৮. কাসাৱৱগ্গো

[২২১] ১. কাসাৱজাতকৱণ্ণনা

অনিক্কসাৱো কাসাৱন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পন ৰাজগহে সমুট্ঠিতং. একস্মিং সমযে ধম্মসেনাপতি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতি. দেৱদত্তোপি অত্তনো অনুৰূপায দুস্সীলপৰিসায পৰিৱুতো গযাসীসে ৱিহৰতি. তস্মিং সমযে ৰাজগহৱাসিনো ছন্দকং সঙ্ঘৰিত্ৱা দানং সজ্জযিংসু. অথেকো ৱোহাৰত্থায আগতৱাণিজো ইমং সাটকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘মম্পি পত্তিকং কৰোথা’’তি মহগ্ঘং গন্ধকাসাৱং অদাসি. নাগৰা মহাদানং পৱত্তযিংসু, সব্বং ছন্দকেন সঙ্কড্ঢিতং কহাপণেহেৱ নিট্ঠাসি. সো সাটকো অতিৰেকো অহোসি. মহাজনো সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অযং গন্ধকাসাৱসাটকো অতিৰেকো. কস্স নং দেম, কিং সাৰিপুত্তত্থেৰস্স, উদাহু দেৱদত্তস্সা’’তি মন্তযিংসু.

তত্থেকে ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰস্সা’’তি আহংসু. অপৰে ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো কতিপাহং ৱসিত্ৱা যথাৰুচি পক্কমিস্সতি, দেৱদত্তত্থেৰো পন নিবদ্ধং অম্হাকং নগৰমেৱ উপনিস্সায ৱিহৰতি, মঙ্গলামঙ্গলেসু অযমেৱ অম্হাকং অৱস্সযো, দেৱদত্তস্স দস্সামা’’তি আহংসু. সম্বহুলিকং কৰোন্তেসুপি ‘‘দেৱদত্তস্স দস্সামা’’তি ৱত্তাৰো বহুতৰা অহেসুং, অথ নং দেৱদত্তস্স অদংসু. দেৱদত্তো তস্স দসা ছিন্দাপেত্ৱা ওৱট্টিকং সিব্বাপেত্ৱা ৰজাপেত্ৱা সুৱণ্ণপট্টৱণ্ণং কত্ৱা পাৰুপি. তস্মিং কালে তিংসমত্তা ভিক্খূ ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰা তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘এৱং, ভন্তে, অত্তনো অননুচ্ছৱিকং অৰহদ্ধজং পাৰুপী’’তি আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ অত্তনো অননুৰূপং অৰহদ্ধজং পৰিদহতি, পুব্বেপি পৰিদহিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে হত্থিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো অসীতিসহস্সমত্তৱাৰণপৰিৱাৰো যূথপতি হুত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনে ৱসতি. অথেকো দুগ্গতমনুস্সো বাৰাণসিযং ৱিহৰন্তো দন্তকাৰৱীথিযং দন্তকাৰে দন্তৱলযাদীনি কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘হত্থিদন্তে লভিত্ৱা গণ্হিস্সথা’’তি পুচ্ছি. তে ‘‘আম গণ্হিস্সামা’’তি আহংসু. সো আৱুধং আদায কাসাৱৱত্থৱসনো পচ্চেকবুদ্ধৱেসং গণ্হিত্ৱা পটিসীসকং পটিমুঞ্চিত্ৱা হত্থিৱীথিযং ঠত্ৱা আৱুধেন হত্থিং মাৰেত্ৱা দন্তে আদায বাৰাণসিযং ৱিক্কিণন্তো জীৱিকং কপ্পেসি. সো অপৰভাগে বোধিসত্তস্স পৰিৱাৰহত্থীনং সব্বপচ্ছিমং হত্থিং মাৰেতুং আৰভি. হত্থিনো দেৱসিকং হত্থীসু পৰিহাযন্তেসু ‘‘কেন নু খো কাৰণেন হত্থিনো পৰিহাযন্তী’’তি বোধিসত্তস্স আৰোচেসুং.

বোধিসত্তো পৰিগ্গণ্হন্তো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধৱেসং গহেত্ৱা হত্থিৱীথিপৰিযন্তে একো পুৰিসো তিট্ঠতি, কচ্চি নু খো সো মাৰেতি, পৰিগ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি একদিৱসং হত্থী পুৰতো কত্ৱা সযং পচ্ছতো অহোসি. সো বোধিসত্তং দিস্ৱা আৱুধং আদায পক্খন্দি. বোধিসত্তো নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো ‘‘ভূমিযং পোথেত্ৱা মাৰেস্সামি ন’’ন্তি সোণ্ডং পসাৰেত্ৱা তেন পৰিদহিতানি কাসাৱানি দিস্ৱা ‘‘ইমং অৰহদ্ধজং মযা গৰুং কাতুং ৱট্টতী’’তি সোণ্ডং পটিসংহৰিত্ৱা ‘‘অম্ভো পুৰিস, ননু এস অৰহদ্ধজো অননুচ্ছৱিকো তুয্হং, কস্মা এতং পৰিদহসী’’তি ইমা গাথা অৱোচ –

১৪১. ‘‘অনিক্কসাৱো কাসাৱং, যো ৱত্থং পৰিদহিস্সতি;

অপেতো দমসচ্চেন, ন সো কাসাৱমৰহতি.

১৪২. ‘‘যো চ ৱন্তকসাৱস্স, সীলেসু সুসমাহিতো;

উপেতো দমসচ্চেন, স ৱে কাসাৱমৰহতী’’তি.

তত্থ অনিক্কসাৱোতি কসাৱো ৱুচ্চতি ৰাগো দোসো মোহো মক্খো পড়াসো ইস্সা মচ্ছৰিযং মাযা সাঠেয্যং থম্ভো সাৰম্ভো মানো অতিমানো মদো পমাদো, সব্বে অকুসলা ধম্মা সব্বে দুচ্চৰিতা সব্বং ভৱগামিকম্মং দিযড্ঢকিলেসসহস্সং, এসো কসাৱো নাম. সো যস্স পুগ্গলস্স অপ্পহীনো সন্তানতো অনিস্সট্ঠো অনিক্খন্তো, সো অনিক্কসাৱো নাম. কাসাৱন্তি কসাযৰসপীতং অৰহদ্ধজভূতং. যো ৱত্থং পৰিদহিস্সতীতি যো এৱৰূপো হুত্ৱা এৱৰূপং ৱত্থং পৰিদহিস্সতি নিৱাসেতি চেৱ পাৰুপতি চ. অপেতো দমসচ্চেনাতি ইন্দ্ৰিযদমসঙ্খাতেন দমেন চ নিব্বানসঙ্খাতেন চ পৰমত্থসচ্চেন অপেতো পৰিৱজ্জিতো. নিস্সক্কত্থে ৱা কৰণৱচনং, এতস্মা দমসচ্চা অপেতোতি অত্থো. ‘‘সচ্চ’’ন্তি চেত্থ ৱচীসচ্চং চতুসচ্চম্পি ৱট্টতিযেৱ. ন সো কাসাৱমৰহতীতি সো পুগ্গলো অনিক্কসাৱত্তা অৰহদ্ধজং কাসাৱং ন অৰহতি অননুচ্ছৱিকো এতস্স.

যো চ ৱন্তকসাৱস্সাতি যো পন পুগ্গলো যথাৱুত্তস্সেৱ কসাৱস্স ৱন্তত্তা ৱন্তকসাৱো অস্স. সীলেসু সুসমাহিতোতি মগ্গসীলেসু চেৱ ফলসীলেসু চ সম্মা আহিতো, আনেত্ৱা ঠপিতো ৱিয তেসু পতিট্ঠিতো. তেহি সীলেহি সমঙ্গীভূতস্সেতং অধিৱচনং. উপেতোতি সমন্নাগতো. দমসচ্চেনাতি ৱুত্তপ্পকাৰেন দমেন চ সচ্চেন চ. স ৱে কাসাৱমৰহতীতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো ইমং অৰহদ্ধজং কাসাৱং অৰহতি.

এৱং বোধিসত্তো তস্স পুৰিসস্স ইমং কাৰণং কথেত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায মা ইধ আগমি, আগচ্ছসি চে, জীৱিতং তে নত্থী’’’তি তজ্জেত্ৱা পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা হত্থিমাৰকপুৰিসো দেৱদত্তো অহোসি, যূথপতি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কাসাৱজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[২২২] ২. চূড়নন্দিযজাতকৱণ্ণনা

ইদং তদাচৰিযৱচোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো নাম কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো সম্মাসম্বুদ্ধে অভিমাৰে পযোজেসি, সিলং পৱিজ্ঝি, নাড়াগিৰিং পযোজেসি, খন্তিমেত্তানুদ্দযমত্তম্পিস্স তথাগতে নত্থী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো কক্খড়ো ফৰুসো নিক্কাৰুণিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে মহানন্দিযো নাম ৱানৰো অহোসি, কনিট্ঠভাতিকো পনস্স চূড়নন্দিযো নাম. তে উভোপি অসীতিসহস্সৱানৰপৰিৱাৰা হিমৱন্তপদেসে অন্ধমাতৰং পটিজগ্গন্তা ৱাসং কপ্পেসুং. তে মাতৰং সযনগুম্বে ঠপেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা মধুৰানি ফলাফলানি মাতুযা পেসেন্তি. আহৰণকৱানৰা তস্সা ন দেন্তি, সা খুদাপীড়িতা অট্ঠিচম্মাৱসেসা কিসা অহোসি. অথ নং বোধিসত্তো আহ – ‘‘মযং, অম্ম, তুম্হাকং মধুৰফলাফলানি পেসেম, তুম্হে কস্মা মিলাযথা’’তি. ‘‘তাত, নাহং লভামী’’তি. বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘মযি যূথং পৰিহৰন্তে মাতা মে নস্সিস্সতি, যূথং পহায মাতৰংযেৱ পটিজগ্গিস্সামী’’তি. সো চূড়নন্দিযং পক্কোসিত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং যূথং পৰিহৰ, অহং মাতৰং পটিজগ্গিস্সামী’’তি আহ. সোপি নং ‘‘ভাতিক, ময্হং যূথপৰিহৰণেন কম্মং নত্থি, অহম্পি মাতৰমেৱ পটিজগ্গিস্সামী’’তি আহ. ইতি তে উভোপি একচ্ছন্দা হুত্ৱা যূথং পহায মাতৰং গহেত্ৱা হিমৱন্তা ওৰুয্হ পচ্চন্তে নিগ্ৰোধৰুক্খে ৱাসং কপ্পেত্ৱা মাতৰং পটিজগ্গিংসু.

অথেকো বাৰাণসিৱাসী ব্ৰাহ্মণমাণৱো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘গমিস্সামী’’তি আচৰিযং আপুচ্ছি. আচৰিযো অঙ্গৱিজ্জানুভাৱেন তস্স কক্খড়ফৰুসসাহসিকভাৱং ঞত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো, এৱৰূপানং ন সব্বকালং একসদিসমেৱ ইজ্ঝতি, মহাৱিনাসং মহাদুক্খং পাপুণিস্সসি, মা ত্ৱং কক্খড়ো হোহি, পচ্ছানুতাপনকাৰণং কম্মং মা কৰী’’তি ওৱদিত্ৱা উয্যোজেসি. সো আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ঘৰাৱাসং গহেত্ৱা অঞ্ঞেহি সিপ্পেহি জীৱিকং কপ্পেতুং অসক্কোন্তো ‘‘ধনুকোটিং নিস্সায জীৱিস্সামি, লুদ্দকম্মং কত্ৱা জীৱিকং কপ্পেস্সামী’’তি বাৰাণসিতো নিক্খমিত্ৱা পচ্চন্তগামকে ৱসন্তো ধনুকলাপসন্নদ্ধো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা নানামিগে মাৰেত্ৱা মংসৱিক্কযেন জীৱিকং কপ্পেসি. সো একদিৱসং অৰঞ্ঞে কিঞ্চি অলভিত্ৱা আগচ্ছন্তো অঙ্গণপৰিযন্তে ঠিতং নিগ্ৰোধৰুক্খং দিস্ৱা ‘‘অপি নামেত্থ কিঞ্চি ভৱেয্যা’’তি নিগ্ৰোধৰুক্খাভিমুখো পাযাসি.

তস্মিং খণে উভোপি তে ভাতৰো মাতৰং ফলানি খাদাপেত্ৱা পুৰতো কত্ৱা ৱিটপব্ভন্তৰে নিসিন্না তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং নো মাতৰং কৰিস্সতী’’তি সাখন্তৰে নিলীযিংসু. সোপি খো সাহসিকপুৰিসো ৰুক্খমূলং আগন্ত্ৱা তং তেসং মাতৰং জৰাদুব্বলং অন্ধং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘কিং মে তুচ্ছহত্থগমনেন ইমং মক্কটিং ৱিজ্ঝিত্ৱা গহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি. সো তস্সা ৱিজ্ঝনত্থায ধনুং গণ্হি. তং দিস্ৱা বোধিসত্তো ‘‘তাত চূড়নন্দিয, এসো মে পুৰিসো মাতৰং ৱিজ্ঝিতুকামো, অহমস্সা জীৱিতদানং দস্সামি, ত্ৱং মমচ্চযেন মাতৰং পটিজগ্গেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা সাখন্তৰা নিক্খমিত্ৱা ‘‘ভো পুৰিস, মা মে মাতৰং ৱিজ্ঝি, এসা অন্ধা জৰাদুব্বলা, অহমস্সা জীৱিতদানং দেমি, ত্ৱং এতং অমাৰেত্ৱা মং মাৰেহী’’তি তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা সৰস্স আসন্নট্ঠানে নিসীদি. সো নিক্কৰুণো বোধিসত্তং ৱিজ্ঝিত্ৱা পাতেত্ৱা মাতৰম্পিস্স ৱিজ্ঝিতুং পুন ধনুং সন্নয্হি. তং দিস্ৱা চূড়নন্দিযো ‘‘অযং মে মাতৰং ৱিজ্ঝিতুকামো, একদিৱসম্পি খো মে মাতা জীৱমানা লদ্ধজীৱিতাযেৱ নাম হোতি, জীৱিতদানমস্সা দস্সামী’’তি সাখন্তৰা নিক্খমিত্ৱা ‘‘ভো পুৰিস, মা মে মাতৰং ৱিজ্ঝি, অহমস্সা জীৱিতদানং দম্মি, ত্ৱং মং ৱিজ্ঝিত্ৱা অম্হে দ্ৱে ভাতিকে গহেত্ৱা অম্হাকং মাতু জীৱিতদানং দেহী’’তি তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা সৰস্স আসন্নট্ঠানে নিসীদি. সো তম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা পাতেত্ৱা ‘‘অযং মক্কটী ঘৰে দাৰকানং ভৱিস্সতী’’তি মাতৰম্পি তেসং ৱিজ্ঝিত্ৱা পাতেত্ৱা তযোপি কাজেনাদায গেহাভিমুখো পাযাসি.

অথস্স পাপপুৰিসস্স গেহে অসনি পতিত্ৱা ভৰিযঞ্চ দ্ৱে দাৰকে চ গেহেনেৱ সদ্ধিং ঝাপেসি, পিট্ঠিৱংসথূণমত্তং অৱসিস্সি. অথস্স নং গামদ্ৱাৰেযেৱ একো পুৰিসো দিস্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সো পুত্তদাৰসোকেন অভিভূতো তস্মিংযেৱ ঠানে মংসকাজঞ্জ ধনুঞ্চ ছড্ডেত্ৱা ৱত্থং পহায নগ্গো বাহা পগ্গয্হ পৰিদেৱমানো গন্ত্ৱা ঘৰং পাৱিসি. অথস্স সা থূণা ভিজ্জিত্ৱা সীসে পতিত্ৱা সীসং ভিন্দি, পথৱী ৱিৱৰং অদাসি, অৱীচিতো জালা উট্ঠহি. সো পথৱিযা গিলিযমানো আচৰিযস্স ওৱাদং সৰিত্ৱা ‘‘ইমং ৱত কাৰণং দিস্ৱা পাৰাসৰিযব্ৰাহ্মণো ময্হং ওৱাদমদাসী’’তি পৰিদেৱমানো ইমং গাথাদ্ৱযমাহ –

১৪৩. ‘‘ইদং তদাচৰিযৱচো, পাৰাসৰিযো যদব্ৰৱি;

মাসু ত্ৱং অকৰি পাপং, যং ত্ৱং পচ্ছা কতং তপে.

১৪৪. ‘‘যানি কৰোতি পুৰিসো, তানি অত্তনি পস্সতি;

কল্যাণকাৰী কল্যাণং, পাপকাৰী চ পাপকং;

যাদিসং ৱপতে বীজং, তাদিসং হৰতে ফল’’ন্তি.

তস্সত্থো – যং পাৰাসৰিযো ব্ৰাহ্মণো অব্ৰৱি – ‘‘মাসু ত্ৱং পাপং অকৰী, যং কতং পচ্ছা ত্ৱঞ্ঞেৱ তপেয্যা’’তি, ইদং তং আচৰিযস্স ৱচনং. যানি কাযৱচীমনোদ্ৱাৰেহি কম্মানি পুৰিসো কৰোতি, তেসং ৱিপাকং পটিলভন্তো তানিযেৱ অত্তনি পস্সতি. কল্যাণকম্মকাৰী কল্যাণং ফলমনুভোতি, পাপকাৰী চ পাপকমেৱ হীনং লামকং অনিট্ঠফলং অনুভোতি. লোকস্মিম্পি হি যাদিসং ৱপতে বীজং, তাদিসং হৰতে ফলং, বীজানুৰূপং বীজানুচ্ছৱিকমেৱ ফলং হৰতি গণ্হাতি অনুভৱতীতি. ইতি সো পৰিদেৱন্তো পথৱিং পৱিসিত্ৱা অৱীচিমহানিৰযে নিব্বত্তি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ, পুব্বেপি কক্খড়ো ফৰুসো নিক্কাৰুণিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লুদ্দকপুৰিসো দেৱদত্তো অহোসি, দিসাপামোক্খো আচৰিযো সাৰিপুত্তো, চূড়নন্দিযো আনন্দো, মাতা মহাপজাপতিগোতমী, মহানন্দিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

চূড়নন্দিযজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[২২৩] ৩. পুটভত্তজাতকৱণ্ণনা

নমে নমন্তস্স ভজে ভজন্তন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিনগৰৱাসী কিৰেকো কুটুম্বিকো একেন জনপদকুটুম্বিকেন সদ্ধিং ৱোহাৰং অকাসি. সো অত্তনো ভৰিযং আদায তস্স ধাৰণকস্স সন্তিকং অগমাসি. ধাৰণকো ‘‘দাতুং ন সক্কোমী’’তি ন কিঞ্চি অদাসি, ইতৰো কুজ্ঝিত্ৱা ভত্তং অভুঞ্জিত্ৱাৱ নিক্খমি. অথ নং অন্তৰামগ্গে ছাতজ্ঝত্তং দিস্ৱা মগ্গপটিপন্না পুৰিসা ‘‘ভৰিযাযপি দত্ৱা ভুঞ্জাহী’’তি ভত্তপুটং অদংসু. সো তং গহেত্ৱা তস্সা অদাতুকামো হুত্ৱা ‘‘ভদ্দে, ইদং চোৰানং তিট্ঠনট্ঠানং, ত্ৱং পুৰতো যাহী’’তি উয্যোজেত্ৱা সব্বং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা তুচ্ছপুটং দস্সেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, অভত্তকং তুচ্ছপুটমেৱ অদংসূ’’তি আহ. সা তেন এককেনেৱ ভুত্তভাৱং ঞত্ৱা দোমনস্সপ্পত্তা অহোসি. তে উভোপি জেতৱনপিট্ঠিৱিহাৰেন গচ্ছন্তা ‘‘পানীযং পিৱিস্সামা’’তি জেতৱনং পৱিসিংসু.

সত্থাপি তেসঞ্ঞেৱ আগমনং ওলোকেন্তো মগ্গং গহেত্ৱা ঠিতলুদ্দকো ৱিয গন্ধকুটিছাযায নিসীদি, তে সত্থাৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তেহি সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং, উপাসিকে, অযং তে ভত্তা হিতকামো সস্নেহো’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, অহং এতস্স সস্নেহা, অযং পন ময্হং নিস্নেহো, তিট্ঠন্তু অঞ্ঞেপি দিৱসা, অজ্জেৱেস অন্তৰামগ্গে পুটভত্তং লভিত্ৱা ময্হং অদত্ৱা অত্তনাৱ ভুঞ্জী’’তি. ‘‘উপাসিকে, নিচ্চকালম্পি ত্ৱং এতস্স হিতকামা সস্নেহা, অযং পন নিস্নেহোৱ. যদা পন পণ্ডিতে নিস্সায তৱ গুণে জানাতি, তদা তে সব্বিস্সৰিযং নিয্যাদেতী’’তি ৱত্ৱা তায যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. অথ ৰাজা ‘‘পদুব্ভেয্যাপি মে অয’’ন্তি অত্তনো পুত্তং আসঙ্কন্তো নীহৰি. সো অত্তনো ভৰিযং গহেত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম একস্মিং কাসিকগামকে ৱাসং কপ্পেসি. সো অপৰভাগে পিতু কালকতভাৱং সুত্ৱা ‘‘কুলসন্তকং ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি বাৰাণসিং পচ্চাগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে ‘‘ভৰিযাযপি দত্ৱা ভুঞ্জাহী’’তি ভত্তপুটং লভিত্ৱা তস্সা অদত্ৱা সযমেৱ তং ভুঞ্জি. সা ‘‘কক্খড়ো ৱতাযং পুৰিসো’’তি দোমনস্সপ্পত্তা অহোসি. সো বাৰাণসিযং ৰজ্জং গহেত্ৱা তং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেত্ৱা ‘‘এত্তকমেৱ এতিস্সা অল’’ন্তি ন অঞ্ঞং সক্কাৰং ৱা সম্মানং ৱা কৰোতি, ‘‘কথং যাপেসী’’তিপি নং ন পুচ্ছতি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং দেৱী ৰঞ্ঞো বহূপকাৰা সস্নেহা, ৰাজা পনেতং কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি, সক্কাৰসম্মানমস্সা কাৰেস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৱা উপচাৰং কত্ৱা একমন্তং ঠত্ৱা ‘‘কিং, তাতা’’তি ৱুত্তে ‘‘কথং সমুট্ঠাপেতুং মযং, দেৱি, তুম্হে উপট্ঠহাম, কিং নাম মহল্লকানং পিতূনং ৱত্থখণ্ডং ৱা ভত্তপিণ্ডং ৱা দাতুং ন ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘তাত, অহং অত্তনাৱ কিঞ্চি ন লভামি, তুম্হাকং কিং দস্সামি, ননু লভনকালে অদাসিং, ইদানি পন মে ৰাজা ন কিঞ্চি দেতি. তিট্ঠতু অঞ্ঞং দানং, ৰজ্জং গণ্হিতুং আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে ভত্তপুটং লভিত্ৱা ভত্তমত্তম্পি মে অদত্ৱা অত্তনাৱ ভুঞ্জী’’তি. ‘‘কিং পন, অম্ম, ৰঞ্ঞো সন্তিকে এৱং কথেতুং সক্খিস্সথা’’তি? ‘‘সক্খিস্সামি, তাতা’’তি. ‘‘তেন হি অজ্জেৱ মম ৰঞ্ঞো সন্তিকে ঠিতকালে মযি পুচ্ছন্তে এৱং কথেথ অজ্জেৱ ৱো গুণং জানাপেস্সামী’’তি এৱং ৱত্ৱা বোধিসত্তো পুৰিমতৰং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকে অট্ঠাসি. সাপি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সমীপে অট্ঠাসি.

অথ নং বোধিসত্তো ‘‘অম্ম, তুম্হে অতিৱিয কক্খড়া, কিং নাম পিতূনং ৱত্থখণ্ডং ৱা ভত্তপিণ্ডমত্তং ৱা দাতুং ন ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘তাত, অহমেৱ ৰঞ্ঞো সন্তিকা কিঞ্চি ন লভামি, তুম্হাকং কিং দস্সামী’’তি? ‘‘ননু অগ্গমহেসিট্ঠানং তে লদ্ধ’’ন্তি? ‘‘তাত, কিস্মিঞ্চি সম্মানে অসতি অগ্গমহেসিট্ঠানং কিং কৰিস্সতি, ইদানি মে তুম্হাকং ৰাজা কিং দস্সতি, সো অন্তৰামগ্গে ভত্তপুটং লভিত্ৱা ততো কিঞ্চি অদত্ৱা সযমেৱ ভুঞ্জী’’তি. বোধিসত্তো ‘‘এৱং কিৰ, মহাৰাজা’’তি পুচ্ছি. ৰাজা অধিৱাসেসি. বোধিসত্তো তস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা ‘‘তেন হি, অম্ম, ৰঞ্ঞো অপ্পিযকালতো পট্ঠায কিং তুম্হাকং ইধ ৱাসেন. লোকস্মিঞ্হি অপ্পিযসম্পযোগো চ দুক্খো, তুম্হাকং ইধ ৱাসে সতি ৰঞ্ঞো অপ্পিযসম্পযোগোৱ দুক্খং ভৱিস্সতি, ইমে সত্তা নাম ভজন্তে ভজন্তি, অভজনভাৱং ঞত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তব্বং, মহন্তো লোকসন্নিৱাসো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –

১৪৫. ‘‘নমে নমন্তস্স ভজে ভজন্তং, কিচ্চানুকুব্বস্স কৰেয্য কিচ্চং;

নানত্থকামস্স কৰেয্য অত্থং, অসম্ভজন্তম্পি ন সম্ভজেয্য.

১৪৬. ‘‘চজে চজন্তং ৱনথং ন কযিৰা, অপেতচিত্তেন ন সম্ভজেয্য;

দিজো দুমং খীণফলন্তি ঞত্ৱা, অঞ্ঞং সমেক্খেয্য মহা হি লোকো’’তি.

তত্থ নমে নমন্তস্স ভজে ভজন্তন্তি যো অত্তনো নমতি, তস্সেৱ পটিনমেয্য. যো চ ভজতি, তমেৱ ভজেয্য. কিচ্চানুকুব্বস্স কৰেয্য কিচ্চন্তি অত্তনো উপ্পন্নকিচ্চং অনুকুব্বন্তস্সেৱ তস্সপি উপ্পন্নকিচ্চং পটিকৰেয্য. চজে চজন্তং ৱনথং ন কযিৰাতি অত্তানং জহন্তং জহেয্যেৱ, তস্মিং তণ্হাসঙ্খাতং ৱনথং ন কৰেয্য. অপেতচিত্তেনাতি ৱিগতচিত্তেন ৱিপল্লত্থচিত্তেন. ন সম্ভজেয্যাতি তথাৰূপেন সদ্ধিং ন সমাগচ্ছেয্য. দিজো দুমন্তি যথা সকুণো পুব্বে ফলিতম্পি ৰুক্খং ফলে খীণে ‘‘খীণফলো অয’’ন্তি ঞত্ৱা তং ছড্ডেত্ৱা অঞ্ঞং সমেক্খতি পৰিযেসতি, এৱং অঞ্ঞং সমেক্খেয্য. মহা হি এস লোকো, অথ তুম্হে সস্নেহং একং পুৰিসং লভিস্সথাতি.

তং সুত্ৱা বাৰাণসিৰাজা দেৱিযা সব্বিস্সৰিযং অদাসি. ততো পট্ঠায সমগ্গা সম্মোদমানা ৱসিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে দ্ৱে জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. ‘‘তদা জযম্পতিকা ইমে দ্ৱে জযম্পতিকা অহেসুং, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পুটভত্তজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[২২৪] ৪. কুম্ভিলজাতকৱণ্ণনা

যস্সেতে চতুৰো ধম্মাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি.

১৪৭. ‘‘যস্সেতে চতুৰো ধম্মা, ৱানৰিন্দ যথা তৱ;

সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, দিট্ঠং সো অতিৱত্ততি.

১৪৮. ‘‘যস্স চেতে ন ৱিজ্জন্তি, গুণা পৰমভদ্দকা;

সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, দিট্ঠং সো নাতিৱত্ততী’’তি.

তত্থ গুণা পৰমভদ্দকাতি যস্স এতে পৰমভদ্দকা চত্তাৰো ৰাসট্ঠেন পিণ্ডট্ঠেন গুণা ন ৱিজ্জন্তি, সো পচ্চামিত্তং অতিক্কমিতুং ন সক্কোতীতি. সেসমেত্থ সব্বং হেট্ঠা কুম্ভিলজাতকে ৱুত্তনযমেৱ সদ্ধিং সমোধানেনাতি.

কুম্ভিলজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[২২৫] ৫. খন্তিৱণ্ণজাতকৱণ্ণনা

অত্থি মে পুৰিসো, দেৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰাজানং আৰব্ভ কথেসি. তস্স কিৰেকো বহূপকাৰো অমচ্চো অন্তেপুৰে পদুস্সি. ৰাজা ‘‘উপকাৰকো মে’’তি ঞত্ৱাপি অধিৱাসেত্ৱা সত্থু আৰোচেসি. সত্থা ‘‘পোৰাণকৰাজানোপি, মহাৰাজ, এৱং অধিৱাসেসুংযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একো অমচ্চো তস্স অন্তেপুৰে পদুস্সি, অমচ্চস্সাপি সেৱকো তস্স গেহে পদুস্সি. সো তস্স অপৰাধং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো তং আদায ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, একো মে উপট্ঠাকো সব্বকিচ্চকাৰকো, সো ময্হং গেহে পদুস্সি, তস্স কিং কাতুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৪৯. ‘‘অত্থি মে পুৰিসো দেৱ, সব্বকিচ্চেসু ব্যাৱটো;

তস্স চেকোপৰাধত্থি, তত্থ ত্ৱং কিন্তি মঞ্ঞসী’’তি.

তত্থ তস্স চেকোপৰাধত্থীতি তস্স চ পুৰিসস্স একো অপৰাধো অত্থি. তত্থ ত্ৱং কিন্তি মঞ্ঞসীতি তত্থ তস্স পুৰিসস্স অপৰাধে ত্ৱং ‘‘কিং কাতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞসি, যথা তে চিত্তং উপ্পজ্জতি, তদনুৰূপমস্স দণ্ডং পণেহীতি দীপেতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৫০. ‘‘অম্হাকম্পত্থি পুৰিসো, এদিসো ইধ ৱিজ্জতি;

দুল্লভো অঙ্গসম্পন্নো, খন্তিৰস্মাক ৰুচ্চতী’’তি.

তস্সত্থো – অম্হাকম্পি ৰাজূনং সতং এদিসো বহূপকাৰো অগাৰে দুস্সনকপুৰিসো অত্থি, সো চ খো ইধ ৱিজ্জতি, ইদানিপি ইধেৱ সংৱিজ্জতি, মযং ৰাজানোপি সমানা তস্স বহূপকাৰতং সন্ধায অধিৱাসেম, তুয্হং পন অৰঞ্ঞোপি সতো অধিৱাসনভাৰো জাতো. অঙ্গসম্পন্নো হি সব্বেহি গুণকোট্ঠাসেহি সমন্নাগতো পুৰিসো নাম দুল্লভো, তেন কাৰণেন অস্মাকং এৱৰূপেসু ঠানেসু অধিৱাসনখন্তিযেৱ ৰুচ্চতীতি.

অমচ্চো অত্তানং সন্ধায ৰঞ্ঞো ৱুত্তভাৱং ঞত্ৱা ততো পট্ঠায অন্তেপুৰে পদুস্সিতুং ন ৱিসহি, সোপিস্স সেৱকো ৰঞ্ঞো আৰোচিতভাৱং ঞত্ৱা ততো পট্ঠায তং কম্মং কাতুং ন ৱিসহি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অহমেৱ বাৰাণসিৰাজা অহোসি’’ন্তি. সোপি অমচ্চো ৰঞ্ঞো সত্থু কথিতভাৱং ঞত্ৱা ততো পট্ঠায তং কম্মং কাতুং নাসক্খীতি.

খন্তিৱণ্ণজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[২২৬] ৬. কোসিযজাতকৱণ্ণনা

কালে নিক্খমনা সাধূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰাজানং আৰব্ভ কথেসি. কোসলৰাজা পচ্চন্তৱূপসমনত্থায অকালে নিক্খমি. ৱত্থু হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

সত্থা পন অতীতং আহৰিত্ৱা আহ – ‘‘মহাৰাজ, অতীতে বাৰাণসিৰাজা অকালে নিক্খমিত্ৱা উয্যানে খন্ধাৱাৰং নিৱেসযি. তস্মিং কালে একো উলূকসকুণো ৱেড়ুগুম্বং পৱিসিত্ৱা নিলীযি. কাকসেনা আগন্ত্ৱা ‘নিক্খন্তমেৱ তং গণ্হিস্সামা’’’তি পৰিৱাৰেসি. সো সূৰিযত্থঙ্গমনং অনোলোকেত্ৱা অকালেযেৱ নিক্খমিত্ৱা পলাযিতুং আৰভি. অথ নং কাকা পৰিৱাৰেত্ৱা তুণ্ডেহি কোট্টেন্তা পৰিপাতেসুং. ৰাজা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘কিং নু খো, পণ্ডিত, ইমে কাকা কোসিযং পৰিপাতেন্তী’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘অকালে, মহাৰাজ, অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খমন্তা এৱৰূপং দুক্খং পটিলভন্তিযেৱ, তস্মা অকালে অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খমিতুং ন ৱট্টতী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো ইমং গাথাদ্ৱযমাহ –

১৫১. ‘‘কালে নিক্খমনা সাধু, নাকালে সাধু নিক্খমো;

অকালেন হি নিক্খম্ম, এককম্পি বহুজ্জনো;

ন কিঞ্চি অত্থং জোতেতি, ধঙ্কসেনাৱ কোসিযং.

১৫২. ‘‘ধীৰো চ ৱিধিৱিধানঞ্ঞূ, পৰেসং ৱিৱৰানুগূ;

সব্বামিত্তে ৱসীকত্ৱা, কোসিযোৱ সুখী সিযা’’তি.

তত্থ কালে নিক্খমনা সাধূতি, মহাৰাজ, নিক্খমনা নাম নিক্খমনং ৱা পৰক্কমনং ৱা যুত্তপযুত্তকালে সাধু. নাকালে সাধু নিক্খমোতি অকালে পন অত্তনো ৱসনট্ঠানতো অঞ্ঞত্থ গন্তুং নিক্খমো নাম নিক্খমনং ৱা পৰক্কমনং ৱা ন সাধু. ‘‘অকালেন হী’’তিআদীসু চতূসু পদেসু পঠমেন সদ্ধিং ততিযং, দুতিযেন চতুত্থং যোজেত্ৱা এৱং অত্থো ৱেদিতব্বো. অত্তনো ৱসনট্ঠানতো হি কোচি পুৰিসো অকালেন নিক্খমিত্ৱা ৱা পৰক্কমিত্ৱা ৱা ন কিঞ্চি অত্থং জোতেতি, অত্তনো অপ্পমত্তকম্পি ৱুড্ঢিং উপ্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথ খো এককম্পি বহুজ্জনো বহুপি সো পচ্চত্থিকজনো এতং অকালে নিক্খমন্তং ৱা পৰক্কমন্তং ৱা এককং পৰিৱাৰেত্ৱা মহাৱিনাসং পাপেতি. তত্ৰাযং উপমা – ধঙ্কসেনাৱ কোসিযং, যথা অযং ধঙ্কসেনা ইমং অকালে নিক্খমন্তঞ্চ পৰক্কমন্তঞ্চ কোসিযং তুণ্ডেহি ৱিতুদন্তি মহাৱিনাসং পাপেন্তি, তথা তস্মা তিৰচ্ছানগতে আদিং কত্ৱা কেনচি অকালে অত্তনো ৱসনট্ঠানতো ন নিক্খমিতব্বং ন পৰক্কমিতব্বন্তি.

দুতিযগাথায ধীৰোতি পণ্ডিতো. ৱিধীতি পোৰাণকপণ্ডিতেহি ঠপিতপৱেণী. ৱিধানন্তি কোট্ঠাসো ৱা সংৱিদহনং ৱা. ৱিৱৰানুগূতি ৱিৱৰং অনুগচ্ছন্তো জানন্তো. সব্বামিত্তেতি সব্বে অমিত্তে. ৱসীকত্ৱাতি অত্তনো ৱসে কত্ৱা. কোসিযোৱাতি ইমম্হা বালকোসিযা অঞ্ঞো পণ্ডিতকোসিযো ৱিয. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো চ খো পণ্ডিতো ‘‘ইমস্মিং কালে নিক্খমিতব্বং পৰক্কমিতব্বং, ইমস্মিং ন নিক্খমিতব্বং ন পৰক্কমিতব্ব’’ন্তি পোৰাণকপণ্ডিতেহি ঠপিতস্স পৱেণিসঙ্খাতস্স ৱিধিনো কোট্ঠাসসঙ্খাতং ৱিধানং ৱা তস্স ৱা ৱিধিনো ৱিধানং সংৱিদহনং অনুট্ঠানং জানাতি, সো ৱিধিৱিধানঞ্ঞূ পৰেসং অত্তনো পচ্চামিত্তানং ৱিৱৰং ঞত্ৱা যথা নাম পণ্ডিতো কোসিযো ৰত্তিসঙ্খাতে অত্তনো কালে নিক্খমিত্ৱা চ পৰক্কমিত্ৱা চ তত্থ তত্থ সযিতানঞ্ঞেৱ কাকানং সীসানি ছিন্দমানো তে সব্বে অমিত্তে ৱসীকত্ৱা সুখী সিযা, এৱং ধীৰোপি কালে নিক্খমিত্ৱা পৰক্কমিত্ৱা অত্তনো পচ্চামিত্তে ৱসীকত্ৱা সুখী নিদ্দুক্খো ভৱেয্যাতি. ৰাজা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা নিৱত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কোসিযজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[২২৭] ৭. গূথপাণজাতকৱণ্ণনা

সূৰো সূৰেন সঙ্গম্মাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ কালে জেতৱনতো তিগাৱুতড্ঢযোজনমত্তে একো নিগমগামো, তত্থ বহূনি সলাকভত্তপক্খিযভত্তানি অত্থি. তত্ৰেকো পঞ্হপুচ্ছকো কোণ্ডো ৱসতি. সো সলাকভত্তপক্খিযভত্তানং অত্থায আগতে দহৰে চ সামণেৰে চ ‘‘কে খাদন্তি, কে পিৱন্তি, কে ভুঞ্জন্তী’’তি পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তে লজ্জাপেসি. তে তস্স ভযেন সলাকভত্তপক্খিযভত্তত্থায তং গামং ন গচ্ছন্তি. অথেকদিৱসং একো ভিক্খু সলাকগ্গং গন্ত্ৱা ‘‘ভন্তে, অসুকগামে সলাকভত্তং ৱা পক্খিযভত্তং ৱা অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্থাৱুসো, তত্থ পনেকো কোণ্ডো পঞ্হং পুচ্ছতি, তং কথেতুং অসক্কোন্তে অক্কোসতি পৰিভাসতি, তস্স ভযেন কোচি গন্তুং ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তে ‘‘ভন্তে, তত্থ ভত্তানি ময্হং পাপেথ, অহং তং দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কত্ৱা ততো পট্ঠায তুম্হে দিস্ৱা পলাযনকং কৰিস্সামী’’তি আহ. ভিক্খূ ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স তত্থ ভত্তানি পাপেসুং.

সো তত্থ গন্ত্ৱা গামদ্ৱাৰে চীৱৰং পাৰুপি. তং দিস্ৱা কোণ্ডো চণ্ডমেণ্ডকো ৱিয ৱেগেন উপগন্ত্ৱা ‘‘পঞ্হং মে, সমণ, কথেহী’’তি আহ. ‘‘উপাসক, গামে চৰিত্ৱা যাগুং আদায আসনসালং তাৱ মে আগন্তুং দেহী’’তি. সো যাগুং আদায আসনসালং আগতেপি তস্মিং তথেৱ আহ. সোপি নং ভিক্খু ‘‘যাগুং তাৱ মে পাতুং দেহি, আসনসালং তাৱ সম্মজ্জিতুং দেহি, সলাকভত্তং তাৱ মে আহৰিতুং দেহী’’তি ৱত্ৱা সলাকভত্তং আহৰিত্ৱা তমেৱ পত্তং গাহাপেত্ৱা ‘‘এহি, পঞ্হং তে কথেস্সামী’’তি বহিগামং নেত্ৱা চীৱৰং সংহৰিত্ৱা অংসে ঠপেত্ৱা তস্স হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা অট্ঠাসি. তত্ৰাপি নং সো ‘‘সমণ, পঞ্হং মে কথেহী’’তি আহ. অথ নং ‘‘কথেমি তে পঞ্হ’’ন্তি একপ্পহাৰেনেৱ পাতেত্ৱা অট্ঠীনি সংচুণ্ণেন্তো ৱিয পোথেত্ৱা গূথং মুখে পক্খিপিত্ৱা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায ইমং গামং আগতং কঞ্চি ভিক্খুং পঞ্হং পুচ্ছিতকালে জানিস্সামী’’তি সন্তজ্জেত্ৱা পক্কামি. সো ততো পট্ঠায ভিক্খূ দিস্ৱাৱ পলাযতি. অপৰভাগে তস্স ভিক্খুনো সা কিৰিযা ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকভিক্খু কিৰ কোণ্ডস্স মুখে গূথং পক্খিপিত্ৱা গতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সো ভিক্খু ইদানেৱ তং মীড়্হেন আসাদেতি, পুব্বেপি আসাদেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে অঙ্গমগধৱাসিনো অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰট্ঠং গচ্ছন্তা একদিৱসং দ্ৱিন্নং ৰট্ঠানং সীমন্তৰে একং সৰং নিস্সায ৱসিত্ৱা সুৰং পিৱিত্ৱা মচ্ছমংসং খাদিত্ৱা পাতোৱ যানানি যোজেত্ৱা পক্কমিংসু. তেসং গতকালে একো গূথখাদকো পাণকো গূথগন্ধেন আগন্ত্ৱা তেসং পীতট্ঠানে ছড্ডিতং সুৰং দিস্ৱা পিপাসায পিৱিত্ৱা মত্তো হুত্ৱা গূথপুঞ্জং অভিৰুহি, অল্লগূথং তস্মিং আৰুড়্হে থোকং ওনমি. সো ‘‘পথৱী মং ধাৰেতুং ন সক্কোতী’’তি ৱিৰৱি. তস্মিঞ্ঞেৱ খণে একো মত্তৱৰৱাৰণো তং পদেসং পত্ৱা গূথগন্ধং ঘাযিত্ৱা জিগুচ্ছন্তো পটিক্কমি. সো তং দিস্ৱা ‘‘এস মম ভযেন পলাযতী’’তি সঞ্ঞী হুত্ৱা ‘‘ইমিনা মে সদ্ধিং সঙ্গামং কাতুং ৱট্টতী’’তি তং অৱ্হযন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৫৩. ‘‘সূৰো সূৰেন সঙ্গম্ম, ৱিক্কন্তেন পহাৰিনা;

এহি নাগ নিৱত্তস্সু, কিং নু ভীতো পলাযসি;

পস্সন্তু অঙ্গমগধা, মম তুয্হঞ্চ ৱিক্কম’’ন্তি.

তস্সত্থো – ত্ৱং সূৰো মযা সূৰেন সদ্ধিং সমাগন্ত্ৱা ৱীৰিযৱিক্কমেন ৱিক্কন্তেন পহাৰদানসমত্থতায পহাৰিনা কিংকাৰণা অসঙ্গামেত্ৱাৱ গচ্ছসি, ননু নাম একসম্পহাৰোপি দাতব্বো সিযা, তস্মা এহি নাগ নিৱত্তস্সু, এত্তকেনেৱ মৰণভযতজ্জিতো হুত্ৱা কিং নু ভীতো পলাযসি, ইমে ইমং সীমং অন্তৰং কত্ৱা ৱসন্তা পস্সন্তু, অঙ্গমগধা মম তুয্হঞ্চ ৱিক্কমং উভিন্নম্পি অম্হাকং পৰক্কমং পস্সন্তূতি.

সো হত্থী কণ্ণং দত্ৱা তস্স ৱচনং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং অপসাদেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৫৪. ‘‘ন তং পাদা ৱধিস্সামি, ন দন্তেহি ন সোণ্ডিযা;

মীড়্হেন তং ৱধিস্সামি, পূতি হঞ্ঞতু পূতিনা’’তি.

তস্সত্থো – ন তং পাদাদীহি ৱধিস্সামি, তুয্হং পন অনুচ্ছৱিকেন মীড়্হেন তং ৱধিস্সামীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ‘‘পূতিগূথপাণকো পূতিনাৱ হঞ্ঞতূ’’তি তস্স মত্থকে মহন্তং লণ্ডং পাতেত্ৱা উদকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তত্থেৱ তং জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা কোঞ্চনাদং নদন্তো অৰঞ্ঞমেৱ পাৱিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা গূথপাণকো কোণ্ডো অহোসি, ৱাৰণো সো ভিক্খু, তং কাৰণং পচ্চক্খতো দিস্ৱা তস্মিং ৱনসণ্ডে নিৱুত্থদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

গূথপাণজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[২২৮] ৮. কামনীতজাতকৱণ্ণনা

তযো গিৰিন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কামনীতব্ৰাহ্মণং নাম আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পচ্চুপ্পন্নঞ্চ অতীতঞ্চ দ্ৱাদসকনিপাতে কামজাতকে (জা. ১.১২.৩৭ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. তেসু পন দ্ৱীসু ৰাজপুত্তেসু জেট্ঠকো আগন্ত্ৱা বাৰাণসিযং ৰাজা অহোসি, কনিট্ঠো উপৰাজা. তেসু ৰাজা ৱত্থুকামকিলেসকামেসু অতিত্তো ধনলোলো অহোসি. তদা বোধিসত্তো সক্কো দেৱৰাজা হুত্ৱা জম্বুদীপং ওলোকেন্তো তস্স ৰঞ্ঞো দ্ৱীসুপি কামেসু অতিত্তভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইমং ৰাজানং নিগ্গণ্হিত্ৱা লজ্জাপেস্সামী’’তি ব্ৰাহ্মণমাণৱৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা ৰাজানং পস্সি, ৰঞ্ঞা চ ‘‘কেনত্থেন আগতোসি মাণৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং, মহাৰাজ, তীণি নগৰানি পস্সামি খেমানি সুভিক্খানি পহূতহত্থিঅস্সৰথপত্তীনি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণালঙ্কাৰভৰিতানি, সক্কা চ পন তানি অপ্পকেনেৱ বলেন গণ্হিতুং, অহং তে তানি গহেত্ৱা দাতুং আগতো’’তি আহ. ‘‘কদা গচ্ছাম, মাণৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘স্ৱে মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছ, পাতোৱ আগচ্ছেয্যাসী’’তি. ‘‘সাধু, মহাৰাজ, ৱেগেন বলং সজ্জেহী’’তি ৱত্ৱা সক্কো সকট্ঠানমেৱ গতো.

ৰাজা পুনদিৱসে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা বলসজ্জং কাৰেত্ৱা অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা হিয্যো একো ব্ৰাহ্মণমাণৱো ‘‘উত্তৰপঞ্চালে ইন্দপত্তে কেককেতি ইমেসু তীসু নগৰেসু ৰজ্জং গহেত্ৱা দস্সামী’’তি আহ, তং মাণৱং আদায তীসু নগৰেসু ৰজ্জং গণ্হিস্সাম, ৱেগেন নং পক্কোসথাতি. ‘‘কত্থস্স, দেৱ, নিৱাসো দাপিতো’’তি? ‘‘ন মে তস্স নিৱাসগেহং দাপিত’’ন্তি. ‘‘নিৱাসপৰিব্বযো পন দিন্নো’’তি? ‘‘সোপি ন দিন্নো’’তি. অথ ‘‘কহং নং পস্সিস্সামা’’তি? ‘‘নগৰৱীথীসু ওলোকেথা’’তি. তে ওলোকেন্তা অদিস্ৱা ‘‘ন পস্সাম, মহাৰাজা’’তি আহংসু. ৰঞ্ঞো মাণৱং অপস্সন্তস্স ‘‘এৱং মহন্তা নাম ইস্সৰিযা পৰিহীনোম্হী’’তি মহাসোকো উদপাদি, হদযৱত্থু উণ্হং অহোসি, ৱত্থুলোহিতং কুপ্পি, লোহিতপক্খন্দিকা উদপাদি, ৱেজ্জা তিকিচ্ছিতুং নাসক্খিংসু.

ততো তীহচতূহচ্চযেন সক্কো আৱজ্জমানো তস্স তং আবাধং ঞত্ৱা ‘‘তিকিচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘ৱেজ্জব্ৰাহ্মণো তুম্হাকং তিকিচ্ছনত্থায আগতো’’তি আৰোচাপেসি. ৰাজা তং সুত্ৱা ‘‘মহন্তমহন্তা ৰাজৱেজ্জা মং তিকিচ্ছিতুং নাসক্খিংসু, পৰিব্বযমস্স দাপেত্ৱা উয্যোজেথা’’তি আহ. সক্কো তং সুত্ৱা ‘‘ময্হং নেৱ নিৱাসপৰিব্বযেন অত্থো, ৱেজ্জলাভম্পি ন গণ্হিস্সামি, তিকিচ্ছিস্সামি নং, পুন ৰাজা মং পস্সতূ’’তি আহ. ৰাজা তং সুত্ৱা ‘‘তেন হি আগচ্ছতূ’’তি আহ. সক্কো পৱিসিত্ৱা জযাপেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি, ৰাজা ‘‘ত্ৱং মং তিকিচ্ছসী’’তি আহ. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি তিকিচ্ছস্সূ’’তি. ‘‘সাধু, মহাৰাজ, ব্যাধিনো মে লক্খণং কথেথ, কেন কাৰণেন উপ্পন্নো, কিং খাদিতং ৱা পীতং ৱা নিস্সায, উদাহু দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা’’তি? ‘‘তাত, ময্হং ব্যাধি সুতং নিস্সায উপ্পন্নো’’তি. ‘‘কিং তে সুত’’ন্তি. ‘‘তাত একো মাণৱো আগন্ত্ৱা ময্হং ‘তীসু নগৰেসু ৰজ্জং গণ্হিত্ৱা দস্সামী’তি আহ, অহং তস্স নিৱাসট্ঠানং ৱা নিৱাসপৰিব্বযং ৱা ন দাপেসিং, সো ময্হং কুজ্ঝিত্ৱা অঞ্ঞস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতো ভৱিস্সতি. অথ মে ‘এৱং মহন্তা নাম ইস্সৰিযা পৰিহীনোম্হী’তি চিন্তেন্তস্স অযং ব্যাধি উপ্পন্নো. সচে সক্কোসি ত্ৱং মে কামচিত্তং নিস্সায উপ্পন্নং ব্যাধিং তিকিচ্ছিতুং, তিকিচ্ছাহী’’তি এতমত্থং পকাসেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৫৫. ‘‘তযো গিৰিং অন্তৰং কামযামি, পঞ্চালা কুৰুযো কেককে চ;

ততুত্তৰিং ব্ৰাহ্মণ কামযামি, তিকিচ্ছ মং ব্ৰাহ্মণ কামনীত’’ন্তি.

তত্থ তযো গিৰিন্তি তযো গিৰী, অযমেৱ ৱা পাঠো. যথা ‘‘সুদস্সনস্স গিৰিনো, দ্ৱাৰঞ্হেতং পকাসতী’’তি এত্থ সুদস্সনং দেৱনগৰং যুজ্ঝিত্ৱা দুগ্গণ্হতায দুচ্চলনতায ‘‘সুদস্সনগিৰী’’তি ৱুত্তং, এৱমিধাপি তীণি নগৰানি ‘‘তযো গিৰি’’ন্তি অধিপ্পেতানি. তস্মা অযমেত্থ অত্থো – তীণি চ নগৰানি তেসঞ্চ অন্তৰং তিৱিধম্পি ৰট্ঠং কামযামি. ‘‘পঞ্চালা কুৰুযো কেককে চা’’তি ইমানি তেসং ৰট্ঠানং নামানি. তেসু পঞ্চালাতি উত্তৰপঞ্চালা, তত্থ কপিলং নাম নগৰং. কুৰুযোতি কুৰুৰট্ঠং, তত্থ ইন্দপত্তং নাম নগৰং. কেককে চাতি পচ্চত্তে উপযোগৱচনং, তেন কেককৰট্ঠং দস্সেতি. তত্থ কেককৰাজধানীযেৱ নগৰং. ততুত্তৰিন্তি তং অহং ইতো পটিলদ্ধা বাৰাণসিৰজ্জা ততুত্তৰিং তিৱিধং ৰজ্জং কামযামি. তিকিচ্ছ মং, ব্ৰাহ্মণ, কামনীতন্তি ইমেহি ৱত্থুকামেহি চ কিলেসকামেহি চ নীতং হতং পহতং সচে সক্কোসি, তিকিচ্ছ মং ব্ৰাহ্মণাতি.

অথ নং সক্কো ‘‘মহাৰাজ, ত্ৱং মূলোসধাদীহি অতেকিচ্ছো. ঞাণোসধেনেৱ তিকিচ্ছিতব্বো’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৫৬. ‘‘কণ্হাহিদট্ঠস্স কৰোন্তি হেকে, অমনুস্সপৱিট্ঠস্স কৰোন্তি পণ্ডিতা;

ন কামনীতস্স কৰোতি কোচি, ওক্কন্তসুক্কস্স হি কা তিকিচ্ছা’’তি.

তত্থ কণ্হাহিদট্ঠস্স কৰোন্তি হেকেতি একচ্চে হি তিকিচ্ছকা ঘোৰৱিসেন কাড়সপ্পেন দট্ঠস্স মন্তেহি চেৱ ওসধেহি চ তিকিচ্ছং কৰোন্তি. অমনুস্সপৱিট্ঠস্স কৰোন্তি পণ্ডিতাতি অপৰে পণ্ডিতা ভূতৱেজ্জা ভূতযক্খাদীহি অমনুস্সেহি পৱিট্ঠস্স অভিভূতস্স গহিতস্স বলিকম্মপৰিত্তকৰণওসধপৰিভাৱিতাদীহি তিকিচ্ছং কৰোন্তি. ন কামনীতস্স কৰোতি কোচীতি কামেহি পন নীতস্স কামৱসিকস্স পুগ্গলস্স অঞ্ঞত্ৰ পণ্ডিতেহি অঞ্ঞো কোচি তিকিচ্ছং ন কৰোতি, কৰোন্তোপি কাতুং সমত্থো নাম নত্থি. কিংকাৰণা? ওক্কন্তসুক্কস্স হি কা তিকিচ্ছাতি, ওক্কন্তসুক্কস্স অৱক্কন্তস্স কুসলধম্মমৰিযাদং অতিক্কন্তস্স অকুসলধম্মে পতিট্ঠিতস্স পুগ্গলস্স মন্তোসধাদীহি কা নাম তিকিচ্ছা, ন সক্কা ওসধেহি তিকিচ্ছিতুন্তি.

ইতিস্স মহাসত্তো ইমং কাৰণং দস্সেত্ৱা উত্তৰি এৱমাহ – ‘‘মহাৰাজ, সচে ত্ৱং তানি তীণি ৰজ্জানি লচ্ছসি, অপি নু খো ইমেসু চতূসু নগৰেসু ৰজ্জং কৰোন্তো একপ্পহাৰেনেৱ চত্তাৰি সাটকযুগানি পৰিদহেয্যাসি, চতূসু ৱা সুৱণ্ণপাতীসু ভুঞ্জেয্যাসি, চতূসু ৱা সযনেসু সযেয্যাসি, মহাৰাজ, তণ্হাৱসিকেন নাম ভৱিতুং ন ৱট্টতি, তণ্হা হি নামেসা ৱিপত্তিমূলা. সা ৱড্ঢমানা যো তং ৱড্ঢেতি, তং পুগ্গলং অট্ঠসু মহানিৰযেসু সোড়সসু উস্সদনিৰযেসু নানপ্পকাৰভেদেসু চ অৱসেসেসু অপাযেসু খিপতী’’তি. এৱং ৰাজানং নিৰযাদিভযেন তজ্জেত্ৱা মহাসত্তো ধম্মং দেসেসি. ৰাজাপিস্স ধম্মং সুত্ৱা ৱিগতসোকো হুত্ৱা তাৱদেৱ নিব্যাধিতং পাপুণি. সক্কোপিস্স ওৱাদং দত্ৱা সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা দেৱলোকমেৱ গতো. সোপি ততো পট্ঠায দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা কামনীতব্ৰাহ্মণো অহোসি, সক্কো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কামনীতজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[২২৯] ৯. পলাযিতজাতকৱণ্ণনা

গজগ্গমেঘেহীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পলাযিতপৰিব্বাজকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ ৱাদত্থায সকলজম্বুদীপং ৱিচৰিত্ৱা কঞ্চি পটিৱাদিং অলভিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো কোচি মযা সদ্ধিং ৱাদং কাতুং সমত্থো’’তি মনুস্সে পুচ্ছি. মনুস্সা ‘‘তাদিসানং সহস্সেনপি সদ্ধিং ৱাদং কাতুং সমত্থো সব্বঞ্ঞূ দ্ৱিপদানং অগ্গো মহাগোতমো ধম্মিস্সৰো পৰপ্পৱাদমদ্দনো, সকলেপি জম্বুদীপে উপ্পন্নো পৰপ্পৱাদো তং ভগৱন্তং অতিক্কমিতুং সমত্থো নাম নত্থি. ৱেলন্তং পত্ৱা সমুদ্দঊমিযো ৱিয হি সব্বৱাদা তস্স পাদমূলং পত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণা হোন্তী’’তি বুদ্ধগুণে কথেসুং. পৰিব্বাজকো ‘‘কহং পন সো এতৰহী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘জেতৱনে’’তি সুত্ৱা ‘‘ইদানিস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি মহাজনপৰিৱুতো জেতৱনং গচ্ছন্তো জেতেন ৰাজকুমাৰেন নৱকোটিধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা কাৰিতং জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকং দিস্ৱা ‘‘অযং সমণস্স গোতমস্স ৱসনপাসাদো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দ্ৱাৰকোট্ঠকো অয’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘দ্ৱাৰকোট্ঠকো তাৱ এৱৰূপো, ৱসনগেহং কীদিসং ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘গন্ধকুটি নাম অপ্পমেয্যা’’তি ৱুত্তে ‘‘এৱৰূপেন সমণেন সদ্ধিং কো ৱাদং কৰিস্সতী’’তি ততোৱ পলাযি. মনুস্সা উন্নাদিনো হুত্ৱা জেতৱনং পৱিসিত্ৱা সত্থাৰা ‘‘কিং অকালে আগতত্থা’’তি ৱুত্তা তং পৱত্তিং কথযিংসু. সত্থা ‘‘ন খো উপাসকা ইদানেৱ, পুব্বেপেস মম ৱসনট্ঠানস্স দ্ৱাৰকোট্ঠকং দিস্ৱা পলাযতেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলাযং বোধিসত্তো ৰজ্জং কাৰেসি, বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তো. সো ‘‘তক্কসিলং গণ্হিস্সামী’’তি মহন্তেন বলকাযেন গন্ত্ৱা নগৰতো অৱিদূৰে ঠত্ৱা ‘‘ইমিনা নিযামেন হত্থী পেসেথ, ইমিনা অস্সে, ইমিনা ৰথে, ইমিনা পত্তী, এৱং ধাৱিত্ৱা আৱুধেহি পহৰথ, এৱং ঘনৱস্সৱলাহকা ৱিয সৰৱস্সং ৱস্সথা’’তি তেনং ৱিচাৰেন্তো ইমং গাথাদ্ৱযমাহ –

১৫৭. ‘‘গজগ্গমেঘেহি হযগ্গমালিভি, ৰথূমিজাতেহি সৰাভিৱস্সেভি;

থৰুগ্গহাৱট্টদড়্হপ্পহাৰিভি, পৰিৱাৰিতা তক্কসিলা সমন্ততো.

১৫৮. ‘‘অভিধাৱথ চূপধাৱথ চ, ৱিৱিধা ৱিনাদিতা ৱদন্তিভি;

ৱত্ততজ্জ তুমুলো ঘোসো যথা, ৱিজ্জুলতা জলধৰস্স গজ্জতো’’তি.

তত্থ গজগ্গমেঘেহীতি অগ্গগজমেঘেহি, কোঞ্চনাদং গজ্জন্তেহি মত্তৱৰৱাৰণৱলাহকেহীতি অত্থো. হযগ্গমালিভীতি অগ্গহযমালীহি, ৱৰসিন্ধৱৱলাহককুলেহি অস্সানীকেহীতি অত্থো. ৰথূমিজাতেহীতি সঞ্জাতঊমিৱেগেহি সাগৰসলিলেহি ৱিয সঞ্জাতৰথূমীহি, ৰথানীকেহীতি অত্থো. সৰাভিৱস্সেভীতি তেহিযেৱ ৰথানীকেহি ঘনৱস্সমেঘো ৱিয সৰৱস্সং ৱস্সন্তেহি. থৰুগ্গহাৱট্টদড়্হপ্পহাৰিভীতি থৰুগ্গহেহি আৱট্টদড়্হপ্পহাৰীহি, ইতো চিতো চ আৱত্তিত্ৱা পৰিৱত্তিত্ৱা দড়্হং পহৰন্তেহি গহিতখগ্গৰতনথৰুদণ্ডেহি পত্তিযোধেহি চাতি অত্থো. পৰিৱাৰিতা তক্কসিলা সমন্ততোতি যথা অযং তক্কসিলা পৰিৱাৰিতা হোতি, সীঘং তথা কৰোথাতি অত্থো.

অভিধাৱথ চূপধাৱথ চাতি ৱেগেন ধাৱথ চেৱ উপধাৱথ চ. ৱিৱিধা ৱিনাদিতা ৱদন্তিভীতি ৱৰৱাৰণেহি সদ্ধিং ৱিৱিধা ৱিনদিতা ভৱথ, সেলিতগজ্জিতৱাদিতেহি নানাৱিৰৱা হোথাতি অত্থো. ৱত্ততজ্জ তুমুলো ঘোসোতি ৱত্ততু অজ্জ তুমুলো মহন্তো অসনিসদ্দসদিসো ঘোসো. যথা ৱিজ্জুলতা জলধৰস্স গজ্জতোতি যথা গজ্জন্তস্স জলধৰস্স মুখতো নিগ্গতা ৱিজ্জুলতা চৰন্তি, এৱং ৱিচৰন্তা নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হথাতি ৱদতি.

ইতি সো ৰাজা গজ্জিত্ৱা সেনং ৱিচাৰেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰসমীপং গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকং দিস্ৱা ‘‘ইদং ৰঞ্ঞো ৱসনগেহ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অযং নগৰদ্ৱাৰকোট্ঠকো’’তি ৱুত্তে ‘‘নগৰদ্ৱাৰকোট্ঠকো তাৱ এৱৰূপো, ৰঞ্ঞো নিৱেসনং কীদিসং ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ৱেজযন্তপাসাদসদিস’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘এৱং যসসম্পন্নেন ৰঞ্ঞা সদ্ধিং যুজ্ঝিতুং ন সক্খিস্সামা’’তি দ্ৱাৰকোট্ঠকং দিস্ৱাৱ নিৱত্তিত্ৱা পলাযিত্ৱা বাৰাণসিমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিৰাজা পলাযিতপৰিব্বাজকো অহোসি, তক্কসিলৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পলাযিতজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[২৩০] ১০. দুতিযপলাযিতজাতকৱণ্ণনা

ধজমপৰিমিতন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং পলাযিতপৰিব্বাজকমেৱ আৰব্ভ কথেসি. ইমস্মিং পন ৱত্থুস্মিং সো পৰিব্বাজকো জেতৱনং পাৱিসি. তস্মিং খণে সত্থা মহাজনপৰিৱুতো অলঙ্কতধম্মাসনে নিসিন্নো মনোসিলাতলে সীহনাদং নদন্তো সীহপোতকো ৱিয ধম্মং দেসেতি. পৰিব্বাজকো দসবলস্স ব্ৰহ্মসৰীৰপটিভাগং ৰূপং পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং মুখং সুৱণ্ণপট্টসদিসং নলাটঞ্চ দিস্ৱা ‘‘কো এৱৰূপং পুৰিসুত্তমং জিনিতুং সক্খিস্সতী’’তি নিৱত্তিত্ৱা পৰিসন্তৰং পৱিসিত্ৱা পলাযি. মহাজনো তং অনুবন্ধিত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা সত্থুস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন সো পৰিব্বাজকো ইদানেৱ, পুব্বেপি মম সুৱণ্ণৱণ্ণং মুখং দিস্ৱা পলাতোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং ৰজ্জং কাৰেসি, তক্কসিলাযং একো গন্ধাৰৰাজা. সো ‘‘বাৰাণসিং গহেস্সামী’’তি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায আগন্ত্ৱা নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে ঠিতো অত্তনো বলৱাহনং ওলোকেত্ৱা ‘‘কো এত্তকং বলৱাহনং জিনিতুং সক্খিস্সতী’’তি অত্তনো সেনং সংৱণ্ণেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৫৯. ‘‘ধজমপৰিমিতং অনন্তপাৰং, দুপ্পসহং ধঙ্কেহি সাগৰংৱ;

গিৰিমিৱ অনিলেন দুপ্পসয্হো, দুপ্পসহো অহমজ্জ তাদিসেনা’’তি.

তত্থ ধজমপৰিমিতন্তি ইদং তাৱ মে ৰথেসু মোৰছদে ঠপেত্ৱা উস্সাপিতধজমেৱ অপৰিমিতং বহুং অনেকসতসঙ্খ্যং. অনন্তপাৰন্তি বলৱাহনম্পি মে ‘‘এত্তকা হত্থী এত্তকা অস্সা এত্তকা ৰথা এত্তকা পত্তী’’তি গণনপৰিচ্ছেদৰহিতং অনন্তপাৰং. দুপ্পসহন্তি ন সক্কা পটিসত্তূহি সহিতুং অভিভৱিতুং. যথা কিং? ধঙ্কেহি সাগৰংৱ, যথা সাগৰো বহূহি কাকেহি ৱেগৱিক্খম্ভনৱসেন ৱা অতিক্কমনৱসেন ৱা দুপ্পসহো, এৱং দুপ্পসহং. গিৰিমিৱ অনিলেন দুপ্পসয্হোতি অপিচ মে অযং বলকাযো যথা পব্বতো ৱাতেন অকম্পনীযতো দুপ্পসহো, তথা অঞ্ঞেন বলকাযেন দুপ্পসহো. দুপ্পসহো অহমজ্জ তাদিসেনাতি স্ৱাহং ইমিনা বলেন সমন্নাগতো অজ্জ তাদিসেন দুপ্পসহোতি অট্টালকে ঠিতং বোধিসত্তং সন্ধায ৱদতি.

অথস্স সো পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং অত্তনো মুখং দস্সেত্ৱা ‘‘বাল, মা ৱিপ্পলপসি, ইদানি তে বলৱাহনং মত্তৱাৰণো ৱিয নড়ৱনং ৱিদ্ধংসেস্সামী’’তি সন্তজ্জেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৬০. ‘‘মা বালিযং ৱিলপি ন হিস্স তাদিসং, ৱিডয্হসে ন হি লভসে নিসেধকং;

আসজ্জসি গজমিৱ একচাৰিনং, যো তং পদা নড়মিৱ পোথযিস্সতী’’তি.

তত্থ মা বালিযং ৱিলপীতি মা অত্তনো বালভাৱং ৱিপ্পলপসি. ন হিস্স তাদিসন্তি ন হি অস্স তাদিসো, অযমেৱ ৱা পাঠো. তাদিসো ‘‘অনন্তপাৰং মে বলৱাহন’’ন্তি এৱৰূপং তক্কেন্তো ৰজ্জঞ্চ গহেতুং সমত্থো নাম ন হি অস্স, ন হোতীতি অত্থো. ৱিডয্হসেতি ত্ৱং বাল, কেৱলং ৰাগদোসমোহমানপৰিড়াহেন ৱিডয্হসিযেৱ. ন হি লভসে নিসেধকন্তি মাদিসং পন পসয্হ অভিভৱিত্ৱা নিসেধকং ন তাৱ লভসি, অজ্জ তং আগতমগ্গেনেৱ পলাপেস্সামি. আসজ্জসীতি উপগচ্ছসি. গজমিৱ একচাৰিনন্তি একচাৰিনং মত্তৱৰৱাৰণং ৱিয. যো তং পদা নড়মিৱ পোথযিস্সতীতি যো তং যথা নাম মত্তৱৰৱাৰণো পাদা নড়ং পোথেতি সংচুণ্ণেতি, এৱং পোথযিস্সতি, তং ত্ৱং আসজ্জসীতি অত্তানং সন্ধাযাহ.

এৱং তজ্জেন্তস্স পনস্স কথং সুত্ৱা গন্ধাৰৰাজা উল্লোকেন্তো কঞ্চনপট্টসদিসং মহানলাটং দিস্ৱা অত্তনো গহণভীতো নিৱত্তিত্ৱা পলাযন্তো সকনগৰমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা গন্ধাৰৰাজা পলাযিতপৰিব্বাজকো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

দুতিযপলাযিতজাতকৱণ্ণনা দসমা.

কাসাৱৱগ্গো অট্ঠমো.

তস্সুদ্দানং –

কাসাৱং চূড়নন্দিযং, পুটভত্তঞ্চ কুম্ভিলং;

খন্তিৱণ্ণং কোসিযঞ্চ, গূথপাণং কামনীতং;

পলাযিতদ্ৱযম্পি চ.