৬. নতংদড়্হৱগ্গো

[২০১] ১. বন্ধনাগাৰজাতকৱণ্ণনা

ন তং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো বন্ধনাগাৰং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ কালে বহূ সন্ধিচ্ছেদকপন্থঘাতকচোৰে আনেত্ৱা কোসলৰঞ্ঞো দস্সেসুং. তে ৰাজা অদ্দুবন্ধনৰজ্জুবন্ধনসঙ্খলিকবন্ধনেহি বন্ধাপেসি. তিংসমত্তা জানপদা ভিক্খূ সত্থাৰং দট্ঠুকামা আগন্ত্ৱা দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা পুনদিৱসে পিণ্ডায চৰন্তা বন্ধনাগাৰং গন্ত্ৱা তে চোৰে দিস্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা সাযন্হসমযে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হেহি পিণ্ডায চৰন্তেহি বন্ধনাগাৰে বহূ চোৰা অদ্দুবন্ধনাদীহি বদ্ধা মহাদুক্খং অনুভৱন্তা দিট্ঠা, তে তানি বন্ধনানি ছিন্দিত্ৱা পলাযিতুং ন সক্কোন্তি, অত্থি নু খো তেহি বন্ধনেহি থিৰতৰং নাম অঞ্ঞং বন্ধন’’ন্তি পুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘ভিক্খৱে, কিং বন্ধনানি নামেতানি, যং পনেতং ধনধঞ্ঞপুত্তদাৰাদীসু তণ্হাসঙ্খাতং কিলেসবন্ধনং, এতং এতেহি বন্ধনেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন থিৰতৰং, এৱং মহন্তম্পি পনেতং দুচ্ছিন্দনিযং বন্ধনং পোৰাণকপণ্ডিতা ছিন্দিত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পব্বজিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং দুগ্গতগহপতিকুলে নিব্বত্তি, তস্স ৱযপ্পত্তস্স পিতা কালমকাসি. সো ভতিং কত্ৱা মাতৰং পোসেসি, অথস্স মাতা অনিচ্ছমানস্সেৱ একং কুলধীতৰং গেহে কত্ৱা অপৰভাগে কালমকাসি. ভৰিযাযপিস্স কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সো গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং অজানন্তো ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং ভতিং কত্ৱা জীৱাহি, অহং পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সাপি ‘‘গব্ভো মে পতিট্ঠিতো, মযি ৱিজাতায দাৰকং দিস্ৱা পব্বজিস্সসী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্সা ৱিজাতকালে ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং সোত্থিনা ৱিজাতা, ইদানাহং পব্বজিস্সামী’’তি আপুচ্ছি. অথ নং সা ‘‘পুত্তকস্স তাৱ থনপানতো অপগমনকালং আগমেহী’’তি ৱত্ৱা পুন গব্ভং গণ্হি.

সো চিন্তেসি – ‘‘ইমং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা গন্তুং ন সক্কা, ইমিস্সা অনাচিক্খিত্ৱাৱ পলাযিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. সো তস্সা অনাচিক্খিত্ৱা ৰত্থিভাগে উট্ঠায পলাযি. অথ নং নগৰগুত্তিকা অগ্গহেসুং. সো ‘‘অহং, সামি, মাতুপোসকো নাম, ৱিস্সজ্জেথ ম’’ন্তি তেহি অত্তানং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা একস্মিং ঠানে ৱসিত্ৱা অগ্গদ্ৱাৰেনেৱ নিক্খমিত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো ৱিহাসি. সো তত্থ ৱসন্তো ‘‘এৱৰূপম্পি নাম মে দুচ্ছিন্দনিযং পুত্তদাৰবন্ধনং কিলেসবন্ধনং ছিন্দিত’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ইমা গাথা অৱোচ –

১০১. ‘‘ন তং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰা, যদাযসং দাৰুজপব্বজঞ্চ;

সাৰত্তৰত্তা মণিকুণ্ডলেসু, পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা.

১০২. ‘‘এতং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰা, ওহাৰিনং সীথিলং দুপ্পমুঞ্চং;

এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰা, অনপেক্খিনো কামসুখং পহাযা’’তি.

তত্থ ধীৰাতি ধিতিমন্তা, ধিক্কতপাপাতি ধীৰা. অথ ৱা ধী ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায পঞ্ঞায সমন্নাগতাতি ধীৰা, বুদ্ধা পচ্চেকবুদ্ধা বুদ্ধসাৱকা বোধিসত্তা চ ইমে ধীৰা নাম. যদাযসন্তিআদীসু যং সঙ্খলিকসঙ্খাতং অযসা নিব্বত্তং আযসং, যং অদ্দুবন্ধনসঙ্খাতং দাৰুজং, যঞ্চ পব্বজতিণেহি ৱা অঞ্ঞেহি ৱা ৱাকাদীহি ৰজ্জুং কত্ৱা কতৰজ্জুবন্ধনং, তং আযসাদিং ছিন্দিতুং সক্কুণেয্যভাৱেন ধীৰা দড়্হং থিৰন্তি নাহু ন কথেন্তি. সাৰত্তৰত্তাতি সাৰত্তা হুত্ৱা ৰত্তা, বলৱৰাগৰত্তাতি অত্থো. মণিকুণ্ডলেসূতি মণীসু চ কুণ্ডলেসু চ, মণিযুত্তেসু ৱা কুণ্ডলেসু.

এতং দড়্হন্তি যে মণিকুণ্ডলেসু সাৰত্তৰত্তা, তেসং যো চ সাৰাগো, যা চ তেসং পুত্তদাৰেসু অপেক্খা তণ্হা, এতং কিলেসমযং বন্ধনং দড়্হং থিৰন্তি ধীৰা আহু. ওহাৰিনন্তি আকড্ঢিত্ৱা চতূসু অপাযেসু পাতনতো অৱহৰতি হেট্ঠা হৰতীতি ওহাৰিনং. সিথিলন্তি বন্ধনট্ঠানে ছৱিচম্মমংসানি ন ছিন্দতি, লোহিতং ন নীহৰতি, বন্ধনভাৱম্পি ন জানাপেতি, থলপথজলপথাদীসু কম্মানি কাতুং দেতীতি সিথিলং. দুপ্পমুঞ্চন্তি তণ্হালোভৱসেন হি একৱাৰম্পি উপ্পন্নং কিলেসবন্ধনং দট্ঠট্ঠানতো কচ্ছপো ৱিয দুম্মোচযং হোতীতি দুপ্পমুঞ্চং. এতম্পি ছেত্ৱানাতি এতং এৱং দড়্হম্পি কিলেসবন্ধনং ঞাণখগ্গেন ছিন্দিত্ৱা অযদামানি ছিন্দিত্ৱা মত্তৱৰৱাৰণা ৱিয পঞ্জৰে ছিন্দিত্ৱা সীহপোতকা ৱিয চ ধীৰা ৱত্থুকামকিলেসকামে উক্কাৰভূমিং ৱিয জিগুচ্ছমানা অনপেক্খিনো হুত্ৱা কামসুখং পহায ৱজন্তি পক্কমন্তি, পক্কমিত্ৱা চ পন হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানসুখেন ৱীতিনামেন্তীতি.

এৱং বোধিসত্তো ইমং উদানং উদানেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহন্তো অহেসুং. ‘‘তদা মাতা মহামাযা অহোসি, পিতা সুদ্ধোদনমহাৰাজা, ভৰিযা ৰাহুলমাতা, পুত্তো ৰাহুলো, পুত্তদাৰং পহায নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতো পুৰিসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

বন্ধনাগাৰজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[২০২] ২. কেড়িসীলজাতকৱণ্ণনা

হংসা কোঞ্চা মযূৰা চাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰাযস্মা বুদ্ধসাসনে পাকটো অহোসি পঞ্ঞাতো মধুৰস্সৰো মধুৰধম্মকথিকো পটিসম্ভিদাপ্পত্তো মহাখীণাসৱো অসীতিযা মহাথেৰানং অন্তৰো পমাণেন ওমকো লকুণ্ডকো সামণেৰো ৱিয, খুদ্দকো কীড়নত্থায কতো ৱিয. তস্মিং একদিৱসং তথাগতং ৱন্দিত্ৱা জেতৱনকোট্ঠকং গতে জনপদা তিংসমত্তা ভিক্খূ ‘‘দসবলং ৱন্দিস্সামা’’তি জেতৱনং পৱিসন্তা ৱিহাৰকোট্ঠকে থেৰং দিস্ৱা ‘‘সামণেৰো এসো’’তি সঞ্ঞায থেৰং চীৱৰকণ্ণে গণ্হন্তা হত্থে গণ্হন্তা সীসং গণ্হন্তা নাসায পৰামসন্তা কণ্ণেসু গহেত্ৱা চালেত্ৱা হত্থকুক্কুচ্চং কত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিত্ৱা সত্থাৰা মধুৰপটিসন্থাৰে কতে পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰো কিৰ নামেকো তুম্হাকং সাৱকো মধুৰধম্মকথিকো অত্থি, কহং সো ইদানী’’তি. ‘‘কিং পন, ভিক্খৱে, দট্ঠুকামত্থা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘যং, ভিক্খৱে, তুম্হে দ্ৱাৰকোট্ঠকে দিস্ৱা চীৱৰকণ্ণাদীসু গণ্হন্তা হত্থকুক্কুচ্চং কত্ৱা আগতা, এস সো’’তি. ‘‘ভন্তে, এৱৰূপো পত্থিতপত্থনো অভিনীহাৰসম্পন্নো সাৱকো কিংকাৰণা অপ্পেসক্খো জাতো’’তি? সত্থা ‘‘অত্তনা কতপাপকম্মং নিস্সাযা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কো দেৱৰাজা অহোসি. তদা ব্ৰহ্মদত্তস্স জিণ্ণং জৰাপ্পত্তং হত্থিং ৱা অস্সং ৱা গোণং ৱা দস্সেতুং ন সক্কা, কেড়িসীলো হুত্ৱা তথাৰূপং দিস্ৱাৱ অনুবন্ধাপেতি, জিণ্ণসকটম্পি দিস্ৱা ভিন্দাপেতি, জিণ্ণমাতুগামে দিস্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা উদৰে পহৰাপেত্ৱা পাতাপেত্ৱা পুন উট্ঠাপেত্ৱা ভাযাপেতি, জিণ্ণপুৰিসে দিস্ৱা লঙ্ঘকে ৱিয ভূমিযং সংপৰিৱত্তকাদিকীড়ং কীড়াপেতি, অপস্সন্তো ‘‘অসুকঘৰে কিৰ মহল্লকো অত্থী’’তি সুত্ৱাপি পক্কোসাপেত্ৱা কীড়তি. মনুস্সা লজ্জন্তা অত্তনো মাতাপিতৰো তিৰোৰট্ঠানি পেসেন্তি, মাতুপট্ঠানধম্মো পিতুপট্ঠানধম্মো পচ্ছিজ্জি, ৰাজসেৱকাপি কেড়িসীলাৱ অহেসুং. মতমতা চত্তাৰো অপাযে পূৰেন্তি, দেৱপৰিসা পৰিহাযতি.

সক্কো অভিনৱে দেৱপুত্তে অপস্সন্তো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘দমেস্সামি ন’’ন্তি মহল্লকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা জিণ্ণযানকে দ্ৱে তক্কচাটিযো আৰোপেত্ৱা দ্ৱে জৰগোণে যোজেত্ৱা একস্মিং ছণদিৱসে অলঙ্কতহত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তে অলঙ্কতনগৰং পদক্খিণং কৰোন্তে পিলোতিকনিৱত্থো তং যানকং পাজেন্তো ৰঞ্ঞো অভিমুখো অগমাসি. ৰাজা জিণ্ণযানকং দিস্ৱা ‘‘এতং যানকং অপনেথা’’তি ৱদতি. মনুস্সা ‘‘কহং, দেৱ, ন পস্সামা’’তি আহংসু. সক্কো অত্তনো আনুভাৱেন ৰঞ্ঞোযেৱ দস্সেসি. অথ নং বহুসম্পত্তে তস্মিং তস্স উপৰিভাগেন পাজেন্তো ৰঞ্ঞো মত্থকে একং চাটিং ভিন্দিত্ৱা নিৱত্তাপেন্তো দুতিযং ভিন্দি. অথস্স সীসতো পট্ঠায ইতো চিতো চ তক্কং পগ্ঘৰতি, সো তেন অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. অথস্স তং উপদ্দুতভাৱং ঞত্ৱা সক্কো যানকং অন্তৰধাপেত্ৱা সক্কত্তভাৱং মাপেত্ৱা ৱজিৰহত্থো আকাসে ঠত্ৱা ‘‘পাপ অধম্মিকৰাজ, কিং ত্ৱং মহল্লকো ন ভৱিস্সসি, তৱ সৰীৰং জৰা ন পহৰিস্সতি, কেড়িসীলো হুত্ৱা ৱুড্ঢে ৱিহেঠনকম্মং কৰোসি, এককং তং নিস্সায এতং কম্মং কত্ৱা মতমতা অপাযে পৰিপূৰেন্তি, মনুস্সা মাতাপিতৰো পটিজগ্গিতুং ন লভন্তি. সচে ইমম্হা কম্মা ন ৱিৰমিস্সসি, ৱজিৰেন তে সীসং পদালেস্সামি, মা ইতো পট্ঠাযেতং কম্মং অকত্থা’’তি সন্তজ্জেত্ৱা মাতাপিতূনং গুণং কথেত্ৱা ৱুড্ঢাপচাযিককম্মস্স আনিসংসং পকাসেত্ৱা ওৱদিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ অগমাসি. ৰাজা ততো পট্ঠায তথাৰূপং কম্মং কাতুং চিত্তম্পি ন উপ্পাদেসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –

১০৩. ‘‘হংসা কোঞ্চা মযূৰা চ, হত্থযো পসদা মিগা;

সব্বে সীহস্স ভাযন্তি, নত্থি কাযস্মি তুল্যতা.

১০৪. ‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, দহৰো চেপি পঞ্ঞৱা;

সো হি তত্থ মহা হোতি, নেৱ বালো সৰীৰৱা’’তি.

তত্থ পসদা মিগাতি পসদসঙ্খাতা মিগা, পসদা মিগা চ অৱসেসা মিগা চাতিপি অত্থো. ‘‘পসদমিগা’’তিপি পাঠো, পসদা মিগাতি অত্থো. নত্থি কাযস্মি তুল্যতাতি সৰীৰে পমাণং নাম নত্থি. যদি ভৱেয্য, মহাসৰীৰা হত্থিনো চেৱ পসদমিগা চ সীহং মাৰেয্যুং, সীহো হংসাদযো খুদ্দকসৰীৰেযেৱ মাৰেয্য, খুদ্দকাযেৱ সীহস্স ভাযেয্যুং, ন মহন্তা. যস্মা পনেতং নত্থি, তস্মা সব্বেপি তে সীহস্স ভাযন্তি. সৰীৰৱাতি বালো মহাসৰীৰোপি মহা নাম ন হোতি, তস্মা লকুণ্ডকভদ্দিযো সৰীৰেন খুদ্দকোপি মা তং ঞাণেনপি খুদ্দকোতি মঞ্ঞিত্থাতি অত্থো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে তেসু ভিক্খূসু কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহন্তো অহেসুং. ‘‘তদা ৰাজা লকুণ্ডকভদ্দিযো অহোসি, সো তায কেড়িসীলতায পৰেসং কেড়িনিস্সযো জাতো, সক্কো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কেড়িসীলজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[২০৩] ৩. খন্ধজাতকৱণ্ণনা

ৱিৰূপক্খেহি মে মেত্তন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তং কিৰ জন্তাঘৰদ্ৱাৰে কট্ঠানি ফালেন্তং পূতিৰুক্খন্তৰা নিক্খমিত্ৱা একো সপ্পো পাদঙ্গুলিযং ডংসি, সো তত্থেৱ মতো. তস্স মতভাৱো সকলৱিহাৰে পাকটো অহোসি. ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ ভিক্খু জন্তাঘৰদ্ৱাৰে কট্ঠানি ফালেন্তো সপ্পেন দট্ঠো তত্থেৱ মতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘সচে সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি আৰব্ভ মেত্তং অভাৱযিস্স, ন নং সপ্পো ডংসেয্য. পোৰাণকতাপসাপি অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চতূসু অহিৰাজকুলেসু মেত্তং ভাৱেত্ৱা তানি অহিৰাজকুলানি নিস্সায উপ্পজ্জনকভযতো মুচ্চিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপদেসে একস্মিং গঙ্গানিৱত্তনে অস্সমপদং মাপেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো ইসিগণপৰিৱুতো ৱিহাসি. তদা গঙ্গাতীৰে নানপ্পকাৰা দীঘজাতিকা ইসীনং পৰিপন্থং কৰোন্তি, যেভুয্যেন ইসযো জীৱিতক্খযং পাপুণন্তি. তাপসা তমত্থং বোধিসত্তস্স আৰোচেসুং. বোধিসত্তো সব্বে তাপসে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে চতূসু অহিৰাজকুলেসু মেত্তং ভাৱেয্যাথ, ন ৱো সপ্পা ডংসেয্যুং, তস্মা ইতো পট্ঠায চতূসু অহিৰাজকুলেসু এৱং মেত্তং ভাৱেথা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১০৫. ‘‘ৱিৰূপক্খেহি মে মেত্তং, মেত্তং এৰাপথেহি মে;

ছব্যাপুত্তেহি মে মেত্তং, মেত্তং কণ্হাগোতমকেহি চা’’তি.

তত্থ ৱিৰূপক্খেহি মে মেত্তন্তি ৱিৰূপক্খনাগৰাজকুলেহি সদ্ধিং ময্হং মেত্তং. এৰাপথাদীসুপি এসেৱ নযো. এতানিপি হি এৰাপথনাগৰাজকুলং ছব্যাপুত্তনাগৰাজকুলং কণ্হাগোতমকনাগৰাজকুলন্তি নাগৰাজকুলানেৱ.

এৱং চত্তাৰি নাগৰাজকুলানি দস্সেত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে এতেসু মেত্তং ভাৱেতুং সক্খিস্সথ, দীঘজাতিকা ৱো ন ডংসিস্সন্তি ন ৱিহেঠেস্সন্তী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

‘‘অপাদকেহি মে মেত্তং, মেত্তং দ্ৱিপাদকেহি মে;

চতুপ্পদেহি মে মেত্তং, মেত্তং বহুপ্পদেহি মে’’তি.

তত্থ পঠমপদেন ওদিস্সকং কত্ৱা সব্বেসু অপাদকেসু দীঘজাতিকেসু চেৱ মচ্ছেসু চ মেত্তাভাৱনা দস্সিতা, দুতিযপদেন মনুস্সেসু চেৱ পক্খিজাতেসু চ, ততিযপদেন হত্থিঅস্সাদীসু সব্বচতুপ্পদেসু, চতুত্থপদেন ৱিচ্ছিকসতপদিউচ্চালিঙ্গপাণকমক্কটকাদীসু.

এৱং সৰূপেন মেত্তাভাৱনং দস্সেত্ৱা ইদানি আযাচনৱসেন দস্সেন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘মা মং অপাদকো হিংসি, মা মং হিংসি দ্ৱিপাদকো;

মা মং চতুপ্পদো হিংসি, মা মং হিংসি বহুপ্পদো’’তি.

তত্থ মা মন্তি এতেসু অপাদকাদীসু কোচি একোপি মা মং হিংসতু, মা ৱিহেঠেতূতি এৱং আযাচন্তা মেত্তং ভাৱেথাতি অত্থো.

ইদানি অনোদিস্সকৱসেন মেত্তাভাৱনং দস্সেন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘সব্বে সত্তা সব্বে পাণা, সব্বে ভূতা চ কেৱলা;

সব্বে ভদ্ৰানি পস্সন্তু, মা কঞ্চি পাপমাগমা’’তি.

তত্থ তণ্হাদিট্ঠিৱসেন ৱট্টে পঞ্চসু খন্ধেসু আসত্তা ৱিসত্তা লগ্গা লগ্গিতাতি সত্তা, অস্সাসপস্সাসপৱত্তনসঙ্খাতেন পাণনৱসেন পাণা, ভূতভাৱিতনিব্বত্তনৱসেন ভূতাতি এৱং ৱচনমত্তৱিসেসো ৱেদিতব্বো. অৱিসেসেন পন সব্বানিপেতানি পদানি সব্বসত্তসঙ্গাহকানেৱ. কেৱলাতি সকলা. ইদং সব্বসদ্দস্সেৱ হি পৰিযাযৱচনং. ভদ্ৰানি পস্সন্তূতি সব্বেপেতে সত্তা ভদ্ৰানি সাধূনি কল্যাণানেৱ পস্সন্তু. মা কঞ্চি পাপমাগমাতি এতেসু কঞ্চি একং সত্তম্পি পাপং লামকং দুক্খং মা আগমা, মা আগচ্ছতু মা পাপুণাতু, সব্বে অৱেৰা অব্যাপজ্জা সুখী নিদ্দুক্খা হোন্তূতি.

এৱং ‘‘সব্বসত্তেসু অনোদিস্সকৱসেন মেত্তং ভাৱেথা’’তি ৱত্ৱা পুন তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰাপেতুং –

১০৬. ‘‘অপ্পমাণো বুদ্ধো, অপ্পমাণো ধম্মো;

অপ্পমাণো সঙ্ঘো’’তি আহ.

তত্থ পমাণকৰানং কিলেসানং অভাৱেন গুণানঞ্চ পমাণাভাৱেন বুদ্ধৰতনং অপ্পমাণং. ধম্মোতি নৱৱিধো লোকুত্তৰধম্মো. তস্সপি পমাণং কাতুং ন সক্কাতি অপ্পমাণো. তেন অপ্পমাণেন ধম্মেন সমন্নাগতত্তা সঙ্ঘোপি অপ্পমাণো.

ইতি বোধিসত্তো ‘‘ইমেসং তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰথা’’তি ৱত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং অপ্পমাণগুণতং দস্সেত্ৱা সপ্পমাণে সত্তে দস্সেতুং –

‘‘পমাণৱন্তানি সৰীসপানি, অহি ৱিচ্ছিক সতপদী;

উণ্ণনাভি সৰবূ মূসিকা’’তি আহ.

তত্থ সৰীসপানীতি সপ্পদীঘজাতিকানং নামং. তে হি সৰন্তা গচ্ছন্তি, সিৰেন ৱা সপন্তীতি সৰীসপা. ‘‘অহী’’তিআদি তেসং সৰূপতো নিদস্সনং. তত্থ উণ্ণনাভীতি মক্কটকো. তস্স হি নাভিতো উণ্ণাসদিসং সুত্তং নিক্খমতি, তস্মা ‘‘উণ্ণনাভী’’তি ৱুচ্চতি. সৰবূতি ঘৰগোড়িকা.

ইতি বোধিসত্তো ‘‘যস্মা এতেসং অন্তোৰাগাদযো পমাণকৰা ধম্মা অত্থি, তস্মা তানি সৰীসপাদীনি পমাণৱন্তানী’’তি দস্সেত্ৱা ‘‘অপ্পমাণানং তিণ্ণং ৰতনানং আনুভাৱেন ইমে পমাণৱন্তা সত্তা ৰত্তিন্দিৱং পৰিত্তকম্মং কৰোন্তূতি এৱং তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰথা’’তি ৱত্ৱা ততো উত্তৰি কত্তব্বং দস্সেতুং ইমং গাথমাহ –

‘‘কতা মে ৰক্খা কতা মে পৰিত্তা, পটিক্কমন্তু ভূতানি;

সোহং নমো ভগৱতো, নমো সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধান’’ন্তি.

তত্থ কতা মে ৰক্খাতি মযা ৰতনত্তযগুণে অনুস্সৰন্তেন অত্তনো ৰক্খা গুত্তি কতা. কতা মে পৰিত্তাতি পৰিত্তাণম্পি মে অত্তনো কতং. পটিক্কমন্তু ভূতানীতি মযি অহিতজ্ঝাসযানি ভূতানি পটিক্কমন্তু অপগচ্ছন্তু. সোহং নমো ভগৱতোতি সো অহং এৱং কতপৰিত্তো অতীতস্স পৰিনিব্বুতস্স সব্বস্সপি বুদ্ধস্স ভগৱতো নমো কৰোমি. নমো সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধানন্তি ৱিসেসেন পন অতীতে পটিপাটিযা পৰিনিব্বুতানং সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধানং নমো কৰোমীতি.

এৱং ‘‘নমক্কাৰং কৰোন্তাপি সত্ত বুদ্ধে অনুস্সৰথা’’তি বোধিসত্তো ইসিগণস্স ইমং পৰিত্তং বন্ধিত্ৱা অদাসি. আদিতো পন পট্ঠায দ্ৱীহি গাথাহি চতূসু অহিৰাজকুলেসু মেত্তায দীপিতত্তা ওদিস্সকানোদিস্সকৱসেন ৱা দ্ৱিন্নং মেত্তাভাৱনানং দীপিতত্তা ইদং পৰিত্তং ইধ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, অঞ্ঞং ৱা কাৰণং পৰিযেসিতব্বং. ততো পট্ঠায ইসিগণো বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা মেত্তং ভাৱেসি, বুদ্ধগুণে অনুস্সৰি. এৱমেতেসু বুদ্ধগুণে অনুস্সৰন্তেসুযেৱ সব্বে দীঘজাতিকা পটিক্কমিংসু. বোধিসত্তোপি ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

খন্ধজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[২০৪] ৪. ৱীৰকজাতকৱণ্ণনা

অপি ৱীৰক পস্সেসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সুগতালযং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তস্স পৰিসং গহেত্ৱা আগতেসু হি থেৰেসু সত্থা ‘‘সাৰিপুত্ত, দেৱদত্তো তুম্হে দিস্ৱা কিং অকাসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সুগতালযং, ভন্তে, দস্সেসী’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খো, সাৰিপুত্ত, ইদানেৱ দেৱদত্তো মম অনুকিৰিযং কৰোন্তো ৱিনাসং পত্তো, পুব্বেপি ৱিনাসং পাপুণী’’তি ৱত্ৱা থেৰেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে উদককাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা একং সৰং উপনিস্সায ৱসি, ‘‘ৱীৰকো’’তিস্স নামং অহোসি. তদা কাসিৰট্ঠে দুব্ভিক্খং অহোসি, মনুস্সা কাকভত্তং ৱা দাতুং যক্খনাগবলিকম্মং ৱা কাতুং নাসক্খিংসু. ছাতকৰট্ঠতো কাকা যেভুয্যেন অৰঞ্ঞং পৱিসিংসু. তত্থেকো বাৰাণসিৱাসী সৱিট্ঠকো নাম কাকো কাকিং আদায ৱীৰকস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা তং সৰং নিস্সায একমন্তে ৱাসং কপ্পেসি. সো একদিৱসং তস্মিং সৰে গোচৰং গণ্হন্তো ৱীৰকং সৰং ওতৰিত্ৱা মচ্ছে খাদিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা সৰীৰং সুক্খাপেন্তং দিস্ৱা ‘‘ইমং উদককাকং নিস্সায সক্কা বহূ মচ্ছে লদ্ধুং, ইমং উপট্ঠহিস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং, সম্মা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইচ্ছামি তং সামি উপট্ঠহিতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সাধূ’’তি তেন সম্পটিচ্ছিতো ততো পট্ঠায উপট্ঠাসি. ৱীৰকোপি ততো পট্ঠায অত্তনো যাপনমত্তং খাদিত্ৱা মচ্ছে উদ্ধৰিত্ৱা সৱিট্ঠকস্স দেতি. সোপি অত্তনো যাপনমত্তং খাদিত্ৱা সেসং কাকিযা দেতি.

তস্স অপৰভাগে মানো উপ্পজ্জি – ‘‘অযম্পি উদককাকো কাড়কো, অহম্পি কাড়কো, অক্খিতুণ্ডপাদেহিপি এতস্স চ ময্হঞ্চ নানাকৰণং নত্থি, ইতো পট্ঠায ইমিনা গহিতমচ্ছেহি ময্হং কম্মং নত্থি, অহমেৱ গণ্হিস্সামী’’তি. সো ৱীৰকং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সম্ম, ইতো পট্ঠায অহমেৱ সৰং ওতৰিত্ৱা মচ্ছে গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন ত্ৱং, সম্ম, উদকং ওতৰিত্ৱা মচ্ছে গণ্হনককুলে নিব্বত্তো, মা নস্সী’’তি তেন ৱাৰিযমানোপি ৱচনং অনাদিযিত্ৱা সৰং ওৰুয্হ উদকং পৱিসিত্ৱা উম্মুজ্জমানো সেৱালং ছিন্দিত্ৱা নিক্খমিতুং নাসক্খি, সেৱালন্তৰে লগ্গি, অগ্গতুণ্ডমেৱ পঞ্ঞাযি. সো নিৰস্সাসো অন্তোউদকেযেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি. অথস্স ভৰিযা আগমনং অপস্সমানা তং পৱত্তিং জাননত্থং ৱীৰকস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সামি, সৱিট্ঠকো ন পঞ্ঞাযতি, কহং নু খো সো’’তি পুচ্ছমানা পঠমং গাথমাহ –

১০৭. ‘‘অপি ৱীৰক পস্সেসি, সকুণং মঞ্জুভাণকং;

মযূৰগীৱসঙ্কাসং, পতিং ময্হং সৱিট্ঠক’’ন্তি.

তত্থ অপি, ৱীৰক, পস্সেসীতি, সামি ৱীৰক, অপি পস্সসি. মঞ্জুভাণকন্তি মঞ্জুভাণিনং. সা হি ৰাগৱসেন ‘‘মধুৰস্সৰো মে পতী’’তি মঞ্ঞতি, তস্মা এৱমাহ. মযূৰগীৱসঙ্কাসন্তি মোৰগীৱসমানৱণ্ণং.

তং সুত্ৱা ৱীৰকো ‘‘আম, জানামি তে সামিকস্স গতট্ঠান’’ন্তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১০৮. ‘‘উদকথলচৰস্স পক্খিনো, নিচ্চং আমকমচ্ছভোজিনো;

তস্সানুকৰং সৱিট্ঠকো, সেৱালে পলিগুণ্ঠিতো মতো’’তি.

তত্থ উদকথলচৰস্সাতি উদকে চ থলে চ চৰিতুং সমত্থস্স. পক্খিনোতি অত্তানং সন্ধায ৱদতি. তস্সানুকৰন্তি তস্স অনুকৰোন্তো. সেৱালে পলিগুণ্ঠিতো মতোতি উদকং পৱিসিত্ৱা সেৱালং ছিন্দিত্ৱা নিক্খমিতুং অসক্কোন্তো সেৱালপৰিযোনদ্ধো অন্তোউদকেযেৱ মতো, পস্স, এতস্স তুণ্ডং দিস্সতীতি. তং সুত্ৱা কাকী পৰিদেৱিত্ৱা বাৰাণসিমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সৱিট্ঠকো দেৱদত্তো অহোসি, ৱীৰকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱীৰকজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[২০৫] ৫. গঙ্গেয্যজাতকৱণ্ণনা

সোভতি মচ্ছো গঙ্গেয্যোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দ্ৱে দহৰভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি. তে কিৰ সাৱত্থিৱাসিনো কুলপুত্তা সাসনে পব্বজিত্ৱা অসুভভাৱনং অনুনুযুঞ্জিত্ৱা ৰূপপসংসকা হুত্ৱা ৰূপং উপলাড়েন্তা ৱিচৰিংসু. তে একদিৱসং ‘‘ত্ৱং ন সোভসি, অহং সোভামী’’তি ৰূপং নিস্সায উপ্পন্নৱিৱাদা অৱিদূৰে নিসিন্নং একং মহল্লকত্থেৰং দিস্ৱা ‘‘এসো অম্হাকং সোভনভাৱং ৱা অসোভনভাৱং ৱা জানিস্সতী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কো অম্হেসু সোভনো’’তি পুচ্ছিংসু. সো ‘‘আৱুসো, তুম্হেহি অহমেৱ সোভনতৰো’’তি আহ. দহৰা ‘‘অযং মহল্লকো অম্হেহি পুচ্ছিতং অকথেত্ৱা অপুচ্ছিতং কথেতী’’তি তং পৰিভাসিত্ৱা পক্কমিংসু. সা তেসং কিৰিযা ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো মহল্লকো থেৰো কিৰ তে ৰূপনিস্সিতকে দহৰে লজ্জাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইমে দ্ৱে দহৰা ইদানেৱ ৰূপপসংসকা, পুব্বেপেতে ৰূপমেৱ উপলাড়েন্তা ৱিচৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো গঙ্গাতীৰে ৰুক্খদেৱতা অহোসি. তদা গঙ্গাযমুনানং সমাগমট্ঠানে গঙ্গেয্যো চ যামুনেয্যো চ দ্ৱে মচ্ছা ‘‘অহং সোভামি, ত্ৱং ন সোভসী’’তি ৰূপং নিস্সায ৱিৱদমানা অৱিদূৰে গঙ্গাতীৰে কচ্ছপং নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘এসো অম্হাকং সোভনভাৱং ৱা অসোভনভাৱং ৱা জানিস্সতী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং নু খো, সম্ম কচ্ছপ, গঙ্গেয্যো সোভতি, উদাহু যামুনেয্যো’’তি পুচ্ছিংসু. কচ্ছপো ‘‘গঙ্গেয্যোপি সোভতি, যামুনেয্যোপি সোভতি, তুম্হেহি পন দ্ৱীহি অহমেৱ অতিৰেকতৰং সোভামী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১০৯. ‘‘সোভতি মচ্ছো গঙ্গেয্যো, অথো সোভতি যামুনো;

চতুপ্পদোযং পুৰিসো, নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো;

ঈসকাযতগীৱো চ, সব্বেৱ অতিৰোচতী’’তি.

তত্থ চতুপ্পদোযন্তি চতুপ্পদো অযং. পুৰিসোতি অত্তানং সন্ধায ৱদতি. নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলোতি সুজাতো নিগ্ৰোধো ৱিয পৰিমণ্ডলো. ঈসকাযতগীৱোতি ৰথীসা ৱিয আযতগীৱো. সব্বেৱ অতিৰোচতীতি এৱং সণ্ঠানসম্পন্নো কচ্ছপো সব্বেৱ অতিৰোচতি, অহমেৱ সব্বে তুম্হে অতিক্কমিত্ৱা সোভামীতি ৱদতি.

মচ্ছা তস্স কথং হুত্ৱা ‘‘অম্ভো! পাপকচ্ছপ অম্হেহি পুচ্ছিতং অকথেত্ৱা অঞ্ঞমেৱ কথেসী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১১০. ‘‘যং পুচ্ছিতো ন তং অক্খাসি, অঞ্ঞং অক্খাসি পুচ্ছিতো;

অত্থপ্পসংসকো পোসো, নাযং অস্মাক ৰুচ্চতী’’তি.

তত্থ অত্তপ্পসংসকোতি অত্তানং পসংসনসীলো অত্তুক্কংসকো পোসো. নাযং অস্মাক ৰুচ্চতীতি অযং পাপকচ্ছপো অম্হাকং ন ৰুচ্চতি ন খমতীতি কচ্ছপস্স উপৰি উদকং খিপিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গমিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দ্ৱে মচ্ছা দ্ৱে দহৰভিক্খূ অহেসুং, কচ্ছপো মহল্লকো, ইমস্স কাৰণস্স পচ্চক্খকাৰিকা গঙ্গাতীৰে নিব্বত্তৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

গঙ্গেয্যজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[২০৬] ৬. কুৰুঙ্গমিগজাতকৱণ্ণনা

ইঙ্ঘ ৱট্টমযং পাসন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা ‘‘দেৱদত্তো ৱধায পৰিসক্কতী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কুৰুঙ্গমিগো হুত্ৱা অৰঞ্ঞে একস্স সৰস্স অৱিদূৰে একস্মিং গুম্বে ৱাসং কপ্পেসি. তস্সেৱ সৰস্স অৱিদূৰে একস্মিং ৰুক্খগ্গে সতপত্তো, সৰস্মিং পন কচ্ছপো ৱাসং কপ্পেসি. এৱং তে তযোপি সহাযকা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযসংৱাসং ৱসিংসু. অথেকো মিগলুদ্দকো অৰঞ্ঞে চৰন্তো পানীযতিত্থে বোধিসত্তস্স পদৱলঞ্জং দিস্ৱা লোহনিগড়সদিসং ৱট্টমযং পাসং ওড্ডেত্ৱা অগমাসি. বোধিসত্তো পানীযং পাতুং আগতো পঠমযামেযেৱ পাসে বজ্ঝিত্ৱা বদ্ধৰৱং ৰৱি. তস্স তেন সদ্দেন ৰুক্খগ্গতো সতপত্তো উদকতো চ কচ্ছপো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি মন্তযিংসু. অথ সতপত্তো কচ্ছপং আমন্তেত্ৱা ‘‘সম্ম, তৱ দন্তা অত্থি, ত্ৱং ইমং পাসং ছিন্দ, অহং গন্ত্ৱা যথা সো নাগচ্ছতি, তথা কৰিস্সামি, এৱং অম্হেহি দ্ৱীহিপি কতপৰক্কমেন সহাযো নো জীৱিতং লভিস্সতী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১১১. ‘‘ইঙ্ঘ ৱট্টমযং পাসং, ছিন্দ দন্তেহি কচ্ছপ;

অহং তথা কৰিস্সামি, যথা নেহিতি লুদ্দকো’’তি.

অথ কচ্ছপো চম্মৱৰত্তং খাদিতুং আৰভি, সতপত্তো লুদ্দকস্স ৱসনগামং গতো অৱিদূৰে ৰুক্খে নিসীদি. লুদ্দকো পচ্চূসকালেযেৱ সত্তিং গহেত্ৱা নিক্খমি. সকুণো তস্স নিক্খমনভাৱং ঞত্ৱা ৱস্সিত্ৱা পক্খে পপ্ফোটেত্ৱা তং পুৰিমদ্ৱাৰেন নিক্খমন্তং মুখে পহৰি. লুদ্দো ‘‘কাড়কণ্ণিনা সকুণেনম্হি পহটো’’তি নিৱত্তিত্ৱা থোকং সযিত্ৱা পুন সত্তিং গহেত্ৱা উট্ঠাসি. সকুণো ‘‘অযং পঠমং পুৰিমদ্ৱাৰেন নিক্খন্তো ইদানি পচ্ছিমদ্ৱাৰেন নিক্খমিস্সতী’’তি ঞত্ৱা গন্ত্ৱা পচ্ছিমগেহে নিসীদি. লুদ্দোপি ‘‘পুৰিমদ্ৱাৰেন মে নিক্খন্তেন কাড়কণ্ণী সকুণো দিট্ঠো, ইদানি পচ্ছিমদ্ৱাৰেন নিক্খমিস্সামী’’তি পচ্ছিমদ্ৱাৰেন নিক্খমি, সকুণো পুন ৱস্সিত্ৱা গন্ত্ৱা মুখে পহৰি. লুদ্দো ‘‘পুনপি কাড়কণ্ণীসকুণেন পহটো, ন দানি মে এস নিক্খমিতুং দেতী’’তি নিৱত্তিত্ৱা যাৱ অৰুণুগ্গমনা সযিত্ৱা অৰুণুগ্গমনৱেলায সত্তিং গহেত্ৱা নিক্খমি. সকুণো ৱেগেন গন্ত্ৱা ‘‘লুদ্দো আগচ্ছতী’’তি বোধিসত্তস্স কথেসি.

তস্মিং খণে কচ্ছপেন একমেৱ চম্মৱদ্ধং ঠপেত্ৱা সেসৱৰত্তা খাদিতা হোন্তি. দন্তা পনস্স পতনাকাৰপ্পত্তা জাতা, মুখতো লোহিতং পগ্ঘৰতি. বোধিসত্তো লুদ্দপুত্তং সত্তিং গহেত্ৱা অসনিৱেগেন আগচ্ছন্তং দিস্ৱা তং ৱদ্ধং ছিন্দিত্ৱা ৱনং পাৱিসি, সকুণো ৰুক্খগ্গে নিসীদি, কচ্ছপো পন দুব্বলত্তা তত্থেৱ নিপজ্জি. লুদ্দো কচ্ছপং গহেত্ৱা পসিব্বকে পক্খিপিত্ৱা একস্মিং খাণুকে লগ্গেসি. বোধিসত্তো নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো কচ্ছপস্স গহিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সহাযস্স জীৱিতদানং দস্সামী’’তি দুব্বলো ৱিয হুত্ৱা লুদ্দস্স অত্তানং দস্সেসি. সো ‘‘দুব্বলো এস ভৱিস্সতি, মাৰেস্সামি ন’’ন্তি সত্তিং আদায অনুবন্ধি. বোধিসত্তো নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে গচ্ছন্তো তং আদায অৰঞ্ঞং পাৱিসি, দূৰং গতভাৱং ঞত্ৱা পদং ৱঞ্চেত্ৱা অঞ্ঞেন মগ্গেন ৱাতৱেগেন গন্ত্ৱা সিঙ্গেন পসিব্বকং উক্খিপিত্ৱা ভূমিযং পাতেত্ৱা ফালেত্ৱা কচ্ছপং নীহৰি. সতপত্তোপি ৰুক্খা ওতৰি. বোধিসত্তো দ্ৱিন্নম্পি ওৱাদং দদমানো ‘‘অহং তুম্হে নিস্সায জীৱিতং লভিং, তুম্হেহি সহাযকস্স কত্তব্বং ময্হং কতং, ইদানি লুদ্দো আগন্ত্ৱা তুম্হে গণ্হেয্য, তস্মা, সম্ম সতপত্ত, ত্ৱং অত্তনো পুত্তকে গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থ যাহি, ত্ৱম্পি, সম্ম কচ্ছপ, উদকং পৱিসাহী’’তি আহ. তে তথা অকংসু.

সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১১২. ‘‘কচ্ছপো পাৱিসী ৱাৰিং, কুৰুঙ্গো পাৱিসী ৱনং;

সতপত্তো দুমগ্গম্হা, দূৰে পুত্তে অপানযী’’তি.

তত্থ অপানযীতি আনযি, গহেত্ৱা অগমাসীতি অত্থো;

লুদ্দোপি তং ঠানং আগন্ত্ৱা কঞ্চি অপস্সিত্ৱা ছিন্নপসিব্বকং গহেত্ৱা দোমনস্সপ্পত্তো অত্তনো গেহং অগমাসি. তে তযোপি সহাযা যাৱজীৱং ৱিস্সাসং অচ্ছিন্দিত্ৱা যথাকম্মং গতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লুদ্দকো দেৱদত্তো অহোসি, সতপত্তো সাৰিপুত্তো, কচ্ছপো মোগ্গল্লানো, কুৰুঙ্গমিগো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কুৰুঙ্গমিগজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[২০৭] ৭. অস্সকজাতকৱণ্ণনা

অযমস্সকৰাজেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু সত্থাৰা ‘‘সচ্চং কিৰ, ত্ৱং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘পুৰাণদুতিযিকাযা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ন ইদানেৱ তস্সা ভিক্খু ইত্থিযা তযি সিনেহো অত্থি, পুব্বেপি ত্ৱং তং নিস্সায মহাদুক্খং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে কাসিৰট্ঠে পাটলিনগৰে অস্সকো নাম ৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স উপৰী নাম অগ্গমহেসী পিযা অহোসি মনাপা অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা অতিক্কন্তা মানুসৱণ্ণং, অপত্তা দিব্বৱণ্ণং. সা কালমকাসি, তস্সা কালকিৰিযায ৰাজা সোকাভিভূতো অহোসি দুক্খী দুম্মনো. সো তস্সা সৰীৰং দোণিযং নিপজ্জাপেত্ৱা তেলকললং পক্খিপাপেত্ৱা হেট্ঠামঞ্চে ঠপাপেত্ৱা নিৰাহাৰো ৰোদমানো পৰিদেৱমানো নিপজ্জি. মাতাপিতৰো অৱসেসঞাতকা মিত্তামচ্চব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযোপি ‘‘মা সোচি, মহাৰাজ, অনিচ্চা সঙ্খাৰা’’তিআদীনি ৱদন্তা সঞ্ঞাপেতুং নাসক্খিংসু. তস্স ৱিলপন্তস্সেৱ সত্ত দিৱসা অতিক্কন্তা. তদা বোধিসত্তো পঞ্চাভিঞ্ঞঅট্ঠসমাপত্তিলাভী তাপসো হুত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱিহৰন্তো আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বেন চক্খুনা জম্বুদীপং ওলোকেন্তো তং ৰাজানং তথা পৰিদেৱমানং দিস্ৱা ‘‘এতস্স মযা অৱস্সযেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ইদ্ধানুভাৱেন আকাসে উপ্পতিত্ৱা ৰঞ্ঞো উয্যানে ওতৰিত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টে কঞ্চনপটিমা ৱিয নিসীদি.

অথেকো পাটলিনগৰৱাসী ব্ৰাহ্মণমাণৱো উয্যানং গতো বোধিসত্তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. বোধিসত্তো তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং, মাণৱ, ৰাজা ধম্মিকো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে, ধম্মিকো ৰাজা, ভৰিযা পনস্স কালকতা, সো তস্সা সৰীৰং দোণিযং পক্খিপাপেত্ৱা ৱিলপমানো নিপন্নো, অজ্জ সত্তমো দিৱসো, কিস্স তুম্হে ৰাজানং এৱৰূপা দুক্খা ন মোচেথ, যুত্তং নু খো তুম্হাদিসেসু সীলৱন্তেসু সংৱিজ্জমানেসু ৰঞ্ঞো এৱৰূপং দুক্খং অনুভৱিতু’’ন্তি. ‘‘ন খো অহং, মাণৱ, ৰাজানং জানামি, সচে পন সো আগন্ত্ৱা মং পুচ্ছেয্য, অহমেৱস্স তস্সা নিব্বত্তট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকেযেৱ তং কথাপেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, যাৱ ৰাজানং আনেমি, তাৱ ইমেৱ নিসীদথা’’তি মাণৱো বোধিসত্তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘তস্স দিব্বচক্খুকস্স সন্তিকং গন্তুং ৱট্টতী’’তি আহ.

ৰাজা ‘‘উপৰিং কিৰ দট্ঠুং লভিস্সামী’’তি তুট্ঠমানসো ৰথং অভিৰুহিত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো – ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে দেৱিযা নিব্বত্তট্ঠানং জানাথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কত্থ নিব্বত্তা’’তি? ‘‘সা খো, মহাৰাজ, ৰূপস্মিংযেৱ মত্তা পমাদমাগম্ম কল্যাণকম্মং অকত্ৱা ইমস্মিংযেৱ উয্যানে গোমযপাণকযোনিযং নিব্বত্তা’’তি. ‘‘নাহং সদ্দহামী’’তি. ‘‘তেন হি তে দস্সেত্ৱা কথাপেমী’’তি. ‘‘সাধু কথাপেথা’’তি. বোধিসত্তো অত্তনো আনুভাৱেন ‘‘উভোপি গোমযপিণ্ডং ৱট্টযমানা ৰঞ্ঞো পুৰতো আগচ্ছন্তূ’’তি তেসং আগমনং অকাসি. তে তথেৱ আগমিংসু. বোধিসত্তো তং দস্সেন্তো ‘‘অযং তে, মহাৰাজ, উপৰিদেৱী, তং জহিত্ৱা গোমযপাণকস্স পচ্ছতো পচ্ছতো গচ্ছতি, পস্সথ ন’’ন্তি আহ. ভন্তে ‘‘‘উপৰী নাম গোমযপাণকযোনিযং নিব্বত্তিস্সতী’তি ন সদ্দহামহ’’ন্তি. ‘‘কথাপেমি নং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কথাপেথ, ভন্তে’’তি.

বোধিসত্তো অত্তনো আনুভাৱেন তং কথাপেন্তো ‘‘উপৰী’’তি আহ. সা মনুস্সভাসায ‘‘কিং, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘ত্ৱং অতীতভৱে কা নাম অহোসী’’তি? ‘‘ভন্তে, অস্সকৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী উপৰী নাম অহোসি’’ন্তি. ‘‘কিং পন তে ইদানি অস্সকৰাজা পিযো, উদাহু গোমযপাণকো’’তি? ‘‘ভন্তে, সো ময্হং পুৰিমজাতিযা সামিকো, তদা অহং ইমস্মিং উয্যানে তেন সদ্ধিং ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বে অনুভৱমানা ৱিচৰিং. ইদানি পন মে ভৱসঙ্খেপগতকালতো পট্ঠায সো কিং হোতি, অহঞ্হি ইদানি অস্সকৰাজানং মাৰেত্ৱা তস্স গললোহিতেন ময্হং সামিকস্স গোমযপাণকস্স পাদে মক্খেয্য’’ন্তি ৱত্ৱা পৰিসমজ্ঝে মনুস্সভাসায ইমা গাথা অৱোচ –

১১৩. ‘‘অযমস্সকৰাজেন, দেসো ৱিচৰিতো মযা;

অনুকাময কামেন, পিযেন পতিনা সহ.

১১৪. ‘‘নৱেন সুখদুক্খেন, পোৰাণং অপিধীযতি;

তস্মা অস্সকৰঞ্ঞাৱ, কীটো পিযতৰো মমা’’তি.

তত্থ অযমস্সকৰাজেন, দেসো ৱিচৰিতো মযাতি অযং ৰমণীযো উয্যানপদেসো পুব্বে মযা অস্সকৰাজেন সদ্ধিং ৱিচৰিতো. অনুকাময কামেনাতি অনূতি নিপাতমত্তং, মযা তং কামযমানায তেন মং কামযমানেন সহাতি অত্থো. পিযেনাতি তস্মিং অত্তভাৱে পিযেন. নৱেন সুখদুক্খেন, পোৰাণং অপিধীযতীতি, ভন্তে, নৱেন হি সুখেন পোৰাণং সুখং, নৱেন চ দুক্খেন পোৰাণং দুক্খং পিধীযতি পটিচ্ছাদীযতি, এসা লোকস্স ধম্মতাতি দীপেতি. তস্মা অস্সকৰঞ্ঞাৱ, কীটো পিযতৰো মমাতি যস্মা নৱেন পোৰাণং পিধীযতি, তস্মা মম অস্সকৰাজতো সতগুণেন সহস্সগুণেন কীটোৱ পিযতৰোতি.

তং সুত্ৱা অস্সকৰাজা ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা তত্থ ঠিতোৱ কুণপং নীহৰাপেত্ৱা সীসং ন্হত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিং কত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. বোধিসত্তোপি ৰাজানং ওৱদিত্ৱা নিস্সোকং কত্ৱা হিমৱন্তমেৱ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা উপৰী পুৰাণদুতিযিকা অহোসি, অস্সকৰাজা উক্কণ্ঠিতো ভিক্খু, মাণৱো সাৰিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অস্সকজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[২০৮] ৮. সুসুমাৰজাতকৱণ্ণনা

অলং মেতেহি অম্বেহীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স ৱধায পৰিসক্কনং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা ‘‘দেৱদত্তো ৱধায পৰিসক্কতী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱ, সন্তাসমত্তম্পি পন কাতুং ন সক্খী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে হিমৱন্তপদেসে বোধিসত্তো কপিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা নাগবলো থামসম্পন্নো মহাসৰীৰো সোভগ্গপ্পত্তো হুত্ৱা গঙ্গানিৱত্তনে অৰঞ্ঞাযতনে ৱাসং কপ্পেসি. তদা গঙ্গায একো সুসুমাৰো ৱসি. অথস্স ভৰিযা বোধিসত্তস্স সৰীৰং দিস্ৱা তস্স হদযমংসে দোহড়ং উপ্পাদেত্ৱা সুসুমাৰং আহ – ‘‘অহং সামি, এতস্স কপিৰাজস্স হদযমংসং খাদিতুকামা’’তি. ‘‘ভদ্দে, মযং জলগোচৰা, এসো থলগোচৰো, কিন্তি নং গণ্হিতুং সক্খিস্সামা’’তি. ‘‘যেন কেনচি উপাযেন গণ্হ, সচে ন লভিস্সামি, মৰিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মা সোচি, অত্থেকো উপাযো, খাদাপেস্সামি তং তস্স হদযমংস’’ন্তি সুসুমাৰিং সমস্সাসেত্ৱা বোধিসত্তস্স গঙ্গায পানীযং পিৱিত্ৱা গঙ্গাতীৰে নিসিন্নকালে সন্তিকং গন্ত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ৱানৰিন্দ, ইমস্মিং পদেসে কসাযফলানি খাদন্তো কিং ত্ৱং নিৱিট্ঠট্ঠানেযেৱ চৰসি, পাৰগঙ্গায অম্বলবুজাদীনং মধুৰফলানং অন্তো নত্থি, কিং তে তত্থ গন্ত্ৱা ফলাফলং খাদিতুং ন ৱট্টতী’’তি? ‘‘কুম্ভীলৰাজ, গঙ্গা মহোদকা ৱিত্থিণ্ণা, কথং তত্থ গমিস্সামী’’তি? ‘‘সচে ইচ্ছসি, অহং তং মম পিট্ঠিং আৰোপেত্ৱা নেস্সামী’’তি. সো সদ্দহিত্ৱা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ‘‘তেন হি এহি পিট্ঠিং মে অভিৰূহা’’তি চ ৱুত্তে তং অভিৰুহি. সুসুমাৰো থোকং নেত্ৱা উদকে ওসীদাপেসি.

বোধিসত্তো ‘‘সম্ম, উদকে মং ওসীদাপেসি, কিং নু খো এত’’ন্তি আহ. ‘‘নাহং তং ধম্মসুধম্মতায গহেত্ৱা গচ্ছামি, ভৰিযায পন মে তৱ হদযমংসে দোহড়ো উপ্পন্নো, তমহং তৱ হদযং খাদাপেতুকামো’’তি. ‘‘সম্ম, কথেন্তেন তে সুন্দৰং কতং. সচে হি অম্হাকং উদৰে হদযং ভৱেয্য, সাখগ্গেসু চৰন্তানং চুণ্ণৱিচুণ্ণং ভৱেয্যা’’তি. ‘‘কহং পন তুম্হে ঠপেথা’’তি? বোধিসত্তো অৱিদূৰে একং উদুম্বৰং পক্কফলপিণ্ডিসঞ্ছন্নং দস্সেন্তো ‘‘পস্সেতানি অম্হাকং হদযানি এতস্মিং উদুম্বৰে ওলম্বন্তী’’তি আহ. ‘‘সচে মে হদযং দস্সসি, অহং তং ন মাৰেস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মং এত্থ নেহি, অহং তে ৰুক্খে ওলম্বন্তং দস্সামী’’তি. সো তং আদায তত্থ অগমাসি. বোধিসত্তো তস্স পিট্ঠিতো উপ্পতিত্ৱা উদুম্বৰৰুক্খে নিসীদিত্ৱা ‘‘সম্ম, বাল সুসুমাৰ, ‘ইমেসং সত্তানং হদযং নাম ৰুক্খগ্গে হোতী’তি সঞ্ঞী অহোসি, বালোসি, অহং তং ৱঞ্চেসিং, তৱ ফলাফলং তৱেৱ হোতু, সৰীৰমেৱ পন তে মহন্তং পঞ্ঞা পন নত্থী’’তি ৱত্ৱা ইমমত্থং পকাসেন্তো ইমা গাথা অৱোচ –

১১৫. ‘‘অলং মেতেহি অম্বেহি, জম্বূহি পনসেহি চ;

যানি পাৰং সমুদ্দস্স, ৱৰং ময্হং উদুম্বৰো.

১১৬. ‘‘মহতী ৱত তে বোন্দি, ন চ পঞ্ঞা তদূপিকা;

সুসুমাৰ ৱঞ্চিতো মেসি, গচ্ছ দানি যথাসুখ’’ন্তি.

তত্থ অলং মেতেহীতি যানি তযা দীপকে নিদ্দিট্ঠানি, এতেহি ময্হং অলং. ৱৰং ময্হং উদুম্বৰোতি ময্হং অযমেৱ উদুম্বৰৰুক্খো ৱৰং. বোন্দীতি সৰীৰং. তদূপিকাতি পঞ্ঞা পন তে তদূপিকা তস্স সৰীৰস্স অনুচ্ছৱিকা নত্থি. গচ্ছ দানি যথাসুখন্তি ইদানি যথাসুখং গচ্ছ, নত্থি তে হদযমংসগহণূপাযোতি অত্থো. সুসুমাৰো সহস্সং পৰাজিতো ৱিয দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযন্তোৱ অত্তনো নিৱাসট্ঠানমেৱ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সুসুমাৰো দেৱদত্তো অহোসি, সুসুমাৰী চিঞ্চমাণৱিকা, কপিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুসুমাৰজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[২০৯] ৯. কুক্কুটজাতকৱণ্ণনা

দিট্ঠা মযা ৱনে ৰুক্খাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং দহৰভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ অত্তনো সৰীৰস্স গুত্তিকম্মে ছেকো অহোসি. ‘‘সৰীৰস্স মে ন সুখং ভৱেয্যা’’তি ভযেন অতিসীতং অচ্চুণ্হং পৰিভোগং ন কৰোতি, ‘‘সীতুণ্হেহি সৰীৰং কিলমেয্যা’’তি ভযেন বহি ন নিক্খমতি, অতিকিলিন্নউত্তণ্ডুলাদীনি ন ভুঞ্জতি. তস্স সা সৰীৰগুত্তিকুসলতা সঙ্ঘমজ্ঝে পাকটা জাতা. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো দহৰো কিৰ ভিক্খু সৰীৰগুত্তিকম্মে ছেকো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, অযং দহৰো ইদানেৱ সৰীৰগুত্তিকম্মে ছেকো, পুব্বেপি ছেকোৱ অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে ৰুক্খদেৱতা অহোসি. অথেকো সকুণলুদ্দকো একং দীপককুক্কুটমাদায ৱালৰজ্জুঞ্চ যট্ঠিঞ্চ গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে কুক্কুটে বন্ধন্তো একং পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠং পোৰাণকুক্কুটং বন্ধিতুং আৰভি. সো ৱালপাসে কুসলতায অত্তানং বন্ধিতুং ন দেতি, উট্ঠাযুট্ঠায নিলীযতি. লুদ্দকো অত্তানং সাখাপল্লৱেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা পুনপ্পুনং যট্ঠিঞ্চ পাসঞ্চ ওড্ডেতি. কুক্কুটো তং লজ্জাপেতুকামো মানুসিং ৱাচং নিচ্ছাৰেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১১৭. ‘‘দিট্ঠা মযা ৱনে ৰুক্খা, অস্সকণ্ণা ৱিভীটকা;

ন তানি এৱং সক্কন্তি, যথা ত্ৱং ৰুক্খ সক্কসী’’তি.

তস্সত্থো – সম্ম লুদ্দক, মযা ইমস্মিং ৱনে জাতা বহূ অস্সকণ্ণা চ ৱিভীটকা চ ৰুক্খা দিট্ঠপুব্বা, তানি পন ৰুক্খানি যথা ত্ৱং সক্কসি সঙ্কমসি ইতো চিতো চ ৱিচৰসি, এৱং ন সক্কন্তি ন সঙ্কমন্তি ন ৱিচৰন্তীতি.

এৱং ৱত্ৱা চ পন সো কুক্কুটো পলাযিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগমাসি. তস্স পলাযিত্ৱা গতকালে লুদ্দকো দুতিযং গাথমাহ –

১১৮. ‘‘পোৰাণকুক্কুটো অযং, ভেত্ৱা পঞ্জৰমাগতো;

কুসলো ৱালপাসানং, অপক্কমতি ভাসতী’’তি.

তত্থ কুসলো ৱালপাসানন্তি ৱালমযেসু পাসেসু কুসলো অত্তানং বন্ধিতুং অদত্ৱা অপক্কমতি চেৱ ভাসতি চ, ভাসিত্ৱা চ পন পলাতোতি এৱং ৱত্ৱা লুদ্দকো অৰঞ্ঞে চৰিত্ৱা যথালদ্ধমাদায গেহমেৱ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লুদ্দকো দেৱদত্তো অহোসি, কুক্কুটো কাযগুত্তিকুসলো দহৰভিক্খু, তস্স পন কাৰণস্স পচ্চক্খকাৰিকা ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কুক্কুটজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[২১০] ১০. কন্দগলকজাতকৱণ্ণনা

অম্ভো কো নামযং ৰুক্খোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সুগতালযং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা ‘‘দেৱদত্তো সুগতালযং অকাসী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো ময্হং অনুকিৰিযং কৰোন্তো ৱিনাসং পত্তো, পুব্বেপি পাপুণিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে ৰুক্খকোট্টকসকুণযোনিযং নিব্বত্তি, ‘‘খদিৰৱনিযো’’তিস্স নামং অহোসি. সো খদিৰৱনেযেৱ গোচৰং গণ্হি, তস্সেকো কন্দগলকো নাম সহাযো অহোসি, সো সিম্বলিপালিভদ্দকৱনে গোচৰং গণ্হাতি. সো একদিৱসং খদিৰৱনিযস্স সন্তিকং অগমাসি. খদিৰৱনিযো ‘‘সহাযো মে আগতো’’তি কন্দগলকং গহেত্ৱা খদিৰৱনং পৱিসিত্ৱা খদিৰখন্ধং তুণ্ডেন পহৰিত্ৱা ৰুক্খতো পাণকে নীহৰিত্ৱা অদাসি. কন্দগলকো দিন্নে দিন্নে মধুৰপূৱে ৱিয ছিন্দিত্ৱা ছিন্দিত্ৱা খাদি. তস্স খাদন্তস্সেৱ মানো উপ্পজ্জি – ‘‘অযম্পি ৰুক্খকোট্টকযোনিযং নিব্বত্তো, অহম্পি, কিং মে এতেন দিন্নগোচৰেন, সযমেৱ খদিৰৱনে গোচৰং গণ্হিস্সামী’’তি. সো খদিৰৱনিযং আহ – ‘‘সম্ম, মা ত্ৱং দুক্খং অনুভৱি, অহমেৱ খদিৰৱনে গোচৰং গণ্হিস্সামী’’তি.

অথ নং সো ‘‘হন্দ ত্ৱং সম্ম, সিম্বলিপালিভদ্দকাদিৱনে নিস্সাৰে গোচৰগ্গহণকুলে জাতো, খদিৰা নাম জাতসাৰা থদ্ধা, মা তে এতং ৰুচ্চী’’তি আহ. কন্দগলকো ‘‘কিং দানাহং ন ৰুক্খকোট্টকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি তস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা খদিৰৰুক্খং তুণ্ডেন পহৰি. তাৱদেৱস্স তুণ্ডং ভিজ্জি, অক্খীনি নিক্খমনাকাৰপ্পত্তানি জাতানি, সীসং ফলিতং. সো খন্ধে পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং পতিত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১১৯. ‘‘অম্ভো কো নামযং ৰুক্খো, সিন্নপত্তো সকণ্টকো;

যত্থ একপ্পহাৰেন, উত্তমঙ্গং ৱিভিজ্জিত’’ন্তি.

তত্থ অম্ভো কো নামযং ৰুক্খোতি, ভো খদিৰৱনিয, কো নাম অযং ৰুক্খো. ‘‘কো নাম সো’’তিপি পাঠো. সিন্নপত্তোতি সুখুমপত্তো. যত্থ একপ্পহাৰেনাতি যস্মিং ৰুক্খে একেনেৱ পহাৰেন. উত্তমঙ্গং ৱিভিজ্জিতন্তি সীসং ভিন্নং, ন কেৱলঞ্চ সীসং, তুণ্ডম্পি ভিন্নং. সো ৱেদনাপ্পত্ততায খদিৰৰুক্খং ‘‘কিং ৰুক্খো নামেসো’’তি জানিতুং অসক্কোন্তো ৱেদনাপ্পত্তো হুত্ৱা ইমায গাথায ৱিপ্পলপি.

তং ৱচনং সুত্ৱা খদিৰৱনিযো দুতিযং গাথমাহ –

১২০. ‘‘অচাৰি ৱতাযং ৱিতুদং ৱনানি, কট্ঠঙ্গৰুক্খেসু অসাৰকেসু;

অথাসদা খদিৰং জাতসাৰং, যত্থব্ভিদা গৰুড়ো উত্তমঙ্গ’’ন্তি.

তত্থ অচাৰি ৱতাযন্তি অচৰি ৱত অযং. ৱিতুদং ৱনানীতি নিস্সাৰসিম্বলিপালিভদ্দকৱনানি ৱিতুদন্তো ৱিজ্ঝন্তো. কট্ঠঙ্গৰুক্খেসূতি ৱনকট্ঠকোট্ঠাসেসু ৰুক্খেসু. অসাৰকেসূতি নিস্সাৰেসু পালিভদ্দকসিম্বলিআদীসু. অথাসদা খদিৰং জাতসাৰন্তি অথ পোতককালতো পট্ঠায জাতসাৰং খদিৰং সম্পাপুণি. যত্থব্ভিদা গৰুড়ো উত্তমঙ্গন্তি যত্থব্ভিদাতি যস্মিং খদিৰে অভিন্দি পদালযি. গৰুড়োতি সকুণো. সব্বসকুণানঞ্হেতং সগাৰৱসপ্পতিস্স ৱচনং.

ইতি নং খদিৰৱনিযো ৱত্ৱা ‘‘ভো কন্দগলক, যত্থ ত্ৱং উত্তমঙ্গং অভিন্দি, খদিৰো নামেসো সাৰৰুক্খো’’তি আহ. সো তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কন্দগলকো দেৱদত্তো অহোসি, খদিৰৱনিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কন্দগলকজাতকৱণ্ণনা দসমা.