৫. ৰুহকৱগ্গো
[১৯১] ১. ৰুহকজাতকৱণ্ণনা
অপি ৰুহক ছিন্নাপীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু অট্ঠকনিপাতে ইন্দ্ৰিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘অযং তে ভিক্খু ইত্থী অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি তে এসা সৰাজিকায পৰিসায মজ্ঝে লজ্জাপেত্ৱা গেহা নিক্খমনাকাৰং কাৰেসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স ৰুহকো নাম পুৰোহিতো অহোসি, তস্স পুৰাণী নাম ব্ৰাহ্মণী ভৰিযা. ৰাজা ব্ৰাহ্মণস্স অস্সভণ্ডকেন অলঙ্কৰিত্ৱা অস্সং অদাসি. সো তং অস্সং আৰুয্হ ৰঞ্ঞো উপট্ঠানং গচ্ছতি. অথ নং অলঙ্কতঅস্সস্স পিট্ঠে নিসীদিত্ৱা গচ্ছন্তং আগচ্ছন্তঞ্চ দিস্ৱা তহিং তহিং ঠিতা মনুস্সা ‘‘অহো অস্সস্স ৰূপং, অহো অস্সো সোভতী’’তি অস্সমেৱ পসংসন্তি. সো গেহং আগন্ত্ৱা পাসাদং অভিৰুয্হ ভৰিযং আমন্তেসি – ‘‘ভদ্দে, অম্হাকং অস্সো অতিৱিয সোভতি, উভোসু পস্সেসু ঠিতা মনুস্সা অম্হাকং অস্সমেৱ ৱণ্ণেন্তী’’তি. সা পন ব্ৰাহ্মণী থোকং ছিন্নিকা ধুত্তিকধাতুকা, তেন নং এৱমাহ – ‘‘অয্য, ত্ৱং অস্সস্স সোভনকাৰণং ন জানাসি, অযং অস্সো অত্তনো অলঙ্কতং অস্সভণ্ডকং নিস্সায সোভতি, সচে ত্ৱম্পি অস্সো ৱিয সোভিতুকামো অস্সভণ্ডকং পিড়ন্ধিত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওৰুয্হ অস্সো ৱিয পাদে কোট্টযমানো গন্ত্ৱা ৰাজানং পস্স, ৰাজাপি তং ৱণ্ণযিস্সতি, মনুস্সাপি তঞ্ঞেৱ ৱণ্ণযিস্সন্তী’’তি.
সো উম্মত্তকজাতিকো ব্ৰাহ্মণো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেন সা মং ৱদতী’’তি অজানিত্ৱা তথাসঞ্ঞী হুত্ৱা তথা অকাসি. যে যে পস্সন্তি, তে তে পৰিহাসং কৰোন্তা ‘‘সোভতি আচৰিযো’’তি ৱদিংসু. ৰাজা পন নং ‘‘কিং, আচৰিয, পিত্তং তে কুপিতং, উম্মত্তকোসি জাতো’’তিআদীনি ৱত্ৱা লজ্জাপেসি. তস্মিং কালে ব্ৰাহ্মণো ‘‘অযুত্তং মযা কত’’ন্তি লজ্জিতো ব্ৰাহ্মণিযা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘তাযম্হি সৰাজিকায পৰিসায অন্তৰে লজ্জাপিতো, পোথেত্ৱা তং নিক্কড্ঢিস্সামী’’তি গেহং অগমাসি. ধুত্তিকব্ৰাহ্মণী তস্স কুজ্ঝিত্ৱা আগমনভাৱং ঞত্ৱা পুৰেতৰঞ্ঞেৱ চূড়দ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা ৰাজনিৱেসনং গন্ত্ৱা চতূহপঞ্চাহং তত্থেৱ অহোসি. ৰাজা তং কাৰণং ঞত্ৱা পুৰোহিতং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘আচৰিয, মাতুগামস্স নাম দোসো হোতিযেৱ, ব্ৰাহ্মণিযা খমিতুং ৱট্টতী’’তি খমাপনত্থায পঠমং গাথমাহ –
৮১. ‘‘অপি ৰুহক ছিন্নাপি, জিযা সন্ধীযতে পুন;
সন্ধীযস্সু পুৰাণিযা, মা কোধস্স ৱসং গমী’’তি.
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – ভো ৰুহক, ননু ছিন্নাপি ধনুজিযা পুন সন্ধীযতি ঘটীযতি, এৱমেৱ ত্ৱম্পি পুৰাণিযা সদ্ধিং সন্ধীযস্সু, কোধস্স ৱসং মা গমীতি.
তং সুত্ৱা ৰুহকো দুতিযং গাথমাহ –
৮২. ‘‘ৱিজ্জমানেসু ৱাকেসু, ৱিজ্জমানেসু কাৰিসু;
অঞ্ঞং জিযং কৰিস্সামি, অলঞ্ঞেৱ পুৰাণিযা’’তি.
তস্সত্থো – মহাৰাজ, ধনুকাৰমুদুৱাকেসু চ জিযকাৰকেসু চ মনুস্সেসু ৱিজ্জমানেসু অঞ্ঞং জিযং কৰিস্সামি, ইমায ছিন্নায পুৰাণিযা জিযায অলং, নত্থি মে কোচি অত্থোতি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা তং নীহৰিত্ৱা অঞ্ঞং ব্ৰাহ্মণিং আনেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা, ব্ৰাহ্মণী, পুৰাণদুতিযিকা অহোসি, ৰুহকো উক্কণ্ঠিতভিক্খু, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৰুহকজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১৯২] ২. সিৰিকাড়কণ্ণিজাতকৱণ্ণনা
ইত্থী সিযা ৰূপৱতীতি ইদং সিৰিকাড়কণ্ণিজাতকং মহাউমঙ্গজাতকে আৱিভৱিস্সতি.
সিৰিকাড়কণ্ণিজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১৯৩] ৩. চূড়পদুমজাতকৱণ্ণনা
অযমেৱ সা অহমপি সো অনঞ্ঞোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু উম্মাদন্তীজাতকে (জা. ২.২০.৫৭ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. সো পন ভিক্খু সত্থাৰা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি ৱুত্তে ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কেন পন ত্ৱং উক্কণ্ঠাপিতো’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং, ভন্তে, একং অলঙ্কতপটিযত্তং মাতুগামং দিস্ৱা কিলেসানুৱত্তকো হুত্ৱা উক্কণ্ঠিতোম্হী’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খু, মাতুগামো নাম অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী বহুমাযা, পোৰাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো দক্খিণজাণুলোহিতং পাযেত্ৱা যাৱজীৱিতদানম্পি দত্ৱা মাতুগামস্স চিত্তং ন লভিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, নামগ্গহণদিৱসে চস্স ‘‘পদুমকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. তস্স অপৰেন ছ কনিট্ঠভাতিকা অহেসুং. তে সত্তপি জনা অনুপুব্বেন ৱুড্ঢিপ্পত্তা ঘৰাৱাসং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো সহাযা ৱিয ৱিচৰন্তি. অথেকদিৱসং ৰাজা ৰাজঙ্গণং ওলোকেন্তো ঠিতো তে মহাপৰিৱাৰেন ৰাজুপট্ঠানং আগচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে মং ৱধিত্ৱা ৰজ্জম্পি গণ্হেয্যু’’ন্তি আসঙ্কং উপ্পাদেত্ৱা তে পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘তাতা, তুম্হে ইমস্মিং নগৰে ৱসিতুং ন লভথ, অঞ্ঞত্থ গন্ত্ৱা মম অচ্চযেন আগন্ত্ৱা কুলসন্তকং ৰজ্জং গণ্হথা’’তি আহ. তে পিতু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৰোদিত্ৱা কন্দিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ঘৰানি গন্ত্ৱা পজাপতিযো আদায ‘‘যত্থ ৱা তত্থ ৱা গন্ত্ৱা জীৱিস্সামা’’তি নগৰা নিক্খমিত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা একং কন্তাৰং পত্ৱা অন্নপানং অলভমানা খুদং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তা ‘‘মযং জীৱমানা ইত্থিযো লভিস্সামা’’তি কনিট্ঠস্স ভৰিযং মাৰেত্ৱা তেৰস কোট্ঠাসে কত্ৱা মংসং খাদিংসু. বোধিসত্তো অত্তনো চ ভৰিযায চ লদ্ধকোট্ঠাসেসু একং ঠপেত্ৱা একং দ্ৱেপি খাদিংসু. এৱং ছ দিৱসে ছ ইত্থিযো মাৰেত্ৱা মংসং খাদিংসু.
বোধিসত্তো পন দিৱসে দিৱসে একেকং ঠপেত্ৱা ছ কোট্ঠাসে ঠপেসি. সত্তমে দিৱসে ‘‘বোধিসত্তস্স ভৰিযং মাৰেস্সামা’’তি ৱুত্তে বোধিসত্তো তে ছ কোট্ঠাসে তেসং দত্ৱা ‘‘অজ্জ তাৱ ইমে ছ কোট্ঠাসে খাদথ, স্ৱে জানিস্সামা’’তি ৱত্ৱা তেসং মংসং খাদিত্ৱা নিদ্দাযনকালে ভৰিযং গহেত্ৱা পলাযি. সা থোকং গন্ত্ৱা ‘‘গন্তুং ন সক্কোমি, সামী’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো খন্ধেনাদায অৰুণুগ্গমনৱেলায কন্তাৰা নিক্খমি. সা সূৰিযে উগ্গতে ‘‘পিপাসিতাম্হি, সামী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘উদকং নত্থি, ভদ্দে’’তি ৱত্ৱা পুনপ্পুনং কথিতে খগ্গেন দক্খিণজাণুকং পহৰিত্ৱা – ‘‘ভদ্দে, পানীযং নত্থি, ইদং পন মে দক্খিণজাণুলোহিতং পিৱমানা নিসীদাহী’’তি আহ. সা তথা অকাসি. তে অনুপুব্বেন মহাগঙ্গং পত্ৱা পিৱিত্ৱা চ ন্হত্ৱা চ ফলাফলং খাদিত্ৱা ফাসুকট্ঠানে ৱিস্সমিত্ৱা একস্মিং গঙ্গানিৱত্তনে অস্সমপদং মাপেত্ৱা ৱাসং কপ্পেসুং.
অথেকদিৱসং উপৰিগঙ্গায ৰাজাপৰাধিকং চোৰং হত্থপাদে চ কণ্ণনাসঞ্চ ছিন্দিত্ৱা একস্মিং অম্বণকে নিপজ্জাপেত্ৱা মহাগঙ্গায পৱাহেসুং. সো মহন্তং অট্টস্সৰং কৰোন্তো তং ঠানং পাপুণি. বোধিসত্তো তস্স কৰুণং পৰিদেৱিতসদ্দং সুত্ৱা ‘‘দুক্খপ্পত্তো সত্তো মযি ঠিতে মা নস্সী’’তি গঙ্গাতীৰং গন্ত্ৱা তং উত্তাৰেত্ৱা অস্সমপদং আনেত্ৱা কাসাৱধোৱনলেপনাদীহি ৱণপটিকম্মং অকাসি. ভৰিযা পনস্স ‘‘এৱৰূপং নাম দুস্সীলং কুণ্ঠং গঙ্গায আৱাহেত্ৱা পটিজগ্গন্তো ৱিচৰতী’’তি ৱত্ৱা তং কুণ্ঠং জিগুচ্ছমানা নিট্ঠুভন্তী ৱিচৰতি. বোধিসত্তো তস্স ৱণেসু সংৱিৰুড়্হেসু ভৰিযায সদ্ধিং তং অস্সমপদেযেৱ ঠপেত্ৱা অটৱিতো ফলাফলানি আহৰিত্ৱা তঞ্চ ভৰিযঞ্চ পোসেসি. তেসু এৱং ৱসন্তেসু সা ইত্থী এতস্মিং কুণ্ঠে পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৱা তেন সদ্ধিং অনাচাৰং চৰিত্ৱা একেনুপাযেন বোধিসত্তং মাৰেতুকামা হুত্ৱা এৱমাহ – ‘‘সামি, অহং তুম্হাকং অংসে নিসীদিত্ৱা কন্তাৰা নিক্খমমানা একং পব্বতং ওলোকেত্ৱা অয্যে পব্বতম্হি নিব্বত্তদেৱতে ‘সচে অহং সামিকেন সদ্ধিং অৰোগা জীৱিতং লভিস্সামি, বলিকম্মং তে কৰিস্সামী’তি আযাচিং, সা মং ইদানি উত্তাসেতি, কৰোমস্সা বলিকম্ম’’ন্তি. বোধিসত্তো তং মাযং অজানন্তো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা বলিকম্মং সজ্জেত্ৱা তায বলিভাজনং গাহাপেত্ৱা পব্বতমত্থকং অভিৰুহি. অথ নং সা এৱমাহ – ‘‘সামি, দেৱতাযপি ত্ৱঞ্ঞেৱ উত্তমদেৱতা, পঠমং তাৱ তং ৱনপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পচ্ছা দেৱতায বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি. সা বোধিসত্তং পপাতাভিমুখং ঠপেত্ৱা ৱনপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিতুকামা ৱিয হুত্ৱা পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৱা পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পপাতে পাতেত্ৱা ‘‘দিট্ঠা মে পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠী’’তি তুট্ঠমানসা পব্বতা ওৰোহিত্ৱা কুণ্ঠস্স সন্তিকং অগমাসি.
বোধিসত্তোপি পপাতানুসাৰেন পব্বতা পতন্তো উদুম্বৰৰুক্খমত্থকে একস্মিং অকণ্টকে পত্তসঞ্ছন্নে গুম্বে লগ্গি, হেট্ঠাপব্বতং পন ওৰোহিতুং ন সক্কা. সো উদুম্বৰফলানি খাদিত্ৱা সাখন্তৰে নিসীদি. অথেকো মহাসৰীৰো গোধৰাজা হেট্ঠাপব্বতপাদতো অভিৰুহিত্ৱা তস্মিং উদুম্বৰফলানি খাদতি. সো তং দিৱসং বোধিসত্তং দিস্ৱা পলাযি, পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা একস্মিং পস্সে ফলানি খাদিত্ৱা পক্কামি. সো এৱং পুনপ্পুনং আগচ্ছন্তো বোধিসত্তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসং আপজ্জিত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমং ঠানং কেন কাৰণেন আগতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি মা ভাযী’’তি ৱত্ৱা বোধিসত্তং অত্তনো পিট্ঠিযং নিপজ্জাপেত্ৱা ওতাৰেত্ৱা অৰঞ্ঞতো নিক্খমিত্ৱা মহামগ্গে ঠপেত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমিনা মগ্গেন গচ্ছাহী’’তি উয্যোজেত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ পাৱিসি. বোধিসত্তো একং গামকং গন্ত্ৱা তত্থেৱ ৱসন্তো পিতু কালকতভাৱং সুত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা কুলসন্তকে ৰজ্জে পতিট্ঠায পদুমৰাজা নাম হুত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝে নিৱেসনদ্ৱাৰেতি ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং ছ সতসহস্সানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা দানং অদাসি.
সাপি খো ইত্থী তং কুণ্ঠং খন্ধে নিসীদাপেত্ৱা অৰঞ্ঞা নিক্খমিত্ৱা মনুস্সপথে ভিক্খং চৰমানা যাগুভত্তং সংহৰিত্ৱা তং কুণ্ঠং পোসেসি. মনুস্সা ‘‘অযং তে কিং হোতী’’তি পুচ্ছিযমানা ‘‘অহং এতস্স মাতুলধীতা, পিতুচ্ছাপুত্তো মে এসো, এতস্সেৱ মং অদংসু, সাহং ৱজ্ঝপ্পত্তম্পি অত্তনো সামিকং উক্খিপিত্ৱা পৰিহৰন্তী ভিক্খং চৰিত্ৱা পোসেমী’’তি. মনুস্সা ‘‘অযং পতিব্বতা’’তি ততো পট্ঠায বহুতৰং যাগুভত্তং অদংসু. অপৰে পন জনা এৱমাহংসু – ‘‘ত্ৱং মা এৱং ৱিচৰি, পদুমৰাজা বাৰাণসিযং ৰজ্জং কাৰেতি, সকলজম্বুদীপং সঙ্খোভেত্ৱা দানং দেতি, সো তং দিস্ৱা তুস্সিস্সতি, তুট্ঠো তে বহুং ধনং দস্সতি, তৱ সামিকং ইধেৱ নিসীদাপেত্ৱা গচ্ছা’’তি থিৰং কত্ৱা ৱেত্তপচ্ছিং অদংসু. সা অনাচাৰা তং কুণ্ঠং ৱেত্তপচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৱা পচ্ছিং উক্খিপিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা দানসালাসু ভুঞ্জমানা ৱিচৰতি. বোধিসত্তো অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৱৰগতো দানগ্গং গন্ত্ৱা অট্ঠন্নং ৱা দসন্নং ৱা সহত্থা দানং দত্ৱা পুন গেহং গচ্ছতি. সা অনাচাৰা তং কুণ্ঠং পচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৱা পচ্ছিং উক্খিপিত্ৱা তস্স গমনমগ্গে অট্ঠাসি.
ৰাজা দিস্ৱা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘একা, দেৱ, পতিব্বতা’’তি. অথ নং পক্কোসাপেত্ৱা সঞ্জানিত্ৱা কুণ্ঠং পচ্ছিযা নীহৰাপেত্ৱা ‘‘অযং তে কিং হোতী’’তি পুচ্ছি. সা ‘‘পিতুচ্ছাপুত্তো মে, দেৱ, কুলদত্তিকো সামিকো’’তি আহ. মনুস্সা তং অন্তৰং অজানন্তা ‘‘অহো পতিব্বতা’’তিআদীনি ৱত্ৱা তং অনাচাৰিত্থিং ৱণ্ণযিংসু. পুন ৰাজা ‘‘অযং তে কুণ্ঠো কুলদত্তিকো সামিকো’’তি পুচ্ছি. সা ৰাজানং অসঞ্জানন্তী ‘‘আম, দেৱা’’তি সূৰা হুত্ৱা কথেসি. অথ নং ৰাজা ‘‘কিং এস বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তো, ননু ত্ৱং পদুমকুমাৰস্স ভৰিযা অসুকৰঞ্ঞো ধীতা, অসুকা নাম মম জাণুলোহিতং পিৱিত্ৱা ইমস্মিং কুণ্ঠে পটিবদ্ধচিত্তা মং পপাতে পাতেসি. সা ইদানি ত্ৱং নলাটেন মচ্চুং গহেত্ৱা মং ‘মতো’তি মঞ্ঞমানা ইমং ঠানং আগতা, ননু অহং জীৱামী’’তি ৱত্ৱা অমচ্চে আমন্তেত্ৱা ‘‘ভো, অমচ্চা ননু চাহং তুম্হেহি পুট্ঠো এৱং কথেসিং ‘মম কনিট্ঠভাতিকা ছ ইত্থিযো মাৰেত্ৱা মংসং খাদিংসু, অহং পন ময্হং ভৰিযং অৰোগং কত্ৱা গঙ্গাতীৰং নেত্ৱা অস্সমপদে ৱসন্তো একং ৱজ্ঝপ্পত্তং কুণ্ঠং উত্তাৰেত্ৱা পটিজগ্গিং. সা ইত্থী এতস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা মং পব্বতপাদে পাতেসি. অহং অত্তনো মেত্তচিত্ততায জীৱিতং লভি’ন্তি. যায অহং পব্বতা পাতিতো, ন সা অঞ্ঞা, এসা দুস্সীলা, সোপি ৱজ্ঝপ্পত্তো কুণ্ঠো ন অঞ্ঞো, অযমেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
৮৫. ‘‘অযমেৱ সা অহমপি সো অনঞ্ঞো, অযমেৱ সো হত্থচ্ছিন্নো অনঞ্ঞো;
যমাহ ‘কোমাৰপতী মম’ন্তি, ৱজ্ঝিত্থিযো নত্থি ইত্থীসু সচ্চং.
৮৬. ‘‘ইমঞ্চ জম্মং মুসলেন হন্ত্ৱা, লুদ্দং ছৱং পৰদাৰূপসেৱিং;
ইমিস্সা চ নং পাপপতিব্বতায, জীৱন্তিযা ছিন্দথ কণ্ণনাস’’ন্তি.
তত্থ যমাহ কোমাৰপতী মমন্তি যং এসা ‘‘অযং মে, কোমাৰপতি, কুলদত্তিকো সামিকো’’তি আহ, অযমেৱ সো, ন অঞ্ঞো. ‘‘যমাহু, কোমাৰপতী’’তিপি পাঠো. অযমেৱ হি পোত্থকেসু লিখিতো, তস্সাপি অযমেৱত্থো, ৱচনৱিপল্লাসো পনেত্থ ৱেদিতব্বো. যঞ্হি ৰঞ্ঞা ৱুত্তং, তদেৱ ইধ আগতং. ৱজ্ঝিত্থিযোতি ইত্থিযো নাম ৱজ্ঝা ৱধিতব্বা এৱ. নত্থি ইত্থীসু সচ্চন্তি এতাসু সভাৱো নামেকো নত্থি. ‘‘ইমঞ্চ জম্ম’’ন্তিআদি দ্ৱিন্নম্পি তেসং দণ্ডাণাপনৱসেন ৱুত্তং. তত্থ জম্মন্তি লামকং. মুসলেন হন্ত্ৱাতি মুসলেন হনিত্ৱা পোথেত্ৱা অট্ঠীনি ভঞ্জিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং কত্ৱা. লুদ্দন্তি দাৰুণং. ছৱন্তি গুণাভাৱেন নিজ্জীৱং মতসদিসং. ইমিস্সা চ নন্তি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, ইমিস্সা চ পাপপতিব্বতায অনাচাৰায দুস্সীলায জীৱন্তিযাৱ কণ্ণনাসং ছিন্দথাতি অত্থো.
বোধিসত্তো কোধং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো এৱং তেসং দণ্ডং আণাপেত্ৱাপি ন তথা কাৰেসি. কোপং পন মন্দং কত্ৱা যথা সা পচ্ছিং সীসতো ওৰোপেতুং ন সক্কোতি, এৱং গাড়্হতৰং বন্ধাপেত্ৱা কুণ্ঠং তত্থ পক্খিপাপেত্ৱা অত্তনো ৱিজিতা নীহৰাপেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ছ ভাতৰো অঞ্ঞতৰা থেৰা অহেসুং, ভৰিযা চিঞ্চমাণৱিকা, কুণ্ঠো দেৱদত্তো, গোধৰাজা আনন্দো, পদুমৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
চূড়পদুমজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১৯৪] ৪. মণিচোৰজাতকৱণ্ণনা
ন সন্তি দেৱা পৱসন্তি নূনাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ৱধায পৰিসক্কন্তং দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তদা পন সত্থা ‘‘দেৱদত্তো ৱধায পৰিসক্কতী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো ময্হং ৱধায পৰিসক্কতিযেৱ, পৰিসক্কন্তোপি পন মং ৱধিতুং নাসক্খী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে গামকে গহপতিকুলে নিব্বত্তি. অথস্স ৱযপ্পত্তস্স বাৰাণসিতো কুলধীতৰং আনেসুং, সা সুৱণ্ণৱণ্ণা অহোসি অভিৰূপা দস্সনীযা দেৱচ্ছৰা ৱিয পুপ্ফলতা ৱিয লড়মানা মত্তকিন্নৰী ৱিয চ সুজাতাতি নামেন পতিব্বতা সীলাচাৰসম্পন্না ৱত্তসম্পন্না. নিচ্চকালম্পিস্সা পতিৱত্তং সস্সুৱত্তং সসুৰৱত্তঞ্চ কতমেৱ হোতি, সা বোধিসত্তস্স পিযা অহোসি মনাপা. ইতি উভোপি তে সম্মোদমানা একচিত্তা সমগ্গৱাসং ৱসিংসু.
অথেকদিৱসং সুজাতা ‘‘মাতাপিতৰো দট্ঠুকামাম্হী’’তি বোধিসত্তস্স আৰোচেসি. ‘‘সাধু, ভদ্দে, মগ্গপাথেয্যং পহোনকং পটিযাদেহী’’তি খজ্জৱিকতিং পচাপেত্ৱা খজ্জকাদীনি যানকে ঠপেত্ৱা যানকং পাজেন্তো যানকস্স পুৰতো অহোসি, ইতৰা পচ্ছতো. তে নগৰসমীপং গন্ত্ৱা যানকং মোচেত্ৱা ন্হত্ৱা ভুঞ্জিংসু. পুন বোধিসত্তো যানকং যোজেত্ৱা পুৰতো নিসীদি, সুজাতা ৱত্থানি পৰিৱত্তেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা পচ্ছতো নিসীদি. যানকস্স অন্তোনগৰং পৱিট্ঠকালে বাৰাণসিৰাজা হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তো তং পদেসং অগমাসি. সুজাতা ওতৰিত্ৱা যানকস্স পচ্ছতো পদসা পাযাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা তস্সা ৰূপসম্পত্তিযা আকড্ঢিযমানলোচনো পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা একং অমচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং এতিস্সা সস্সামিকভাৱং ৱা অস্সামিকভাৱং ৱা জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্সা সস্সামিকভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সস্সামিকা কিৰ, দেৱ, যানকে নিসিন্নো পুৰিসো এতিস্সা সামিকো’’তি আহ.
ৰাজা পটিবদ্ধচিত্তং ৱিনোদেতুং অসক্কোন্তো কিলেসাতুৰো হুত্ৱা ‘‘একেন নং উপাযেন মাৰাপেত্ৱা ইত্থিং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা একং পুৰিসং আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, ভো, ইমং চূড়ামণিং ৱীথিং গচ্ছন্তো ৱিয হুত্ৱা এতস্স পুৰিসস্স যানকে পক্খিপিত্ৱা এহী’’তি চূড়ামণিং দত্ৱা উয্যোজেসি. সো ‘‘সাধূ’’তি তং গহেত্ৱা গন্ত্ৱা যানকে ঠপেত্ৱা ‘‘ঠপিতো মে, দেৱা’’তি আগন্ত্ৱা আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘চূড়ামণি মে নট্ঠো’’তি আহ, মনুস্সা এককোলাহলং অকংসু. ৰাজা ‘‘সব্বদ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা সঞ্চাৰং ছিন্দিত্ৱা চোৰং পৰিযেসথা’’তি আহ, ৰাজপুৰিসা তথা অকংসু, নগৰং একসঙ্খোভং অহোসি. ইতৰো পুৰিসো মনুস্সে গহেত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভো, যানকং ঠপেহি, ৰঞ্ঞো চূড়ামণি নট্ঠো, যানকং সোধেস্সামী’’তি যানকং সোধেন্তো অত্তনা ঠপিতমণিং গহেত্ৱা বোধিসত্তং গহেত্ৱা ‘‘মণিচোৰো’’তি হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৱা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা নেত্ৱা ‘‘অযং মণিচোৰো’’তি ৰঞ্ঞো দস্সেসি. ৰাজাপি ‘‘সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আণাপেসি.
অথ নং ৰাজপুৰিসা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি তাড়েন্তা দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰা নিক্খমাপেসুং. সুজাতাপি যানকং পহায বাহা পগ্গয্হ পৰিদেৱমানা ‘‘সামি, মং নিস্সায ইমং দুক্খং পত্তোসী’’তি পৰিদেৱমানা পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. ৰাজপুৰিসা ‘‘সীসমস্স ছিন্দিস্সামা’’তি বোধিসত্তং উত্তানং নিপজ্জাপেসুং. তং দিস্ৱা সুজাতা অত্তনো সীলগুণং আৱজ্জেত্ৱা ‘‘নত্থি ৱত মঞ্ঞে ইমস্মিং লোকে সীলৱন্তানং ৱিহেঠকে পাপসাহসিকমনুস্সে নিসেধেতুং সমত্থা দেৱতা নামা’’তিআদীনি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৮৭. ‘‘ন সন্তি দেৱা পৱসন্তি নূন, ন হি নূন সন্তি ইধ লোকপালা;
সহসা কৰোন্তানমসঞ্ঞতানং, ন হি নূন সন্তি পটিসেধিতাৰো’’তি.
তত্থ ন সন্তি, দেৱাতি ইমস্মিং লোকে সীলৱন্তানং ওলোকনকা পাপানঞ্চ নিসেধকা ন সন্তি নূন দেৱা. পৱসন্তি নূনাতি এৱৰূপেসু ৱা কিচ্চেসু উপ্পন্নেসু নূন পৱসন্তি পৱাসং গচ্ছন্তি. ইধ, লোকপালাতি ইমস্মিং লোকে লোকপালসম্মতা সমণব্ৰাহ্মণাপি সীলৱন্তানং অনুগ্গাহকা ন হি নূন সন্তি. সহসা কৰোন্তানমসঞ্ঞতানন্তি সহসা অৱীমংসিত্ৱা সাহসিকং দাৰুণং কম্মং কৰোন্তানং দুস্সীলানং. পটিসেধিতাৰোতি এৱৰূপং কম্মং মা কৰিত্থ, ন লব্ভা এতং কাতুন্তি পটিসেধেন্তা নত্থীতি অত্থো.
এৱং তায সীলসম্পন্নায পৰিদেৱমানায সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো নিসিন্নাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি, সক্কো ‘‘কো নু খো মং সক্কত্ততো চাৱেতুকামো’’তি আৱজ্জেন্তো ইমং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰাজা অতিফৰুসকম্মং কৰোতি, সীলসম্পন্নং সুজাতং কিলমেতি, গন্তুং দানি মে ৱট্টতী’’তি দেৱলোকা ওৰুয্হ অত্তনো আনুভাৱেন হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নং তং পাপৰাজানং হত্থিক্খন্ধতো ওতাৰেত্ৱা ধম্মগণ্ডিকায উত্তানং নিপজ্জাপেত্ৱা বোধিসত্তং উক্খিপিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কৰিত্ৱা ৰাজৱেসং গাহাপেত্ৱা হত্থিক্খন্ধে নিসীদাপেসি. ৰাজপুৰিসা ফৰসুং উক্খিপিত্ৱা সীসং ছিন্দন্তা ৰঞ্ঞো সীসং ছিন্দিংসু, ছিন্নকালেযেৱ চস্স ৰঞ্ঞো সীসভাৱং জানিংসু. সক্কো দেৱৰাজা দিস্সমানকসৰীৰেনেৱ বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স ৰাজাভিসেকং কত্ৱা সুজাতায চ অগ্গমহেসিট্ঠানং দাপেসি. অমচ্চা চেৱ ব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযো চ সক্কং দেৱৰাজানং দিস্ৱা ‘‘অধম্মিকৰাজা মাৰিতো, ইদানি অম্হেহি সক্কদত্তিকো ধম্মিকৰাজা লদ্ধো’’তি সোমনস্সপ্পত্তা অহেসুং.
সক্কোপি আকাসে ঠত্ৱা ‘‘অযং ৱো সক্কদত্তিকো ৰাজা, ইতো পট্ঠায ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেস্সতি. সচে হি ৰাজা অধম্মিকো হোতি, দেৱো অকালে ৱস্সতি, কালে ন ৱস্সতি, ছাতভযং ৰোগভযং সত্থভযন্তি ইমানি তীণি ভযানি উপগতানেৱ হোন্তী’’তি ওৱদন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৮৮. ‘‘অকালে ৱস্সতী তস্স, কালে তস্স ন ৱস্সতি;
সগ্গা চ চৱতি ঠানা, ননু সো তাৱতা হতো’’তি.
তত্থ অকালেতি অধম্মিকৰঞ্ঞো ৰজ্জে অযুত্তকালে সস্সানং পক্ককালে ৱা লাযনমদ্দনাদিকালে ৱা দেৱো ৱস্সতি. কালেতি যুত্তপযুত্তকালে ৱপনকালে তৰুণসস্সকালে গব্ভগ্গহণকালে চ ন ৱস্সতি. সগ্গা চ চৱতি ঠানাতি সগ্গসঙ্খাতা ঠানা দেৱলোকা চৱতীতি অত্থো. অধম্মিকৰাজা হি অপ্পটিলাভৱসেন দেৱলোকা চৱতি নাম, সগ্গেপি ৱা ৰজ্জং কাৰেন্তো অধম্মিকৰাজা ততো চৱতীতিপি অত্থো. ননু সো তাৱতা হতোতি ননু সো অধম্মিকো ৰাজা এত্তকেন হতো হোতি. অথ ৱা একংসৱাচী এত্থ নু-কাৰো, নেসো একংসেন এত্তাৱতা হতো, অট্ঠসু পন মহানিৰযেসু সোড়সসু চ উস্সদনিৰযেসু দীঘৰত্তং সো হঞ্ঞিস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো.
এৱং সক্কো মহাজনস্স ওৱাদং দত্ৱা অত্তনো দেৱট্ঠানমেৱ অগমাসি. বোধিসত্তোপি ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা সগ্গপুৰং পূৰেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অধম্মিকৰাজা দেৱদত্তো অহোসি, সক্কো অনুৰুদ্ধো, সুজাতা ৰাহুলমাতা, সক্কদত্তিযৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মণিচোৰজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১৯৫] ৫. পব্বতূপত্থৰজাতকৱণ্ণনা
পব্বতূপত্থৰে ৰম্মেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰাজানং আৰব্ভ কথেসি. কোসলৰঞ্ঞো কিৰ একো অমচ্চো অন্তেপুৰে পদুস্সি. ৰাজাপি পৰিৱীমংসমানো তং তথতো ঞত্ৱা ‘‘সত্থু আৰোচেস্সামী’’তি জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অন্তেপুৰে একো অমচ্চো পদুস্সি, তস্স কিং কাতুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছি. অথ নং সত্থা ‘‘উপকাৰকো তে, মহাৰাজ, সো চ অমচ্চো সা চ ইত্থী পিযা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে, অতিৱিয উপকাৰকো সকলং ৰাজকুলং সন্ধাৰেতি, সাপি মে ইত্থী পিযা’’তি ৱুত্তে ‘‘মহাৰাজ, ‘অত্তনো উপকাৰকেসু সেৱকেসু পিযাসু চ ইত্থীসু দুব্ভিতুং ন সক্কা’তি পুব্বেপি ৰাজানো পণ্ডিতানং কথং সুত্ৱা মজ্ঝত্তাৱ অহেসু’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. অথস্স ৰঞ্ঞো একো অমচ্চো অন্তেপুৰে পদুস্সি. ৰাজা নং তথতো ঞত্ৱা ‘‘অমচ্চোপি মে বহূপকাৰো, অযং ইত্থীপি মে পিযা, দ্ৱেপি ইমে নাসেতুং ন সক্কা, পণ্ডিতামচ্চং পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা সচে সহিতব্বং ভৱিস্সতি, সহিস্সামি, নো চে, ন সহিস্সামী’’তি বোধিসত্তং পক্কোসাপেত্ৱা আসনং দত্ৱা ‘‘পণ্ডিত, পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পুচ্ছথ, মহাৰাজ, ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি ৱুত্তে পঞ্হং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৮৯. ‘‘পব্বতূপত্থৰে ৰম্মে, জাতা পোক্খৰণী সিৱা;
তং সিঙ্গালো অপাপাযি, জানং সীহেন ৰক্খিত’’ন্তি.
তত্থ পব্বতূপত্থৰে ৰম্মেতি হিমৱন্তপব্বতপাদে পত্থৰিত্ৱা ঠিতে অঙ্গণট্ঠানেতি অত্থো. জাতা পোক্খৰণী সিৱাতি সিৱা সীতলা মধুৰোদকা পোক্খৰণী নিব্বত্তা, অপিচ খো পোক্খৰসঞ্ছন্না নদীপি পোক্খৰণীযেৱ. অপাপাযীতি অপ-ইতি উপসগ্গো, অপাযীতি অত্থো. জানং সীহেন ৰক্খিতন্তি সা পোক্খৰণী সীহপৰিভোগা সীহেন ৰক্খিতা, সোপি নং সিঙ্গালো ‘‘সীহেন ৰক্খিতা অয’’ন্তি জানন্তোৱ অপাযি. তং কিং মঞ্ঞতি, বালো সিঙ্গালো সীহস্স অভাযিত্ৱা পিৱেয্য এৱৰূপং পোক্খৰণিন্তি অযমেত্থাধিপ্পাযো.
বোধিসত্তো ‘‘অদ্ধা এতস্স অন্তেপুৰে একো অমচ্চো পদুট্ঠো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৯০. ‘‘পিৱন্তি চে মহাৰাজ, সাপদানি মহানদিং;
ন তেন অনদী হোতি, খমস্সু যদি তে পিযা’’তি.
তত্থ সাপদানীতি ন কেৱলং সিঙ্গালোৱ, অৱসেসানি সুনখপসদবিড়াৰমিগাদীনি সব্বসাপদানি তং পোক্খৰসঞ্ছন্নত্তা ‘‘পোক্খৰণী’’তি লদ্ধনামং নদিং পিৱন্তি চে. ন তেন অনদী হোতীতি নদিযঞ্হি দ্ৱিপদচতুপ্পদাপি অহিমচ্ছাপি সব্বে পিপাসিতা পানীযং পিৱন্তি, ন সা তেন কাৰণেন অনদী নাম হোতি, নাপি উচ্ছিট্ঠনদী. কস্মা? সব্বেসং সাধাৰণত্তা. যথা নদী যেন কেনচি পীতা ন দুস্সতি, এৱং ইত্থীপি কিলেসৱসেন সামিকং অতিক্কমিত্ৱা অঞ্ঞেন সদ্ধিং সংৱাসং গতা নেৱ অনিত্থী হোতি. কস্মা? সব্বেসং সাধাৰণভাৱেন. নাপি উচ্ছিট্ঠিত্থী. কস্মা? ওদকন্তিকতায সুদ্ধভাৱেন. খমস্সু যদি তে পিযাতি যদি পন তে সা ইত্থী পিযা, সো চ অমচ্চো বহূপকাৰো, তেসং উভিন্নম্পি খমস্সু মজ্ঝত্তভাৱেন তিট্ঠাহীতি.
এৱং মহাসত্তো ৰঞ্ঞো ওৱাদং অদাসি. ৰাজা তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা ‘‘পুন এৱৰূপং পাপকম্মং মা কৰিত্থা’’তি ৱত্ৱা উভিন্নম্পি খমি. ততো পট্ঠায তে ওৰমিংসু. ৰাজাপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে সগ্গপুৰং পূৰেসি. কোসলৰাজাপি ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৱা তেসং উভিন্নম্পি খমিত্ৱা মজ্ঝত্তো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
পব্বতূপত্থৰজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৯৬] ৬. ৱলাহকস্সজাতকৱণ্ণনা
যে ন কাহন্তি ওৱাদন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু সত্থাৰা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কিং কাৰণা’’তি ৱুত্তে ‘‘একং অলঙ্কতং মাতুগামং দিস্ৱা কিলেসৱসেনা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ইত্থিযো নামেতা ভিক্খু অত্তনো ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বেহি চেৱ ইত্থিকুত্তৱিলাসেহি চ পুৰিসে পলোভেত্ৱা অত্তনো ৱসে কত্ৱা ৱসং উপগতভাৱং ঞত্ৱা সীলৱিনাসঞ্চেৱ ধনৱিনাসঞ্চ পাপনট্ঠেন ‘যক্খিনিযো’তি ৱুচ্চন্তি. পুব্বেপি হি যক্খিনিযো ইত্থিকুত্তেন একং পুৰিসসত্থং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱাণিজে পলোভেত্ৱা অত্তনো ৱসে কত্ৱা পুন অঞ্ঞে পুৰিসে দিস্ৱা তে সব্বেপি জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা উভোহি হনুকপস্সেহি লোহিতেন পগ্ঘৰন্তেন মুখং পূৰাপেত্ৱা খাদিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে তম্বপণ্ণিদীপে সিৰীসৱত্থু নাম যক্খনগৰং অহোসি, তত্থ যক্খিনিযো ৱসিংসু. তা ভিন্ননাৱানং ৱাণিজানং আগতকালে অলঙ্কতপটিযত্তা খাদনীযভোজনীযং গাহাপেত্ৱা দাসিগণপৰিৱুতা দাৰকে অঙ্কেনাদায ৱাণিজে উপসঙ্কমন্তি. তেসং ‘‘মনুস্সাৱাসং আগতম্হা’’তি সঞ্জাননত্থং তত্থ তত্থ কসিগোৰক্খাদীনি কৰোন্তে মনুস্সে গোগণে সুনখেতি এৱমাদীনি দস্সেন্তি, ৱাণিজানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ইমং যাগুং পিৱথ, ভত্তং ভুঞ্জথ, খাদনীযং খাদথা’’তি ৱদন্তি. ৱাণিজা অজানন্তা তাহি দিন্নং পৰিভুঞ্জন্তি. অথ তেসং খাদিত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা পিৱিত্ৱা ৱিস্সমিতকালে পটিসন্থাৰং কৰোন্তি, ‘‘তুম্হে কত্থ ৱাসিকা, কুতো আগতা, কহং গচ্ছিস্সথ, কেন কম্মেন ইধাগতত্থা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘ভিন্ননাৱা হুত্ৱা ইধাগতম্হা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, অয্যা, অম্হাকম্পি সামিকানং নাৱং অভিৰুহিত্ৱা গতানং তীণি সংৱচ্ছৰানি অতিক্কন্তানি, তে মতা ভৱিস্সন্তি; তুম্হেপি ৱাণিজাযেৱ, মযং তুম্হাকং পাদপৰিচাৰিকা ভৱিস্সামা’’তি ৱত্ৱা তে ৱাণিজে ইত্থিকুত্তহাৱভাৱৱিলাসেহি পলোভেত্ৱা যক্খনগৰং নেত্ৱা সচে পঠমগহিতা মনুস্সা অত্থি, তে দেৱসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৱা কাৰণঘৰে পক্খিপন্তি, অত্তনো ৱসনট্ঠানে ভিন্ননাৱে মনুস্সে অলভন্তিযো পন পৰতো কল্যাণিং ওৰতো নাগদীপন্তি এৱং সমুদ্দতীৰং অনুসঞ্চৰন্তি. অযং তাসং ধম্মতা.
অথেকদিৱসং পঞ্চসতা ভিন্ননাৱা ৱাণিজা তাসং নগৰসমীপে উত্তৰিংসু. তা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা পলোভেত্ৱা যক্খনগৰং নেত্ৱা পঠমং গহিতে মনুস্সে দেৱসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৱা কাৰণঘৰে পক্খিপিত্ৱা জেট্ঠযক্খিনী জেট্ঠকৱাণিজং, সেসা সেসেতি তা পঞ্চসতা যক্খিনিযো তে পঞ্চসতে ৱাণিজে অত্তনো সামিকে অকংসু. অথ সা জেট্ঠযক্খিনী ৰত্তিভাগে ৱাণিজে নিদ্দং উপগতে উট্ঠায গন্ত্ৱা কাৰণঘৰে মনুস্সে মাৰেত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা আগচ্ছতি, সেসাপি তথেৱ কৰোন্তি. জেট্ঠযক্খিনিযা মনুস্সমংসং খাদিত্ৱা আগতকালে সৰীৰং সীতলং হোতি. জেট্ঠৱাণিজো পৰিগ্গণ্হন্তো তস্সা যক্খিনিভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইমা পঞ্চসতা যক্খিনিযো ভৱিস্সন্তি, অম্হেহি পলাযিতুং ৱট্টতী’’তি পুনদিৱসে পাতোৱ মুখধোৱনত্থায গন্ত্ৱা সেসৱাণিজানং আৰোচেসি – ‘‘ইমা যক্খিনিযো, ন মনুস্সিত্থিযো, অঞ্ঞেসং ভিন্ননাৱানং আগতকালে তে সামিকে কত্ৱা অম্হেপি খাদিস্সন্তি, এথ ইতো পলাযিস্সামা’’তি তেসু পঞ্চসতেসু অড্ঢতেয্যসতা ‘‘ন মযং এতা ৱিজহিতুং সক্খিস্সাম, তুম্হে গচ্ছথ, মযং ন পলাযিস্সামা’’তি আহংসু. জেট্ঠৱাণিজো অত্তনো ৱচনকাৰে অড্ঢতেয্যসতে গহেত্ৱা তাসং ভীতো পলাযি.
তস্মিং পন কালে বোধিসত্তো ৱলাহকস্সযোনিযং নিব্বত্তি, সব্বসেতো কাড়সীসো মুঞ্জকেসো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো অহোসি. সো হিমৱন্ততো আকাসে উপ্পতিত্ৱা তম্বপণ্ণিদীপং গন্ত্ৱা তত্থ তম্বপণ্ণিসৰে পল্ললে সযংজাতসালিং খাদিত্ৱা গচ্ছতি. এৱং গচ্ছন্তো চ ‘‘জনপদং গন্তুকামা অত্থী’’তি তিক্খত্তুং কৰুণাপৰিভাৱিতং মানুসিং ৱাচং ভাসতি. তে বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘সামি, মযং জনপদং গমিস্সামা’’তি আহংসু. তেন হি ময্হং পিট্ঠিং অভিৰুহথাতি. অপ্পেকচ্চে অভিৰুহিংসু, তেসু একচ্চে ৱালধিং গণ্হিংসু, একচ্চে অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা অট্ঠংসুযেৱ. বোধিসত্তো অন্তমসো অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ঠিতে সব্বেপি তে অড্ঢতেয্যসতে ৱাণিজে অত্তনো আনুভাৱেন জনপদং নেত্ৱা সকসকট্ঠানেসু পতিট্ঠপেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং আগমাসি. তাপি খো যক্খিনিযো অঞ্ঞেসং আগতকালে তত্থ ওহীনকে অড্ঢতেয্যসতে মনুস্সে ৱধিত্ৱা খাদিংসু.
সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, যথা তে যক্খিনীনং ৱসং গতা ৱাণিজা জীৱিতক্খযং পত্তা, ৱলাহকস্সৰাজস্স ৱচনকৰা ৱাণিজা সকসকট্ঠানেসু পতিট্ঠিতা, এৱমেৱ বুদ্ধানং ওৱাদং অকৰোন্তা ভিক্খূপি ভিক্খুনিযোপি উপাসকাপি উপাসিকাযোপি চতূসু অপাযেসু পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকৰণট্ঠানাদীসু মহাদুক্খং পাপুণন্তি. ওৱাদকৰা পন তিস্সো কুলসম্পত্তিযো চ ছ কামসগ্গে ৱীসতি ব্ৰহ্মলোকেতি ইমানি চ ঠানানি পত্ৱা অমতমহানিব্বানং সচ্ছিকত্ৱা মহন্তং সুখং অনুভৱন্তী’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
৯১. ‘‘যে ন কাহন্তি ওৱাদং, নৰা বুদ্ধেন দেসিতং;
ব্যসনং তে গমিস্সন্তি, ৰক্খসীহিৱ ৱাণিজা.
৯২. ‘‘যে চ কাহন্তি ওৱাদং, নৰা বুদ্ধেন দেসিতং;
সোত্থিং পাৰং গমিস্সন্তি, ৱলাহেনেৱ ৱাণিজা’’তি.
তত্থ যে ন কাহন্তীতি যে ন কৰিস্সন্তি. ব্যসনং তে গমিস্সন্তীতি তে মহাৱিনাসং পাপুণিস্সন্তি. ৰক্খসীহিৱ ৱাণিজাতি ৰক্খসীহি পলোভিতৱাণিজা ৱিয. সোত্থিং পাৰং গমিস্সন্তীতি অনন্তৰাযেন নিব্বানং পাপুণিস্সন্তি. ৱলাহেনেৱ ৱাণিজাতি ৱলাহেনেৱ ‘‘আগচ্ছথা’’তি ৱুত্তা তস্স ৱচনকৰা ৱাণিজা ৱিয. যথা হি তে সমুদ্দপাৰং গন্ত্ৱা সকসকট্ঠানং অগমংসু, এৱং বুদ্ধানং ওৱাদকৰা সংসাৰপাৰং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি অমতমহানিব্বানেন ধম্মদেসনায কূটং গণ্হি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলসকদাগামিফলঅনাগামিফলঅৰহত্তফলানি পাপুণিংসু. ‘‘তদা ৱলাহকস্সৰাজস্স ৱচনকৰা অড্ঢতেয্যসতা ৱাণিজা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, ৱলাহকস্সৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱলাহকস্সজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৯৭] ৭. মিত্তামিত্তজাতকৱণ্ণনা
ন নং উম্হযতে দিস্ৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ‘‘মযা গহিতে ময্হং উপজ্ঝাযো ন কুজ্ঝিস্সতী’’তি উপজ্ঝাযেন ঠপিতং ৱিস্সাসেন একং ৱত্থখণ্ডং গহেত্ৱা উপাহনত্থৱিকং কত্ৱা পচ্ছা উপজ্ঝাযং আপুচ্ছি. অথ তং উপজ্ঝাযো ‘‘কিংকাৰণা গণ্হী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মযা গহিতে ন কুজ্ঝিস্সতীতি তুম্হাকং ৱিস্সাসেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘কো মযা সদ্ধিং তুয্হং ৱিস্সাসো নামা’’তি ৱত্ৱা কুদ্ধো উট্ঠহিত্ৱা পহৰি. তস্স সা কিৰিযা ভিক্খূসু পাকটা জাতা. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ দহৰো উপজ্ঝাযস্স ৱিস্সাসেন ৱত্থখণ্ডং গহেত্ৱা উপাহনত্থৱিকং অকাসি. অথ নং উপজ্ঝাযো ‘কো মযা সদ্ধিং তুয্হং ৱিস্সাসো নামা’তি ৱত্ৱা কুদ্ধো উট্ঠহিত্ৱা পহৰী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস ভিক্খু অত্তনো সদ্ধিৱিহাৰিকেন সদ্ধিং অৱিস্সাসিকো, পুব্বেপি অৱিস্সাসিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা গণসত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. তস্মিং ইসিগণে একো তাপসো বোধিসত্তস্স ৱচনং অকত্ৱা একং মতমাতিকং হত্থিপোতকং পটিজগ্গি. অথ নং সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো মাৰেত্ৱা অৰঞ্ঞং পাৱিসি. তস্স সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ইসিগণো বোধিসত্তং পৰিৱাৰেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, কেন নু কো কাৰণেন মিত্তভাৱো ৱা অমিত্তভাৱো ৱা সক্কা জানিতু’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনা’’তি আচিক্খন্তো ইমা গাথা অৱোচ –
৯৩. ‘‘ন নং উম্হযতে দিস্ৱা, ন চ নং পটিনন্দতি;
চক্খূনি চস্স ন দদাতি, পটিলোমঞ্চ ৱত্ততি.
৯৪. ‘‘এতে ভৱন্তি আকাৰা, অমিত্তস্মিং পতিট্ঠিতা;
যেহি অমিত্তং জানেয্য, দিস্ৱা সুত্ৱা চ পণ্ডিতো’’তি.
তত্থ ন নং উম্হযতে দিস্ৱাতি যো হি যস্স অমিত্তো হোতি, সো তং পুগ্গলং দিস্ৱা ন উম্হযতে, হসিতং ন কৰোতি, পহট্ঠাকাৰং ন দস্সেতি. ন চ নং পটিনন্দতীতি তস্স ৱচনং সুত্ৱাপি তং পুগ্গলং ন পটিনন্দতি, সাধু সুভাসিতন্তি ন চানুমোদতি. চক্খূনি চস্স ন দদাতীতি চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ পটিমুখো হুত্ৱা ন ওলোকেতি, অঞ্ঞতো চক্খূনি হৰতি. পটিলোমঞ্চ ৱত্ততীতি তস্স কাযকম্মম্পি ৱচীকম্মম্পি ন ৰোচেতি, পটিলোমগাহং গণ্হাতি পচ্চনীকগাহং. আকাৰাতি কাৰণানি. যেহি অমিত্তন্তি যেহি কাৰণেহি তানি কাৰণানি দিস্ৱা সুত্ৱা চ পণ্ডিতো পুগ্গলো ‘‘অযং মে অমিত্তো’’তি জানেয্য, ততো ৱিপৰীতেহি পন মিত্তভাৱো জানিতব্বোতি.
এৱং বোধিসত্তো মিত্তামিত্তভাৱকাৰণানি আচিক্খিত্ৱা ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা হত্থিপোসকতাপসো সদ্ধিৱিহাৰিকো অহোসি, হত্থী উপজ্ঝাযো, ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মিত্তামিত্তজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১৯৮] ৮. ৰাধজাতকৱণ্ণনা
পৱাসা আগতো তাতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সত্থাৰা ‘‘সচ্চং কিৰ, ত্ৱং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা’’তি ৱুত্তে ‘‘একং অলঙ্কতইত্থিং দিস্ৱা কিলেসৱসেনা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘মাতুগামো নাম ভিক্খু ন সক্কা ৰক্খিতুং, পুব্বেপি দোৱাৰিকে ঠপেত্ৱা ৰক্খন্তাপি ৰক্খিতুং ন সক্খিংসু, কিং তে ইত্থিযা, লদ্ধাপি সা ৰক্খিতুং ন সক্কা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সুৱযোনিযং নিব্বত্তি, ‘‘ৰাধো’’তিস্স নামং, কনিট্ঠভাতা পনস্স পোট্ঠপাদো নাম. তে উভোপি তৰুণকালেযেৱ একো লুদ্দকো গহেত্ৱা বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স অদাসি, ব্ৰাহ্মণো তে পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা পটিজগ্গি. ব্ৰাহ্মণস্স পন ব্ৰাহ্মণী অৰক্খিতা দুস্সীলা. সো ৱোহাৰকৰণত্থায গচ্ছন্তো তে সুৱপোতকে আমন্তেত্ৱা ‘‘তাতা, অহং ৱোহাৰকৰণত্থায গচ্ছামি, কালে ৱা ৱিকালে ৱা তুম্হাকং মাতু কৰণকম্মং ওলোকেয্যাথ, অঞ্ঞস্স পুৰিসস্স গমনভাৱং ৱা অগমনভাৱং ৱা জানেয্যাথা’’তি ব্ৰাহ্মণিং সুৱপোতকানং পটিচ্ছাপেত্ৱা অগমাসি. সা তস্স নিক্খন্তকালতো পট্ঠায অনাচাৰং চৰি, ৰত্তিম্পি দিৱাপি আগচ্ছন্তানঞ্চ গচ্ছন্তানঞ্চ পমাণং নত্থি.
তং দিস্ৱা পোট্ঠপাদো ৰাধং পুচ্ছি – ‘‘ব্ৰাহ্মণো ইমং ব্ৰাহ্মণিং অম্হাকং নিয্যাদেত্ৱা গতো, অযঞ্চ পাপকম্মং কৰোতি, ৱদামি ন’’ন্তি. ৰাধো ‘‘মা ৱদাহী’’তি আহ. সো তস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ‘‘অম্ম, কিংকাৰণা পাপকম্মং কৰোসী’’তি আহ. সা তং মাৰেতুকামা হুত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং নাম ময্হং পুত্তো, ইতো পট্ঠায ন কৰিস্সামি, এহি, তাত, তাৱা’’তি পিযাযমানা ৱিয পক্কোসিত্ৱা আগতং গহেত্ৱা ‘‘ত্ৱং মং ওৱদসি, অত্তনো পমাণং ন জানাসী’’তি গীৱং পৰিৱত্তেত্ৱা মাৰেত্ৱা উদ্ধনন্তৰেসু পক্খিপি. ব্ৰাহ্মণো আগন্ত্ৱা ৱিস্সমিত্ৱা বোধিসত্তং ‘‘কিং, তাত ৰাধ, মাতা তে অনাচাৰং কৰোতি, ন কৰোতী’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৫. ‘‘পৱাসা আগতো তাত, ইদানি নচিৰাগতো;
কচ্চিন্নু তাত তে মাতা, ন অঞ্ঞমুপসেৱতী’’তি.
তস্সত্থো – অহং, তাত ৰাধ, পৱাসা আগতো, সো চম্হি ইদানেৱ আগতো নচিৰাগতো, তেন পৱত্তিং অজানন্তো তং পুচ্ছামি – ‘‘কচ্চি নু তে, তাত, মাতা অঞ্ঞং পুৰিসং ন উপসেৱতী’’তি.
ৰাধো ‘‘তাত, পণ্ডিতা নাম ভূতং ৱা অভূতং ৱা অনিয্যানিকং নাম ন কথেসু’’ন্তি ঞাপেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৯৬. ‘‘ন খো পনেতং সুভণং, গিৰং সচ্চুপসংহিতং;
সযেথ পোট্ঠপাদোৱ, মুম্মুৰে উপকূথিতো’’তি.
তত্থ গিৰন্তি ৱচনং. তঞ্হি যথা ইদানি গিৰা, এৱং তদা ‘‘গিৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, সো সুৱপোতকো লিঙ্গং অনাদিযিত্ৱা এৱমাহ. অযং পনেত্থ অত্থো – তাত, পণ্ডিতেন নাম সচ্চুপসংহিতং যথাভূতং অত্থযুত্তং সভাৱৱচনম্পি অনিয্যানিকং ন সুভণং. অনিয্যানিকঞ্চ সচ্চং ভণন্তো সযেথ পোট্ঠপাদোৱ, মুম্মুৰে উপকূথিতো, যথা পোট্ঠপাদো কুক্কুড়ে ঝামো সযতি, এৱং সযেয্যাতি. ‘‘উপকূধিতো’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো.
এৱং বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘মযাপি ইমস্মিং ঠানে ৱসিতুং ন সক্কা’’তি ব্ৰাহ্মণং আপুচ্ছিত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ পাৱিসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা পোট্ঠপাদো আনন্দো অহোসি, ৰাধো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৰাধজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৯৯] ৯. গহপতিজাতকৱণ্ণনা
উভযং মে ন খমতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উক্কণ্ঠিতমেৱ ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. কথেন্তো চ ‘‘মাতুগামো নাম অৰক্খিতো, পাপকম্মং কত্ৱা যেন কেনচি উপাযেন সামিকং ৱঞ্চেতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ঘৰাৱাসং গণ্হি. তস্স ভৰিযা দুস্সীলা গামভোজকেন সদ্ধিং অনাচাৰং চৰতি. বোধিসত্তো তং ঞত্ৱা পৰিগ্গণ্হন্তো চৰতি. তদা পন অন্তোৱস্সে বীজেসু নীহটেসু ছাতকং অহোসি, সস্সানং গব্ভগহণকালো জাতো. সকলগামৱাসিনো ‘‘ইতো মাসদ্ৱযেন সস্সানি উদ্ধৰিত্ৱা ৱীহিং দস্সামা’’তি একতো হুত্ৱা গামভোজকস্স হত্থতো একং জৰগোণং গহেত্ৱা মংসং খাদিংসু.
অথেকদিৱসং গামভাজকো খণং ওলোকেত্ৱা বোধিসত্তস্স বহিগতৱেলাযং গেহং পাৱিসি. তেসং সুখনিপন্নক্খণেযেৱ বোধিসত্তো গামদ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা গেহাভিমুখো পাযাসি. সা ইত্থী গামদ্ৱাৰাভিমুখী তং দিস্ৱা ‘‘কো নু খো এসো’’তি উম্মাৰে ঠত্ৱা ওলোকেন্তী ‘‘সোযেৱা’’তি ঞত্ৱা গামভোজকস্স আচিক্খি, গামভোজকো ভীতো পকম্পি. অথ নং সা ‘‘মা ভাযি, অত্থেকো উপাযো, অম্হেহি তৱ হত্থতো গোণমংসং খাদিতং, ত্ৱং মংসমূলং সোধেন্তো ৱিয হোহি, অহং কোট্ঠং আৰুয্হ কোট্ঠদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘ৱীহি নত্থী’তি ৱক্খামি. ত্ৱং গেহমজ্ঝে ঠত্ৱা ‘অম্হাকং ঘৰে দাৰকা ছাতা, মংসমূলং মে দেহী’তি পুনপ্পুনং চোদেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা কোট্ঠং আৰুয্হ কোট্ঠদ্ৱাৰে নিসীদি. ইতৰো গেহমজ্ঝে ঠত্ৱা ‘‘মংসমূলং দেহী’’তি ৱদতি. সা কোট্ঠদ্ৱাৰে নিসিন্না ‘‘কোট্ঠে ৱীহি নত্থি, সস্সে উদ্ধৰন্তে দস্সামি গচ্ছাহী’’তি আহ.
বোধিসত্তো গেহং পৱিসিত্ৱা তেসং কিৰিযং দিস্ৱা ‘‘ইমায পাপায কতউপাযো এস ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা গামভোজকং আমন্তেত্ৱা ‘‘সো গামভোজক অম্হে তৱ জৰগোণস্স মংসং খাদন্তা ‘ইতো মাসদ্ৱযেন ৱীহিং দস্সামা’তি খাদিম্হ, ত্ৱং অড্ঢমাসম্পি অনতিক্কমিত্ৱা ইদানেৱ কস্মা আহৰাপেসি, ন ত্ৱং ইমিনা কাৰণেন আগতো, অঞ্ঞেন কাৰণেন আগতো ভৱিস্সসি, ময্হং তৱ কিৰিযা ন ৰুচ্চতি, অযম্পি অনাচাৰা পাপধম্মা কোট্ঠে ৱীহীনং অভাৱং জানাতি, সা দানি কোট্ঠং আৰুয্হ ‘ৱীহি নত্থী’তি ৱদতি, ত্ৱম্পি ‘দেহী’তি ৱদতি, উভিন্নম্পি ৱো কৰণং ময্হং ন ৰুচ্চতী’’তি এতমত্থং পকাসেন্তো ইমা গাথা অৱোচ –
৯৭. ‘‘উভযং মে ন খমতি, উভযং মে ন ৰুচ্চতি;
যাচাযং কোট্ঠমোতিণ্ণা, নদস্সং ইতি ভাসতি.
৯৮. ‘‘তং তং গামপতি ব্ৰূমি, কদৰে অপ্পস্মি জীৱিতে;
দ্ৱে মাসে সঙ্গৰং কত্ৱা, মংসং জৰগ্গৱং কিসং;
অপ্পত্তকালে চোদেসি, তম্পি ময্হং ন ৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ তং তং গামপতি ব্ৰূমীতি, অম্ভো গামজেট্ঠক, তেন কাৰণেন তং ৱদামি. কদৰে অপ্পস্মি জীৱিতেতি অম্হাকং জীৱিতং নাম কদৰঞ্চেৱ থদ্ধং লূখং কসিৰং অপ্পঞ্চ মন্দং পৰিত্তং, তস্মিং নো এৱৰূপে জীৱিতে ৱত্তমানে. দ্ৱে মাসে সঙ্গৰং কত্ৱা, মংসং জৰগ্গৱং কিসন্তি অম্হাকং মংসং গণ্হন্তানং জৰগ্গৱং কিসং দুব্বলং জৰগোণং দদমানো ত্ৱং ‘‘দ্ৱীহি মাসেহি মূলং দাতব্ব’’ন্তি এৱং দ্ৱে মাসে সঙ্গৰং পৰিচ্ছেদং কত্ৱা. অপ্পত্তকালে চোদেসীতি তস্মিং কালে অসম্পত্তে অন্তৰাৱ চোদেসি. তম্পি ময্হং ন ৰুচ্চতীতি যা চাযং পাপধম্মা দুস্সীলা অন্তোকোট্ঠে ৱীহীনং নত্থিভাৱং জানমানাৱ অজানন্তী ৱিয হুত্ৱা কোট্ঠমোতিণ্ণা কোট্ঠদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ন দস্সং ইতি ভাসতি, যঞ্চ ত্ৱং অকালে চোদেসি, তম্পীতি ইদং উভযম্পি মম নেৱ খমতি ন ৰুচ্চতীতি.
এৱং সো কথেন্তোৱ গামভোজকং চূড়ায গহেত্ৱা কড্ঢিত্ৱা গেহমজ্ঝে পাতেত্ৱা ‘‘গামভোজকোম্হীতি পৰস্স ৰক্খিতগোপিতভণ্ডে অপৰজ্ঝসী’’তিআদীহি পৰিভাসিত্ৱা পোথেত্ৱা দুব্বলং কত্ৱা গীৱায গহেত্ৱা গেহা নিক্কড্ঢিত্ৱা তম্পি দুট্ঠইত্থিং কেসেসু গহেত্ৱা কোট্ঠা ওতাৰেত্ৱা নিপ্পোথেত্ৱা ‘‘সচে পুন এৱৰূপং কৰোসি, জানিস্সসী’’তি সন্তজ্জেসি. ততো পট্ঠায গামভোজকো তং গেহং ওলোকেতুম্পি ন ৱিসহি, সাপি পাপা পুন মনসাপি অতিচৰিতুং নাসক্খি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা গামভোজকো দেৱদত্তো, নিগ্গহকাৰকো গহপতি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
গহপতিজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[২০০] ১০. সাধুসীলজাতকৱণ্ণনা
সৰীৰদব্যন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. তস্স কিৰ চতস্সো ধীতৰো অহেসুং. তা চত্তাৰো জনা পত্থেন্তি, তেসু একো অভিৰূপো সৰীৰসম্পন্নো, একো ৱযপ্পত্তো মহল্লকো, একো জাতিসম্পন্নো, একো সীলৱা. ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘ধীতৰো নিৱেসেন্তেন পতিট্ঠাপেন্তেন কস্স নু খো দাতব্বা, কিং ৰূপসম্পন্নস্স, উদাহু ৱযপ্পত্তস্স, জাতিসম্পন্নসীলৱন্তানং অঞ্ঞতৰস্সা’’তি. সো চিন্তেন্তোপি অজানিত্ৱা ‘‘ইমং কাৰণং সম্মাসম্বুদ্ধো জানিস্সতি, তং পুচ্ছিত্ৱা এতেসং অন্তৰে অনুচ্ছৱিকস্স দস্সামী’’তি গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো আদিতো পট্ঠায তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমেসু চতূসু জনেসু কস্স দাতুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি পণ্ডিতা এতং পঞ্হং কথযিংসু, ভৱসঙ্খেপগতত্তা পন সল্লক্খেতুং ন সক্কোসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা আগন্ত্ৱা বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো অহোসি. অথেকস্স ব্ৰাহ্মণস্স চতস্সো ধীতৰো অহেসুং, তা এৱমেৱ চত্তাৰো জনা পত্থযিংসু. ব্ৰাহ্মণো ‘‘কস্স নু খো দাতব্বা’’তি অজানন্তো ‘‘আচৰিযং পুচ্ছিত্ৱা দাতব্বযুত্তকস্স দস্সামী’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তমত্থং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৯. ‘‘সৰীৰদব্যং ৱুড্ঢব্যং, সোজচ্চং সাধুসীলিযং;
ব্ৰাহ্মণং তেৱ পুচ্ছাম, কন্নু তেসং ৱনিম্হসে’’তি.
তত্থ ‘‘সৰীৰদব্য’’ন্তিআদীহি তেসং চতুন্নং ৱিজ্জমানে গুণে পকাসেতি. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ধীতৰো মে চত্তাৰো জনা পত্থেন্তি, তেসু একস্স সৰীৰদব্যমত্থি, সৰীৰসম্পদা অভিৰূপভাৱো সংৱিজ্জতি. একস্স ৱুড্ঢব্যং ৱুড্ঢিভাৱো মহল্লকতা অত্থি. একস্স সোজচ্চং সুজাতিতা জাতিসম্পদা অত্থি. ‘‘সুজচ্চ’’ন্তিপি পাঠো. একস্স সাধুসীলিযং সুন্দৰসীলভাৱো সীলসম্পদা অত্থি. ব্ৰাহ্মণং তেৱ পুচ্ছামাতি তেসু অসুকস্স নামেতা দাতব্বাতি অজানন্তা মযং ভৱন্তং ব্ৰাহ্মণঞ্ঞেৱ পুচ্ছাম. কন্নু তেসং ৱনিম্হসেতি তেসং চতুন্নং জনানং কং ৱনিম্হসে, কং ইচ্ছাম, কস্স তা কুমাৰিকা দদামাতি পুচ্ছতি.
তং সুত্ৱা আচৰিযো ‘‘ৰূপসম্পদাদীসু ৱিজ্জমানাসুপি ৱিপন্নসীলো গাৰয্হো, তস্মা তং নপ্পমাণং, অম্হাকং সীলৱন্তভাৱো ৰুচ্চতী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
১০০. ‘‘অত্থো অত্থি সৰীৰস্মিং, ৱুড্ঢব্যস্স নমো কৰে;
অত্থো অত্থি সুজাতস্মিং, সীলং অস্মাক ৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ অত্থো অত্থি সৰীৰস্মিন্তি ৰূপসম্পন্নে সৰীৰেপি অত্থো ৱিসেসো ৱুদ্ধি অত্থিযেৱ, ‘‘নত্থী’’তি ন ৱদামি. ৱুড্ঢব্যস্স নমো কৰেতি ৱুড্ঢভাৱস্স পন নমক্কাৰমেৱ কৰোমি. ৱুড্ঢভাৱো হি ৱন্দনমাননং লভতি. অত্থো অত্থি সুজাতস্মিন্তি সুজাতেপি পুৰিসে ৱুড্ঢি অত্থি, জাতিসম্পত্তিপি ইচ্ছিতব্বাযেৱ. সীলং অস্মাক ৰুচ্চতীতি অম্হাকং পন সীলমেৱ ৰুচ্চতি. সীলৱা হি আচাৰসম্পন্নো সৰীৰদব্যৱিৰহিতোপি পুজ্জো পাসংসোতি. ব্ৰাহ্মণো তস্স ৱচনং সুত্ৱা সীলৱন্তস্সেৱ ধীতৰো অদাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপৰিযোসানে ব্ৰাহ্মণো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো অযমেৱ ব্ৰাহ্মণো অহোসি, দিসাপামোক্খো আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সাধুসীলজাতকৱণ্ণনা দসমা.
ৰুহকৱগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
ৰুহকং সিৰিকাড়কং, পদুমং মণিচোৰকং;
পব্বতূপত্থৰৱলাহং, মিত্তামিত্তঞ্চ ৰাধঞ্চ;
গহপতি সাধুসীলং.