আনেহী’’তি আহংসু. সক্কো মাতলিং আমন্তেত্ৱা ‘‘তাত, দেৱচ্ছৰা গুত্তিলগন্ধব্বং দট্ঠুকামা, গচ্ছ নং ৱেজযন্তৰথে নিসীদাপেত্ৱা আনেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি গন্ত্ৱা বোধিসত্তং আনেসি. সক্কো বোধিসত্তেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৱা ‘‘দেৱকঞ্ঞা কিৰ তে, আচৰিয, গন্ধব্বং সোতুকামা’’তি আহ. ‘‘মযং মহাৰাজ, গন্ধব্বা নাম সিপ্পং নিস্সায জীৱাম, মূলং লভন্তা ৱাদেয্যামা’’তি. ‘‘ৱাদেহি, অহং তে মূলং দস্সামী’’তি. ‘‘ন ময্হং অঞ্ঞেন মূলেনত্থো, ইমা পন দেৱধীতৰো অত্তনো অত্তনো কল্যাণকম্মং কথেন্তু, এৱাহং ৱাদেস্সামী’’তি. অথ নং দেৱধীতৰো আহংসু – ‘‘অম্হেহি কতং কল্যাণকম্মং পচ্ছা তুম্হাকং কথেস্সাম, গন্ধব্বং কৰোহি আচৰিযা’’তি. বোধিসত্তো সত্তাহং দেৱতানং গন্ধব্বং অকাসি, তং দিব্বগন্ধব্বং অভিভৱিত্ৱা পৱত্তি. সত্তমে দিৱসে আদিতো পট্ঠায দেৱধীতানং কল্যাণকম্মং পুচ্ছি. একং কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে একস্স ভিক্খুনো উত্তমৱত্থং দত্ৱা সক্কস্স পৰিচাৰিকা হুত্ৱা নিব্বত্তং অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰং উত্তমৱত্থদেৱকঞ্ঞং ‘‘ত্ৱং পুৰিমভৱে কিং কম্মং কত্ৱা নিব্বত্তা’’তি পুচ্ছি. তস্স পুচ্ছনাকাৰো চ ৱিস্সজ্জনা চ ৱিমানৱত্থুম্হি আগতমেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ –
‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা, ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
‘‘ৱত্থুত্তমদাযিকা নাৰী, পৱৰা হোতি নৰেসু নাৰীসু;
এৱং পিযৰূপদাযিকা মনাপং, দিব্বং সা লভতে উপেচ্চ ঠানং.
‘‘তস্সা মে পস্স ৱিমানং, অচ্ছৰা কামৱণ্ণিনীহমস্মি;
অচ্ছৰাসহস্সস্সাহং, পৱৰা পস্স পুঞ্ঞানং ৱিপাকং.
‘‘তেন মেতাদিসো ৱণ্ণো, তেন মে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ মে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
‘‘তেনম্হি এৱং জলিতানুভাৱা;
ৱণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. (ৱি. ৱ. ৩২৯-৩৩১, ৩৩৩-৩৩৬);
অপৰা পিণ্ডায চৰমানস্স ভিক্খুনো পূজনত্থায পুপ্ফানি অদাসি, অপৰা ‘‘চেতিযে গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকং দেথা’’তি গন্ধে অদাসি, অপৰা মধুৰানি ফলাফলানি অদাসি, অপৰা উচ্ছুৰসং অদাসি, অপৰা কস্সপদসবলস্স চেতিযে গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকং অদাসি, অপৰা মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ কুলগেহে ৱাসং উপগতানং সন্তিকে ধম্মং অস্সোসি, অপৰা নাৱায উপকট্ঠায ৱেলায ভুত্তস্স ভিক্খুনো উদকে ঠত্ৱা উদকং অদাসি, অপৰা অগাৰমজ্ঝে ৱসমানা অক্কোধনা হুত্ৱা সস্সুসসুৰৱত্তং অকাসি, অপৰা অত্তনো লদ্ধকোট্ঠাসতোপি সংৱিভাগং কত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জি, সীলৱতী চ অহোসি, অপৰা পৰগেহে দাসী হুত্ৱা নিক্কোধনা নিম্মানা অত্তনো লদ্ধকোট্ঠাসতো সংৱিভাগং কত্ৱা দেৱৰঞ্ঞো পৰিচাৰিকা হুত্ৱা নিব্বত্তা (ৱি. ৱ. অট্ঠ. ৩২৮-৩৩৬). এৱং সব্বাপি গুত্তিলৱিমানৱত্থুস্মিং আগতা ছত্তিংস দেৱধীতা যং যং কম্মং কত্ৱা তত্থ নিব্বত্তা, সব্বং বোধিসত্তো পুচ্ছি. তাপিস্স অত্তনো কতকম্মং গাথাহিযেৱ কথেসুং. তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, স্ৱাহং ইধাগন্ত্ৱা অপ্পমত্তকেনপি কম্মেন পটিলদ্ধদিব্বসম্পত্তিযো অস্সোসিং. ইতো দানি পট্ঠায মনুস্সলোকং গন্ত্ৱা দানাদীনি কুসলকম্মানেৱ কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘স্ৱাগতং ৱত মে অজ্জ, সুপ্পভাতং সুহুট্ঠিতং;
যং অদ্দসামি দেৱতাযো, অচ্ছৰাকামৱণ্ণিযো.
‘‘ইমাসাহং ধম্মং সুত্ৱা, কাহামি কুসলং বহুং;
দানেন সমচৰিযায, সংযমেন দমেন চ;
স্ৱাহং তত্থ গমিস্সামি, যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচৰে’’তি. (ৱি. ৱ. ৬১৭-৬১৮);
অথ নং সত্তাহচ্চযেন দেৱৰাজা মাতলিসঙ্গাহকং আণাপেত্ৱা ৰথে নিসীদাপেত্ৱা বাৰাণসিমেৱ পেসেসি. সো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা দেৱলোকে অত্তনা দিট্ঠকাৰণং মনুস্সানং আচিক্খি. ততো পট্ঠায মনুস্সা সউস্সাহা পুঞ্ঞানি কাতুং মঞ্ঞিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মূসিলো দেৱদত্তো অহোসি, সক্কো অনুৰুদ্ধো, ৰাজা আনন্দো, গুত্তিলগন্ধব্বো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
গুত্তিলজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[২৪৪] ৪. ৱিগতিচ্ছজাতকৱণ্ণনা
যং পস্সতি ন তং ইচ্ছতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং পলাযিকং পৰিব্বাজকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সকলজম্বুদীপে পটিৱাদং অলভিত্ৱা সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা ‘‘কো মযা সদ্ধিং ৱাদং কাতুং সমত্থো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি সুত্ৱা মহাজনপৰিৱুতো জেতৱনং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং চতুপৰিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেন্তং পঞ্হং পুচ্ছি. অথস্স সত্থা তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পঞ্হং পুচ্ছি, সো তং কথেতুং অসক্কোন্তো উট্ঠায পলাযি. নিসিন্নপৰিসা ‘‘একপদেনেৱ ৱো, ভন্তে, পৰিব্বাজকো নিগ্গহিতো’’তি আহংসু. সত্থা ‘‘নাহং, উপাসকা, ইদানেৱেতং একপদেনেৱ নিগ্গণ্হামি, পুব্বেপি নিগ্গণ্হিংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা দীঘৰত্তং হিমৱন্তে ৱসি. সো পব্বতা ওৰুয্হ একং নিগমগামং নিস্সায গঙ্গানিৱত্তনে পণ্ণসালাযং ৱাসং কপ্পেসি. অথেকো পৰিব্বাজকো সকলজম্বুদীপে পটিৱাদং অলভিত্ৱা তং নিগমং পত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো কোচি মযা সদ্ধিং ৱাদং কাতুং সমত্থো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্থী’’তি বোধিসত্তস্স আনুভাৱং সুত্ৱা মহাজনপৰিৱুতো তস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা নিসীদি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘ৱণ্ণগন্ধপৰিভাৱিতং গঙ্গাপানীযং পিৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. পৰিব্বাজকো ৱাদেন ওত্থৰন্তো ‘‘কা গঙ্গা, ৱালুকা গঙ্গা, উদকং গঙ্গা, ওৰিমতীৰং গঙ্গা, পাৰিমতীৰং গঙ্গা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘ত্ৱং পন, পৰিব্বাজক, ঠপেত্ৱা উদকং ৱালুকং ওৰিমতীৰং পাৰিমতীৰঞ্চ কহং গঙ্গং লভিস্সসী’’তি আহ. পৰিব্বাজকো অপ্পটিভানো হুত্ৱা উট্ঠায পলাযি. তস্মিং পলাতে বোধিসত্তো নিসিন্নপৰিসায ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অৱোচ –
১৮৮. ‘‘যং পস্সতি ন তং ইচ্ছতি, যঞ্চ ন পস্সতি তং কিৰিচ্ছতি;
মঞ্ঞামি চিৰং চৰিস্সতি, ন হি তং লচ্ছতি যং স ইচ্ছতি.
১৮৯. ‘‘যং লভতি ন তেন তুস্সতি, যঞ্চ পত্থেতি লদ্ধং হীড়েতি;
ইচ্ছা হি অনন্তগোচৰা, ৱিগতিচ্ছান নমো কৰোমসে’’তি.
তত্থ যং পস্সতীতি যং উদকাদিং পস্সতি, তং গঙ্গাতি ন ইচ্ছতি. যঞ্চ ন পস্সতীতি যঞ্চ উদকাদিৱিনিমুত্তং গঙ্গং ন পস্সতি, তং কিৰিচ্ছতি. মঞ্ঞামি চিৰং চৰিস্সতীতি অহং এৱং মঞ্ঞামি – অযং পৰিব্বাজকো এৱৰূপং গঙ্গং পৰিযেসন্তো চিৰং চৰিস্সতি. যথা ৱা উদকাদিৱিনিমুত্তং গঙ্গং, এৱং ৰূপাদিৱিনিমুত্তং অত্তানম্পি পৰিযেসন্তো সংসাৰে চিৰং চৰিস্সতি. ন হি তং লচ্ছতীতি চিৰং চৰন্তোপি যং তং এৱৰূপং গঙ্গং ৱা অত্তানং ৱা ইচ্ছতি, তং ন লচ্ছতি. যং লভতীতি যং উদকং ৱা ৰূপাদিং ৱা লভতি, তেন ন তুস্সতি. যঞ্চ পত্থেতি লদ্ধং হীড়েতীতি এৱং লদ্ধেন অতুস্সন্তো যং যং সম্পত্তিং পত্থেতি, তং তং লভিত্ৱা ‘‘কিং এতাযা’’তি হীড়েতি অৱমঞ্ঞতি. ইচ্ছা হি অনন্তগোচৰাতি লদ্ধং হীড়েত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আৰম্মণং ইচ্ছনতো অযং ইচ্ছা নাম তণ্হা অনন্তগোচৰা. ৱিগতিচ্ছান নমো কৰোমসেতি তস্মা যে ৱিগতিচ্ছা বুদ্ধাদযো, তেসং মযং নমক্কাৰং কৰোমাতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পৰিব্বাজকো এতৰহি পৰিব্বাজকো অহোসি, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱিগতিচ্ছজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[২৪৫] ৫. মূলপৰিযাযজাতকৱণ্ণনা
কালো ঘসতি ভূতানীতি ইদং সত্থা উক্কট্ঠং নিস্সায সুভগৱনে ৱিহৰন্তো মূলপৰিযাযসুত্তন্তং আৰব্ভ কথেসি. তদা কিৰ পঞ্চসতা ব্ৰাহ্মণা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সাসনে পব্বজিত্ৱা তীণি পিটকানি উগ্গণ্হিত্ৱা মানমদমত্তা হুত্ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধোপি তীণেৱ পিটকানি জানাতি, মযম্পি তানি জানাম, এৱং সন্তে কিং তস্স অম্হেহি নানাকৰণ’’ন্তি বুদ্ধুপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, পটিপক্খা হুত্ৱা চৰন্তি.
অথেকদিৱসং সত্থা তেসু আগন্ত্ৱা অত্তনো সন্তিকে নিসিন্নেসু অট্ঠহি ভূমীহি পটিমণ্ডেত্ৱা মূলপৰিযাযসুত্তন্তং কথেসি, তে ন কিঞ্চি সল্লক্খেসুং. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘মযং অম্হেহি সদিসা পণ্ডিতা নত্থী’তি মানং কৰোম, ইদানি পন ন কিঞ্চি জানাম, বুদ্ধেহি সদিসো পণ্ডিতো নাম নত্থি, অহো বুদ্ধগুণা নামা’’তি. তে ততো পট্ঠায নিহতমানা হুত্ৱা উদ্ধটদাঠা ৱিয সপ্পা নিব্বিসেৱনা জাতা. সত্থা উক্কট্ঠাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা ৱেসালিং গন্ত্ৱা গোতমকচেতিযে গোতমকসুত্তন্তং নাম কথেসি, দসসহস্সিলোকধাতু কম্পি, তং সুত্ৱা তে ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু. মূলপৰিযাযসুত্তন্তপৰিযোসানে পন সত্থৰি উক্কট্ঠাযং ৱিহৰন্তেযেৱ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অহো বুদ্ধানং আনুভাৱো, তে নাম ব্ৰাহ্মণপব্বজিতা তথা মানমদমত্তা ভগৱতা মূলপৰিযাযদেসনায নিহতমানা কতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাহং ইমে এৱং মানপগ্গহিতসিৰে ৱিচৰন্তে নিহতমানে অকাসিংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেসি. তে পঞ্চসতাপি নিট্ঠিতসিপ্পা সিপ্পে অনুযোগং দত্ৱা ‘‘যত্তকং মযং জানাম, আচৰিযোপি তত্তকমেৱ, ৱিসেসো নত্থী’’তি মানত্থদ্ধা হুত্ৱা আচৰিযস্স সন্তিকং ন গচ্ছন্তি, ৱত্তপটিৱত্তং ন কৰোন্তি. তে একদিৱসং আচৰিযে বদৰিৰুক্খমূলে নিসিন্নে তং ৱম্ভেতুকামা বদৰিৰুক্খং নখেন আকোটেত্ৱা ‘‘নিস্সাৰোৱাযং ৰুক্খো’’তি আহংসু. বোধিসত্তো অত্তনো ৱম্ভনভাৱং ঞত্ৱা অন্তেৱাসিকে ‘‘একং ৱো পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি আহ. তে হট্ঠতুট্ঠা ‘‘ৱদেথ, কথেস্সামা’’তি. আচৰিযো পঞ্হং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৯০. ‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৱ সহত্তনা;
যো চ কালঘসো ভূতো, স ভূতপচনিং পচী’’তি.
তত্থ কালোতি পুৰেভত্তকালোপি পচ্ছাভত্তকালোপীতি এৱমাদি. ভূতানীতি সত্তাধিৱচনমেতং, ন কালো ভূতানং চম্মমংসাদীনি লুঞ্চিত্ৱা খাদতি, অপিচ খো নেসং আযুৱণ্ণবলানি খেপেন্তো যোব্বঞ্ঞং মদ্দন্তো আৰোগ্যং ৱিনাসেন্তো ঘসতি খাদতীতি ৱুচ্চতি. এৱং ঘসন্তো চ ন কিঞ্চি ৱজ্জেতি, সব্বানেৱ ঘসতি. ন কেৱলঞ্চ ভূতানেৱ, অপিচ খো সহত্তনা অত্তানম্পি ঘসতি, পুৰেভত্তকালো পচ্ছাভত্তকালং ন পাপুণাতি. এস নযো পচ্ছাভত্তকালাদীসু. যো চ কালঘসো ভূতোতি খীণাসৱস্সেতং অধিৱচনং. সো হি অৰিযমগ্গেন আযতিং পটিসন্ধিকালং খেপেত্ৱা খাদিত্ৱা ঠিতত্তা ‘‘কালঘসো ভূতো’’তি ৱুচ্চতি. স ভূতপচনিং পচীতি সো যাযং তণ্হা অপাযেসু ভূতে পচতি, তং ঞাণগ্গিনা পচি দহি ভস্মমকাসি, তেন ‘‘ভূতপচনিং পচী’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘পজনি’’ন্তিপি পাঠো, জনিকং নিব্বত্তকিন্তি অত্থো.
ইমং পঞ্হং সুত্ৱা মাণৱেসু একোপি জানিতুং সমত্থো নাম নাহোসি. অথ নে বোধিসত্তো ‘‘মা খো তুম্হে ‘অযং পঞ্হো তীসু ৱেদেসু অত্থী’তি সঞ্ঞং অকত্থ, তুম্হে ‘যমহং জানামি, তং সব্বং জানামা’তি মঞ্ঞমানা মং বদৰিৰুক্খসদিসং কৰোথ, মম তুম্হেহি অঞ্ঞাতস্স বহুনো জাননভাৱং ন জানাথ, গচ্ছথ সত্তমে দিৱসে কালং দম্মি, এত্তকেন কালেন ইমং পঞ্হং চিন্তেথা’’তি. তে বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা সত্তাহং চিন্তেত্ৱাপি পঞ্হস্স নেৱ অন্তং, ন কোটিং পস্সিংসু. তে সত্তমদিৱসে আচৰিযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিত্ৱা ‘‘কিং, ভদ্ৰমুখা, জানিত্থ পঞ্হ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন জানামা’’তি ৱদিংসু. অথ বোধিসত্তো তে গৰহমানো দুতিযং গাথমাহ –
১৯১. ‘‘বহূনি নৰসীসানি, লোমসানি ব্ৰহানি চ;
গীৱাসু পটিমুক্কানি, কোচিদেৱেত্থ কণ্ণৱা’’তি.
তস্সত্থো – বহূনি নৰানং সীসানি দিস্সন্তি, সব্বানি চ তানি লোমসানি, সব্বানি মহন্তানি গীৱাসুযেৱ ঠপিতানি, ন তালফলং ৱিয হত্থেন গহিতানি, নত্থি তেসং ইমেহি ধম্মেহি নানাকৰণং. এত্থ পন কোচিদেৱ কণ্ণৱাতি অত্তানং সন্ধাযাহ. কণ্ণৱাতি পঞ্ঞৱা, কণ্ণছিদ্দং পন ন কস্সচি নত্থি. ইতি তে মাণৱকে ‘‘কণ্ণছিদ্দমত্তমেৱ তুম্হাকং বালানং অত্থি, ন পঞ্ঞা’’তি গৰহিত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি. তে সুত্ৱা – ‘‘অহো আচৰিযা নাম মহন্তা’’তি খমাপেত্ৱা নিহতমানা বোধিসত্তং উপট্ঠহিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পঞ্চসতা মাণৱকা ইমে ভিক্খূ অহেসুং, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মূলপৰিযাযজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[২৪৬] ৬. বালোৱাদজাতকৱণ্ণনা
হন্ত্ৱা ছেত্ৱা ৱধিত্ৱা চাতি ইদং সত্থা ৱেসালিং উপনিস্সায কূটাগাৰসালাযং ৱিহৰন্তো সীহসেনাপতিং আৰব্ভ কথেসি. সো হি ভগৱন্তং সৰণং গন্ত্ৱা নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে সমংসকভত্তং অদাসি. নিগণ্ঠা তং সুত্ৱা কুপিতা অনত্তমনা তথাগতং ৱিহেঠেতুকামা ‘‘সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং ভুঞ্জতী’’তি অক্কোসিংসু. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো ‘সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং ভুঞ্জতী’তি সদ্ধিং পৰিসায অক্কোসন্তো আহিণ্ডতী’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো ইদানেৱ মং উদ্দিস্সকতমংসখাদনেন গৰহতি, পুব্বেপি গৰহিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায হিমৱন্ততো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং ভিক্খায পাৱিসি. অথেকো কুটুম্বিকো ‘‘তাপসং ৱিহেঠেস্সামী’’তি ঘৰং পৱেসেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা মচ্ছমংসেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমং মংসং তুম্হেযেৱ উদ্দিস্স পাণে মাৰেত্ৱা কতং, ইদং অকুসলং মা অম্হাকমেৱ, তুম্হাকম্পি হোতূ’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৯২. ‘‘হন্ত্ৱা ছেত্ৱা ৱধিত্ৱা চ, দেতি দানং অসঞ্ঞতো;
এদিসং ভত্তং ভুঞ্জমানো, স পাপেন উপলিপ্পতী’’তি.
তত্থ হন্ত্ৱাতি পহৰিত্ৱা. ছেত্ৱাতি কিলমেত্ৱা. ৱধিত্ৱাতি মাৰেত্ৱা. দেতি দানং অসঞ্ঞতোতি অসঞ্ঞতো দুস্সীলো এৱং কত্ৱা দানং দেতি. এদিসং ভত্তং ভুঞ্জমানো, স পাপেন উপলিপ্পতীতি এদিসং উদ্দিস্সকতভত্তং ভুঞ্জমানো সো সমণোপি পাপেন উপলিপ্পতি সংযুজ্জতিযেৱাতি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –
১৯৩. ‘‘পুত্তদাৰম্পি চে হন্ত্ৱা, দেতি দানং অসঞ্ঞতো;
ভুঞ্জমানোপি সপ্পঞ্ঞো, ন পাপেন উপলিপ্পতী’’তি.
তত্থ ভুঞ্জমানোপি সপ্পঞ্ঞোতি তিট্ঠতু অঞ্ঞং মংসং, পুত্তদাৰং ৱধিত্ৱাপি দুস্সীলেন দিন্নং সপ্পঞ্ঞো খন্তিমেত্তাদিগুণসম্পন্নো তং ভুঞ্জমানোপি পাপেন ন উপলিপ্পতীতি. এৱমস্স বোধিসত্তো ধম্মং কথেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কুটুম্বিকো নিগণ্ঠো নাটপুত্তো অহোসি, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
বালোৱাদজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[২৪৭] ৭. পাদঞ্জলিজাতকৱণ্ণনা
অদ্ধা পাদঞ্জলী সব্বেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লাড়ুদাযীথেৰং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি দিৱসে দ্ৱে অগ্গসাৱকা পঞ্হং ৱিনিচ্ছিনন্তি, ভিক্খূ পঞ্হং সুণন্তা থেৰে পসংসন্তি. লাড়ুদাযীথেৰো পন পৰিসন্তৰে নিসিন্নো ‘‘এতে অম্হেহি সমং কিং জানন্তী’’তি ওট্ঠং ভঞ্জি. তং দিস্ৱা থেৰা উট্ঠায পক্কমিংসু, পৰিসা ভিজ্জি. ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো লাড়ুদাযী, দ্ৱে অগ্গসাৱকে গৰহিত্ৱা ওট্ঠং ভঞ্জী’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি লাড়ুদাযী ঠপেত্ৱা ওট্ঠভঞ্জনং ততো উত্তৰি অঞ্ঞং ন জানাতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. ৰঞ্ঞো পাদঞ্জলী নাম পুত্তো লালো দন্ধপৰিসক্কনো অহোসি. অপৰভাগে ৰাজা কালমকাসি. অমচ্চা ৰঞ্ঞো মতকিচ্চানি কত্ৱা ‘‘তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি মন্তযমানা ৰাজপুত্তং পাদঞ্জলিং আহংসু. বোধিসত্তো পন ‘‘অযং কুমাৰো লালো দন্ধপৰিসক্কনো, পৰিগ্গহেত্ৱা নং অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি আহ. অমচ্চা ৱিনিচ্ছযং সজ্জেত্ৱা কুমাৰং সমীপে নিসীদাপেত্ৱা অড্ডং ৱিনিচ্ছিনন্তা ন সম্মা ৱিনিচ্ছিনিংসু. তে অস্সামিকং সামিকং কত্ৱা কুমাৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘কীদিসং, কুমাৰ, সুট্ঠু অড্ডং ৱিনিচ্ছিনিম্হা’’তি. সো ওট্ঠং ভঞ্জি. বোধিসত্তো ‘‘পণ্ডিতো ৱত মঞ্ঞে কুমাৰো, অসম্মাৱিনিচ্ছিতভাৱো তেন ঞাতো ভৱিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো পঠমং গাথমাহ –
১৯৪. ‘‘অদ্ধা পাদঞ্জলী সব্বে, পঞ্ঞায অতিৰোচতি;
তথা হি ওট্ঠং ভঞ্জতি, উত্তৰিং নূন পস্সতী’’তি.
তস্সত্থো – একংসেন পাদঞ্জলিকুমাৰো সব্বে অম্হে পঞ্ঞায অতিৰোচতি. তথা হি ওট্ঠং ভঞ্জতি, নূন উত্তৰিং অঞ্ঞং কাৰণং পস্সতীতি.
তে অপৰস্মিম্পি দিৱসে ৱিনিচ্ছযং সজ্জেত্ৱা অঞ্ঞং অড্ডং সুট্ঠু ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ‘‘কীদিসং, দেৱ, সুট্ঠু ৱিনিচ্ছিনিত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. সো পুনপি ওট্ঠমেৱ ভঞ্জি. অথস্স অন্ধবালভাৱং ঞত্ৱা বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –
১৯৫. ‘‘নাযং ধম্মং অধম্মং ৱা, অত্থানত্থঞ্চ বুজ্ঝতি;
অঞ্ঞত্ৰ ওট্ঠনিব্ভোগা, নাযং জানাতি কিঞ্চন’’ন্তি.
অমচ্চা পাদঞ্জলিকুমাৰস্স লালভাৱং ঞত্ৱা বোধিসত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পাদঞ্জলী লাড়ুদাযী অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
পাদঞ্জলিজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[২৪৮] ৮. কিংসুকোপমজাতকৱণ্ণনা
সব্বেহি কিংসুকো দিট্ঠোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কিংসুকোপমসুত্তন্তং আৰব্ভ কথেসি. চত্তাৰো হি ভিক্খূ তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা কম্মট্ঠানং যাচিংসু, সত্থা তেসং কম্মট্ঠানং কথেসি. তে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি অগমিংসু. তেসু একো ছ ফস্সাযতনানি পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি, একো পঞ্চক্খন্ধে, একো চত্তাৰো মহাভূতে, একো অট্ঠাৰস ধাতুযো. তে অত্তনো অত্তনো অধিগতৱিসেসং সত্থু আৰোচেসুং. অথেকস্স ভিক্খুনো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘ইমেসং কম্মট্ঠানানি নানা, নিব্বানং একং, কথং সব্বেহি অৰহত্তং পত্ত’’ন্তি. সো সত্থাৰং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘কিং তে, ভিক্খু, কিংসুকদিট্ঠভাতিকেহি নানত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘ইদং নো, ভন্তে, কাৰণং কথেথা’’তি ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্স চত্তাৰো পুত্তা অহেসুং. তে একদিৱসং সাৰথিং পক্কোসেত্ৱা ‘‘মযং, সম্ম, কিংসুকং দট্ঠুকামা, কিংসুকৰুক্খং নো দস্সেহী’’তি আহংসু. সাৰথি ‘‘সাধু, দস্সেস্সামী’’তি ৱত্ৱা চতুন্নম্পি একতো অদস্সেত্ৱা জেট্ঠৰাজপুত্তং তাৱ ৰথে নিসীদাপেত্ৱা অৰঞ্ঞং নেত্ৱা ‘‘অযং কিংসুকো’’তি খাণুককালে কিংসুকং দস্সেসি. অপৰস্স বহলপলাসকালে, অপৰস্স পুপ্ফিতকালে, অপৰস্স ফলিতকালে. অপৰভাগে চত্তাৰোপি ভাতৰো একতো নিসিন্না ‘‘কিংসুকো নাম কীদিসো’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. ততো একো ‘‘সেয্যাথাপি ঝামথূণো’’তি আহ. দুতিযো ‘‘সেয্যথাপি নিগ্ৰোধৰুক্খো’’তি, ততিযো ‘‘সেয্যথাপি মংসপেসী’’তি, চতুত্থো ‘‘সেয্যথাপি সিৰীসো’’তি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স কথায অপৰিতুট্ঠা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, কিংসুকো নাম কীদিসো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তুম্হেহি কিং কথিত’’ন্তি ৱুত্তে অত্তনা কথিতনীহাৰং ৰঞ্ঞো কথেসুং. ৰাজা ‘‘চতূহিপি তুম্হেহি কিংসুকো দিট্ঠো, কেৱলং ৱো কিংসুকস্স দস্সেন্তো সাৰথি ‘ইমস্মিং কালে কিংসুকো কীদিসো, ইমস্মিং কীদিসো’তি ৱিভজিত্ৱা ন পুচ্ছিতো, তেন ৱো কঙ্খা উপ্পন্না’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১৯৬. ‘‘সব্বেহি কিংসুকো দিট্ঠো, কিং ন্ৱেত্থ ৱিচিকিচ্ছথ;
ন হি সব্বেসু ঠানেসু, সাৰথী পৰিপুচ্ছিতো’’তি.
তত্থ ন হি সব্বেসু ঠানেসু, সাৰথী পৰিপুচ্ছিতোতি সব্বেহি ৱো কিংসুকো দিট্ঠো, কিং নু তুম্হে এত্থ ৱিচিকিচ্ছথ, সব্বেসু ঠানেসু কিংসুকোৱেসো, তুম্হেহি পন ন হি সব্বেসু ঠানেসু সাৰথি পৰিপুচ্ছিতো, তেন ৱো কঙ্খা উপ্পন্নাতি.
সত্থা ইমং কাৰণং দস্সেত্ৱা ‘‘যথা, ভিক্খু, তে চত্তাৰো ভাতিকা ৱিভাগং কত্ৱা অপুচ্ছিতত্তা কিংসুকে কঙ্খং উপ্পাদেসুং, এৱং ত্ৱম্পি ইমস্মিং ধম্মে কঙ্খং উপ্পাদেসী’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
১৯৭. ‘‘এৱং সব্বেহি ঞাণেহি, যেসং ধম্মা অজানিতা;
তে ৱে ধম্মেসু কঙ্খন্তি, কিংসুকস্মিংৱ ভাতৰো’’তি.
তস্সত্থো – যথা তে ভাতৰো সব্বেসু ঠানেসু কিংসুকস্স অদিট্ঠত্তা কঙ্খিংসু, এৱং সব্বেহি ৱিপস্সনাঞাণেহি যেসং সব্বে ছফস্সাযতনখন্ধভূতধাতুভেদা ধম্মা অজানিতা, সোতাপত্তিমগ্গস্স অনধিগতত্তা অপ্পটিৱিদ্ধা, তে ৱে তেসু ফস্সাযতনাদিধম্মেসু কঙ্খন্তি যথা একস্মিংযেৱ কিংসুকস্মিং চত্তাৰো ভাতৰোতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিৰাজা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কিংসুকোপমজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[২৪৯] ৯. সালকজাতকৱণ্ণনা
একপুত্তকো ভৱিস্সসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং মহাথেৰং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰেকং কুমাৰকং পব্বাজেত্ৱা পীড়েন্তো তত্থ ৱিহৰতি. সামণেৰো পীড়ং সহিতুং অসক্কোন্তো উপ্পব্বজি. থেৰো গন্ত্ৱা তং উপলাপেতি ‘‘কুমাৰ, তৱ চীৱৰং তৱেৱ ভৱিস্সতি পত্তোপি, মম সন্তকং পত্তচীৱৰম্পি তৱেৱ ভৱিস্সতি, এহি পব্বজাহী’’তি. সো ‘‘নাহং পব্বজিস্সামী’’তি ৱত্ৱাপি পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানো পব্বজি. অথ নং পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায পুন থেৰো ৱিহেঠেসি. সো পীড়ং অসহন্তো পুন উপ্পব্বজিত্ৱা অনেকৱাৰং যাচন্তেপি তস্মিং ‘‘ত্ৱং নেৱ মং সহসি, ন ৱিনা ৱত্তিতুং সক্কোসি, গচ্ছ ন পব্বজিস্সামী’’তি ন পব্বজি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, সুহদযো ৱত সো দাৰকো মহাথেৰস্স আসযং ঞত্ৱা ন পব্বজী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস সুহদযো, পুব্বেপি সুহদযোৱ, একৱাৰং এতস্স দোসং দিস্ৱা ন পুন উপগচ্ছী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ধঞ্ঞৱিক্কযেন জীৱিকং কপ্পেসি. অঞ্ঞতৰোপি অহিতুণ্ডিকো একং মক্কটং সিক্খাপেত্ৱা ওসধং গাহাপেত্ৱা তেন সপ্পং কীড়াপেন্তো জীৱিকং কপ্পেসি. সো বাৰাণসিযং উস্সৱে ঘুট্ঠে উস্সৱং কীড়িতুকামো ‘‘ইমং মা পমজ্জী’’তি তং মক্কটং তস্স ধঞ্ঞৱাণিজস্স হত্থে ঠপেত্ৱা উস্সৱং কীড়িত্ৱা সত্তমে দিৱসে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কহং মক্কটো’’তি পুচ্ছি. মক্কটো সামিকস্স সদ্দং সুত্ৱাৱ ধঞ্ঞাপণতো ৱেগেন নিক্খমি. অথ নং সো ৱেড়ুপেসিকায পিট্ঠিযং পোথেত্ৱা আদায উয্যানং গন্ত্ৱা একমন্তে বন্ধিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি. মক্কটো তস্স নিদ্দাযনভাৱং ঞত্ৱা অত্তনো বন্ধনং মোচেত্ৱা পলাযিত্ৱা অম্বৰুক্খং আৰুয্হ অম্বপক্কং খাদিত্ৱা অট্ঠিং অহিতুণ্ডিকস্স সৰীৰে পাতেসি. সো পবুজ্ঝিত্ৱা উল্লোকেন্তো তং দিস্ৱা ‘‘মধুৰৱচনেন নং ৱঞ্চেত্ৱা ৰুক্খা ওতাৰেত্ৱা গণ্হিস্সামী’’তি তং উপলাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৯৮. ‘‘একপুত্তকো ভৱিস্সসি, ত্ৱঞ্চ নো হেস্সসি ইস্সৰো কুলে;
ওৰোহ দুমস্মা সালক, এহি দানি ঘৰকং ৱজেমসে’’তি.
তস্সত্থো – ত্ৱং ময্হং একপুত্তকো ভৱিস্সসি, কুলে চ মে ভোগানং ইস্সৰো, এতম্হা ৰুক্খা ওতৰ, এহি অম্হাকং ঘৰং গমিস্সাম. সালকাতি নামেন আলপন্তো আহ.
তং সুত্ৱা মক্কটো দুতিযং গাথমাহ –
১৯৯. ‘‘ননু মং সুহদযোতি মঞ্ঞসি, যঞ্চ মং হনসি ৱেড়ুযট্ঠিযা;
পক্কম্বৱনে ৰমামসে, গচ্ছ ত্ৱং ঘৰকং যথাসুখ’’ন্তি.
তত্থ ননু মং সুহদযোতি মঞ্ঞসীতি ননু ত্ৱং মং ‘‘সুহদযো’’তি মঞ্ঞসি, ‘‘সুহদযো অয’’ন্তি মঞ্ঞসীতি অত্থো. যঞ্চ মং হনসি ৱেড়ুযট্ঠিযাতি যং মং এৱং অতিমঞ্ঞসি, যঞ্চ ৱেড়ুপেসিকায হনসি, তেনাহং নাগচ্ছামীতি দীপেতি. অথ নং ‘‘মযং ইমস্মিং পক্কম্বৱনে ৰমামসে, গচ্ছ ত্ৱং ঘৰকং যথাসুখ’’ন্তি ৱত্ৱা উপ্পতিত্ৱা ৱনং পাৱিসি. অহিতুণ্ডিকোপি অনত্তমনো অত্তনো গেহং অগমাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো সামণেৰো অহোসি, অহিতুণ্ডিকো মহাথেৰো, ধঞ্ঞৱাণিজো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সালকজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[২৫০] ১০. কপিজাতকৱণ্ণনা
অযং ইসী উপসমসংযমে ৰতোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্স হি কুহকভাৱো ভিক্খূসু পাকটো জাতো. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো ভিক্খু নিয্যানিকে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা কুহকৱত্তং পূৰেতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, এস ভিক্খু ইদানেৱ, পুব্বেপি কুহকোযেৱ, অগ্গিমত্তস্স কাৰণা মক্কটো হুত্ৱা কোহঞ্ঞমকাসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পুত্তস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে ব্ৰাহ্মণিযা মতায পুত্তং অঙ্কেনাদায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তম্পি পুত্তং তাপসকুমাৰকং কত্ৱা পণ্ণসালায ৱাসং কপ্পেসি. ৱস্সাৰত্তসমযে অচ্ছিন্নধাৰে দেৱে ৱস্সন্তে একো মক্কটো সীতপীড়িতো দন্তে খাদন্তো কম্পন্তো ৱিচৰতি. বোধিসত্তো মহন্তে দাৰুক্খন্ধে আহৰিত্ৱা অগ্গিং কত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি, পুত্তকোপিস্স পাদে পৰিমজ্জমানো নিসীদি. সো মক্কটো একস্স মততাপসস্স সন্তকানি ৱক্কলানি নিৱাসেত্ৱা চ পাৰুপিত্ৱা চ অজিনচম্মং অংসে কত্ৱা কাজকমণ্ডলুং আদায ইসিৱেসেনাগন্ত্ৱা পণ্ণসালদ্ৱাৰে অগ্গিস্স কাৰণা কুহককম্মং কত্ৱা অট্ঠাসি. তাপসকুমাৰকো তং দিস্ৱা ‘‘তাত, তাপসো একো সীতপীড়িতো কম্পমানো তিট্ঠতি, ইধ নং পক্কোসথ, ৱিসিব্বেস্সতী’’তি পিতৰং আযাচন্তো পঠমং গাথমাহ –
২০০. ‘‘অযং ইসী উপসমসংযমে ৰতো, স তিট্ঠতি সিসিৰভযেন অট্টিতো;
হন্দ অযং পৱিসতুমং অগাৰকং, ৱিনেতু সীতং দৰথঞ্চ কেৱল’’ন্তি.
তত্থ উপসমসংযমে ৰতোতি ৰাগাদিকিলেসউপসমে চ সীলসংযমে চ ৰতো. স তিট্ঠতীতি সো তিট্ঠতি. সিসিৰভযেনাতি ৱাতৱুট্ঠিজনিতস্স সিসিৰস্স ভযেন. অট্টিতোতি পীড়িতো. পৱিসতুমন্তি পৱিসতু ইমং. কেৱলন্তি সকলং অনৱসেসং.
বোধিসত্তো পুত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা উট্ঠায ওলোকেন্তো মক্কটভাৱং ঞত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২০১. ‘‘নাযং ইসী উপসমসংযমে ৰতো, কপী অযং দুমৱৰসাখগোচৰো;
সো দূসকো ৰোসকো চাপি জম্মো, সচে ৱজেমম্পি দূসেয্যগাৰ’’ন্তি.
তত্থ দুমৱৰসাখগোচৰোতি দুমৱৰানং সাখগোচৰো. সো দূসকো ৰোসকো চাপি জম্মোতি সো এৱং গতগতট্ঠানস্স দূসনতো দূসকো, ঘট্টনতায ৰোসকো, লামকভাৱেন জম্মো. সচে ৱজেতি যদি ইমং পণ্ণসালং ৱজে পৱিসেয্য, সব্বং উচ্চাৰপস্সাৱকৰণেন চ অগ্গিদানেন চ দূসেয্যাতি.