৪. অসদিসৱগ্গো
[১৮১] ১. অসদিসজাতকৱণ্ণনা
ধনুগ্গহো অসদিসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাভিনিক্খমনং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভগৱতো মহানিক্খমপাৰমিং ৱণ্ণেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো ইদানেৱ মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো, পুব্বেপি সেতচ্ছত্তং পহায নিক্খন্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সোত্থিনা জাতস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘অসদিসকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. অথস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে অঞ্ঞো পুঞ্ঞৱা সত্তো দেৱিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সোত্থিনা জাতস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. তেসু বোধিসত্তো সোড়সৱস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৱা দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে তযো ৱেদে অট্ঠাৰস চ সিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা তেসু ইস্সাসসিপ্পে অসদিসো হুত্ৱা বাৰাণসিং পচ্চাগমি. ৰাজা কালং কৰোন্তো ‘‘অসদিসকুমাৰস্স ৰজ্জং দত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তস্স ওপৰজ্জং দেথা’’তি ৱত্ৱা কালমকাসি. তস্মিং কালকতে বোধিসত্তো অত্তনো ৰজ্জে দীযমানে ‘‘ন ময্হং ৰজ্জেনত্থো’’তি পটিক্খিপি, ব্ৰহ্মদত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. বোধিসত্তো ‘‘ময্হং ৰজ্জেন অত্থো নত্থী’’তি কিঞ্চিপি ন ইচ্ছি, কনিট্ঠে ৰজ্জং কাৰেন্তে পকতিযা ৱসনাকাৰেনেৱ ৱসি. ৰাজপাদমূলিকা ‘‘অসদিসকুমাৰো ৰজ্জং পত্থেতী’’তি ৱত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকে বোধিসত্তং পৰিভিন্দিংসু. সোপি তেসং ৱচনং গহেত্ৱা পৰিভিন্নচিত্তো ‘‘ভাতৰং মে গণ্হথা’’তি মনুস্সে পযোজেসি.
অথেকো বোধিসত্তস্স অত্থচৰকো তং কাৰণং বোধিসত্তস্স আৰোচেসি. বোধিসত্তো কনিট্ঠভাতিকস্স কুজ্ঝিত্ৱা নগৰা নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞং ৰট্ঠং গন্ত্ৱা ‘‘একো ধনুগ্গহো আগন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে ঠিতো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচাপেসি. ৰাজা ‘‘কিত্তকং ভোগং ইচ্ছসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘একসংৱচ্ছৰেন সতসহস্স’’ন্তি. ‘‘সাধু আগচ্ছতূ’’তি. অথ নং আগন্ত্ৱা সমীপে ঠিতং পুচ্ছি – ‘‘ত্ৱং ধনগ্গহোসী’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘সাধু মং উপট্ঠহস্সূ’’তি. সো ততো পট্ঠায ৰাজানং উপট্ঠহি. তস্স পৰিব্বযং দীযমানং দিস্ৱা ‘‘অতিবহুং লভতী’’তি পোৰাণকধনুগ্গহা উজ্ঝাযিংসু. অথেকদিৱসং ৰাজা উয্যানং গন্ত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টসমীপে সাণিপাকাৰং পৰিক্খিপাপেত্ৱা অম্বৰুক্খমূলে মহাসযনে নিপন্নো উদ্ধং ওলোকেন্তো ৰুক্খগ্গে একং অম্বপিণ্ডিং দিস্ৱা ‘‘ইমং ন সক্কা অভিৰুহিত্ৱা গণ্হিতু’’ন্তি ধনুগ্গহে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমং অম্বপিণ্ডিং সৰেন ছিন্দিত্ৱা পাতেতুং সক্খিস্সথা’’তি আহ. ন তং, দেৱ, অম্হাকং গৰু, দেৱেন পন নো বহুৱাৰে কম্মং দিট্ঠপুব্বং, অধুনাগতো ধনুগ্গহো অম্হেহি বহুতৰং লভতি, তং পাতাপেথাতি.
ৰাজা বোধিসত্তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সক্খিস্সসি, তাত, এতং পাতেতু’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আম, মহাৰাজ, একং ওকাসং লভমানো সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘কতৰোকাস’’ন্তি? ‘‘তুম্হাকং সযনস্স অন্তোকাস’’ন্তি. ৰাজা সযনং হৰাপেত্ৱা ওকাসং কাৰেসি. বোধিসত্তস্স হত্থে ধনু নত্থি, নিৱাসনন্তৰে ধনুং সন্নয্হিত্ৱা ৱিচৰতি, তস্মা ‘‘সাণিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সাণিং আহৰাপেত্ৱা পৰিক্খিপাপেসি. বোধিসত্তো অন্তোসাণিং পৱিসিত্ৱা উপৰিনিৱত্থং সেতৱত্থং হৰিত্ৱা একং ৰত্তপটং নিৱাসেত্ৱা কচ্ছং বন্ধিত্ৱা একং ৰত্তপটং উদৰে বন্ধিত্ৱা পসিব্বকতো সন্ধিযুত্তং খগ্গং নীহৰিত্ৱা ৱামপস্সে সন্নয্হিত্ৱা সুৱণ্ণকঞ্চুকং পটিমুঞ্চিত্ৱা চাপনাড়িং পিট্ঠিযং সন্নয্হিত্ৱা সন্ধিযুত্তমেণ্ডকমহাধনুং আদায পৱাড়ৱণ্ণং জিযং আৰোপেত্ৱা উণ্হীসং সীসে পটিমুঞ্চিত্ৱা তিখিণখুৰপ্পং নখেহি পৰিৱত্তযমানো সাণিং দ্ৱিধা কত্ৱা পথৱিং ফালেত্ৱা অলঙ্কতনাগকুমাৰো ৱিয নিক্খমিত্ৱা সৰখিপনট্ঠানং গন্ত্ৱা খুৰপ্পং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং আহ – ‘‘কিং, মহাৰাজ, এতং অম্বপিণ্ডিং উদ্ধং আৰোহনকণ্ডেন পাতেমি, উদাহু অধো ওৰোহনকণ্ডেনা’’তি. ‘‘তাত, বহূ মযা আৰোহনকণ্ডেন পাতেন্তা দিট্ঠপুব্বা, ওৰোহনকণ্ডেন পন পাতেন্তা মযা ন দিট্ঠপুব্বা, ওৰোহনকণ্ডেন পাতেহী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, ইদং কণ্ডং দূৰং আৰোহিস্সতি, যাৱ চাতুমহাৰাজিকভৱনং, তাৱ গন্ত্ৱা সযং ওৰোহিস্সতি, যাৱস্স ওৰোহনং, তাৱ তুম্হেহি অধিৱাসেতুং ৱট্টতী’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.
অথ নং পুন আহ – ‘‘মহাৰাজ, ইদং কণ্ডং পন আৰোহমানং অম্বপিণ্ডিৱণ্টং যাৱমজ্ঝং কন্তমানং আৰোহিস্সতি, ওৰোহমানং কেসগ্গমত্তম্পি ইতো ৱা এত্তো ৱা অগন্ত্ৱা উজুঞ্ঞেৱ পতিত্ৱা অম্বপিণ্ডিং গহেত্ৱা ওতৰিস্সতি, পস্স, মহাৰাজা’’তি ৱেগং জনেত্ৱা কণ্ডং খিপি. তং কণ্ডং অম্বপিণ্ডিৱণ্টং যাৱমজ্ঝং কন্তমানং অভিৰুহি. বোধিসত্তো ‘‘ইদানি তং কণ্ডং যাৱ চাতুমহাৰাজিকভৱনং গতং ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা পঠমং খিত্তকণ্ডতো অধিকতৰং ৱেগং জনেত্ৱা অঞ্ঞং কণ্ডং খিপি, তং গন্ত্ৱা পুৰিমকণ্ডপুঙ্খে পহৰিত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা সযং তাৱতিংসভৱনং অভিৰুহি. তত্থ নং দেৱতা অগ্গহেসুং, নিৱত্তনকণ্ডস্স ৱাতছিন্নসদ্দো অসনিসদ্দো ৱিয অহোসি. মহাজনেন ‘‘কিং এসো সদ্দো’’তি ৱুত্তে বোধিসত্তো ‘‘নিৱত্তনকণ্ডস্স সদ্দো’’তি ৱত্ৱা অত্তনো অত্তনো সৰীৰে কণ্ডস্স পতনভাৱং ঞত্ৱা ভীততসিতং মহাজনং ‘‘মা ভাযিত্থা’’তি সমস্সাসেত্ৱা ‘‘কণ্ডস্স ভূমিযং পতিতুং ন দস্সামী’’তি আহ. কণ্ডং ওতৰমানং কেসগ্গমত্তম্পি ইতো ৱা এত্তো ৱা অগন্ত্ৱা উজুঞ্ঞেৱ পতিত্ৱা অম্বপিণ্ডিং ছিন্দি. বোধিসত্তো অম্বপিণ্ডিযা চ কণ্ডস্স চ ভূমিযং পতিতুং অদত্ৱা আকাসেযেৱ সম্পটিচ্ছন্তো একেন হত্থেন অম্বপিণ্ডিং, একেন হত্থেন কণ্ডং অগ্গহেসি. মহাজনো তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা ‘‘ন নো এৱৰূপং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি মহাপুৰিসং পসংসতি উন্নদতি অপ্ফোটেতি অঙ্গুলিযো ৱিধূনতি, চেলুক্খেপসহস্সানি পৱত্তেতি. ৰাজপৰিসায তুট্ঠপহট্ঠায বোধিসত্তস্স দিন্নধনং কোটিমত্তং অহোসি. ৰাজাপিস্স ধনৱস্সং ৱস্সেন্তো ৱিয বহুং ধনং মহন্তঞ্চ যসং অদাসি.
এৱং বোধিসত্তে তেন ৰঞ্ঞা সক্কতে গৰুকতে তত্থ ৱসন্তে ‘‘অসদিসকুমাৰো কিৰ বাৰাণসিযং নত্থী’’তি সত্ত ৰাজানো আগন্ত্ৱা বাৰাণসিনগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘ৰজ্জং ৱা দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি ৰঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসুং. ৰাজা মৰণভযভীতো ‘‘কুহিং মে ভাতা ৱসতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘একং সামন্তৰাজানং উপট্ঠহতী’’তি সুত্ৱা ‘‘মম ভাতিকে অনাগচ্ছন্তে ময্হং জীৱিতং নত্থি, গচ্ছথ তস্স মম ৱচনেন পাদে ৱন্দিত্ৱা খমাপেত্ৱা গণ্হিত্ৱা আগচ্ছথা’’তি দূতে পাহেসি. তে গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. বোধিসত্তো তং ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা বাৰাণসিং পচ্চাগন্ত্ৱা ৰাজানং ‘‘মা ভাযী’’তি সমস্সাসেত্ৱা কণ্ডে অক্খৰানি ছিন্দিত্ৱা ‘‘অহং অসদিসকুমাৰো আগতো, অঞ্ঞং এককণ্ডং খিপন্তো সব্বেসং ৱো জীৱিতং হৰিস্সামি, জীৱিতেন অত্থিকা পলাযন্তূ’’তি অট্টালকে ঠত্ৱা সত্তন্নং ৰাজূনং ভুঞ্জন্তানং কঞ্চনপাতিমকুলেযেৱ কণ্ডং পাতেসি. তে অক্খৰানি দিস্ৱা মৰণভযভীতা সব্বেৱ পলাযিংসু. এৱং মহাসত্তো খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি লোহিতং অনুপ্পাদেত্ৱা সত্ত ৰাজানো পলাপেত্ৱা কনিট্ঠভাতৰং অপলোকেত্ৱা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, অসদিসকুমাৰো সত্ত ৰাজানো পলাপেত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতো’’তি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমা গাথা অৱোচ –
৬১. ‘‘ধনুগ্গহো অসদিসো, ৰাজপুত্তো মহব্বলো;
দূৰেপাতী অক্খণৱেধী, মহাকাযপ্পদালনো.
৬২. ‘‘সব্বামিত্তে ৰণং কত্ৱা, ন চ কঞ্চি ৱিহেঠযি;
ভাতৰং সোত্থিং কত্ৱান, সংযমং অজ্ঝুপাগমী’’তি.
তত্থ অসদিসোতি ন কেৱলং নামেনেৱ, বলৱীৰিযপঞ্ঞাহিপি অসদিসোৱ. মহব্বলোতি কাযবলেনপি পঞ্ঞাবলেনপি মহব্বলো. দূৰেপাতীতি যাৱ চাতুমহাৰাজিকভৱনা তাৱতিংসভৱনা চ কণ্ডং পেসেতুং সমত্থতায দূৰেপাতী. অক্খণৱেধীতি অৱিৰাধিতৱেধী. অথ ৱা অক্খণা ৱুচ্চতি ৱিজ্জু, যাৱ একা ৱিজ্জু নিচ্ছৰতি, তাৱ তেনোভাসেন সত্তট্ঠ ৱাৰে কণ্ডানি গহেত্ৱা ৱিজ্ঝতীতি অক্খণৱেধী. মহাকাযপ্পদালনোতি মহন্তে কাযে পদালেতি. চম্মকাযো, দাৰুকাযো, লোহকাযো, অযোকাযো, ৱালিককাযো, উদককাযো, ফলককাযোতি ইমে সত্ত মহাকাযা নাম. তত্থ অঞ্ঞো চম্মকাযপদালনো মহিংসচম্মং ৱিনিৱিজ্ঝতি, সো পন সতম্পি মহিংসচম্মানং ৱিনিৱিজ্ঝতিযেৱ. অঞ্ঞো অট্ঠঙ্গুলবহলং উদুম্বৰপদৰং, চতুৰঙ্গুলবহলং অসনপদৰং ৱিনিৱিজ্ঝতি, সো পন ফলকসতম্পি একতো বদ্ধং ৱিনিৱিজ্ঝতি, তথা দ্ৱঙ্গুলবহলং তম্বলোহপট্টং, অঙ্গুলবহলং অযপট্টং. ৱালিকসকটস্স বদৰসকটস্স পলালসকটস্স ৱা পচ্ছাভাগেন কণ্ডং পৱেসেত্ৱা পুৰেভাগেন অতিপাতেতি, পকতিযা উদকে চতুউসভট্ঠানং কণ্ডং পেসেতি, থলে অট্ঠউসভন্তি এৱং ইমেসং সত্তন্নং মহাকাযানং পদালনতো মহাকাযপ্পদালনো. সব্বামিত্তেতি সব্বে অমিত্তে. ৰণং কত্ৱাতি যুদ্ধং কত্ৱা পলাপেসীতি অত্থো. ন চ কঞ্চি ৱিহেঠযীতি একম্পি ন ৱিহেঠেসি. অৱিহেঠযন্তোযেৱ পন তেহি সদ্ধিং কণ্ডপেসনেনেৱ ৰণং কত্ৱা. সংযমং অজ্ঝুপাগমীতি সীলসংযমং পব্বজ্জং উপগতো.
এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কনিট্ঠভাতা আনন্দো অহোসি, অসদিসকুমাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অসদিসজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১৮২] ২. সঙ্গামাৱচৰজাতকৱণ্ণনা
সঙ্গামাৱচৰো সূৰোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো নন্দত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সত্থৰি হি পঠমগমনেন কপিলপুৰং গন্ত্ৱা কনিট্ঠভাতিকং নন্দৰাজকুমাৰং পব্বাজেত্ৱা কপিলপুৰা নিক্খম্ম অনুপুব্বেন সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ৱিহৰন্তে আযস্মা নন্দো ভগৱতো পত্তং আদায তথাগতেন সদ্ধিং গেহা নিক্খমনকালে ‘‘নন্দকুমাৰো কিৰ সত্থাৰা সদ্ধিং গচ্ছতী’’তি সুত্ৱা অড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি ৱাতপানন্তৰেন ওলোকেত্ৱা ‘‘তুৱটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি ইদং জনপদকল্যাণিযা ৱুত্তৱচনং অনুস্সৰন্তো উক্কণ্ঠিতো অনভিৰতো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো অহোসি. সত্থা তস্স তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ‘‘যংনূনাহং নন্দং অৰহত্তে পতিট্ঠাপেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তস্স ৱসনপৰিৱেণং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো ‘‘কচ্চি, নন্দ, ইমস্মিং সাসনে অভিৰমসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, জনপদকল্যাণিযা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা নাভিৰমামী’’তি. ‘‘হিমৱন্তচাৰিকং গতপুব্বোসি নন্দা’’তি? ‘‘ন গতপুব্বো, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছামা’’তি. ‘‘নত্থি মে, ভন্তে, ইদ্ধি, কতাহং গমিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘অহং তং, নন্দ, মম ইদ্ধিবলেন নেস্সামী’’তি থেৰং হত্থে গহেত্ৱা আকাসং পক্খন্দন্তো অন্তৰামগ্গে একস্মিং ঝামখেত্তে ঝামখাণুকে নিসিন্নং ছিন্নকণ্ণনাসনঙ্গুট্ঠং ঝামলোমং ছিন্নছৱিং চম্মমত্তং লোহিতপলিগুণ্ঠিতং একং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেসি – ‘‘পস্সসি, নন্দ, এতং মক্কটি’’ন্তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘সুট্ঠু পচ্চক্খং কৰোহী’’তি.
অথ নং গহেত্ৱা সট্ঠিযোজনিকং মনোসিলাতলং, অনোতত্তদহাদযো সত্ত মহাসৰে, পঞ্চ মহানদিযো, সুৱণ্ণপব্বতৰজতপব্বতমণিপব্বতপটিমণ্ডিতং অনেকসতৰামণেয্যকং হিমৱন্তপব্বতঞ্চ দস্সেত্ৱা ‘‘তাৱতিংসভৱনং তে, নন্দ, দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন, দিট্ঠপুব্বং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘এহি, নন্দ, তাৱতিংসভৱনং তে দস্সযিস্সামী’’তি তত্থ নেত্ৱা পণ্ডুকম্বলসিলাসনে নিসীদি. সক্কো দেৱৰাজা দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অড্ঢতিযকোটিসঙ্খা তস্স পৰিচাৰিকা পঞ্চসতা ককুটপাদা দেৱচ্ছৰাযোপি আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা আযস্মন্তং নন্দং তা পঞ্চসতা অচ্ছৰা কিলেসৱসেন পুনপ্পুনং ওলোকাপেসি. ‘‘পস্সসি, নন্দ, ইমা ককুটপাদিনিযো অচ্ছৰাযো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু খো এতা সোভন্তি, উদাহু জনপদকল্যাণী’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, জনপদকল্যাণিং উপনিধায সা পলুট্ঠমক্কটী, এৱমেৱ ইমা উপনিধায জনপদকল্যাণী’’তি. ‘‘ইদানি কিং কৰিস্সসি নন্দা’’তি? ‘‘কিং কম্মং কত্ৱা, ভন্তে, ইমা অচ্ছৰা লভন্তী’’তি? ‘‘সমণধম্মং কত্ৱা’’তি. ‘‘সচে মে, ভন্তে, ইমাসং পটিলাভত্থায ভগৱা পাটিভোগো হোতি, অহং সমণধম্মং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘কৰোহি, নন্দ, অহং তে পাটিভোগো’’তি. এৱং থেৰো দেৱসঙ্ঘস্স মজ্ঝে তথাগতং পাটিভোগং গহেত্ৱা ‘‘মা, ভন্তে, অতিপপঞ্চং কৰোথ, এথ গচ্ছাম, অহং সমণধম্মং কৰিস্সামী’’তি আহ. সত্থা তং আদায জেতৱনমেৱ পচ্চাগমি. থেৰো সমণধম্মং কাতুং আৰভি.
সত্থা ধম্মসেনাপতিং আমন্তেত্ৱা ‘‘সাৰিপুত্ত, ময্হং কনিট্ঠভাতা নন্দো তাৱতিংসদেৱলোকে দেৱসঙ্ঘস্স মজ্ঝে দেৱচ্ছৰানং কাৰণা মং পাটিভোগং অগ্গহেসী’’তি তস্স আচিক্খি. এতেনুপাযেন মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স মহাকস্সপত্থেৰস্স অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স ধম্মভণ্ডাগাৰিকআনন্দত্থেৰস্সাতি অসীতিযা মহাসাৱকানং যেভুয্যেন চ সেসভিক্খূনং আচিক্খি. ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তত্থেৰো নন্দত্থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, আৱুসো নন্দ, তাৱতিংসদেৱলোকে দেৱসঙ্ঘস্স মজ্ঝে ‘দেৱচ্ছৰা লভন্তো সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি দসবলং পাটিভোগং গণ্হী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ননু এৱং সন্তে তৱ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো মাতুগামসন্নিস্সিতো কিলেসসন্নিস্সিতো, তস্স তে ইত্থীনং অত্থায সমণধম্মং কৰোন্তস্স ভতিযা কম্মং কৰোন্তেন কম্মকাৰকেন সদ্ধিং কিং নানাকৰণ’’ন্তি থেৰং লজ্জাপেসি নিত্তেজং অকাসি. এতেনুপাযেন সব্বেপি অসীতিমহাসাৱকা অৱসেসভিক্খূ চ তং আযস্মন্তং নন্দং লজ্জাপযিংসু.
সো ‘‘অযুত্তং ৱত মে কত’’ন্তি হিৰিযা চ ওত্তপ্পেন চ ৱীৰিযং দড়্হং পগ্গণ্হিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, ভগৱতো পটিস্সৱং মুঞ্চামী’’তি আহ. সত্থাপি ‘‘যদা ত্ৱং, নন্দ, অৰহত্তং পত্তো, তদাযেৱাহং পটিস্সৱা মুত্তো’’তি আহ. এতমত্থং ৱিদিত্ৱা ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘যাৱ ওৱাদক্খমো চাযং, আৱুসো, নন্দত্থেৰো একোৱাদেনেৱ হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সমণধম্মং কত্ৱা অৰহত্তং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি নন্দো ওৱাদক্খমোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হত্থাচৰিযকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো হত্থাচৰিযসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো একং বাৰাণসিৰঞ্ঞো সপত্তৰাজানং উপট্ঠাসি. সো তস্স মঙ্গলহত্থিং সুসিক্খিতং কত্ৱা সিক্খাপেসি. সো ৰাজা ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি বোধিসত্তং গহেত্ৱা মঙ্গলহত্থিং আৰুয্হ মহতিযা সেনায বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘ৰজ্জং ৱা দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি ৰঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসি. ব্ৰহ্মদত্তো ‘‘যুদ্ধং দস্সামী’’তি পাকাৰদ্ৱাৰট্টালকগোপুৰেসু বলকাযং আৰোপেত্ৱা যুদ্ধং অদাসি. সপত্তৰাজা মঙ্গলহত্থিং ৱম্মেন ছাদেত্ৱা সযম্পি ৱম্মং পটিমুঞ্চিত্ৱা হত্তিক্খন্ধৱৰগতো তিখিণং অঙ্কুসং আদায ‘‘নগৰং ভিন্দিত্ৱা পচ্চামিত্তং জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা ৰজ্জং হত্থগতং কৰিস্সামী’’তি হত্থিং নগৰাভিমুখং পেসেসি. সো উণ্হকললানি চেৱ যন্তপাসাণে চ নানপ্পকাৰানি চ পহৰণানি ৱিস্সজ্জেন্তে দিস্ৱা মৰণভযভীতো উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তো পটিক্কমি. অথ নং হত্থাচৰিযো উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং সূৰো সঙ্গামাৱচৰো, এৱৰূপে ঠানে পটিক্কমনং নাম তুয্হং নানুচ্ছৱিক’’ন্তি ৱত্ৱা হত্থিং ওৱদন্তো ইমা গাথা অৱোচ –
৬৩. ‘‘সঙ্গামাৱচৰো সূৰো, বলৱা ইতি ৱিস্সুতো;
কিং নু তোৰণমাসজ্জ, পটিক্কমসি কুঞ্জৰ.
৬৪. ‘‘ওমদ্দ খিপ্পং পলিঘং, এসিকানি চ অব্বহ;
তোৰণানি চ মদ্দিত্ৱা, খিপ্পং পৱিস কুঞ্জৰা’’তি.
তত্থ ইতি ৱিস্সুতোতি, তাত, ত্ৱং পৱত্তসম্পহাৰং সঙ্গামং মদ্দিত্ৱা অৱচৰণতো সঙ্গামাৱচৰো, থিৰহদযতায সূৰো, থামসম্পত্তিযা বলৱাতি এৱং ৱিস্সুতো পঞ্ঞাতো পাকটো. তোৰণমাসজ্জাতি নগৰদ্ৱাৰসঙ্খাতং তোৰণং পত্ৱা. পটিক্কমসীতি কিং নু খো ওসক্কসি, কেন কাৰণেন নিৱত্তসীতি ৱদতি. ওমদ্দাতি অৱমদ্দ অধো পাতয. এসিকানি চ অব্বহাতি নগৰদ্ৱাৰে সোড়সৰতনং অট্ঠৰতনং ভূমিযং পৱেসেত্ৱা নিচ্চলং কত্ৱা নিখাতা এসিকত্থম্ভা হোন্তি, তে খিপ্পং উদ্ধৰ লুঞ্চাহীতি আণাপেতি. তোৰণানি চ মদ্দিত্ৱাতি নগৰদ্ৱাৰস্স পিট্ঠসঙ্ঘাটে মদ্দিত্ৱা. খিপ্পং পৱিসাতি সীঘং নগৰং পৱিস. কুঞ্জৰাতি নাগং আলপতি.
তং সুত্ৱা নাগো বোধিসত্তস্স একোৱাদেনেৱ নিৱত্তিত্ৱা এসিকত্থম্ভে সোণ্ডায পলিৱেঠেত্ৱা অহিচ্ছত্তকানি ৱিয লুঞ্চিত্ৱা তোৰণং মদ্দিত্ৱা পলিঘং ওতাৰেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰং ভিন্দিত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা অদাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা হত্থী নন্দো অহোসি, ৰাজা আনন্দো, হত্থাচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সঙ্গামাৱচৰজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১৮৩] ৩. ৱালোদকজাতকৱণ্ণনা
ৱালোদকং অপ্পৰসং নিহীনন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চসতে ৱিঘাসাদে আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ পঞ্চসতা উপাসকা ঘৰাৱাসপলিবোধং পুত্তদাৰস্স নিয্যাদেত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তা একতোৱ ৱিচৰন্তি. তেসু কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, একোপি পুথুজ্জনো নাম নত্থি, সত্থাৰং নিমন্তেন্তাপি তে উপাসকে অন্তোকৰিত্ৱাৱ নিমন্তেন্তি. তেসং পন দন্তকট্ঠমুখোদকৱত্থগন্ধমালদাযকা পঞ্চসতা চূড়ুপট্ঠাকা ৱিঘাসাদা হুত্ৱা ৱসন্তি. তে ভুত্তপাতৰাসা নিদ্দাযিত্ৱা উট্ঠায অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা নদীতীৰে উন্নদন্তা মল্লযুদ্ধং যুজ্ঝন্তি. তে পন পঞ্চসতা উপাসকা অপ্পসদ্দা অপ্পনিগ্ঘোসা পটিসল্লানমনুযুঞ্জন্তি. সত্থা তেসং ৱিঘাসাদানং উচ্চাসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং এসো, আনন্দ, সদ্দো’’তি থেৰং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱিঘাসাদসদ্দো, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খো, আনন্দ, ইমে ৱিঘাসাদা ইদানেৱ ৱিঘাসং খাদিত্ৱা উন্নদন্তি, পুব্বেপি উন্নদন্তিযেৱ, ইমেপি উপাসকা ন ইদানেৱ সন্নিসিন্না, পুব্বেপি সন্নিসিন্নাযেৱা’’তি ৱত্ৱা থেৰেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ৰঞ্ঞো অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. অথেকস্মিং কালে সো ৰাজা ‘‘পচ্চন্তো কুপিতো’’তি সুত্ৱা পঞ্চসতে সিন্ধৱে কপ্পাপেত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায গন্ত্ৱা পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা বাৰাণসিমেৱ পচ্চাগন্ত্ৱা ‘‘সিন্ধৱা কিলন্তা অল্লৰসমেৱ নেসং মুদ্দিকপানং দেথা’’তি আণাপেসি. সিন্ধৱা গন্ধপানং পিৱিত্ৱা অস্সসালং গন্ত্ৱা অত্তনো অত্তনো ঠানেসু অট্ঠংসু. তেসং পন দিন্নাৱসিট্ঠকং অপ্পৰসং বহুকসটং অহোসি. মনুস্সা ‘‘ইদং কিং কৰোমা’’তি ৰাজানং পুচ্ছিংসু. ৰাজা উদকেন মদ্দিত্ৱা মকচিপিলোতিকাহি পৰিস্সাৱেত্ৱা ‘‘যে গদ্ৰভা সিন্ধৱানং নিৱাপং পহিংসু, তেসং দাপেথা’’তি দাপেসি. গদ্ৰভা কসটউদকং পিৱিত্ৱা মত্তা হুত্ৱা ৱিৰৱন্তা ৰাজঙ্গণে ৱিচৰিংসু. ৰাজা মহাৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ৰাজঙ্গণং ওলোকযমানো সমীপে ঠিতং বোধিসত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘পস্স, ইমে গদ্ৰভা কসটোদকং পিৱিত্ৱা মত্তা হুত্ৱা ৱিৰৱন্তা উপ্পতন্তা ৱিচৰন্তি, সিন্ধৱকুলে জাতসিন্ধৱা পন গন্ধপানং পিৱিত্ৱা নিস্সদ্দা সন্নিসিন্না ন উপ্পিলৱন্তি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৬৫. ‘‘ৱালোদকং অপ্পৰসং নিহীনং, পিত্ৱা মদো জাযতি গদ্ৰভানং;
ইমঞ্চ পিত্ৱান ৰসং পণীতং, মদো ন সঞ্জাযতি সিন্ধৱান’’ন্তি.
তত্থ ৱালোদকন্তি মকচিৱালেহি পৰিস্সাৱিতউদকং. ‘‘ৱালুদক’’ন্তিপি পাঠো. নিহীনন্তি নিহীনৰসভাৱেন নিহীনং. ন সঞ্জাযতীতি সিন্ধৱানং মদো ন জাযতি, কিং নু খো কাৰণন্তি পুচ্ছি.
অথস্স কাৰণং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –
৬৬. ‘‘অপ্পং পিৱিত্ৱান নিহীনজচ্চো, সো মজ্জতী তেন জনিন্দ পুট্ঠো;
ধোৰয্হসীলী চ কুলম্হি জাতো, ন মজ্জতী অগ্গৰসং পিৱিত্ৱা’’তি.
তত্থ তেন জনিন্দ পুট্ঠোতি জনিন্দ উত্তমৰাজ যো নিহীনজচ্চো, তেন নিহীনজচ্চভাৱেন পুট্ঠো মজ্জতি পমজ্জতি. ধোৰয্হসীলীতি ধোৰয্হসীলো ধুৰৱহনকআচাৰেন সম্পন্নো জাতিসিন্ধৱো. অগ্গৰসন্তি সব্বপঠমং গহিতং মুদ্দিকৰসং পিৱিত্ৱাপি ন মজ্জতি.
ৰাজা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা গদ্ৰভে ৰাজঙ্গণা নীহৰাপেত্ৱা তস্সেৱ ওৱাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পঞ্চসতা গদ্ৰভা ইমে ৱিঘাসাদা অহেসুং, পঞ্চসতা সিন্ধৱা ইমে উপাসকা, ৰাজা আনন্দো, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱালোদকজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১৮৪] ৪. গিৰিদত্তজাতকৱণ্ণনা
দূসিতো গিৰিদত্তেনাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো একং ৱিপক্খসেৱিং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা মহিড়ামুখজাতকে (জা. ১.১.২৬) কথিতমেৱ. সত্থা পন ‘‘ন, ভিক্খৱে, অযং ভিক্খু ইদানেৱ ৱিপক্খং সেৱতি, পুব্বেপেস ৱিপক্খসেৱকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং সামৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তদা বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. ৰঞ্ঞো পন পণ্ডৱো নাম মঙ্গলস্সো, তস্স গিৰিদত্তো নাম অস্সবন্ধো, সো খঞ্জো অহোসি. অস্সো মুখৰজ্জুকে গহেত্ৱা তং পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘মং এস সিক্খাপেতী’’তি সঞ্ঞায তস্স অনুসিক্খন্তো খঞ্জো অহোসি. তস্স অস্সস্স খঞ্জভাৱং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং, ৰাজা ৱেজ্জে পেসেসি. তে গন্ত্ৱা অস্সস্স সৰীৰে ৰোগং অপস্সন্তা ‘‘ৰোগমস্স ন পস্সামা’’তি ৰঞ্ঞো কথযিংসু. ৰাজা বোধিসত্তং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ ৱযস্স, এত্থ কাৰণং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৱা খঞ্জঅস্সবন্ধসংসগ্গেন তস্স খঞ্জভূতভাৱং ঞত্ৱা ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘সংসগ্গদোসেন নাম এৱং হোতী’’তি দস্সেন্তো পঠমং গাথমাহ –-
৬৭. ‘‘দূসিতো গিৰিদত্তেন, হযো সামস্স পণ্ডৱো;
পোৰাণং পকতিং হিত্ৱা, তস্সেৱানুৱিধিয্যতী’’তি.
তত্থ হযো সামস্সাতি সামস্স ৰঞ্ঞো মঙ্গলস্সো. পোৰাণং পকতিং হিত্ৱাতি অত্তনো পোৰাণপকতিং সিঙ্গাৰভাৱং পহায. অনুৱিধিয্যতীতি অনুসিক্খতি.
অথ নং ৰাজা ‘‘ইদানি ৱযস্স কিং কত্তব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘সুন্দৰং অস্সবন্ধং লভিত্ৱা যথা পোৰাণো ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৬৮. ‘‘সচে চ তনুজো পোসো, সিখৰাকাৰকপ্পিতো;
আননে নং গহেত্ৱান, মণ্ডলে পৰিৱত্তযে;
খিপ্পমেৱ পহন্ত্ৱান, তস্সেৱানুৱিধিয্যতী’’তি.
তত্থ তনুজোতি তস্স অনুজো. অনুৰূপং জাতো হি অনুজো, তস্স অনুজো তনুজো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সচে হি, মহাৰাজ, তস্স সিঙ্গাৰস্স আচাৰসম্পন্নস্স অস্সস্স অনুৰূপং জাতো সিঙ্গাৰো আচাৰসম্পন্নো পোসো. সিখৰাকাৰকপ্পিতোতি সিখৰেন সুন্দৰেন আকাৰেন কপ্পিতকেসমস্সু তং অস্সং আননে গহেত্ৱা অস্সমণ্ডলে পৰিৱত্তেয্য, খিপ্পমেৱেস তং খঞ্জভাৱং পহায ‘‘অযং সিঙ্গাৰো আচাৰসম্পন্নো অস্সগোপকো মং সিক্খাপেতী’’তি সঞ্ঞায খিপ্পমেৱ তস্স অনুৱিধিয্যতি অনুসিক্খিস্সতি, পকতিভাৱেযেৱ ঠস্সতীতি অত্থো. ৰাজা তথা কাৰেসি, অস্সো পকতিভাৱে পতিট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘তিৰচ্ছানানম্পি নাম আসযং জানিস্সতী’’তি তুট্ঠচিত্তো বোধিসত্তস্স মহন্তং যসং অদাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা গিৰিদত্তো দেৱদত্তো অহোসি, অস্সো ৱিপক্খসেৱকো ভিক্খু, ৰাজা আনন্দো, অমচ্চপণ্ডিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
গিৰিদত্তজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১৮৫] ৫. অনভিৰতিজাতকৱণ্ণনা
যথোদকে আৱিলে অপ্পসন্নেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ব্ৰাহ্মণকুমাৰং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ একো ব্ৰাহ্মণকুমাৰো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ বহূ খত্তিযকুমাৰে চ ব্ৰাহ্মণকুমাৰে চ মন্তে ৱাচেসি. সো অপৰভাগে ঘৰাৱাসং সণ্ঠপেত্ৱা ৱত্থালঙ্কাৰদাসদাসিখেত্তৱত্থুগোমহিংসপুত্তদাৰাদীনং অত্থায চিন্তযমানো ৰাগদোসমোহৱসিকো হুত্ৱা আৱিলচিত্তো অহোসি, মন্তে পটিপাটিযা পৰিৱত্তেতুং নাসক্খি, ইতো চিতো চ মন্তা ন পটিভংসু. সো একদিৱসং বহুং গন্ধমালাদিং গহেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং, মাণৱ, মন্তে ৱাচেসি, পগুণা তে মন্তা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, মন্তা পগুণা অহেসুং, ঘৰাৱাসস্স পন গহিতকালতো পট্ঠায চিত্তং মে আৱিলং জাতং, তেন মে মন্তা ন পগুণা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘ন খো, মাণৱ, ইদানেৱ, পুব্বেপি তে চিত্তস্স অনাৱিলকালে তৱ মন্তা পগুণা অহেসুং, ৰাগাদীহি পন আৱিলকালে তৱ মন্তা ন পটিভংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং মন্তে উগ্গণ্হিত্ৱা দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা বাৰাণসিযং বহূ খত্তিযকুমাৰে চ ব্ৰাহ্মণকুমাৰে চ মন্তে ৱাচেসি. তস্স সন্তিকে একো ব্ৰাহ্মণমাণৱো তযো ৱেদে পগুণে অকাসি, একপদেপি নিক্কঙ্খো পিট্ঠিআচৰিযো হুত্ৱা মন্তে ৱাচেসি. সো অপৰেন সমযেন ঘৰাৱাসং গহেত্ৱা ঘৰাৱাসচিন্তায আৱিলচিত্তো মন্তে পৰিৱত্তেতুং নাসক্খি. অথ নং আচৰিযো অত্তনো সন্তিকং আগতং ‘‘কিং, মাণৱ, পগুণা তে মন্তা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ঘৰাৱাসগহিতকালতো পট্ঠায মে চিত্তং আৱিলং জাতং, মন্তে পৰিৱত্তেতুং ন সক্কোমী’’তি ৱুত্তে ‘‘তাত, আৱিলে চিত্তম্হি পগুণাপি মন্তা ন পটিভন্তি, অনাৱিলে পন চিত্তে অপ্পটিভাণং নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা আহ –
৬৯. ‘‘যথোদকে আৱিলে অপ্পসন্নে, ন পস্সতি সিপ্পিকসম্বুকঞ্চ;
সক্খৰং ৱালুকং মচ্ছগুম্বং, এৱং আৱিলম্হি চিত্তে;
ন সো পস্সতি অত্তদত্থং পৰত্থং.
৭০. ‘‘যথোদকে অচ্ছে ৱিপ্পসন্নে, সো পস্সতি সিপ্পিকসম্বুকঞ্চ;
সক্খৰং ৱালুকং মচ্ছগুম্বং, এৱং অনাৱিলম্হি চিত্তে;
সো পস্সতি অত্থদত্থং পৰত্থ’’ন্তি.
তত্থ আৱিলেতি কদ্দমালুড়িতে. অপ্পসন্নেতি তাযেৱ আৱিলতায অৱিপ্পসন্নে. সিপ্পিকসম্বুকঞ্চাতি সিপ্পিকঞ্চ সম্বুকঞ্চ. মচ্ছগুম্বন্তি মচ্ছঘটং. এৱং আৱিলম্হীতি এৱমেৱ ৰাগাদীহি আৱিলে চিত্তে. অত্তদত্থং পৰত্থন্তি নেৱ অত্তদত্থং ন পৰত্থং পস্সতীতি অত্থো. সো পস্সতীতি এৱমেৱ অনাৱিলে চিত্তে সো পুৰিসো অত্তদত্থং পৰত্থঞ্চ পস্সতীতি.
সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে ব্ৰাহ্মণকুমাৰো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা মাণৱো অযমেৱ মাণৱো অহোসি, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অনভিৰতিজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৮৬] ৬. দধিৱাহনজাতকৱণ্ণনা
ৱণ্ণগন্ধৰসূপেতোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ৱিপক্খসেৱিং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা কথিতমেৱ. সত্থা পন ‘‘ভিক্খৱে, অসাধুসন্নিৱাসো নাম পাপো অনত্থকৰো, তত্থ মনুস্সভূতানং তাৱ পাপসন্নিৱাসস্স অনত্থকৰতায কিং ৱত্তব্বং, পুব্বে পন অসাতেন অমধুৰেন নিম্বৰুক্খেন সদ্ধিং সন্নিৱাসমাগম্ম মধুৰৰসো দিব্বৰসপটিভাগো অচেতনো অম্বৰুক্খোপি অমধুৰো তিত্তকো জাতো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে কাসিৰট্ঠে চত্তাৰো ভাতৰো ব্ৰাহ্মণা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে পটিপাটিযা পণ্ণসালা কত্ৱা ৱাসং কপ্পেসুং. তেসং জেট্ঠকভাতা কালং কত্ৱা সক্কত্তং পাপুণি. সো তং কাৰণং ঞত্ৱা অন্তৰন্তৰা সত্তট্ঠদিৱসচ্চযেন তেসং উপট্ঠানং গচ্ছন্তো একদিৱসং জেট্ঠকতাপসং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা – ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. পণ্ডুৰোগো তাপসো ‘‘অগ্গিনা মে অত্থো’’তি আহ. সো তং সুত্ৱা তস্স ৱাসিফৰসুকং অদাসি. ৱাসিফৰসুকো নাম দণ্ডে পৱেসনৱসেন ৱাসিপি হোতি ফৰসুপি. তাপসো ‘‘কো মে ইমং আদায দাৰূনি আহৰিস্সতী’’তি আহ. অথ নং সক্কো এৱমাহ – ‘‘যদা তে, ভন্তে, দাৰূহি অত্থো, ইমং ফৰসুং হত্থেন পহৰিত্ৱা ‘দাৰূনি মে আহৰিত্ৱা অগ্গিং কৰোহী’তি ৱদেয্যাসি, দাৰূনি আহৰিত্ৱা অগ্গিং কত্ৱা দস্সতী’’তি. তস্স ৱাসিফৰসুকং দত্ৱা দুতিযম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. তস্স পণ্ণসালায হত্থিমগ্গো হোতি, সো হত্থীহি উপদ্দুতো ‘‘হত্থীনং মে ৱসেন দুক্খং উপ্পজ্জতি, তে পলাপেহী’’তি আহ. সক্কো তস্স একং ভেৰিং উপনামেত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং তলে পহটে তুম্হাকং পচ্চামিত্তা পলাযিস্সন্তি, ইমস্মিং তলে পহটে মেত্তচিত্তা হুত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পৰিৱাৰেস্সন্তী’’তি ৱত্ৱা তং ভেৰিং দত্ৱা কনিট্ঠস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. সোপি পণ্ডুৰোগধাতুকোৱ, তস্মা ‘‘দধিনা মে অত্থো’’তি আহ. সক্কো তস্স একং দধিঘটং দত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে ইচ্ছমানা ইমং আসিঞ্চেয্যাথ, মহানদী হুত্ৱা মহোঘং পৱত্তেত্ৱা তুম্হাকং ৰজ্জং গহেত্ৱা দাতুং সমত্থোপি ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ততো পট্ঠায ৱাসিফৰসুকো জেট্ঠভাতিকস্স অগ্গিং কৰোতি, ইতৰেন ভেৰিতলে পহটে হত্থী পলাযন্তি, কনিট্ঠো দধিং পৰিভুঞ্জতি.
তস্মিং কালে একো সূকৰো একস্মিং পুৰাণগামট্ঠানে চৰন্তো আনুভাৱসম্পন্নং একং মণিক্খন্ধং অদ্দস. সো তং মণিক্খন্ধং মুখেন ডংসিত্ৱা তস্সানুভাৱেন আকাসে উপ্পতিত্ৱা সমুদ্দস্স মজ্ঝে একং দীপকং গন্ত্ৱা ‘‘এত্থ দানি মযা ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি ওতৰিত্ৱা ফাসুকট্ঠানে একস্স উদুম্বৰৰুক্খস্স হেট্ঠা ৱাসং কপ্পেসি. সো একদিৱসং তস্মিং ৰুক্খমূলে মণিক্খন্ধং পুৰতো ঠপেত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি. অথেকো কাসিৰট্ঠৱাসী মনুস্সো ‘‘নিৰুপকাৰো এস অম্হাক’’ন্তি মাতাপিতূহি গেহা নিক্কড্ঢিতো একং পট্টনগামং গন্ত্ৱা নাৱিকানং কম্মকাৰো হুত্ৱা নাৱং আৰুয্হ সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্নায নাৱায ফলকে নিপন্নো তং দীপকং পত্ৱা ফলাফলানি পৰিযেসন্তো তং সূকৰং নিদ্দাযন্তং দিস্ৱা সণিকং গন্ত্ৱা মণিক্খন্ধং গণ্হিত্ৱা তস্স আনুভাৱেন আকাসে উপ্পতিত্ৱা উদুম্বৰৰুক্খে নিসীদিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং সূকৰো ইমস্স মণিক্খন্ধস্স আনুভাৱেন আকাসচাৰিকো হুত্ৱা ইধ ৱসতি মঞ্ঞে, মযা পঠমমেৱ ইমং সূকৰং মাৰেত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা পচ্ছা গন্তুং ৱট্টতী’’তি. সো একং দণ্ডকং ভঞ্জিত্ৱা তস্স সীসে পাতেতি. সূকৰো পবুজ্ঝিত্ৱা মণিং অপস্সন্তো ইতো চিতো চ কম্পমানো ৱিধাৱতি, ৰুক্খে নিসিন্নপুৰিসো হসি. সূকৰো ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা তং ৰুক্খং সীসেন পহৰিত্ৱা তত্থেৱ মতো.
সো পুৰিসো ওতৰিত্ৱা অগ্গিং কত্ৱা তস্স মংসং পচিত্ৱা খাদিত্ৱা আকাসে উপ্পতিত্ৱা হিমৱন্তমত্থকেন গচ্ছন্তো অস্সমপদং দিস্ৱা জেট্ঠভাতিকস্স তাপসস্স অস্সমে ওতৰিত্ৱা দ্ৱীহতীহং ৱসিত্ৱা তাপসস্স ৱত্তপটিৱত্তং অকাসি, ৱাসিফৰসুকস্স আনুভাৱঞ্চ পস্সি. সো ‘‘ইমং মযা গহেতুং ৱট্টতী’’তি মণিক্খন্ধস্স আনুভাৱং তাপসস্স দস্সেত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং মণিং গহেত্ৱা ৱাসিফৰসুকং দেথা’’তি আহ. তাপসো আকাসেন চৰিতুকামো তং গহেত্ৱা ৱাসিফৰসুকং অদাসি. সো তং গহেত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা ৱাসিফৰসুকং পহৰিত্ৱা ‘‘ৱাসিফৰসুক তাপসস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা মণিক্খন্ধং মে আহৰা’’তি আহ. সো গন্ত্ৱা তাপসস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা মণিক্খন্ধং আহৰি. সো ৱাসিফৰসুকং পটিচ্ছন্নট্ঠানে ঠপেত্ৱা মজ্ঝিমতাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা কতিপাহং ৱসিত্ৱা ভেৰিযা আনুভাৱং দিস্ৱা মণিক্খন্ধং দত্ৱা ভেৰিং গণ্হিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তস্সপি সীসং ছিন্দাপেত্ৱা কনিট্ঠং উপসঙ্কমিত্ৱা দধিঘটস্স আনুভাৱং দিস্ৱা মণিক্খন্ধং দত্ৱা দধিঘটং গহেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তস্স সীসং ছিন্দাপেত্ৱা মণিক্খন্ধঞ্চ ৱাসিফৰসুকঞ্চ ভেৰিঞ্চ দধিঘটঞ্চ গহেত্ৱা আকাসে উপ্পতিত্ৱা বাৰাণসিযা অৱিদূৰে ঠত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো ‘‘যুদ্ধং ৱা মে দেতু ৰজ্জং ৱা’’তি একস্স পুৰিসস্স হত্থে পণ্ণং পাহেসি.
ৰাজা সাসনং সুত্ৱাৱ ‘‘চোৰং গণ্হিস্সামী’’তি নিক্খমি. সো একং ভেৰিতলং পহৰি, চতুৰঙ্গিনী সেনা পৰিৱাৰেসি. ৰঞ্ঞো অৱত্থৰণভাৱং ঞত্ৱা দধিঘটং ৱিস্সজ্জেসি, মহানদী পৱত্তি. মহাজনো দধিম্হি ওসীদিত্ৱা নিক্খমিতুং নাসক্খি. ৱাসিফৰসুকং পহৰিত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো সীসং আহৰা’’তি আহ, ৱাসিফৰসুকো গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সীসং আহৰিত্ৱা পাদমূলে নিক্খিপি. একোপি আৱুধং উক্খিপিতুং নাসক্খি. সো মহন্তেন বলেন পৰিৱুতো নগৰং পৱিসিত্ৱা অভিসেকং কাৰেত্ৱা দধিৱাহনো নাম ৰাজা হুত্ৱা ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেসি.
তস্সেকদিৱসং মহানদিযং জালকৰণ্ডকে কীড়ন্তস্স কণ্ণমুণ্ডদহতো দেৱপৰিভোগং একং অম্বপক্কং আগন্ত্ৱা জালে লগ্গি, জালং উক্খিপন্তা তং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসু. তং মহন্তং ঘটপ্পমাণং পৰিমণ্ডলং সুৱণ্ণৱণ্ণং অহোসি. ৰাজা ‘‘কিস্স ফলং নামেত’’ন্তি ৱনচৰকে পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অম্বফল’’ন্তি সুত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা তস্স অট্ঠিং অত্তনো উয্যানে ৰোপাপেত্ৱা খীৰোদকেন সিঞ্চাপেসি. ৰুক্খো নিব্বত্তিত্ৱা ততিযে সংৱচ্ছৰে ফলং অদাসি. অম্বস্স সক্কাৰো মহা অহোসি, খীৰোদকেন সিঞ্চন্তি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকং দেন্তি, মালাদামানি পৰিক্খিপন্তি, গন্ধতেলেন দীপং জালেন্তি, পৰিক্খেপো পনস্স পটসাণিযা অহোসি. ফলানি মধুৰানি সুৱণ্ণৱণ্ণানি অহেসুং. দধিৱাহনৰাজা অঞ্ঞেসং ৰাজূনং অম্বফলং পেসেন্তো অট্ঠিতো ৰুক্খনিব্বত্তনভযেন অঙ্কুৰনিব্বত্তনট্ঠানং মণ্ডূককণ্টকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা পেসেসি. তেসং অম্বং খাদিত্ৱা অট্ঠি ৰোপিতং ন সম্পজ্জতি. তে ‘‘কিং নু খো এত্থ কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছন্তা তং কাৰণং জানিংসু.
অথেকো ৰাজা উয্যানপালং পক্কোসিত্ৱা ‘‘দধিৱাহনস্স অম্বফলানং ৰসং নাসেত্ৱা তিত্তকভাৱং কাতুং সক্খিস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, দেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি গচ্ছাহী’’তি সহস্সং দত্ৱা পেসেসি. সো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ‘‘একো উয্যানপালো আগতো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচাপেত্ৱা তেন পক্কোসাপিতো পৱিসিত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ত্ৱং উয্যানপালো’’তি পুট্ঠো ‘‘আম, দেৱা’’তি ৱত্ৱা অত্তনো আনুভাৱং ৱণ্ণেসি. ৰাজা ‘‘গচ্ছ অম্হাকং উয্যানপালস্স সন্তিকে হোহী’’তি আহ. তে ততো পট্ঠায দ্ৱে জনা উয্যানং পটিজগ্গন্তি. অধুনাগতো উয্যানপালো অকালপুপ্ফানি সুট্ঠু পুপ্ফাপেন্তো অকালফলানি গণ্হাপেন্তো উয্যানং ৰমণীযং অকাসি. ৰাজা তস্স পসীদিত্ৱা পোৰাণকউয্যানপালং নীহৰিত্ৱা তস্সেৱ উয্যানং অদাসি. সো উয্যানস্স অত্তনো হত্থগতভাৱং ঞত্ৱা অম্বৰুক্খং পৰিৱাৰেত্ৱা নিম্বে চ ফগ্গৱৱল্লিযো চ ৰোপেসি, অনুপুব্বেন নিম্বা ৱড্ঢিংসু, মূলেহি মূলানি, সাখাহি চ সাখা সংসট্ঠা ওনদ্ধৱিনদ্ধা অহেসুং. তেন অসাতঅমধুৰসংসগ্গেন তাৱমধুৰফলো অম্বো তিত্তকো জাতো নিম্বপণ্ণসদিসৰসো, অম্বফলানং তিত্তকভাৱং ঞত্ৱা উয্যানপালো পলাযি.
দধিৱাহনো উয্যানং গন্ত্ৱা অম্বফলং খাদন্তো মুখে পৱিট্ঠং অম্বৰসং নিম্বকসটং ৱিয অজ্ঝোহৰিতুং অসক্কোন্তো কক্কাৰেত্ৱা নিট্ঠুভি. তদা বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. ৰাজা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘পণ্ডিত, ইমস্স ৰুক্খস্স পোৰাণকপৰিহাৰতো পৰিহীনং নত্থি, এৱং সন্তেপিস্স ফলং তিত্তকং জাতং, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৭১. ‘‘ৱণ্ণগন্ধৰসূপেতো, অম্বোযং অহুৱা পুৰে;
তমেৱ পূজং লভমানো, কেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি.
অথস্স কাৰণং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –
৭২. ‘‘পুচিমন্দপৰিৱাৰো, অম্বো তে দধিৱাহন;
মূলং মূলেন সংসট্ঠং, সাখা সাখা নিসেৱৰে;
অসাতসন্নিৱাসেন, তেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি.
তত্থ পুচিমন্দপৰিৱাৰোতি নিম্বৰুক্খপৰিৱাৰো. সাখা সাখা নিসেৱৰেতি পুচিমন্দস্স সাখাযো অম্বৰুক্খস্স সাখাযো নিসেৱন্তি. অসাতসন্নিৱাসেনাতি অমধুৰেহি পুচিমন্দেহি সদ্ধিং সন্নিৱাসেন. তেনাতি তেন কাৰণেন অযং অম্বো কটুকপ্ফলো অসাতফলো তিত্তকফলো জাতোতি.
ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা সব্বেপি পুচিমন্দে চ ফগ্গৱৱল্লিযো চ ছিন্দাপেত্ৱা মূলানি উদ্ধৰাপেত্ৱা সমন্তা অমধুৰপংসুং হৰাপেত্ৱা মধুৰপংসুং পক্খিপাপেত্ৱা খীৰোদকসক্খৰোদকগন্ধোদকেহি অম্বং পটিজগ্গাপেসি. সো মধুৰসংসগ্গেন পুন মধুৰোৱ অহোসি. ৰাজা পকতিউয্যানপালস্সেৱ উয্যানং নিয্যাদেত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অহমেৱ পণ্ডিতামচ্চো অহোসি’’ন্তি.
দধিৱাহনজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৮৭] ৭. চতুমট্ঠজাতকৱণ্ণনা
উচ্চে ৱিটভিমাৰুয্হাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং মহল্লকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসং কিৰ দ্ৱীসু অগ্গসাৱকেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হপুচ্ছনৱিস্সজ্জনকথায নিসিন্নেসু একো মহল্লকো ভিক্খু তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ততিযো হুত্ৱা নিসীদিত্ৱা ‘‘ভন্তে, মযম্পি তুম্হে পঞ্হং পুচ্ছিস্সাম, তুম্হেপি অত্তনো কঙ্খং অম্হে পুচ্ছথা’’তি আহ. থেৰা তং জিগুচ্ছিত্ৱা উট্ঠায পক্কমিংসু. থেৰানং ধম্মং সোতুং নিসিন্নপৰিসা সমাগমস্স ভিন্নকালে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং অকালে আগতত্থা’’তি ৱুত্তে তং কাৰণং আৰোচযিংসু. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা এতং জিগুচ্ছিত্ৱা অকথেত্ৱা পক্কমন্তি, পুব্বেপি পক্কমিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে ৰুক্খদেৱতা অহোসি. অথ দ্ৱে হংসপোতকা চিত্তকূটপব্বতা নিক্খমিত্ৱা তস্মিং ৰুক্খে নিসীদিত্ৱা গোচৰায গন্ত্ৱা নিৱত্তন্তাপি তস্মিংযেৱ ৱিস্সমিত্ৱা চিত্তকূটং গচ্ছন্তি. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে তেসং বোধিসত্তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসো অহোসি. গচ্ছন্তা চ আগচ্ছন্তা চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্মোদিত্ৱা ধম্মকথং কথেত্ৱা পক্কমিংসু. অথেকদিৱসং তেসু ৰুক্খগ্গে নিসীদিত্ৱা বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেন্তেসু একো সিঙ্গালো তস্স ৰুক্খস্স হেট্ঠা ঠত্ৱা তেহি হংসপোতকেহি সদ্ধিং মন্তেন্তো পঠমং গাথমাহ –
৭৩. ‘‘উচ্চে ৱিটভিমাৰুয্হ, মন্তযৱ্হো ৰহোগতা;
নীচে ওৰুয্হ মন্তৱ্হো, মিগৰাজাপি সোস্সতী’’তি.
তত্থ উচ্চে ৱিটভিমাৰুয্হাতি পকতিযা চ উচ্চে ইমস্মিং ৰুক্খে উচ্চতৰং একং ৱিটপং অভিৰুহিত্ৱা. মন্তযৱ্হোতি মন্তেথ কথেথ. নীচে ওৰুয্হাতি ওতৰিত্ৱা নীচে ঠানে ঠত্ৱা মন্তেথ. মিগৰাজাপি সোস্সতীতি অত্তানং মিগৰাজানং কত্ৱা আহ. হংসপোতকা জিগুচ্ছিত্ৱা উট্ঠায চিত্তকূটমেৱ গতা.
তেসং গতকালে বোধিসত্তো সিঙ্গালস্স দুতিযং গাথমাহ –
৭৪. ‘‘যং সুৱণ্ণো সুৱণ্ণেন, দেৱো দেৱেন মন্তযে;
কিং তেত্থ চতুমট্ঠস্স, বিলং পৱিস জম্বুকা’’তি.
তত্থ সুৱণ্ণোতি সুন্দৰৱণ্ণো. সুৱণ্ণেনাতি দুতিযেন হংসপোতকেন. দেৱো দেৱেনাতি তেযেৱ দ্ৱে দেৱে কত্ৱা কথেতি. চতুমট্ঠস্সাতি সৰীৰেন জাতিযা সৰেন গুণেনাতি ইমেহি চতূহি মট্ঠস্স সুদ্ধস্সাতি অক্খৰত্থো. অসুদ্ধংযেৱ পন তং পসংসাৱচনেন নিন্দন্তো এৱমাহ, চতূহি লামকস্স কিং তে এত্থ সিঙ্গালস্সাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ‘‘বিলং পৱিসা’’তি ইদং বোধিসত্তো ভেৰৱাৰম্মণং দস্সেত্ৱা তং পলাপেন্তো আহ.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো মহল্লকো অহোসি, দ্ৱে হংসপোতকা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
চতুমট্ঠজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১৮৮] ৮. সীহকোত্থুজাতকৱণ্ণনা
সীহঙ্গুলী সীহনখোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসং কিৰ কোকালিকো অঞ্ঞেসু বহুস্সুতেসু ধম্মং কথেন্তেসু সযম্পি কথেতুকামো অহোসীতি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং. তং পন পৱত্তিং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোকালিকো ইদানেৱ অত্তনো সদ্দেন পাকটো জাতো, পুব্বেপি পাকটো অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে সীহো হুত্ৱা একায সিঙ্গালিযা সদ্ধিং সংৱাসমন্ৱায পুত্তং পটিলভি. সো অঙ্গুলীহি নখেহি কেসৰেন ৱণ্ণেন সণ্ঠানেনাতি ইমেহি আকাৰেহি পিতুসদিসো অহোসি, সদ্দেন মাতুসদিসো. অথেকদিৱসং দেৱে ৱস্সিত্ৱা ৱিগতে সীহেসু নদিত্ৱা সীহকীড়ং কীড়ন্তেসু সোপি তেসং অন্তৰে নদিতুকামো হুত্ৱা সিঙ্গালিকং নাদং নদি. অথস্স সদ্দং সুত্ৱা সীহা তুণ্হী অহেসুং. তস্স সদ্দং সুত্ৱা অপৰো বোধিসত্তস্স সজাতিপুত্তো ‘‘তাত, অযং সীহো ৱণ্ণাদীহি অম্হেহি সমানো, সদ্দো পনস্স অঞ্ঞাদিসো, কো নামেসো’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৭৫. ‘‘সীহঙ্গুলী সীহনখো, সীহপাদপতিট্ঠিতো;
সো সীহো সীহসঙ্ঘম্হি, একো নদতি অঞ্ঞথা’’তি.
তত্থ সীহপাদপতিট্ঠিতোতি সীহপাদেহেৱ পতিট্ঠিতো. একো নদতি অঞ্ঞথাতি একোৱ অৱসেসসীহেহি অসদিসেন সিঙ্গালসদ্দেন নদন্তো অঞ্ঞথা নদতি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘তাত, এস তৱ ভাতা সিঙ্গালিযা পুত্তো, ৰূপেন মযা সদিসো, সদ্দেন মাতৰা সদিসো’’তি ৱত্ৱা সিঙ্গালিপুত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং ইতো পট্ঠায ইধ ৱসন্তো অপ্পসদ্দো ৱস, সচে পুন নদিস্সসি, সিঙ্গালভাৱং তে জানিস্সন্তী’’তি ওৱদন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৭৬. ‘‘মা ত্ৱং নদি ৰাজপুত্ত, অপ্পসদ্দো ৱনে ৱস;
সৰেন খো তং জানেয্যুং, ন হি তে পেত্তিকো সৰো’’তি.
তত্থ ৰাজপুত্তাতি সীহস্স মিগৰঞ্ঞো পুত্ত. ইমঞ্চ পন ওৱাদং সুত্ৱা পুন সো নদিতুং নাম ন উস্সহি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কোকালিকো অহোসি, সজাতিপুত্তো ৰাহুলো, মিগৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সীহকোত্থুজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৮৯] ৯. সীহচম্মজাতকৱণ্ণনা
নেতং সীহস্স নদিতন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকঞ্ঞেৱ আৰব্ভ কথেসি. সো ইমস্মিং কালে সৰভঞ্ঞং ভণিতুকামো অহোসি. সত্থা তং পৱত্তিং সুত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কস্সককুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কসিকম্মেন জীৱিকং কপ্পেসি. তস্মিং কালে একো ৱাণিজো গদ্ৰভভাৰকেন ৱোহাৰং কৰোন্তো ৱিচৰতি. সো গতগতট্ঠানে গদ্ৰভস্স পিট্ঠিতো ভণ্ডিকং ওতাৰেত্ৱা গদ্ৰভং সীহচম্মেন পাৰুপিত্ৱা সালিযৱখেত্তেসু ৱিস্সজ্জেতি. খেত্তৰক্খকা তং দিস্ৱা ‘‘সীহো’’তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. অথেকদিৱসং সো ৱাণিজো একস্মিং গামদ্ৱাৰে নিৱাসং গহেত্ৱা পাতৰাসং পচাপেন্তো ততো গদ্ৰভং সীহচম্মং পাৰুপিত্ৱা যৱখেত্তে ৱিস্সজ্জেসি. খেত্তৰক্খকা ‘‘সীহো’’তি সঞ্ঞায তং উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তা গেহং গন্ত্ৱা আৰোচেসুং. সকলগামৱাসিনো আৱুধানি গহেত্ৱা সঙ্খে ধমেন্তা ভেৰিযো ৱাদেন্তা খেত্তসমীপং গন্ত্ৱা উন্নদিংসু, গদ্ৰভো মৰণভযভীতো গদ্ৰভৰৱং ৰৱি. অথস্স গদ্ৰভভাৱং ঞত্ৱা বোধিসত্তো পঠমং গাথমাহ –
৭৭. ‘‘নেতং সীহস্স নদিতং, ন ব্যগ্ঘস্স ন দীপিনো;
পাৰুতো সীহচম্মেন, জম্মো নদতি গদ্ৰভো’’তি.
তত্থ জম্মোতি লামকো. গামৱাসিনোপি তস্স গদ্ৰভভাৱং ঞত্ৱা তং অট্ঠীনি ভঞ্জন্তা পোথেত্ৱা সীহচম্মং আদায অগমংসু.
অথ সো ৱাণিজো আগন্ত্ৱা তং ব্যসনভাৱপ্পত্তং গদ্ৰভং দিস্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৭৮. ‘‘চিৰম্পি খো তং খাদেয্য, গদ্ৰভো হৰিতং যৱং;
পাৰুতো সীহচম্মেন, ৰৱমানোৱ দূসযী’’তি.
তত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, অযং গদ্ৰভো অত্তনো গদ্ৰভভাৱং অজানাপেত্ৱা সীহচম্মেন পাৰুতো চিৰম্পি কালং হৰিতং যৱং খাদেয্যাতি অত্থো. ৰৱমানোৱ দূসযীতি অত্তনো পন গদ্ৰভৰৱং ৰৱমানোৱেস অত্তানং দূসযি, নত্থেত্থ সীহচম্মস্স দোসোতি. তস্মিং এৱং কথেন্তেযেৱ গদ্ৰভো তত্থেৱ নিপন্নো মৰি, ৱাণিজোপি তং পহায পক্কামি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱাণিজো দেৱদত্তো অহোসি, গদ্ৰভো কোকালিকো, পণ্ডিতকস্সকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সীহচম্মজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[১৯০] ১০. সীলানিসংসজাতকৱণ্ণনা
পস্স সদ্ধায সীলস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং সদ্ধং উপাসকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সদ্ধো পসন্নো অৰিযসাৱকো একদিৱসং জেতৱনং গচ্ছন্তো সাযং অচিৰৱতিনদীতীৰং গন্ত্ৱা নাৱিকে নাৱং তীৰে ঠপেত্ৱা ধম্মস্সৱনত্থায গতে তিত্থে নাৱং অদিস্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা নদিং ওতৰি, পাদা উদকম্হি ন ওসীদিংসু. সো পথৱীতলে গচ্ছন্তো ৱিয ৱেমজ্ঝং গতকালে ৱীচিং পস্সি. অথস্স বুদ্ধাৰম্মণা পীতি মন্দা জাতা, পাদা ওসীদিতুং আৰভিংসু, সো পুন বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং দড়্হং কত্ৱা উদকপিট্ঠেনেৱ গন্ত্ৱা জেতৱনং পৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘উপাসক, কচ্চি মগ্গং আগচ্ছন্তো অপ্পকিলমথেন আগতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ভন্তে, বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা উদকপিট্ঠে পতিট্ঠং লভিত্ৱা পথৱিং মদ্দন্তো ৱিয আগতোম্হী’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খো পন, উপাসক, ত্ৱঞ্ঞেৱ বুদ্ধগুণে অনুস্সৰিত্ৱা পতিট্ঠং লদ্ধো, পুব্বেপি উপাসকা সমুদ্দমজ্ঝে নাৱায ভিন্নায বুদ্ধগুণে অনুস্সৰন্তা পতিট্ঠং লভিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে সোতাপন্নো অৰিযসাৱকো একেন ন্হাপিতকুটুম্বিকেন সদ্ধিং নাৱং অভিৰুহি, তস্স ন্হাপিতস্স ভৰিযা ‘‘অয্য, ইমস্স সুখদুক্খং তৱ ভাৰো’’তি ন্হাপিতং তস্স উপাসকস্স হত্থে নিক্খিপি. অথ সা নাৱা সত্তমে দিৱসে সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্না, তেপি দ্ৱে জনা একস্মিং ফলকে নিপন্না একং দীপকং পাপুণিংসু. তত্থ সো ন্হাপিতো সকুণে মাৰেত্ৱা পচিত্ৱা খাদন্তো উপাসকস্সপি দেতি. উপাসকো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি ন খাদতি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে অম্হাকং ঠপেত্ৱা তীণি সৰণানি অঞ্ঞা পতিট্ঠা নত্থী’’তি. সো তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰি. অথস্সানুসৰন্তস্স তস্মিং দীপকে নিব্বত্তো নাগৰাজা অত্তনো সৰীৰং মহানাৱং কত্ৱা মাপেসি, সমুদ্দদেৱতা নিযামকো অহোসি, নাৱা সত্তহি ৰতনেহি পূৰযিত্থ, তযো কূপকা ইন্দনীলমণিমযা অহেসুং, সুৱণ্ণমযো লঙ্কাৰো, ৰজতমযানি যোত্তানি, সুৱণ্ণমযানি যট্ঠিফিযানি.
সমুদ্দদেৱতা নাৱায ঠত্ৱা ‘‘অত্থি জম্বুদীপগমিকা’’তি ঘোসেসি. উপাসকো ‘‘মযং গমিস্সামা’’তি আহ. তেন হি এহি, নাৱং অভিৰুহাতি. সো নাৱং অভিৰুহিত্ৱা ন্হাপিতং পক্কোসি, সমুদ্দদেৱতা – ‘‘তুয্হঞ্ঞেৱ লব্ভতি, ন এতস্সা’’তি আহ. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘এতস্স সীলগুণাচাৰো নত্থি, তং কাৰণং. অহঞ্হি তুয্হং নাৱং আহৰিং, ন এতস্সা’’তি. ‘‘হোতু, অহং অত্তনা দিন্নদানেন ৰক্খিতসীলেন ভাৱিতভাৱনায এতস্স পত্তিং দম্মী’’তি. ন্হাপিতো ‘‘অনুমোদামি, সামী’’তি আহ. দেৱতা ‘‘ইদানি গণ্হিস্সামী’’তি তম্পি আৰোপেত্ৱা উভোপি জনে সমুদ্দা নিক্খামেত্ৱা নদিযা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা অত্তনো আনুভাৱেন দ্ৱিন্নম্পি তেসং গেহে ধনং পতিট্ঠপেত্ৱা ‘‘পণ্ডিতেহেৱ সদ্ধিং সংসগ্গো নাম কাতব্বো. সচে হি ইমস্স ন্হাপিতস্স ইমিনা উপাসকেন সদ্ধিং সংসগ্গো নাভৱিস্স, সমুদ্দমজ্ঝেযেৱ নস্সিস্সা’’তি পণ্ডিতসংসগ্গগুণং কথযমানা ইমা গাথা অৱোচ –
৭৯. ‘‘পস্স সদ্ধায সীলস্স, চাগস্স চ অযং ফলং;
নাগো নাৱায ৱণ্ণেন, সদ্ধং ৱহতুপাসকং.
৮০. ‘‘সব্ভিৰেৱ সমাসেথ, সব্ভি কুব্বেথ সন্থৱং;
সতঞ্হি সন্নিৱাসেন, সোত্থিং গচ্ছতি ন্হাপিতো’’তি.
তত্থ পস্সাতি কঞ্চি অনিযমেত্ৱা পস্সথাতি আলপতি. সদ্ধাযাতি লোকিযলোকুত্তৰায সদ্ধায. সীলেপি এসেৱ নযো. চাগস্সাতি দেয্যধম্মপৰিচ্চাগস্স চেৱ কিলেসপৰিচ্চাগস্স চ. অযং ফলন্তি ইদং ফলং, গুণং আনিসংসন্তি অত্থো. অথ ৱা চাগস্স চ ফলং পস্স, অযং নাগো নাৱায ৱণ্ণেনাতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. নাৱায ৱণ্ণেনাতি নাৱায সণ্ঠানেন. সদ্ধন্তি তীসু ৰতনেসু পতিট্ঠিতসদ্ধং. সব্ভিৰেৱাতি পণ্ডিতেহিযেৱ. সমাসেথাতি একতো আৱসেয্য, উপৱসেয্যাতি অত্থো. কুব্বেথাতি কৰেয্য. সন্থৱন্তি মিত্তসন্থৱং. তণ্হাসন্থৱো পন কেনচিপি সদ্ধিং ন কাতব্বো. ন্হাপিতোতি ন্হাপিতকুটুম্বিকো. ‘‘নহাপিতো’’তিপি পাঠো.
এৱং সমুদ্দদেৱতা আকাসে ঠত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা ওৱদিত্ৱা নাগৰাজানং গণ্হিত্ৱা অত্তনো ৱিমানমেৱ অগমাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপৰিযোসানে উপাসকো সকদাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা সোতাপন্নউপাসকো পৰিনিব্বাযি, নাগৰাজা সাৰিপুত্তো অহোসি, সমুদ্দদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সীলানিসংসজাতকৱণ্ণনা দসমা.
অসদিসৱগ্গো চতুত্থো.
তস্সুদ্দানং –
অসদিসঞ্চ সঙ্গামং, ৱালোদকং গিৰিদত্তং;
নভিৰতি দধিৱাহং, চতুমট্ঠং সীহকোট্ঠং;
সীহচম্মং সীলানিসংসং.